24.05.2023 йилдаги 9-сон
ONLINE TRANSLATE
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг қарори, 24.05.2023 йилдаги 9-сон
Дата вступления в силу
26.06.2023
Ҳужжат 26.06.2023 00 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қарори
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талабларини (0048-23-сон СанҚваН) тасдиқлаш тўғрисида
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикасининг «Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 25 июлдаги ПФ-6035-сон «Коронавирус пандемиясини юмшатиш, аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги ва саломатлигини сақлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси қарор қилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талаблари (0048-23-сон СанҚваН) иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Ўзбекистон Республикаси Бош давлат санитария врачи томонидан 2007 йил 24 мартда тасдиқланган Меҳрибонлик уйлари, ёрдамчи ва санаторий мактаб-интернатларда озиқ-овқат истеъмол қилишнинг кунлик ўртача рационал нормалари ва овқатланиш учун гигиеник талаблар (0219-07-сон СанҚваН) ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги билан келишилган.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати бошлиғи Б. ЮСУПАЛИЕВ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тошкент ш.,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2023 йил 24 май,
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9-сон
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Келишилди:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Мактабгача ва мактаб таълими вазири Х. УМАРОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2023 йил 18 апрель
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг 2023 йил 24 майдаги 9-сон қарорига
ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талаблари (0048-23-сон СанҚваН)
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Мазкур санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари (бундан буён матнда санитария қоидалари деб юритилади) меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари, жисмоний, ақлий, сенсор ёки руҳий нуқсонлари бўлган болалар учун давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари ҳамда санаторий туридаги ихтисослаштирилган давлат таълим муассасаларида (бундан буён матнда муассасалар деб юритилади) тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва соғлом овқатланишини ташкил этиш, юқумли ва юқумли бўлмаган касалликлар профилактикаси ҳамда овқатдан заҳарланишларнинг олдини олишга қаратилган санитария-гигиена талабларини белгилайди.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1-боб. Умумий қоидалар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
1. Мазкур санитария қоидаларида қуйидаги атамалар ва уларнинг таърифлари қўлланилган:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
меҳрибонлик уйлари — етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болалар учун мўлжалланган давлат тарбия муассасалари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
болалар шаҳарчалари — ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган ва тўлиқ давлат таъминотида бўлган болалар кичик гуруҳлари шаклида оиладагига яқинлаштирилган шароитларда тарбияланадиган тарбия муассасалари;
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
жисмоний, ақлий, сенсор ёки руҳий нуқсонлари бўлган болалар учун давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари — жисмоний, ақлий, сенсор ёки руҳий нуқсонлари бўлган болаларнинг таълим тизимини такомиллаштиришга йўналтирилган, шунингдек алоҳида таълим эҳтиёжлари бўлган болалар учун мўлжалланган давлат муассасалари.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
санаторий туридаги ихтисослаштирилган давлат таълим муассасалари — алоҳида шароитларда даволаниш ва соғломлаштиришга, таълим ва тарбия олишга муҳтож болалар ҳуқуқларини таъминлашга йўналтирилган санаторий туридаги таълим муассасалари.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2. Муассасаларда рационал таомнома шакллантирилишида кунлик рационда тарбияланувчиларнинг асосий озиқ-овқат моддаларига эҳтиёжи ва ёшига мос энергия қуввати билан тўлиқ таъминланиши, соғлиғи, шунингдек овқатланишнинг иқлим ва миллий хусусиятлари ҳисобга олиниши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
3. Баъзи маҳсулотлар бўлмаганда уларни бошқа маҳсулот билан алмаштириш мумкин. Бунда алмаштирилувчи маҳсулотлар таркибидаги асосий озиқ-овқат моддалари, оқсил, углевод ва ёғларнинг миқдори уларнинг ўрнини босувчи маҳсулот таркибидаги оқсил, углевод ва ёғнинг миқдорига тенг бўлиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Айрим озиқ-овқат маҳсулотларини уларни ўрнини босувчи бошқа маҳсулотларга алмаштиришда мазкур санитария қоидаларининг 3-иловасида келтирилган меъёрларга қатъий риоя қилиниши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
4. Муассасаларда тарбияланаётган болалар учун тайёрланадиган кундалик озиқ-овқат маҳсулотлари мазкур санитария қоидаларининг 1 ва 2-иловаларида келтирилган нормаларга мувофиқ бўлиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
2-боб. Озиқ-овқат маҳсулотларини сақлаш, тайёрлаш ҳамда етказиб бериш шароитларига қўйиладиган гигиеник талаблар
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
5. Муассасалар ошхоналари қуйидаги гигиеник талабларга мос бўлиши керак:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ошхона анжомлари ва сиртқи юзалар (столлар, кесиш тахталари) озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш учун мос бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ошхона ишчи юзалари текис ва бўғинларсиз бўлиши, шунингдек озиқ-овқат қолдиқларининг тўпланишига ва кир йиғилиб қолишига йўл қўймаслиги;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ишлаб чиқариш жойлари иссиқ ва совуқ сув билан таъминланиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
озиқ-овқат маҳсулотлари тайёрлаш зонасида юз-қўл ювгичлар, ювиш ва дезинфекциялаш воситалари, бир марта ишлатиладиган қуритувчи воситалар бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ошхонада ошхона сочиқларини ишлатиш мумкин эмас, бир марта ишлатиладиган сочиқлар бундан мустасно;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
барча деразалар ва вентиляция тизими ҳашаротлар ёки кемирувчиларнинг кириб келишини бартараф қилиш учун ёпилган бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
чиқинди идишлари тўлгандан кейин чиқиндиларни дарҳол олиб чиқиб кетадиган тизим бўлиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
озиқ-овқат маҳсулотлари ва ичимликлар турига қараб, музлатгичли камералар, совутиш ускуналари ва иситиш ускуналари (буғ қозонлари, иссиқ столлар, инфрақизил лампалар) ўрнатилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ошхонанинг махсус йиғиштириб тозалаш режаси бўлиши.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
6. Ювиш ва дезинфекциялаш воситаларидан фойдаланиш бўйича кўрсатмалар барча ходимларнинг эътиборига етказилиши (ўзига хос ишлаш режимини ҳисобга олган ҳолда) керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
7. Ювиш ва дезинфекциялаш воситалари тоза, қуруқ ва яхши ҳаво айланадиган жойда сақланиши керак. Эритмалар қора шиша идишларда яхши ўрнатилган тиқин билан, ёруғлик ва намлик таъсиридан ҳоли жойда беш кундан ортиқ бўлмаган муддатда сақланиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
8. Ошхона идишларини ювиш учун иккитадан кам бўлмаган, иссиқ ва совуқ сув билан таъминланган металл ванналардан (зангламайдиган материаллардан тайёрланган бўлиши) фойдаланилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
9. Овқат пишириш қозонлари озиқ-овқат қолдиқларидан тозалангандан сўнг, ювиш воситалари қўшилган ҳолда юқори ҳароратли иссиқ сув билан ювилиши ва қуритилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тоза ошхона идишлари полдан камида 0,5 м баландликда токчаларда сақланиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
10. Кесиш тахталари ва кичик ёғоч идишлар, аралаштиргичлар ва бошқалар биринчи ювиш ваннасида ювиш воситалари қўшилган ҳолда юқори ҳароратли иссиқ сувда ювилиши ва қуритилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
11. Истеъмол идишлари ва бошқа барча озиқ-овқат маҳсулотлари учун фойдаланиладиган буюмларнинг бутунлиги сақланиши ҳамда зангламайдиган материалдан тайёрланган бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
12. Ишлатилган барча буюмлар биринчи ваннада юқори ҳароратда ювилиши ва иккинчи ваннада чайилиб қуритилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
13. Ювилган барча идишлар қуритилгандан сўнг жавонларда вертикал ҳолатда сақланиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
14. Озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш учун мўлжалланган столлар думалоқ бурчакли, усти зангламайдиган материаллардан тайёрланиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
15. Хом ва тайёр маҳсулотларни кесиш учун мўлжалланган алоҳида кесиш столлари юзасининг бутунлиги сақланиши, шунингдек осон ювиладиган ва дезинфекцияланадиган ёғочдан ясалган бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
16. Пишган овқатни тайёрлаш ва сақлаш учун зангламайдиган материаллардан ясалган идишлардан фойдаланилиши керак. Шарбатлар зангламайдиган материаллардан ясалган идишларда тайёрланади. Сутни қайнатиш учун алоҳида идишлар ажратилган бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
17. Ошхона тўпламлари миқдори болаларнинг сонига мувофиқ ҳолда таъминланган бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
18. Озиқ-овқат маҳсулотларини махсус транспортларда ташиб келтиришда уларнинг бутлиги сақланган ҳолда ҳамда зарарланмайдиган шароитда амалга оширилиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
19. Тез бузиладиган маҳсулотларни ташиш ёпиқ идишларда, музлатгичда ёки изотермик транспортда (1 соат музсиз ҳолатда ва 3 соат муз билан бирга) ташилиши лозим. Транспорт воситаларининг кузови тозалашга осон бўлган (ювиш ва дезинфекцияга чидамли) гигиеник қопламага эга бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Озиқ-овқат маҳсулотларини ташишда фойдаланиладиган транспорт воситаларидан бошқа юкларни ташишда фойдаланилиши мумкин эмас.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
20. Маҳсулотлар олиб келинган идишлар ёрлиқланган бўлиши ва қатъий белгиланган мақсадларда ишлатилиши керак. Қутилар ва бошқа қоплар ишлатилгандан кейин тозаланиши, зарарсизлантирилиши ва қуритилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Идишлар ифлосланмаган тоза жойларда сақланиши, уларни қайта ишлаш махсус ажратилган хонада амалга оширилиши лозим. Озиқ-овқат маҳсулотларини ташиш учун ошхона жиҳозларидан фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
21. Муассасаларга олиб келинаётган барча хом ашё ва маҳсулотларнинг сифати ҳамда хавфсизлигини тасдиқловчи ҳужжатлари мавжуд бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
22. Маҳсулотларнинг сифати омборхоначи ва тиббиёт ходими томонидан текширилиши ва маълумотлар бракераж журналига қайд этилиши лозим. Яроқлилик муддати ўтган ва бузилиш белгилари бўлган озиқ-овқат маҳсулотларини қабул қилишга йўл қўйилмайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
23. Тез айнийдиган озиқ-овқат маҳсулотлари совутиш камераларида ёки музлатгичларда +2 — +6 °C ҳароратда сақланиши ҳамда совутиш камералари ёки музлатгичларда ҳароратни назорат қилиш учун термометрлар ўрнатилиши керак. Агар фақат битта совутгич ёки музлатгич мавжуд бўлса гўшт, балиқ ва сут маҳсулотларини сақлаш жойлари қатъий белгиланган бўлиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
24. Музлатилган парранда ва балиқ маҳсулотлари етказиб берувчининг идишида ёки қутиларда сақланиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
25. Сут қабул қилингандан сўнг шиша идишларда сақланиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
26. Ёғ ўзининг махсус ишлаб чиқарилган идишларида жавонларда сақланиши керак. Катта бўлакли пишлоқлар тоза токчаларда (пишлоқларни бир-бирининг устига қўйганда, улар орасида картон бўлиши керак), кичик бўлакли пишлоқлар эса истеъмол ўрамида жавонларда сақланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
27. Сметана ва творог қопқоқли идишда сақланади. Сметана ва творог солинган идишда қошиқлар ва пичоқларни қолдиришга йўл қўйилмайди. Тухумлар қуруқ ва салқин хоналарда ювилган ҳолда сақланиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
28. Ёрма, ун ва макарон маҳсулотлари қуруқ хонада елим халталар, картон қутиларда махсус тагликларда ёки полдан камида 15 см баландликда сақланиши, девор ва маҳсулотлар орасидаги масофа эса камида 20 см бўлиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
29. Нон стеллаж ва шкафларда пастки қавати полдан 35 см дан кам бўлмаган ҳолда сақланади. Шкафларнинг эшикларида ҳаво ўтиши учун тешиклар бўлиши керак. Нон сақлаш жойлари тозаланганда нон увоқлари махсус чўткалар билан супурилиб, токчалар 1 фоизли цирка билан намланган матода артилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
30. Картошка ва илдизли сабзавотлар қуруқ ва қоронғу хоналарда сақланади. Карам омборхона расталарида, кўкат ва мевалар эса сақлаш идишларида салқин жойларда ҳарорати +12 ºC дан юқори бўлмаган ҳолатда сақланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
31. Нохуш ҳиди бўлган озиқ-овқат маҳсулотлари ўзига ҳид тортувчи озиқ-овқат маҳсулотларидан (сариёғ, шакар, туз, тухум, чой ва пишлоқ) алоҳида сақланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
32. Сутни қабул қилингандан кейин дарҳол ишлатишнинг иложи бўлмаса, у музлатгичда +4 — +6 °С ҳароратда сақланиши лозим.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
33. Таом тайёрлаш жараёнида қуйидагиларга амал қилиниши лозим:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
котлетлар, қийма ёки балиқ гўшти, балиқ бўлаклари қиздирилган ёғда икки томондан камида 5 дақиқа давомида қовурилиши, шундан сўнг улар печда юқори ҳароратда тайёр ҳолга келтирилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
иккинчи таомлар қайнатилган гўшт (товуқлар), шунингдек биринчи таомга қўшилган тўғралган гўшт иккиламчи қайта термик ишлов беришдан ўтказилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қайнатилган гўшт (парранда)дан тайёрланган иккинчи таомлар, шунингдек биринчи таомларга қўшиб бериладиган майдаланган гўштни 5 — 7 дақиқа булонда қайнатиб иккинчи термик ишлов берилиши ҳамда 75 ºC ҳароратда булон тарқатилгунга қадар кўпи билан 1 соат сақланиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
омлетлар 2,5 — 3 см қалинликда 8 — 10 дақиқа давомида печда 180 — 200 °C ҳароратда пиширилиши, тухум 10 дақиқа давомида қайнатилиши, ҳар қандай идишларда ишлатишдан олдин тухум олдиндан тўлиқ ювилиши, умумий овқатланиш бўлимининг ишлаб чиқариш цехларида тухумни етказиб берувчининг идишларида сақлашга йўл қўйилмаслиги;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
суюқ овқатларни тайёрлаш учун макарон ва гуруч катта ҳажмдаги сувда (камида 1:6 нисбатда) қайнатилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
сабзавотларни пиширишда витаминларни сақлаб қолиш учун уларни пиширишдан олдин юпқа қатлам билан тозалаш кераклиги ҳамда иерсиниоз ва псевдотуберкулёзнинг олдини олиш учун профилактика мақсадида сабзавотларни олдиндан ҳўллашга йўл қўйилмаслиги;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
хом сабзавотлардан салатлар тайёрлашда ўтган йилги экин сабзавотларидан фойдаланишга фақат март ойигача рухсат берилиши;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
салатлар тайёрлаш учун мўлжалланган сабзавотлар қобиғи билан биргаликда қайнатилиб, совутилиши, шунингдек пишириш учун бир кун олдин сабзавотларни қайнатишга йўл қўйилмаслиги.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
34. Таомларни тайёрлашда фақат йодланган ош тузи ишлатилиши керак.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
35. Овқатдан заҳарланишнинг пайдо бўлиши ва тарқалишининг олдини олиш учун:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
бир кун олдин тайёрланган таомнинг қолдиқ маҳсулотларидан фойдаланиш тақиқланади;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
творогли сут ва пастеризация қилинмаган сутдан олинган қаймоқли қандолат маҳсулотлари, кремлар, мевали ичимликлар тайёрлашга йўл қўйилмайди.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
36. Озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлашда қуйидагилардан фойдаланиш ман этилади:
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
қўзиқоринлар, қайнатилмаган сут, иссиқлик билан ишлов берилмаган консерваланган яшил нўхат, ветеринария назоратидан ўтмаган парранда маҳсулотлари тухумлари ва гўшти, балиқ ва гўшт маҳсулотлари;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
уй шароитида тайёрланган консерва маҳсулотлари, зичлиги бузилган, шишган, занг билан қопланган консервалар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
турли хил аралашмалар билан ифлосланган ва дон зараркунандалари билан касалланган дон, ун ва қуритилган мевалар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
моғор ва чириш белгилари бўлган сабзавотлар ва мевалар;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
зираворлар таркибида сунъий хом ашёлар бўлган озиқ-овқат қўшимчалари (сунъий, ароматизаторлар, бўёқлар);
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
ёғ миқдори 82 фоиздан паст бўлган сариёғ;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
дудланган гўшт;
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
маёнез, қалампир, хантал, цирка, табиий қаҳва.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
37. Тайёр овқатни беришга тиббиёт ходими томонидан тайёр овқатлардан намуна олинганидан кейингина рухсат этилади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Тайёр овқатдан кунлик синама намунаси қолдирилиши керак. Ноқулай эпидемиологик вазиятда микробиологик тадқиқот ўтказиш учун кунлик синама намуна тўлиқ ёки камида 100 г бўлган миқдорда олинади. Намуна қопқоқли стерил шиша идишга олинади ва 24 соат давомида махсус музлатгичда сақланади.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
38. Совуқ ва иссиқ таъсирида ишлов бериш вақтида маҳсулот ва таомларнинг оғирлик йўқотилиш нормалари мазкур санитария қоидаларининг 4-иловасига мувофиқ аниқланади.
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
39. Мазкур санитария қоидаларини ишлаб чиқувчилар рўйхати 5-иловада келтирилган.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талабларига
1-ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари ва болалар шаҳарчалари тарбияланувчилари учун кундалик озиқ-овқат маҳсулотлари
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
НОРМАЛАРИ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

Т/р

Маҳсулотлар номи

Ёш гуруҳлари

3 ёшдан 7 ёшгача

7 ёшдан 14 ёшгача

грамм

оқсил

ёғлар

углеводлар

ккал.

грамм

оқсил

ёғлар

углеводлар

ккал.

1.

Буғдой нони I нав

300

23,7

3,0

144,9

705,0

450

35,6

4,5

217,4

1057,5

2.

Буғдой уни I нав

35

3,9

0,5

23,7

115,2

40

4,4

0,6

27,1

131,6

3.

Картошка уни

3

0,0

0,0

2,3

9,4

3

0,0

0,0

2,3

9,4

4.

Гуруч

28

2,0

0,3

20,7

93,2

36

2,5

0,4

26,6

119,9

5.

Ёрма

14

1,5

0,2

10,4

43,4

18

1,9

0,2

13,3

55,8

6.

Дуккакли маҳсулотлар

11

2,9

0,2

3,7

37,5

14

3,7

0,2

4,7

47,7

7.

Макарон маҳсулотлари

18

2,0

0,3

12,3

59,9

23

2,6

0,4

15,7

76,6

8.

Шакар

50

0,0

0,0

49,9

199,5

60

0,0

0,0

59,9

239,4

9.

Қандолат маҳсулотлари

15

1,2

1,4

8,3

50,9

25

2,0

2,4

13,9

84,8

10.

Сигир сутидан тайёрланган сариёғ (ёғлилиги 82,5 фоиз)

40

0,2

33,0

0,3

299,2

45

0,2

37,1

0,4

336,6

11.

Ўсимлик мойи

15

0,0

15,0

0,0

134,9

20

0,0

20,0

0,0

179,8

12.

Сут, нордон сут

500

14,5

16,0

20,0

295,0

550

16,0

17,6

22,0

324,5

13.

Қаймоқ

20

0,5

4,0

0,7

41,2

25

0,6

5,0

0,9

51,5

14.

Творог

40

7,2

3,6

1,2

67,6

60

10,8

5,4

1,8

101,4

15.

Пишлоқ

10

2,3

3,0

0,0

36,4

15

3,5

4,4

0,0

54,6

16.

Гўшт, парранда гўшти

125

23,3

20,0

0,0

272,5

150

27,9

24,0

0,0

327,0

17.

Колбаса

15

1,9

3,3

0,2

38,6

25

3,2

5,6

0,4

64,3

18.

Балиқ

40

7,4

0,4

0,0

33,6

100

18,4

1,1

0,0

84,0

19.

Тухум (дона)

1

0,1

0,1

0,0

1,6

1

0,1

0,1

0,0

1,6

20.

Картошка

250

5,0

1,0

40,8

192,5

400

8,0

1,6

65,2

308,0

21.

Сабзавотлар, шу жумладан томат пастаси

350

6,3

0,7

16,5

98,0

455

8,2

0,9

21,4

127,4

22.

Мевалар, резаворлар, шарбатлар

200

0,8

0,8

19,6

94,0

350

1,4

1,4

34,3

164,5

23.

Қуруқ мевалар

15

0,3

0,0

7,2

29,9

15

0,3

0,0

7,2

29,9

24.

Чой

0,5

0,1

0,0

0,0

0,7

0,5

0,1

0,0

0,0

0,7

25.

Какао

1

0,2

0,2

0,1

2,9

1

0,2

0,2

0,1

2,9

26.

Йодланган туз

10

0,0

0,0

0,0

0,0

10

0,0

0,0

0,0

0,0

27.

Хамиртуруш

1

0,4

0,1

0,4

3,9

1

0,4

0,1

0,4

3,9

ЖАМИ

107,7

107,0

383,3

2956,2

152,1

133,0

535,0

3985,1

Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талабларига
2-ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Жисмоний, ақлий, сенсор ёки руҳий нуқсонлари бўлган болалар учун давлат ихтисослаштирилган таълим муассасалари ҳамда санаторий туридаги ихтисослаштирилган давлат таълим муассасалари тарбияланувчилари учун кундалик озиқ-овқат маҳсулотлари
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
НОРМАЛАРИ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

Т/р

Маҳсулотлар номи

7 ёшдан 14 ёшгача

15 ёшдан 18 ёшгача

грамм

оқсил

ёғлар

углеводлар

ккал.

грамм

оқсил

ёғлар

углеводлар

ккал.

1.

Буғдой нони I нав

350

27,7

3,5

169,1

822,5

550

43,5

5,5

265,7

1292,5

2.

Буғдой уни I нав

60

6,7

0,9

40,7

197,4

80

8,9

1,2

54,2

263,2

3.

Картошка уни

3

0,0

0,0

2,3

9,4

3

0,0

0,0

2,3

9,4

4.

Гуруч

32

2,2

0,3

23,7

106,6

56

3,9

0,6

41,4

186,5

5.

Ёрма (гуручдан ташқари)

16

1,7

0,2

11,8

49,6

28

2,9

0,3

20,7

86,8

6.

Дуккакли маҳсулотлар

12

3,1

0,2

4,0

40,9

21

5,5

0,3

7,0

71,6

7.

Макарон маҳсулотлари

20

2,2

0,3

13,7

66,6

35

3,9

0,6

23,9

116,6

8.

Шакар

50

0,0

0,0

49,9

199,5

60

0,0

0,0

59,9

239,4

9.

Қандолат маҳсулотлари

20

1,6

1,9

11,1

67,8

30

2,4

2,8

16,7

101,7

10.

Сигир сутидан тайёрланган сариёғ (ёғлилиги 82,5 фоиз)

60

0,3

49,5

0,5

448,8

70

0,4

57,8

0,6

523,6

11.

Ўсимлик мойи

20

0,0

20,0

0,0

179,8

25

0,0

25,0

0,0

224,8

12.

Сут, нордон сут

550

16,0

17,6

22,0

324,5

500

14,5

16,0

20,0

295,0

13.

Қаймоқ

40

1,0

8,0

1,4

82,4

45

1,1

9,0

1,6

92,7

14.

Творог

70

12,6

6,3

2,1

118,3

90

16,2

8,1

2,7

152,1

15.

Пишлоқ

25

5,8

7,4

0,0

91,0

30

7,0

8,9

0,0

109,2

16.

Гўшт, парранда гўшти

150

27,9

24,0

0,0

327,0

220

40,9

35,2

0,0

479,6

17.

Колбаса

30

3,8

6,7

0,5

77,1

60

7,7

13,3

0,9

154,2

18.

Балиқ

90

16,6

1,0

0,0

75,6

150

27,7

1,7

0,0

126,0

19.

Тухум (дона)

1

0,1

0,1

0,0

1,6

1

0,1

0,1

0,0

1,6

20.

Картошка

400

8,0

1,6

65,2

308,0

650

13,0

2,6

106,0

500,5

21.

Сабзавотлар, шу жумладан томат пастаси

450

8,1

0,9

21,2

126,0

700

12,6

1,4

33,0

196,0

22.

Мевалар, резаворлар, шарбатлар

550

2,2

2,2

53,9

258,5

750

3,0

3,0

73,5

352,5

23.

Қуруқ мевалар

25

0,6

0,0

12,0

49,8

35

0,8

0,0

16,8

69,7

24.

Чой

0,5

0,1

0,0

0,0

0,7

0,5

0,1

0,0

0,0

0,7

25.

Какао

1

0,2

0,2

0,1

2,9

1

0,2

0,2

0,1

2,9

26.

Йодланган туз

5

0,0

0,0

0,0

0,0

5

0,0

0,0

0,0

0,0

27.

Хамиртуруш

1

0,4

0,1

0,4

3,9

1

0,4

0,1

0,4

3,9

ЖАМИ

149,0

152,7

505,5

4036,0

216,7

193,5

747,4

5652,4

Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талабларига
3-ИЛОВА
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Айрим озиқ-овқат маҳсулотларининг ўрнини босувчи маҳсулот
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
МЕЪЁРЛАРИ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

Маҳсулот

Оғирлиги (г)

Ўрнини босувчи маҳсулот

Оғирлиги (г)

1-навли буғдой унидан тайёрланган оқ нон ўрнига:

100

1-нав буғдой унидан нон бўлаклари

65

1-навли буғдой уни

75

Гўшт

100

мол гўшти жигари

116

1-тоифали товуқлар

110

Балиқ

125

Творог

120

Янги соғилган сут

100

ҳаво ўтказмайдиган қадоқдаги тўлиқ сут кукуни

11

ёғсизланган сут кукуни

7,5

шакар билан қуюлтирилган сут

40

Творог

17

1-тоифали гўшт

14

Балиқ

17,5

Пишлоқ

12,5

товуқ тухуми

22

Творог

100

гўшт (мол гўшти)

83

Балиқ

105

Товуқ тухуми (1 дона)

41

Творог

31

гўшт (мол гўшти)

26

Балиқ

30

тўлиқ сут

186

Пишлоқ

20

тухум кукуни

11,5

Балиқ

100

гўшт (мол гўшти)

87

Творог

105

Картошка

100

оқ карам

111

Гулкарам

80

Сабзи

154

Лавлаги

118

фасол (ловия)

33

яшил нўхат

409

яшил нўхат (консерваланган)

64

бақлажон (кабачки)

300

Янги олма

100

Қовоқ

200

консерваланган олма

90

олма шарбати

133

олхўри шарбати

133

қуритилган мевалар

Олмалар

12

олхўри

17

қуритилган ўрик

8

Майиз

22

Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талабларига
4-ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Совуқ ва иссиқ таъсирида ишлов бериш вақтида маҳсулот ва таомнинг оғирлик йўқотилиш
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
НОРМАЛАРИ
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

Маҳсулотлар

Совуқ таъсирида ишлов берилганда, қайта ишлашда маҳсулотларнинг вазн йўқотиши

(фоиз)

Таомлар

Иссиқлик таъсирида ва қайта ишлашда таомнинг оғирлик йўқотиши

(фоиз)

Гўшт ва гўшт маҳсулотлари

Мол гўшти I нав (дон, музлатилган, бўлаклар)

15 — 26,4

Қайнатилган мол гўшти:

Мол гўшти I нав

30

катта бўлакларда пишириш

Мол гўшти II нав

кичик бўлакларда пишириш

37

Соусда пиширилган мол гўшти

ўчириш

20

Пишириш

10

соусда пиширилган гўшт

20

Қайнатилган гўштдан пиширилган соусли гўшт:

пишириш

38

ўчириш

20

кичик бўлакларда қовурилган гўшт

37

Қайнатилган мол гўшти:

пишириш

38

ўчириш

20

Қайнатилган гўштли картошка:

пишириш

38

ишқаланиш

2-3

пишириш

14

котлетлар (тефтел) буғлари

12

котлетлар (тефтел) қовурилган

19

Қайнатилган гўштли гуручли пудинг, пиширилган:

пишириш

38

ишқаланиш

2-3

пишириш

14

Буғда пиширилган гўштли суфле:

гўшт пишириш

38

ишқаланиш

2-3

Буғда пиширилган қийма (суфле)

8

Буғда пиширилган котлет

15

Қайнатилган котлет (тефтел)

24

Мол гўшти колбаса, колбаса

2,5

Сосиска, қайнатилган колбаса

0

Колбаса

3

Сосиска, қовурилган колбаса

10

Парранда маҳсулотлари

Қовурилган товуқ

26,1

Қайнатилган товуқ

28

Товуқ гўшти

31,4

пиширишдан кейин орқа мия суягини олиб ташлаш

6

Товуқ гўштнинг қисмлари

11,5

қисмларга ажратиш

3

буғда пиширилган котлетлар

12

Қайнатилган товуқдан суфле

тана гўшти пишириш

28

суякни олиб ташлаш

6

буғда пиширилган суфле

8

Жигар

Музлатилган мол жигари

17

қовурилган жигар

32

димланган жигар

32

соусда димланган жигар

20

Қовурилган мол жигари

димлаш

2

қовуриш

15

Балиқ

Ичи тозаланмаган минтай балиғи

40

қайнатилган балиқ

18

Лаҳм ва суяксиз балиқ

50

қовурилган балиқ

16

Лаҳм ва суяксиз балиқ

54

Балиқ қиймаси (суфлеси):

Бўлакли (тозаланган)

маҳкамланган қопқоқ остида оз миқдордаги суюқликда ёки ўз шарбатида пиширилган озиқ-овқат маҳсулотлари

18

Бошсиз, тозаланган катта треска балиғи:

ишқаланиш

3

пишириш

15

Терили лаҳм ва қовурға суяги билан

23

Соусда пиширилган балиқ

18

Лаҳм терисиз ва суяксиз

27

соусда пишириш

10

Бошсиз, тозаланган кичик треска балиқ:

Маринадланган димланган балиқ

18

Лаҳм тери ва қовурға суяги билан

25

димлаш

20

Сут ва сут маҳсулотлари

Сут (қайнатиш ва қуйиш)

5

қайнатилган сут

5

Ёғли кефир (тошиб кетиш)

3,5

ферментланган сутли ичимлик 6 %

3

пишириш

10

Сметана (порциялаш)

1

творогли пишириқ

15

Творог

0

қовурилган творогли пишириқ

12

Майдаланган творог

2

ёғли творогли хамир ҳолатида пишириш, қайнатиш

9

Хамир қопламининг йўқолиши

3

ярим ёғли творогли хамир ҳолатида пишириш, қайнатиш

5

Тухум

пиширилган омлет

12

Сабзавотлар

Картошкали таомлар

Картошка:

31.10 дан 31.12 гача

30

қовурилган картошка билан рагу:

31.12 дан 28.02 гача

35

ўчириш

17

29.02 дан 01.09 гача

40

пиширилган картошка

20

сутли соусда пиширилган картошка:

Пишириш

10

қовурилган картошка

31

Картошка пюреси:

пишириш

3

димлаш

3-5

Пиширилган картошка котлетлари:

пишириш

3

димлаш

3-5

пишириш

10

Хом картошка қуймоқлари:

димлаш

3

қовуриш

24

Қовурилган картошка котлетлари:

пишириш

3

димлаш

3-5

қовуриш

11

Пиширилган картошкали котлет

пишириш

3

димлаш

3-5

пишириш

10

Картошкали қовурилган рулет:

пишириш

3

димлаш

3-5

пишириш

11

Янги картошка

20

қайнатилган янги картошка

6

Карамли таомлар

Карам

20

катта бўлакларда қайнатилган карам

8

қовурилган карам

10

қийма учун қовурилган карам

25

қовурилган карам

21

Сутли соусда пиширилган қайнатилган карам:

қайнатиш

8

пишириш

15

Сутда пиширилган карам

13

Қовурилган карам котлетлари:

маҳкамланган қопқоқ остида оз миқдордаги суюқликда ёки ўз шарбатида пиширилган озиқ-овқат маҳсулотлари

10

қовуриш

17

Пиширилган карам котлетлари:

маҳкамланган қопқоқ остида оз миқдордаги суюқликда ёки ўз шарбатида пиширилган озиқ-овқат маҳсулотлари

10

пишириш

15

Карамга ўралган қийма ва сабзавотлар:

қайнатиш

8

пишириш

22

димлаш

19

Гулкарам

48

Қовурилган гул карам:

қайнатиш

10

қовуриш

10

Сутли соусда пиширилган гул карам:

қайнатиш

10

пишириш

16

Сабзидан тайёрланадиган таомлар

Сабзи

қайнатилган сабзи

0,5

01.01 дан

20

қовурилган сабзи

8

01.01 гача

25

чала қовурилган сабзи

8

чала пиширилган сабзи

32

Кейинги таҳрирга қаранг.
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари ҳамда давлат ихтисослаштирилган таълим муассасаларида тарбияланаётган болаларнинг хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этишга қўйиладиган санитария-гигиена талабларига
5-ИЛОВА
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа
Предложения по документуПрослушать аудиоПолучить ссылку из элемента документа

Ишлаб чиқувчилар рўйхати:

Камилова Р.Т.

Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти директори в.в.б., т.ф.д., профессор;

Худайберганов А.С.

Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти, Овқатланиш гигиенаси лаборатория мудири, т.ф.д., профессор;

Шайхова Г.И.

Тошкент тиббиёт академияси, Болалар, ўсмирлар ва овқатланиш гигиенаси кафедраси профессори, т.ф.д., профессор;

Саломова Ф.И.

Тошкент тиббиёт академияси, Атроф-муҳит гигиенаси кафедраси мудири, т.ф.д., профессор;

Азизова Ф.Л.

Тошкент тиббиёт академияси, Илмий ишлар бўйича проректори, т.ф.д., доцент;

Исакова Л.И.

Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти, Болалар ва ўсмирлар гигиенаси лаборатория катта илмий ходими, PhD;

Шоюсупова Ҳ.Б.

Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти, таянч докторанти;

Махаматқулов Х.Э.

Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти, таянч докторанти.


Тақризчилар рўйхати:

Исраилова Г.М.

Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш маркази, Гигиена кафедраси доценти, т.ф.н.;

Хамракулова М.А.

Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий-тадқиқот институти директори ўринбосари, т.ф.д., профессор;

Эрматов Н.Ж.

Тошкент тиббиёт академияси, Болалар, ўсмирлар ва овқатланиш гигиенаси кафедраси мудири, т.ф.д., профессор.

Кейинги таҳрирга қаранг.