Ҳужжат кучини йўқотган 01.01.2025 26.08.1998 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 484
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг Миллий стантарти, 26.08.1998 йилда рўйхатдан ўтган, рўйхат рақами 484
Дата вступления в силу
26.08.1998
Ҳужжат кучини йўқотган 01.01.2025
Ҳужжат 26.08.1998 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

«ТАСДИҚЛАНГАН»

Ўзбекистон Республикаси

Молия вазирлиги

вазир ўринбосари

Э.Ф.ГАДОЕВ

25.08.1998 й.

43-сон

Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИнинг 3-сонли БҲМС«МОЛИЯВИЙ НАТИЖАЛАР ТЎҒРИСИДАги ҲИСОБОТ»
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Миллий стандарти
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1998 йил 26 августда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 484]
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
 LexUZ шарҳи
Мазкур стандарт Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 130-сонли «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (1-сонли БҲМС) «Молиявий ҳисоботни тақдим этиш ва ҳисоб сиёсати»ни тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3544, 06.08.2024 й.) асосан 2025 йил 1 январдан ўз кучини йўқотади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Умумий қоидалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Мазкур Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (БҲМС) «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига асосан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Стандартнинг мақсади
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Мазкур стандартнинг мақсади бўлиб барча хўжалик юритувчи субъектлар томонидан «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунда баён қилинган умумий қоидаларга мувофиқ равишда ҳисоботни тузиш ва тақдим этишлари учун молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг моддаларини ҳамда унинг таснифини баён қилиб бериш ҳисобланади. Бу эса турли даврларга доир ҳисобот маълумотларини ва бошқа хўжалик юритувчи субъектларнинг айнан шундай ҳисоботлари билан қиёслашни таъминлайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Шунингдек, стандарт умумхўжалик (одатий) фаолиятдан ва фавқулодда вазиятлардан, тўхтатилган фаолиятдан олинган даромадлар ва зарарлар моддаларини, ҳамда ҳисоб баҳосидаги ўзгаришларни, ҳисоб сиёсатидаги ўзгаришларни ва молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботдаги муҳим жиддий хатоларни тузатишларни ҳам ёритиб бериш тартибини белгилайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Амал қилиш соҳаси
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Мазкур БҲМС мулк шаклидан қатъи назар барча хўжалик юритувчи субъектлар томонидан молиявий натижалар тўғрисида ҳисоботни тайёрлашда қўлланилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Атамалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. Ушбу стандартда фойдаланиладиган атамалар:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фавқулоддаги даромад (зарар) — хўжалик юритувчи субъектнинг одатдаги фаолиятидан аниқ фарқ қиладиган, яъни тез-тез ёки мунтазам содир бўлмайдиган ҳодисалар ёки битимлар натижасида юзага келган даромадлар ёки харажатларни намоён этади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Умумхўжалик фаолияти — одатий фаолият ҳисобланган хўжалик юритувчи субъектнинг ҳар қандай тадбиркорлик фаолияти, шунингдек хўжалик юритувчи субъектнинг келгусида ривожлантиришга, иқтисодий нафини оширишга ва мустаҳкамлашга йўналтирилган фаолиятидир.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тугатилган фаолият бу хўжалик юритувчи субъектнинг активлари, соф даромад ёки зарари ва фаолиятни, шу жумладан молиявий ҳисоботларни ажратиб олиниши мумкин бўлган ушбу хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг алоҳида, асосий йўналишини намоён этувчи операцияни сотиш ёки бошқа шахсга бериш натижаси бўлиб ҳисобланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Жиддий (муҳим) хатолар — жорий даврда аниқланган хатолар бўлиб, улар шу қадар муҳим бўладики, ўтган даврлар молиявий ҳисоботлари ишончли деб ҳисобланиши мумкин эмас.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ҳисоб сиёсати — бу хўжалик юритувчи субъект томонидан бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисобот тузиш учун қўллайдиган усуллари, уларнинг принцип ва асослари билан биргаликдаги жамламасидир.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ёритиб бериш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда қуйидагиларни ёритиб бериш зарур:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.1. Реализациядан соф тушум;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.2. Реализациядан ялпи молиявий натижа;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.3. Асосий фаолиятдан бошқа операцион даромадлар ва харажатлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.4. Асосий хўжалик фаолиятининг молиявий натижалари (фойда ёки зарар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.5. Молиявий фаолият бўйича бошқа даромадлар ва харажатлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.6. Умумхўжалик фаолиятининг молиявий натижаси;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.7. Фавқулоддаги фойда ва зарарлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.8. Даромад (фойда) солиғи тўлангунга қадар умумий молиявий натижа (фойда ёки зарар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6.9. Ҳисобот даврининг соф фойдаси (зарари).
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарари
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. Муайян даврда тан олинган даромадлар ва харажатларнинг барча моддалари, агар Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартларида (БХМС) бошқача ёндашув назарда тутилмаган бўлса, ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарарни аниқлашда ҳисобга олиниши шарт.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарари қуйидаги элементлар асосида аниқланади ва уларнинг ҳар бири молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда ёритиб берилиши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8.1. Умумхўжалик фаолиятидан олинган даромад ёки зарарлар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8.2. Фавқулоддаги даромадлар (зарарлар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8.3. Даромад (фойда) солиғи тўлангунга қадар умумий молиявий натижа (фойда ёки зарар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8.4. Даромад (фойда) солиғидан ташқари соф фойда.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фавқулоддаги моддалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. Фавқулоддаги моддалардан юзага келадиган даромад ёки зарар молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда алоҳида кўрсатилиши лозим. Ҳар бир фавқулоддаги моддаларнинг моҳияти ва қийматини тушунтириш қисмида ёритиб берилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Умумхўжалик (одатий) фаолиятдан даромадлар ёки зарарлар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. Умумхўжалик (одатий) фаолиятдан даромадлар ва харажатлар моддалари муайян миқдорга етса ва хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг операциялари мазмуни жуда муҳим бўлса, бу моддаларнинг моҳияти ва суммалари ёритилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тушунтиришларда ёритиб беришни талаб қилувчи муҳим хўжалик операциялари:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10.1. Сотишнинг соф қийматигача ТМЗни арзонлаштириш ёки қайта тиклаш қийматигача асосий воситаларни арзонлаштириш, шунингдек бундай арзонлаштиришни бекор қилиш.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10.2. Хўжалик юритувчи субъект фаолиятини таркибий жиҳатдан ўзгартириш, шунингдек таркибий жиҳатдан ўзгартириш харажатлари бўйича ҳар қандай захираларни бекор қилиш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10.3. Узоқ муддатли инвестицияларни тугатиш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10.4. Фаолиятни тугатиш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10.5. Суд жараёнларини тартиблаштириш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10.6. Захираларни бекор қилиш.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Фаолиятнинг тугатилиши
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. Тугатилган фаолиятнинг натижалари одатда умумхўжалик (одатий) фаолиятнинг даромади ва зарарига киритилади, бундан умумхўжалик (одатий) фаолиятидан аниқ фарқ қиладиган ёки бу фаолиятда содир бўлмайдиган ҳодисалар натижасида бу фаолиятнинг тугатилиши мустасно. Бундай ҳолларда фаолиятни тугатишдан даромад ёки зарарлар фавқулодда модда сифатида тасниф қилиниши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Тугатилган операцияларнинг ҳар бири тушунтиришларда ёритилиши ва уларда қуйидагилар акс эттирилиши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12.1. Тугатилган фаолиятнинг моҳияти;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12.2. Молиявий ҳисоботни тузишда тугатилган фаолият тегишли бўлган тармоқ ва унинг географик жойлашган жойи;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12.3. Бухгалтерия ҳисоби мақсадларида фаолиятни тугатиш кучга кирган сана;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12.4. Фаолиятни тугатиш усули (сотиш, бошқа шахсга бериш ва шу кабилар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12.5. Фаолиятни тугатишдан даромадлар ва зарарлар ҳамда ушбу даромад ёки зарарларни ўлчаш учун фойдаланиладиган ҳисоб тури;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12.6. Ҳар бир тақдим этилган давр учун суммаси билан биргаликда товарларни (иш, хизматларни) сотишдан тушум ва ҳисобот давридаги умумхўжалик (одатий) фаолият бўйича операциялардан даромад ёки зарарлар.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришлар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. Ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришларнинг натижалари соф даромад ва зарарни аниқлашга қуйидагича киритилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13.1. Ҳисобот даврида, агар бу ўзгаришлар фақат мазкур даврга таъсир этган бўлса;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13.2. Ўзгаришлар юз берган давр ҳисобот даврида ва кейинги ҳисобот даврларида, агар ўзгаришлар уларга ҳам таъсир ўтказса.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Ҳисоб баҳолари ўзгартирилган турли даврлардаги молиявий ҳисоботларни бир-бирига қиёслашни таъминлаш мақсадида улар молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг илгари баҳолаш учун фойдаланилган таснифланган моддаларига киритилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. Жорий даврга жиддий таъсир қиладиган ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришларнинг моҳияти ва қиймати ёки бу ўзгаришлар кейинги даврларда муҳим ўзгаришларга олиб келадиган бўлса, уларнинг моҳияти ва қиймати ёритиб берилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Агар натижаларни ва ўзгаришларни қиймат жиҳатидан аниқлашнинг имкони бўлмаса, уларни ҳам ёритиб бериш талаб қилинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Асосий (жиддий) хатолар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Олдинги даврлардаги молиявий ҳисоботларни тайёрлаш чоғида йўл қўйилган хатоларга киритилган тузатиш миқдори (қиймати) ҳисобот давридаги соф даромад ёки зарарга қўшилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Олдинги даврда йўл қўйилган муҳим хатоларни тўғрилаш миқдори:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17.1. Йил бошигача тақсимланган фойда сальдосини ўзгартириш йўли билан ҳисоботда акс эттирилади;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17.2. Ўтган йилнинг шу даврига оид маълумотлар ўзгартирилади, агар хатолар арзимайдиган даражада бўлса, улар истисно қилинади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Хўжалик юритувчи субъектнинг балансидаги йил бошида тақсимланмаган фойданинг сальдосида муҳим хатоларни акс эттириш қуйидаги ахборотни очиб бериши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17.2.1. Муҳим хатоларнинг моҳияти;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17.2.2. Жорий даврдаги ва ҳисобот тақдим этилган ҳар бир даврдаги тузатишлар миқдори;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17.2.3. Олдинги йилларнинг маълумотларига киритилган дастлабки даврларга оид тузатишлар миқдори;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17.2.4. Қайта ҳисобланган қиёсий маълумотлар ёки қайта ҳисоблаш мумкин бўлмаслиги сабаблари.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Жорий даврдаги соф даромад ёки зарарга қўшиш йўли билан олдинги даврлардаги хатоларни тўғрилаш чоғида олдинги йилларга оид қиёсий ахборот олдинги давр учун тузилган молиявий ҳисобда кам кўрсатилиши керак, лекин жорий даврдаги ёки олдинги ҳар қандай даврдаги соф даромад ёки зарарни кўрсатиш учун (агар муҳим хатолар шу даврлар давомида тузатилган бўлса) алоҳида устунда қўшимча ахборот келтирилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Хўжалик юритувчи субъект ўзгартиш киритиш билан бир вақтнинг ўзида қуйидаги ахборотни ёритиб бериши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1) жиддий (муҳим) хатонинг моҳиятини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2) жорий даврдаги даромад ёки зарар деб эътироф этилган ўзгартишлар суммасини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3) қўшимча маълумотлар тақдим этилган ҳар бир даврга оид ўзгартишлар суммаси ҳамда шу даврдан олдинги даврларга оид қўшимча маълумотларга киритилган даврларга тааллуқли ўзгартиришлар суммаси. Агар амалиётда қўшимча маълумотлар келтириш қўлланилмаса, у ҳолда бунинг сабаблари ёритиб берилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар белгиланган тартибда кўзда тутилган ҳоллардагина ёки ўзгартишлар хўжалик юритувчи субъектнинг молиявий ҳисоботларида ахборотни янада ишончлироқ тақдим этишга кўмаклашсагина ўтказилиши мумкин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар натижасида юз берган ўзгаришлар суммаси қуйидагича амалга оширилиши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19.1. Йил бошидаги тақсимланмаган фойда сальдосини ўзгартириш йўли билан бухгалтерия балансига ёзиб қўйиш;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19.2. Ҳисобот давридаги соф даромад ёки зарарни аниқлашга киритиш.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар молиявий ҳисоботни тақдим этишнинг олдинги даврига нисбатан ҳисобот даврига муҳим таъсир ўтказса ёки келгуси ҳисобот даврларига таъсир ўтказадиган бўлса, хўжалик юритувчи субъект тушунтиришларда қуйидаги ахборотларни ёритиб бериши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20.1. Ўзгартишлар сабабларини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20.2. Ҳисобот давридаги ва тақдим этилган олдинги даврлардаги тузатишлар суммасини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20.3. Жорий даврдаги соф даромад ёки зарарда ҳисобга олинган тузатиш суммасини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20.4. Қиёсий маълумотларга киритилган ҳисобот давридан олдинги даврлардаги тузатишлар суммасини;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20.5. Қўшимча маълумотлар келтирилган ҳар бир ҳисобот даврига киритилган тузатишлар суммасини ва молиявий ҳисоботларга киритилган даврлардан олдинги даврлар билан боғлиқ тузатишлар суммасини. Агар қиёсий ахборот киритилган бўлса ёки қўшимча маълумот тақдим этиш имконияти бўлмаса, бу ҳолат ёритиб берилиши керак;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20.6. Қайта ҳисобланган қиёсий маълумотларни ёки уларни қайта ҳисоблаш мақсадга мувофиқ эмаслигининг сабабларини.