от 14.08.2013 г. № 224
Постановление
Кабинета Министров Республики Узбекистан
Об утверждении Правил выявления признаков ложной неплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности и умышленного причинения неплатежеспособности
В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О банкротстве» и в целях улучшения качества корпоративного управления, повышения ответственности руководителей и собственников хозяйствующих субъектов за их экономическую состоятельность, а также создания эффективного механизма своевременного выявления фактов лжебанкротства, сокрытия банкротства и умышленного доведения до банкротства Кабинет Министров постановляет:
1. Утвердить Правила по выявлению признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности и преднамеренной неплатежеспособности согласно приложению.
2. Государственному комитету Республики Узбекистан по приватизации, демонополизации и развитию конкуренции в месячный срок:
с учетом требований Правил по выявлению признаков лжебанкротства, сокрытия банкротства и преднамеренного банкротства разработать и утвердить программу подготовки ликвидационных управляющих;
совместно с Министерством юстиции Республики Узбекистан внести в Кабинет Министров Республики Узбекистан предложения по внесению изменений и дополнений в действующее законодательство Республики Узбекистан, вытекающих из настоящего постановления.
3. Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на первого заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан Р.С. Азимова.
Премьер-министр Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
14 августа 2013 г.,
№ 224
ПРИЛОЖЕНИЕ
к постановлению Кабинета Министров от 14 августа 2013 года № 224
ПРАВИЛА
по выявлению признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности и преднамеренной неплатежеспособности
I. Общие положения
1. Настоящие Правила определяют порядок проведения судебным управляющим анализа финансово-хозяйственной деятельности должника на предмет выявления признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности и преднамеренной неплатежеспособности (далее — анализ).
2. В настоящих Правилах использованы следующие основные понятия и термины:
должник юридические и физические лица, а также индивидуальные предприниматели, не способные удовлетворить требования кредиторов по денежным обязательствам и (или) исполнить свои обязанности по налогам и сборам;
неплатежеспособность — признанная судом неспособность должника в полном объеме удовлетворить требования кредиторов по денежным обязательствам и (или) исполнить свои обязанности по налогам и сборам;
лженеплатежеспособность — причинение кредиторам ущерба в результате объявления юридическим и физическим лицом, а также индивидуальным предпринимателем о невозможности исполнения обязательств по денежным обязательствам и (или) исполнения обязанностей по налогам и сборам в полном объеме, зная о своей экономической состоятельности по их исполнению;
сокрытие неплатежеспособности — причинение ущерба кредиторам в результате представления юридическим и физическим лицом, а также индивидуальным предпринимателем сведений и документов, не соответствующих действительности, искажения бухгалтерской отчетности или иного умышленного сокрытия своей неплатежеспособности;
преднамеренная неплатежеспособность — умышленное создание или увеличение неплатежеспособности, совершенное лицом, входящим в состав органа управления юридического лица, учредителем (участником) либо собственником юридического лица, а также физическим лицом или индивидуальным предпринимателем в личных интересах или интересах иных лиц;
судебный управляющий (временный управляющий, санирующий управляющий, внешний управляющий, ликвидационный управляющий, финансовый управляющий) — лицо, назначаемое судом для проведения процедур неплатежеспособности.
3. Судебный управляющий обязан осуществлять действия и принимать меры по выявлению признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности и преднамеренной неплатежеспособности, указанные в настоящих Правилах, с момента его назначения.
Лица, участвующие в деле о неплатежеспособности, в ходе любой процедуры, применяемой в деле о неплатежеспособности, могут обращаться в суд с ходатайством о назначении экспертизы в целях выявления признаков, приведших к лженеплатежеспособности, сокрытию неплатежеспособности или преднамеренной неплатежеспособности.
4. Судебным управляющим производится анализ деятельности за период до 2 лет, предшествующий возбуждению дела о неплатежеспособности, если должник не осуществлял деятельность в указанный период, анализу подлежат последние два года осуществления должником финансово-хозяйственной деятельности.
5. В период проведения анализа исследуются:
а) учредительные документы должника;
б) финансовая отчетность должника;
в) договоры, на основании которых производилось отчуждение или приобретение имущества должника, изменение структуры активов, увеличение или уменьшение кредиторской задолженности;
г) документы, содержащие сведения о составе органов управления должника, а также о лицах, имеющих право давать обязательные для должника указания либо возможность иным образом определять его действия;
д) перечень имущества должника на дату подачи заявления о возбуждении дела о неплатежеспособности должника, а также перечень имущества должника, приобретенного или отчужденного в исследуемый период;
е) перечень дебиторов (за исключением дебиторов, размер задолженности которых составляет менее 5 процентов от общей дебиторской задолженности) с указанием размера дебиторской задолженности по каждому дебитору на дату подачи заявления о возбуждении дела о неплатежеспособности должника, а также принятых мер (подтверждающие документы) по истребованию дебиторской задолженности за исследуемый период;
ж) справка о задолженности перед бюджетами всех уровней и внебюджетными фондами с указанием раздельно размеров основной задолженности, штрафов, пеней и иных финансовых санкций на дату подачи заявления о возбуждении дела о неплатежеспособности должника и на последнюю отчетную дату, предшествующую дате проведенного анализа;
з) перечень кредиторов (за исключением кредиторов, размер долга которых составляет менее 5 процентов от общей кредиторской задолженности) должника с указанием основной суммы задолженности, штрафов, пеней и иных финансовых санкций за ненадлежащее выполнение обязательств по каждому кредитору и сроков наступления их исполнения на дату подачи заявления о возбуждении дела о неплатежеспособности должника за исследуемый период;
и) отчеты об оценке бизнеса, имущества должника, аудиторские заключения, отчет временного управляющего о проведении процедуры наблюдения, протоколы, заключения и отчеты ревизионной комиссии, протоколы и решения органов управления должника;
к) информация об аффилированных лицах и дочерних предприятиях должника, а также о сделках, совершенных с ними;
л) материалы судебных процессов с участием должника;
м) материалы налоговых проверок должника;
н) перечень государственного имущества, переданного должнику безвозмездно и подлежащего возврату государству при его ликвидации;
о) документы о наличии на хранении у должника государственных резервов, материальных ценностей и связанные с обеспечением их сохранности и целостности;
п) иная учетная документация, локальные акты, регулирующие деятельность должника.
6. Необходимые для проведения анализа документы запрашиваются судебным управляющим у руководителя должника, в соответствующих государственных органах и у других лиц, владеющих необходимой информацией.
Ответственность за полноту и достоверность представляемых судебному управляющему информации и документов возлагается на должника, государственные органы и других лиц, владеющих необходимой информацией.
7. Для изучения информации и документов, предусмотренных в пункте 5 настоящих Правил, судебный управляющий вправе привлекать аудиторские и оценочные организации.
8. В случае назначения экспертизы при осуществлении судебным управляющим упрощенной процедуры неплатежеспособности расходы возмещаются из средств Государственного бюджета Республики Узбекистан.
II. ПОРЯДОК ОПРЕДЕЛЕНИЯ ПРИЗНАКОВ ЛЖЕНЕПЛАТЕЖЕСПОСОБНОСТИ
9. Определение признаков лженеплатежеспособности производится судебным управляющим во всех случаях возбуждения экономическим судом дела о неплатежеспособности, по заявлению должника, и осуществляется в ходе процедуры наблюдения.
10. Признаком лженеплатежеспособности является наличие у должника возможности удовлетворить требования кредиторов по денежным обязательствам и (или) исполнить обязанности по налогам и сборам в полном объеме на дату обращения должника в экономический суд с заявлением о возбуждении дела о неплатежеспособности.
11. Для установления наличия (отсутствия) признаков лженеплатежеспособности проводится анализ платежеспособности должника за исследуемый период.
12. К показателям, характеризующим степень платежеспособности должника перед его кредиторами, относятся:
а) обеспеченность обязательств должника всеми его активами;
б) обеспеченность обязательств должника его текущими активами;
в) величина чистых активов.
13. Обеспеченность обязательств должника всеми его активами определяется как отношение активов баланса, равное валюте баланса, к сумме текущих обязательств.
Обеспеченность обязательств должника всеми его активами характеризуется величиной активов должника, приходящихся на единицу долга.
14. Обеспеченность обязательств должника его текущими активами характеризуется величиной текущих активов должника, приходящихся на единицу долга.
Обеспеченность обязательств должника его текущими активами определяется, как отношение величины текущих активов к сумме текущих обязательств.
15. Величина чистых активов должника характеризует наличие активов, не обремененных обязательствами.
Чистые активы рассчитываются как разность между активами должника и общей суммой ее обязательств.
16. Проведение анализа предполагает изучение динамики показателей, указанных в пункте 12 настоящих Правил, а также показателей ликвидности (абсолютной, быстрой, текущей) за исследуемый период.
17. При рассмотрении показателей, характеризующих обеспечение требований кредиторов по денежным обязательствам и (или) обязанностей по обязательным платежам, в составе обязательств следует учитывать, помимо величины основного долга, величину признанных штрафов, пеней и иных финансовых санкций.
18. Основанием для вывода о наличии признаков лженеплатежеспособности и платежеспособности должника является наличие следующих условий:
а) значение обеспеченности обязательств должника всеми его активами имеет значения не менее — 1;
б) обеспеченность обязательств должника его текущими активами не менее значения — 1.25;
в) величина чистых активов является положительной и превышает размер уставного капитала должника;
г) показатели ликвидности находятся в пределах нормативных значений;
д) дело о неплатежеспособности возбуждено на основе заведомо ложной информации.
19. По результатам анализа платежеспособности должника делается один из следующих выводов:
если анализ платежеспособности должника указывает на наличие у должника возможности в полном объеме удовлетворить требования кредиторов по денежным обязательствам и (или) исполнить обязанности по обязательным платежам без существенного осложнения или прекращения хозяйственной деятельности, делается вывод о наличии признаков лженеплатежеспособности должника;
если анализ платежеспособности должника на основании представленной информации и документов указывает на отсутствие у должника возможности рассчитаться по своим обязательствам, делается вывод об отсутствии признаков лженеплатежеспособности должника.
20. Если заявление должника подано должником в экономический суд при наличии у должника возможности удовлетворить требования кредиторов по денежным обязательствам и (или) исполнить обязанности по обязательным платежам, должник, подавший указанное заявление, несет перед кредиторами ответственность за ущерб, причиненный подачей такого заявления, на основании решения суда.
(пункт 20 в редакции постановления Кабинета Министров Республики Узбекистан от 19 января 2018 года № 34 — Национальная база данных законодательства, 23.01.2018 г., № 09/18/34/0605)
III. Порядок определения признаков сокрытия неплатежеспособности
21. Признаки сокрытия неплатежеспособности определяются судебным управляющим в течение периода, предшествующего возбуждению дела о неплатежеспособности, а также в процессе процедур неплатежеспособности.
22. Сокрытие неплатежеспособности проявляется в утаивании юридическим и физическим лицом, а также индивидуальным предпринимателем своей неплатежеспособности и применяется к долгам или задолженности любого рода, от удовлетворения или выплаты которых лицо стремится уклониться.
23. Обязательным признаком сокрытия неплатежеспособности являются действия должника, направленные на умышленное уклонение от удовлетворения требований кредиторов, а также представление сведений и документов, не соответствующих действительности, искажение бухгалтерской отчетности или иное утаивание своей экономической несостоятельности.
24. Способами сокрытия неплатежеспособности являются следующие действия:
сокрытие должником своих обязательств перед кредиторами;
сокрытие, уничтожение, искажение, фальсификация любой учетной документации, связанной с осуществлением хозяйственной деятельности должника;
сокрытие передачи имущества (в том числе денежных средств) другим юридическим и физическим лицам;
искажение финансовой отчетности, т. е. их фальсификация с целью показать экономическую состоятельность хозяйствующего субъекта;
представление сведений и документов, не соответствующих действительности.
IV. Порядок определения признаков преднамеренной неплатежеспособности должника
25. Определение признаков преднамеренной неплатежеспособности производится после признания экономическим судом должника неплатежеспособным и открытия ликвидационного производства, при наличии оснований предполагать, что неправомерные действия лиц, которые имеют право давать обязательные для должника указания либо имеют возможность иным образом определять его действия, вызвали неплатежеспособность.
26. Неплатежеспособность юридического или физического лица либо индивидуального предпринимателя считается преднамеренно вызванной учредителем (участником) или собственником юридического лица, который имеет право давать обязательные для этого юридического лица указания, либо лицом, на которого законодательством возложены обязанности по управлению, или физическим лицом либо индивидуальным предпринимателем только в случае, если он использовал указанное право в целях совершения юридическим или физическим лицом либо индивидуальным предпринимателем действий, заведомо зная, что вследствие этого наступит неплатежеспособность юридического или физического лица либо индивидуального предпринимателя.
27. Признаки преднамеренной неплатежеспособности должника выражаются в совершении следующих действий, заведомо зная, что в результате этого возникает неплатежеспособность должника:
заведомо преступное использование денежных средств и иного имущества, причинившее должнику ущерб или убытки;
нарушение платежной дисциплины и неисполнение договорных обязательств;
продажа имущества по цене ниже балансовой стоимости или передача его на безвозмездной основе;
непринятие мер по взысканию просроченной дебиторской задолженности в установленные сроки;
передача другим лицам более 50 процентов активов должника, задействованных в основной деятельности (производстве, выполнении работ и оказании услуг);
заключение крупных сделок со стороны исполнительного органа и/или наблюдательного совета, не входящих соответственно в их компетенцию.
28. С целью выявления признаков преднамеренной неплатежеспособности должника проводится анализ, который делится на два этапа.
29. На первом этапе проводится анализ платежеспособности должника по показателям, указанным в пунктах 13 и 17 настоящих Правил, и рассчитываются показатели, характеризующие изменения в обеспеченности обязательств должника перед его кредиторами, имевшие место за исследуемый период.
30. В случае установления на первом этапе существенного ухудшения в показателях обеспеченности обязательств, на втором этапе анализируются условия совершения сделок должника за этот же период, повлекших существенные изменения в показателях обеспеченности обязательств должника перед его кредиторами.
31. Под существенным ухудшением значений понимается такое снижение их значений за какой-либо квартальный период, при котором темп их снижения превышает средний темп снижения значений данных показателей в исследуемый период.
32. В ходе анализа сделок должника устанавливается соответствие сделок и действий (бездействия) органов управления должника законодательству, а также выявляются сделки, заключенные или исполненные на условиях, не соответствующих рыночным условиям, послужившие причиной возникновения или увеличения неплатежеспособности и причинившие реальный ущерб должнику.
33. К сделкам, заключенным на условиях, не соответствующих рыночным условиям, относятся:
а) сделки по отчуждению имущества должника, не являющиеся сделками купли-продажи, направленные на замещение активов должника менее ликвидным;
б) сделки купли-продажи, осуществляемые с имуществом должника, заключенные на заведомо невыгодных для должника условиях или приведшие к остановке хозяйственной деятельности должника;
в) сделки, связанные с возникновением обязательств должника, не обеспеченных имуществом, а также влекущие за собой приобретение неликвидного имущества;
г) сделки по замене одних обязательств другими, заключенные на заведомо невыгодных условиях.
34. К заведомо невыгодным условиям сделки для должника могут быть отнесены:
занижение или завышение цены на поставляемые (приобретаемые) товары (работы, услуги) по сравнению со сложившейся рыночной конъюнктурой;
заведомо невыгодные для должника сроки и (или) способы оплаты;
любые формы отчуждения или обременения обязательствами имущества должника, если они не сопровождаются эквивалентным сокращением задолженности.
35. По результатам анализа платежеспособности должника и сделок должника делается один из следующих выводов:
о наличии признаков преднамеренной неплатежеспособности должника, если органами управления должника, индивидуальным предпринимателем, физическим лицом, утратившим статус индивидуального предпринимателя, учредителем (участником) или собственником должника совершались действия или сделки, не соответствующие существовавшим на момент их совершения рыночным условиям и обычаям делового оборота, которые стали причиной возникновения неплатежеспособности должника;
об отсутствии признаков преднамеренной неплатежеспособности должника, если судебным управляющим не выявлены соответствующие сделки или действия;
о невозможности определения наличия (отсутствия) признаков преднамеренной неплатежеспособности должника при отсутствии документов, необходимых для проведения анализа.
36. В случае неплатежеспособности должника - юридического лица по вине его учредителей (участников) или собственника, которые имеют право давать обязательные для должника указания либо имеют возможность иным образом определять его действия, либо лица, на которого законодательством возложены обязанности по управлению, а также неплатежеспособности должника - физического лица или должника — индивидуального предпринимателя по собственной вине, на учредителей (участников) или собственника должника - юридического лица либо лицо, на которое законодательством возложены обязанности по управлению, в случае недостаточности имущества должника — юридического лица или должника — физического лица либо должника - индивидуального предпринимателя может быть возложена субсидиарная ответственность по его обязательствам.
V. Подготовка заключения о наличии либо отсутствии признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности или преднамеренной неплатежеспособности
37. По результатам анализа судебный управляющий делает вывод о наличии признаков ложной неплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности или преднамеренной неплатежеспособности или об отсутствии этих признаков, а также об отсутствии информации и документов, необходимых для анализа.
Заключение включает в себя:
а) дату и место составления заключения;
б) сведения о судебном управляющем;
в) наименование экономического суда, номер дела, дату вынесения решения (определения) экономического суда о введении процедур неплатежеспособности и дату вынесения определения экономического суда о назначении судебного управляющего;
г) полное наименование и иные реквизиты должника;
д) вывод о наличии либо об отсутствии признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности или преднамеренной неплатежеспособности;
е) расчеты и обоснования вывода о наличии либо об отсутствии признаков лженеплатежеспособности;
ж) расчеты и обоснования вывода о наличии либо отсутствии признаков преднамеренной неплатежеспособности с указанием сделок должника и (или) действий (бездействия) учредителей (участников) или собственника, которые имеют право давать обязательные для должника - юридического лица указания либо имеют возможность иным образом определять его действия, либо лица, на которого законодательством возложены обязательства по управлению, либо физического лица или индивидуального предпринимателя, которые стали причиной или могли стать причиной возникновения или увеличения неплатежеспособности и (или) причинили убытки должнику вместе с расчетом;
з) обоснование невозможности проведения анализа (при отсутствии необходимых документов).
38. Заключение о наличии признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности или преднамеренной неплатежеспособности не позднее 10 рабочих дней после подписания представляется собранию кредиторов, экономическому суду и в органы прокуратуры.
Заключение об отсутствии признаков лженеплатежеспособности, сокрытия неплатежеспособности или преднамеренной неплатежеспособности не позднее 10 рабочих дней после подписания представляется собранию кредиторов, экономическому суду.
(пункт 39 утратил силу постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 23 февраля 2019 года № 161 — Национальная база данных законодательства, 23.02.2019 г., № 09/19/161/2600)
(пункт 40 утратил силу постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 23 февраля 2019 года № 161 — Национальная база данных законодательства, 23.02.2019 г., № 09/19/161/2600)
(пункт 41 утратил силу постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 23 февраля 2019 года № 161 — Национальная база данных законодательства, 23.02.2019 г., № 09/19/161/2600)
(пункт 42 утратил силу постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 23 февраля 2019 года № 161 — Национальная база данных законодательства, 23.02.2019 г., № 09/19/161/2600)
VI. Заключительные положения
43. Лица, виновные в нарушении настоящих Правил, несут ответственность в соответствии с законодательством.
(Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2013 г., № 33, ст. 441; 2017 г., № 33, ст. 863, Национальная база данных законодательства, 23.01.2018 г., № 09/18/34/0605; 23.02.2019 г., № 09/19/161/2600)
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
qarori
Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish va qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
(qaror nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
“Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq hamda korporativ boshqaruv sifatini yaxshilash, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning iqtisodiy ahvoli barqarorligi yuzasidan ularning rahbarlari va mulkdorlarining masʼuliyatini oshirish, shuningdek soxta bankrotlik, bankrotlikni yashirish va qasddan bankrotlikka olib kelingan holatlarini oʻz vaqtida aniqlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
1. Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish va qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
(1-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
2. Oʻzbekiston Respublikasining Xususiylashtirish, monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi bir oy muddatda:
Soxta bankrotlik, bankrotlikni yashirish va qasddan bankrotlikka olib kelish alomatlarini aniqlash qoidalari talablarini hisobga olgan holda tugatish boshqaruvchilarini tayyorlash dasturini ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan birgalikda Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari R.S. Azimov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2013-yil 14-avgust,
224-son
Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 14-avgustdagi 224-son qaroriga
ILOVA
Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish va qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash
qoidalari
(ilovaning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
I. Umumiy qoidalar
1. Mazkur qoidalar sud boshqaruvchisi tomonidan qarzdorning moliyaviy-xoʻjalik faoliyatini soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish va qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash yuzasidan tahlil qilish (keyingi oʻrinlarda — tahlil qilish) tartibini belgilaydi.
(1-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
2. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar va atamalardan foydalanilgan:
qarzdor — kreditorlarning pul majburiyatlari yuzasidan talablarini qanoatlantirishga va (yoki) soliqlar hamda yigʻimlar boʻyicha oʻz majburiyatlarini bajarishga qodir boʻlmagan yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorlar;
toʻlovga qobiliyatsizlik — sud tomonidan eʼtirof etilgan, qarzdorning pul majburiyatlari boʻyicha kreditorlar talablarini toʻla hajmda qanoatlantirishga va (yoki) soliqlar hamda yigʻimlar boʻyicha oʻz majburiyatlarini toʻla hajmda bajarishga qodir emasligi;
soxta toʻlovga qobiliyatsizlik — yuridik va jismoniy shaxs, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkorning oʻz majburiyatlarini iqtisodiy jihatdan bajara olishi haqida bila turib, pul majburiyatlari boʻyicha kreditorlarning talablarini qanoatlantirish va (yoki) soliq hamda yigʻimlar boʻyicha oʻz majburiyatini toʻliq hajmda bajara olmasligi toʻgʻrisida eʼlon berishi natijasida kreditorlarga zarar yetkazilishi;
toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish — yuridik va jismoniy shaxs, shuningdek yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlar va hujjatlar taqdim etilganligi, buxgalterlik hisobotlari buzib koʻrsatilganligi yoki oʻzining toʻlovga qobiliyatsizligi boshqacha tarzda qasddan yashirilganligi natijasida kreditorlarga zarar yetkazilishi;
qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish — yuridik shaxsning boshqaruv organi tarkibiga kiradigan shaxs, kuzatuv kengashi tarkibiga kiradigan shaxs, muassis (ishtirokchi) yoxud yuridik shaxsning mulkdori, shuningdek jismoniy shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan shaxsiy manfaatlarini yoki boshqa shaxslarning manfaatlarini koʻzlab toʻlovga qobiliyatsizlikni qasddan yuzaga keltirish yoki koʻpaytirish;
sud boshqaruvchisi (muvaqqat boshqaruvchi, sanatsiya qiluvchi boshqaruvchi, tashqi boshqaruvchi, tugatish boshqaruvchisi, moliyaviy boshqaruvchi) — toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomillarini oʻtkazish uchun sud tomonidan tayinlanadigan shaxs.
(2-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
3. Sud boshqaruvchisi, oʻzi tayinlangan vaqtdan boshlab, mazkur Qoidalarda nazarda tutilgan soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish va qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash boʻyicha harakatlarni amalga oshirishi hamda choralar koʻrishi shart.
(3-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ishda ishtirok etuvchi shaxslar toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ishda qoʻllaniladigan har qanday tartib-taomil jarayonida sudga soxta toʻlovga qobiliyatsizlikka, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirishga yoki qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelgan alomatlarni aniqlash maqsadida ekspertiza tayinlash haqidagi iltimosnoma bilan murojaat qilishi mumkin.
(3-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
4. Sud boshqaruvchisi tomonidan toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatishdan oldingi 2 yilgacha boʻlgan davrdagi faoliyat tahlil qilinadi, agar ushbu koʻrsatilgan davrda qarzdor faoliyat yuritmagan taqdirda qarzdorning moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirgan oxirgi ikki yildagi faoliyati tahlil qilinadi.
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
5. Tahlil qilish davrida quyidagilar oʻrganiladi:
a) qarzdorning taʼsis hujjatlari;
b) qarzdorning moliyaviy hisobotlari;
v) qarzdorning mol-mulki oʻzgalarga oʻtkazilganligi yoki sotib olinganligi, aktivlar tarkibining oʻzgarganligi, kreditorlik qarzlarining koʻpayganligi yoki kamayganligiga asos boʻlgan shartnomalar;
g) qarzdorning boshqaruv organlari tarkibi, shuningdek qarzdor uchun majburiy koʻrsatmalari yoxud uning harakatini boshqacha tarzda alomatlash imkoniyatlarini berish huquqiga ega boʻlgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan hujjatlar;
d) qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqida ariza berilgan sanadagi qarzdor mol-mulkining roʻyxati, shuningdek qarzdorning tekshirilayotgan davrda sotib olingan yoki oʻzgalarga berilgan mol-mulkining roʻyxati;
(5-bandning “d” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
e) qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqida ariza berilgan sanada har bir debitor boʻyicha debitorlik qarzining miqdorini koʻrsatgan holda debitorlar roʻyxati, shuningdek tekshirilayotgan davrda debitorlik qarzlarni talab qilib olish boʻyicha koʻrilgan choralarni tasdiqlovchi hujjatlar (qarzdorlik miqdori umumiy debitorlik qarzlarning 5 foizidan kam boʻlgan debitorlardan tashqari);
(5-bandning “e” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
j) qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqida ariza berilgan sanadagi va tahlil qilingan sanadan oldingi oxirgi hisobot sanasidagi asosiy qarzlar, jarimalar, penyalar va boshqa moliyaviy jarimalar miqdorlarini alohida koʻrsatgan holda barcha darajadagi budjet va budjetdan tashqari jamgʻarmalar oldidagi qarzlari toʻgʻrisidagi maʼlumot;
(5-bandning “j” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
z) oʻrganilayotgan davrda qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish haqida ariza berilgan sanada har bir kreditor boʻyicha qarzdorlikning asosiy summasi, jarimalar, penyalar va majburiyatlar zarur darajada bajarilmaganligi uchun boshqa moliyaviy sanksiyalar hamda ularning bajarilishini boshlash muddatlarini koʻrsatgan holda qarzdorning kreditorlari roʻyxati (qarz miqdori umumiy kreditorlik qarzlarning 5 foizidan kam boʻlgan kreditorlardan tashqari);
(5-bandning “z” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
i) qarzdorning biznesini baholash, mol-mulki toʻgʻrisidagi hisobotlar, auditorlik xulosalari, muvaqqat boshqaruvchining kuzatuv tartibotini oʻtkazish toʻgʻrisidagi hisoboti, taftish komissiyasining protokollari, xulosalari va hisobotlari, qarzdor boshqaruv organlarining protokollari va qarorlari;
k) qarzdorning affillangan shaxslar va shuʼba korxonalari toʻgʻrisidagi, shuningdek ular bilan tuzilgan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
l) qarzdor ishtirokidagi sud jarayonlari materiallari;
m) qarzdorni soliq yuzasidan tekshiruvlar materiallari;
n) qarzdorga begʻaraz berilgan va u tugatilganda davlatga qaytarilishi zarur boʻlgan davlat mulki roʻyxati;
o) qarzdorga saqlash uchun berilgan, ularning saqlanishi va butligini taʼminlash bilan bogʻliq boʻlgan davlat zaxiralari, moddiy boyliklarning mavjudligi toʻgʻrisidagi hujjatlar;
p) qarzdorning faoliyatini tartibga soladigan boshqa hisobga olish hujjatlari, lokal hujjatlar.
6. Sud boshqaruvchisi tomonidan tahlil qilish uchun zarur boʻlgan hujjatlar qarzdorning rahbaridan, tegishli davlat organlaridan hamda zarur maʼlumotlarga ega boʻlgan boshqa shaxslardan soʻrab olinadi.
Sud boshqaruvchisiga taqdim etilgan maʼlumotlar va hujjatlarning toʻliqligi va ishonchliligi yuzasidan javobgarlik qarzdorga, davlat organlariga hamda zarur maʼlumotlarga ega boʻlgan boshqa shaxslarga yuklanadi.
7. Sud boshqaruvchisi ushbu Qoidalarning 5-bandida nazarda tutilgan maʼlumotlar va hujjatlarni oʻrganish uchun auditorlik va baholash tashkilotlarini jalb qilish huquqiga ega.
8. Toʻlovga qobiliyatsizlikning soddalashtirilgan tartibotini amalga oshirishda sud boshqaruvchisi tomonidan ekspertiza tayinlangan taqdirda xarajatlar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlaridan qoplanadi.
(8-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
II. Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlarini aniqlash tartibi
(II-bobning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
9. Qarzdorning arizasiga koʻra toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida iqtisodiy sud tomonidan ish qoʻzgʻatishning barcha holatlarida soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlarini aniqlash sud boshqaruvchisi tomonidan amalga oshiriladi hamda kuzatuv tartiboti jarayonida roʻyobga chiqariladi.
(9-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
10. Qarzdorning uni toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi ariza bilan iqtisodiy sudga murojaat qilgan sanada pul majburiyatlari boʻyicha kreditorlarning talablarini qanoatlantirish va (yoki) soliq hamda yigʻimlar boʻyicha oʻz majburiyatini toʻliq hajmda bajarish imkoniyatining mavjudligi soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomati hisoblanadi.
(10-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
11. Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlarining mavjudligini (yoʻqligini) aniqlash uchun qarzdorning oʻrganilayotgan davrdagi toʻlov qobiliyati tahlil qilinadi.
(11-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
12. Qarzdorning kreditorlar oldidagi toʻlov qobiliyati darajasini tavsiflaydigan koʻrsatkichlarga quyidagilar kiradi:
a) qarzdor majburiyatlarining unga tegishli barcha aktivlar bilan taʼminlanganligi;
b) qarzdor majburiyatlarining unga tegishli joriy aktivlar bilan taʼminlanganligi;
v) sof aktivlar miqdori.
13. Qarzdor majburiyatlarining unga tegishli barcha aktivlar bilan taʼminlanganligi balans valyutasining joriy majburiyatlar summasiga teng boʻlgan aktivlar balansining nisbati sifatida aniqlanadi.
Qarzdor majburiyatlarining unga tegishli barcha aktivlar bilan taʼminlanganligi qarzdorning qarz birligiga toʻgʻri keladigan aktivlari miqdori bilan tavsiflanadi.
14. Qarzdor majburiyatlarining unga tegishli joriy aktivlar bilan taʼminlanganligi qarzdorning qarz birligiga toʻgʻri keladigan joriy aktivlari miqdori bilan tavsiflanadi.
Qarzdor majburiyatlarining unga tegishli joriy aktivlar bilan taʼminlanganligi joriy aktivlar qiymatining joriy majburiyatlar summasiga nisbati sifatida aniqlanadi.
15. Qarzdorning sof aktivlari miqdori majburiyatlar yuklanmagan aktivlar mavjudligini tavsiflaydi.
Sof aktivlar qarzdor aktivlari va uning majburiyatlari umumiy summasi oʻrtasidagi tafovut sifatida hisoblanadi.
16. Tahlil qilish ushbu Qoidalarning 12-bandida koʻrsatilgan koʻrsatkichlar dinamikasini, shuningdek oʻrganilayotgan davrdagi (mutlaqo, tez, joriy) likvidlilik koʻrsatkichlarini oʻrganishni nazarda tutadi.
17. Kreditorlarning pul majburiyatlari boʻyicha talablari va (yoki) majburiy toʻlovlar boʻyicha majburiyatlar taʼminlanishini tavsiflaydigan koʻrsatkichlarni koʻrib chiqishda majburiyatlar tarkibida asosiy qarz qiymatidan tashqari, eʼtirof etilgan jarimalar, penyalar va boshqa moliyaviy sanksiyalar miqdori hisobga olinishi kerak.
18. Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari mavjudligi va qarzdorning toʻlov qobiliyati toʻgʻrisida xulosa chiqarish uchun quyidagi shartlarning mavjudligi asos hisoblanadi:
(18-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
a) qarzdor majburiyatlarining unga tegishli barcha aktivlar bilan taʼminlanganlik koʻrsatkichi kamida — 1 boʻlganda;
b) qarzdor majburiyatlarining unga tegishli joriy aktivlar bilan taʼminlanganlik koʻrsatkichi kamida — 1.25 boʻlganda;
v) sof aktivlar miqdori ijobiy va qarzdorning ustav kapitali miqdoridan ortiq boʻlganda;
g) likvidlilik koʻrsatkichlari normativ qiymatlar doirasida boʻlganda;
d) toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ish bila turib berilgan yolgʻon maʼlumot asosida qoʻzgʻatilganda.
(18-bandning “d” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
19. Qarzdorning toʻlov qobiliyatini tahlil qilish natijalariga koʻra quyidagi xulosalardan biri chiqariladi:
agar qarzdorning toʻlov qobiliyatini tahlil qilish qarzdorning pul majburiyatlari boʻyicha kreditorlarning talablarini toʻliq hajmda qondirish va (yoki) jiddiy qiyinchiliksiz yoki xoʻjalik faoliyatini toʻxtatmasdan majburiy toʻlovlar boʻyicha oʻz majburiyatini bajarish imkoniyati mavjudligini koʻrsatsa, qarzdorning soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari mavjudligi toʻgʻrisida xulosa qilinadi;
(19-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
agar taqdim etilgan maʼlumotlar va hujjatlar asosida qarzdorning toʻlov qobiliyatini tahlil qilish qarzdorning oʻz majburiyatlari boʻyicha hisob-kitob qilish imkoniyati yoʻqligini koʻrsatsa, qarzdorning soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari yoʻqligi toʻgʻrisida xulosa qilinadi.
(19-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
20. Agar qarzdor tomonidan qarzdorning pul majburiyatlari boʻyicha kreditorlarning talablarini qondirish va (yoki) majburiy toʻlovlar boʻyicha oʻz majburiyatini bajarish imkoniyati mavjud boʻlgani holda iqtisodiy sudga ariza berilgan taqdirda, ushbu arizani bergan qarzdor, sud qaroriga koʻra, bunday arizani berish bilan yetkazilgan zarar uchun kreditorlar oldida javob beradi.
(20-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 19-yanvardagi 34-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son)
III. Toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish alomatlarini aniqlash tartibi
(III-bobning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
21. Toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish alomatlari toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatishdan oldingi davr mobaynida, shuningdek, toʻlovga qobiliyatsizlik tartib-taomillari jarayonida sud boshqaruvchisi tomonidan aniqlanadi.
(21-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
22. Toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish yuridik va jismoniy shaxs, shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan oʻzining toʻlovga qobiliyatsizligini yashirishda vujudga keladi hamda shaxs talabni qondirish yoki toʻlashdan bosh tortishga urinayotgan qarzga yoki har qanday turdagi qarzdorlikka nisbatan qoʻllaniladi.
(22-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
23. Qarzdorning kreditorlar talablarini qondirishdan qasddan bosh tortishi, shuningdek haqiqatga mos kelmaydigan maʼlumotlar va hujjatlarni taqdim etishi, buxgalteriya hisobotlarini buzib koʻrsatishi yoki oʻzining iqtisodiy nochorligini boshqacha tarzda bekitishga qaratilgan xatti-harakatlari toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirishning majburiy alomatlari hisoblanadi.
(23-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
24. Quyidagi xatti-harakatlar toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish usullari hisoblanadi:
(24-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
qarzdorning kreditorlar oldidagi oʻz majburiyatlarini yashirishi;
qarzdorning xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlgan har qanday hisobga olish hujjatlarini yashirishi, yoʻq qilishi, buzib koʻrsatishi, qalbakilashtirishi;
boshqa yuridik va jismoniy shaxslarga mol-mulki (shu jumladan pul mablagʻlari)ning berganligini yashirishi;
xoʻjalik yurituvchi subyektning iqtisodiy qodirligini koʻrsatish maqsadida moliyaviy hisobotlarni buzib koʻrsatishi, yaʼni ularni qalbakilashtirishi;
haqiqatga mos kelmaydigan maʼlumotlar va hujjatlarni taqdim etish.
(24-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qaroriga asosan xatboshi bilan toʻldirilgan — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
IV. Qarzdorni qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash tartibi
(IV-bobning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
25. Qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash iqtisodiy sud tomonidan qarzdorni bankrot deb eʼtirof etilgan hamda tugatishga doir ish yuritish boshlangandan keyin, qarzdor uchun majburiy koʻrsatmalar berish huquqiga ega boʻlgan yoxud uning xatti-harakatlarini boshqacha tarzda alomatlash imkoniyatiga ega boʻlgan shaxslarning gʻayriqonuniy xatti-harakatlari asosida toʻlovga qobiliyatsizlikni keltirib chiqarilishini taxmin qilish asoslari mavjud boʻlganda amalga oshiriladi.
(25-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
26. Yuridik yoki jismoniy shaxs yoxud yakka tartibdagi tadbirkorning toʻlovga qobiliyatsizligi yuridik shaxs uchun majburiy koʻrsatmalar berish huquqiga ega boʻlgan ushbu yuridik shaxsning muassisi (qatnashchisi) yoki mulkdori yoxud qonun hujjatlarida boshqaruv vazifalari yuklatilgan shaxs yoki jismoniy shaxs yoxud yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan faqat, agar u koʻrsatib oʻtilgan huquqdan yuridik yoki jismoniy shaxs yoxud yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan buning oqibatida yuridik yoki jismoniy shaxs yoxud yakka tartibdagi tadbirkorning toʻlovga qobiliyatsizligi boshlanishini oldindan bilgan holda yuzaga keltirilgan xatti-harakatlar sodir etish maqsadida foydalangan boʻlsa, qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish deb hisoblanadi.
(26-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
27. Qarzdorning qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari buning natijasida qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi yuzaga kelishini oldindan bilgan holda quyidagi xatti-harakatlarni sodir etishida ifodalanadi:
(27-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
pul mablagʻlaridan va boshqa mol-mulkdan qarzdorga qasddan ziyon yoki zarar yetkazgan holda jinoiy tarzda foydalanish;
toʻlov intizomini buzish va shartnoma majburiyatlarini bajarmaslik;
mol-mulkni balans qiymatidan past narxda sotish yoki uni tekin berish;
muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzlarni undirish boʻyicha belgilangan muddatlarda chora-tadbirlar koʻrmaslik;
asosiy faoliyatga (ishlab chiqarish, ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatishga) jalb etilgan qarzdor aktivlarining 50 foizdan ortigʻini boshqa shaxslarga berish;
ijro etuvchi organ va/yoki kuzatuv kengashi tomonidan tegishli ravishda ularning vakolatiga kirmaydigan yirik bitimlar tuzish.
28. Qarzdorni qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlarini aniqlash maqsadida tahlil oʻtkaziladi, u ikki bosqichga boʻlinadi.
(28-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
29. Birinchi bosqichda ushbu Qoidalarning 13 va 17-bandlarida koʻrsatilgan koʻrsatkichlar boʻyicha qarzdorning toʻlov qobiliyati tahlil qilinadi va qarzdorning oʻz kreditorlari oldidagi majburiyatlari taʼminlanganligidagi oʻrganilayotgan davrda yuz bergan oʻzgarishlarni tavsiflovchi koʻrsatkichlar hisoblab chiqiladi.
30. Birinchi bosqichda majburiyatlar taʼminlanganligi koʻrsatkichlarida jiddiy yomonlashish aniqlangan taqdirda, ikkinchi bosqichda shu davrning oʻzida qarzdorning oʻz kreditorlari oldidagi majburiyatlari taʼminlanganligi koʻrsatkichlaridagi jiddiy oʻzgarishlarga olib kelgan bitimlarni sodir etish shart-sharoitlari tahlil qilinadi.
31. Koʻrsatkichlarning jiddiy yomonlashishi deganda biror-bir choraklik davrda ularning pasayishi surʼati oʻrganilayotgan davrda ushbu koʻrsatkichlar qiymatlari pasayishining oʻrtacha surʼatidan oshgandagi pasayish tushuniladi.
32. Qarzdorning bitimlarini tahlil qilish davomida bitimlar va qarzdorning boshqaruv organlari harakatlarining (harakatsizligining) qonunchilikka muvofiqligi, shuningdek bozor shartlariga muvofiq boʻlmagan shartlarda tuzilgan yoki bajarilgan, qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi yuzaga kelishiga yoki koʻpayishiga sabab boʻlgan va unga aniq ziyon yetkazgan bitimlar aniqlanadi.
(32-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
33. Bozor shartlariga muvofiq boʻlmagan shartlarda tuzilgan bitimlarga quyidagilar kiradi:
a) qarzdorning oldi-sotdi bitimlari hisoblanmagan, qarzdorning aktivlarini kamroq likvidli aktivlarga almashtirishga yoʻnaltirilgan mol-mulkni oʻzgaga berish boʻyicha bitimlari;
b) qarzdorning mol-mulki bilan amalga oshiriladigan, qasddan qarzdor uchun foyda keltirmaydigan shartlarda tuzilgan yoki qarzdorning xoʻjalik faoliyati toʻxtab qolishiga sabab boʻlgan oldi-sotdi bitimlari;
v) qarzdorning mol-mulk bilan taʼminlanmagan majburiyatlari paydo boʻlishi bilan bogʻliq boʻlgan, shuningdek likvidli boʻlmagan mol-mulk sotib olinishiga sabab boʻlgan bitimlar;
g) baʼzi majburiyatlarni qasddan foyda bermaydigan shartlarda boshqa majburiyatlar bilan almashtirish boʻyicha bitimlar.
34. Qarzdor uchun oldindan maʼlum boʻlgan foyda bermaydigan shartlardagi bitimlarga quyidagilar kiritilishi mumkin:
vujudga kelgan bozor konyunkturasiga nisbatan yetkazib beriladigan (sotib olinadigan) tovarlarga (ishlarga, xizmatlarga) narxlarning pasaytirilishi yoki oshirilishi;
toʻlovning qarzdor uchun noqulay muddatlari va (yoki) usullari;
qarzdor mol-mulkining oʻzgaga berilishi yoki mol-mulkka majburiyatlar yuklanishining har qanday shakllari, agar ular qarzdorlik teng darajada qisqarishi bilan birga kechmasa.
35. Qarzdorning toʻlovga qobiliyatini va qarzdorning bitimlarini tahlil qilish natijalari boʻyicha quyidagi xulosalardan biri:
agar qarzdorning boshqaruv organlari, yakka tartibdagi tadbirkor, yakka tartibdagi tadbirkor maqomini yoʻqotgan jismoniy shaxs, qarzdorning muassisi (qatnashchisi) yoki mulkdori tomonidan qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi yuzaga kelishiga sabab boʻlgan, ularni sodir etish paytida mavjud boʻlgan bozor shartlariga va ish muomalasi odatlariga muvofiq boʻlmagan xatti-harakatlar yoki bitimlar sodir etilgan boʻlsa, qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligi toʻgʻrisida;
(35-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
agar sud boshqaruvchisi tomonidan tegishli bitimlar yoki xatti-harakatlar aniqlanmagan boʻlsa, qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjud emasligi toʻgʻrisida;
(35-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
tahlil qilish uchun zarur hujjatlar mavjud boʻlmagan taqdirda qarzdorning qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligini (mavjud emasligini) aniqlashning imkoniyati yoʻqligi toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.
(35-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
36. Qarzdor yuridik shaxs unga majburiy koʻrsatmalar berish huquqiga ega boʻlgan yoxud uning xatti-harakatlarini boshqacha tarzda alomatlash imkoniyatiga ega boʻlgan uning muassislari (qatnashchilari) yoki mulkdorining yoxud qonun hujjatlarida boshqaruv vazifalari yuklatilgan shaxsning aybiga koʻra, shuningdek qarzdor jismoniy shaxs yoxud qarzdor yakka tartibdagi tadbirkor oʻzining aybiga koʻra bankrot boʻlganda, qarzdorning yuridik shaxsning muassislariga (qatnashchilariga) yoki mulkdoriga yoxud qonun hujjatlarida boshqaruv vazifalari yuklatilgan shaxsiga — yuridik shaxsga yoki qarzdor jismoniy shaxsga yoxud qarzdor yakka tartibdagi tadbirkorga uning mol-mulki yetarli boʻlmagan taqdirda, qarzdorning majburiyatlari boʻyicha subsidiar javobgarlik yuklanishi mumkin.
(36-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
V. Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish yoki qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligi yoki mavjud emasligi toʻgʻrisida xulosa tayyorlash
(V-bobning nomi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
37. Tahlil natijalari boʻyicha sud boshqaruvchisi tomonidan soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish yoki qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligi toʻgʻrisidagi xulosa yoxud ushbu alomatlarning mavjud emasligi, shuningdek tahlil qilish uchun zarur maʼlumotlar va hujjatlarning yoʻqligi toʻgʻrisidagi xulosa tuziladi.
(37-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
Xulosa quyidagilardan iborat:
a) xulosa tuzilgan sana va joy;
b) sud boshqaruvchisi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
v) iqtisodiy sudning nomi, ish soni, iqtisodiy sudning toʻlovga qobiliyatsizlik taomillarini joriy etish toʻgʻrisidagi qarori (ajrimi) chiqarilgan sana va iqtisodiy sudning sud boshqaruvchisini tayinlash toʻgʻrisidagi ajrimi chiqarilgan sana;
(37-bandning “v” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
g) qarzdorning toʻliq nomi va boshqa rekvizitlari;
d) soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish yoki qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligi yoxud mavjud emasligi toʻgʻrisidagi xulosa;
(37-bandning “d” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
e) hisob-kitoblar va soxta toʻlovga qobiliyatsizlik alomatlari mavjudligi yoxud mavjud emasligi toʻgʻrisidagi xulosani asoslash;
(37-bandning “e” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
j) hisob-kitoblar va hisob-kitob bilan birgalikda qarzdorning toʻlovga qobiliyatsizligi yuzaga kelishi yoki koʻpayishining sababiga aylangan yoki sababi boʻlishi mumkin boʻlgan qarzdorning bitimlari va (yoki) qarzdor yuridik shaxs uchun majburiy koʻrsatmalar berish huquqiga ega boʻlgan ushbu yuridik shaxsning muassisi (qatnashchisi) yoki mulkdori yoxud qonun hujjatlarida boshqaruv vazifalari yuklatilgan shaxs yoki jismoniy shaxs yoxud yakka tartibdagi tadbirkorning xatti-harakatlari (harakatsizligi) koʻrsatilgan holda qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligi yoxud mavjud emasligi toʻgʻrisidagi xulosani asoslash;
(37-bandning “j” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
z) tahlil oʻtkazishning mumkin emasligini asoslash (zarur hujjatlar mavjud boʻlmaganda).
38. Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish yoki qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjudligi toʻgʻrisidagi xulosa imzolangandan keyin 10 ish kunidan kechikmay kreditorlar yigʻilishiga, iqtisodiy sudga va prokuratura organlariga taqdim etiladi.
(38-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
Soxta toʻlovga qobiliyatsizlik, toʻlovga qobiliyatsizlikni yashirish yoki qasddan toʻlovga qobiliyatsizlikka olib kelish alomatlari mavjud emasligi toʻgʻrisidagi xulosa imzolangandan keyin 10 ish kunidan kechikmay kreditorlar yigʻilishiga, iqtisodiy sudga taqdim etiladi.
(38-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-iyuldagi 304-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)
(39-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 23-fevraldagi 161-sonli qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.02.2019-y., 09/19/161/2600-son)
(40-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 23-fevraldagi 161-sonli qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.02.2019-y., 09/19/161/2600-son)
(41-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 23-fevraldagi 161-sonli qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.02.2019-y., 09/19/161/2600-son)
(42-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 23-fevraldagi 161-sonli qaroriga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.02.2019-y., 09/19/161/2600-son)
VI. Yakunlovchi qoida
43. Ushbu Qoidalarning buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradilar.
(43-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 4-apreldagi 153-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son)
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 33-son, 441-modda; 2017-y., 33-son, 863-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.01.2018-y., 09/18/34/0605-son; 23.02.2019-y., 09/19/161/2600-son; 16.04.2020-y., 09/20/231/0447-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2022-y., 09/22/153/0266-son; 22.07.2023-y., 09/23/304/0510-son)