зарегистрировано 07.12.2011 г., рег. номер 2287
Постановление Государственного комитета Республики Узбекистан по демонополизации и развитию конкуренции, зарегистрировано 07.12.2011 г., рег. номер 2287
Дата вступления в силу
17.12.2011
Постановление
ГОСУДАРСТВЕННОГО КОМИТЕТА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН ПО ДЕМОНОПОЛИЗАЦИИ И РАЗВИТИЮ КОНКУРЕНЦИИ
Об утверждении положения о порядке выявления соглашений (согласованных действий) хозяйствующих субъектов, ограничивающих конкуренцию
[Зарегистрировано Министерством юстиции Республики Узбекистан 7 декабря 2011 г. Регистрационный № 2287]
В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О конкуренции и ограничении монополистической деятельности на товарных рынках» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 2, ст. 54) и постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 2 июня 2010 года № 105 «Об утверждении Положения о Государственном комитете Республики Узбекистан по демонополизации и развитию конкуренции и Плана мероприятий по дальнейшему совершенствованию законодательства и повышению эффективности работ по защите конкуренции и ограничению монополистической деятельности на товарных рынках, защите прав потребителей и рекламной деятельности» (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2010 г., № 23, ст. 182) Государственный комитет Республики Узбекистан по демонополизации и развитию конкуренции постановляет:
1. Утвердить Положение о порядке выявления соглашений (согласованных действий) хозяйствующих субъектов, ограничивающих конкуренцию согласно приложению.
2. Настоящее постановление вступает в силу по истечении десяти дней со дня его государственной регистрации в Министерстве юстиции Республики Узбекистан.
И. о. председателя У. ТУРДИЕВ
г. Ташкент,
24 октября 2011 г.,
№ 8
ПРИЛОЖЕНИЕ
к постановлению Государственного комитета Республики Узбекистан по демонополизации и развитию конкуренции от 24 октября 2011 года № 8
ПОЛОЖЕНИЕ
о порядке выявления соглашений (согласованных действий) хозяйствующих субъектов, ограничивающих конкуренцию
Настоящее Положение в соответствии с Законом Республики Узбекистан «О конкуренции и ограничении монополистической деятельности на товарных рынках» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 2, ст. 54) и постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 2 июня 2010 года № 105 «Об утверждении Положения о Государственном комитете Республики Узбекистан по демонополизации и развитию конкуренции и Плана мероприятий по дальнейшему совершенствованию законодательства и повышению эффективности работ по защите конкуренции и ограничению монополистической деятельности на товарных рынках, защите прав потребителей и рекламной деятельности» (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2010 г., № 23, ст. 182) определяет порядок выявления соглашений (согласованных действий), позволяющих хозяйствующим субъектам оказывать решающее влияние на конкуренцию, затруднять доступ на рынок другим хозяйствующим субъектам или ограничивать конкуренцию.
I. Общие положения
1. В настоящем Положении используются следующие понятия:
хозяйствующие субъекты — юридические лица всех организационно-правовых форм, в том числе иностранные, занимающиеся деятельностью по производству, реализации, приобретению товаров и оказанию услуг, их объединения, а также физические лица, занимающиеся предпринимательской деятельностью без образования юридического лица;
соглашения (согласованные действия) — действия двух или более хозяйствующих субъектов на товарном рынке, удовлетворяющие интересы каждого из этих участников рынка и заранее известные каждому из них и направленные на ограничение конкуренции (далее — Соглашения);
горизонтальные соглашения — Соглашения между хозяйствующими субъектами, являющимися конкурентами на одном товарном рынке;
вертикальные соглашения — Соглашения между неконкурирующими на соответствующем товарном рынке хозяйствующими субъектами, один из которых приобретает товар (работы, услуги) или является его потенциальным приобретателем, а другой предоставляет товар (работы, услуги) или является его потенциальным продавцом (поставщиком).
2. В соответствии со статьей 6 Закона Республики Узбекистан «О конкуренции и ограничении монополистической деятельности на товарных рынках» запрещаются и в установленном порядке признаются недействительными полностью или частично соглашения (согласованные действия) конкурирующих хозяйствующих субъектов либо потенциальных конкурентов, имеющих в совокупности долю на рынке определенного товара тридцать пять и более процентов, которые имеют либо могут иметь своим результатом ограничение конкуренции.
II. Виды Соглашений
3. Соглашения выявляются в виде горизонтальных или вертикальных соглашений.
4. Горизонтальные соглашения выявляются в виде установления или поддержания фиксированных цен на одном рынке, согласования объемов предложений и раздела рынка по территориальному признаку и по кругу продавцов или потребителей.
5. Вертикальные соглашения выявляются в виде поддержания перепродажной цены и заключения между неконкурирующими хозяйствующими субъектами, находящимися на разных уровнях (поставщик — потребитель), но зависящих друг от друга по вертикали (ограничение цены, по которой продавец может предлагать перепродаваемый товар), установления исключительного права на продажу в пределах определенной территории с выполнением требований контракта, принудительного сокращения для покупателя возможности выбора товара (работ, услуг).
III. Выявление наличия Соглашений и сбор доказательств
6. Выявляются Соглашения, направленные на:
установление или поддержание фиксированных цен, тарифов, скидок, надбавок, доплат или наценок, а также повышение, снижение или поддержание цен на аукционах, биржах и иных торгах;
воспрепятствование установлению свободных рыночных цен, искусственно вызывая их рост или падение;
установление контроля над производством, рынками сбыта и капиталовложениями, ценовой дискриминации;
согласование объемов производства с целью искусственного изменения объема предложения;
раздел рынка по территориальному принципу, по объему продаж или закупок, по ассортименту товаров (работ, услуг), по кругу продавцов или покупателей, заказчиков;
ограничение доступа на рынок или устранения с рынка других хозяйствующих субъектов в качестве продавцов определенных товаров или их покупателей, заказчиков.
7. Соглашения выявляются в ходе осуществления в установленном порядке контрольных функций антимонопольного органа, анализа товарных рынков, изучения поступившей информации от государственных и иных органов, заявлений физических и юридических лиц, сообщений средств массовой информации, содержащих данные, указывающие на наличие признаков соглашений.
8. Соглашения могут быть оформлены в письменном виде с указанием четко обозначенных условий, а также могут быть скрытыми (устными), содержащими границы и правила, согласованные всеми участниками Соглашения.
9. При рассмотрении случаев Соглашений необходимо доказать наличие согласованного действия или факта присутствия заранее скоординированных действий.
10. Доказательствами могут являться документы, прямо указывающие на наличие признаков Соглашений (договоры, соглашения, протоколы, заявления, письма, информация в средствах массовой информации и т. д.) и свидетельские показания, а также косвенные доказательства в виде параллельных действий хозяйствующих субъектов на товарном рынке.
11. Доказательства, подтверждающие наличие признаков Соглашения выявляются в ходе осуществления проверки хозяйствующих субъектов в установленном законодательством порядке, получения объяснения, запроса документов (информации), анализа поведения хозяйствующих субъектов, анализа товарного рынка.
Косвенные доказательства, подтверждающие наличие признаков Соглашения, выявляются в ходе сравнительного анализа поведения хозяйствующих субъектов на рынке или в процессе торгов за определенный период, а также их единообразных и синхронных действий при отсутствии на то объективных причин.
12. Вывод о наличии одного из условий, подлежащих установлению для признания действий Соглашением, может быть сделан исходя из фактических обстоятельств их совершения.
IV. Проведение анализа по выявлению признаков Соглашений
13. Проведение анализа по выявлению признаков Соглашений осуществляется поэтапно.
14. На первом этапе:
определяется вид товара (работ, услуг);
определяется соответствующий товарный рынок, устанавливается круг субъектов рынка, участвующих в Соглашении;
определяется доля рынка, приходящаяся на субъекты — участников Соглашений, действующих в пределах соответствующего рынка, и их суммарная рыночная доля;
определяется вид соглашения.
15. При проведении анализа по выявлению признаков Соглашений проводится анализ товара (работ, услуг) и товарного рынка.
16. При анализе товаров (работ, услуг) оцениваются:
цели потребления рассматриваемого товара (работ, услуг) и связанные с ними типы потребителей (дифференциация потребителей товара по целям потребления может явиться причиной разницы в ценах на товар (работы, услуги), что затрудняет заключение ценового соглашения);
однородность товаров (работ, услуг) у разных поставщиков;
наличие взаимозаменяемых товаров (работ, услуг);
схожесть условий производства товаров (работ, услуг) у различных производителей (схожесть условий производства и сопоставимость издержек производства товара (работ, услуг) способствует установлению единых цен и заключению соглашений);
доля постоянных издержек в стоимости товара (работ, услуг) (высокая доля постоянных издержек в стоимости товара затрудняет возможность маневра ценами хозяйствующих субъектов в условиях меняющейся рыночной конъюнктуры, объемы капиталовложений).
17. При анализе рынка определяется:
границы товарного рынка — территория, на которой осуществляют деятельность субъекты рынка, участвующие в Соглашении;
круг факторов, являющихся объектами конкуренции на рынке и место цены товара (работ, услуг) на рынке (т. е. присутствие только ценовой конкуренции);
чувствительность изменения спроса к изменению цены;
наличие барьеров, затрудняющих вход на рынок новым хозяйствующим субъектам;
рыночную долю основных поставщиков продукции (услуг);
наличие контроля над поставщиками или потребителями со стороны других хозяйствующих субъектов через владения контрольными пакетами акций, ценными бумагами и т. п.;
наличие производителей или поставщиков в Государственном реестре хозяйствующих субъектов, занимающих доминирующее положение на товарных рынках;
наличие органов государственного и хозяйственного управления, которые могут представлять базу для координирования экономической деятельности и обмена информацией, способствующей Соглашениям.
18. Проведение изучений ценовых Соглашений горизонтального вида основывается на анализе особенностей товара (работ, услуг) и структуры рынка для оценки условий их действия.
19. На втором этапе определяется наличие на товарном рынке:
государственного регулирования цен (тарифов);
установления обязательных поставок по государственному заказу.
20. На третьем этапе выявляется возможность заключения ценовых Соглашений.
21. Для установления ценовых Соглашений между конкурентами необходимо выявление документального подтверждения Соглашений. Данные подтверждения могут быть выявлены на основании условий контрактов, накладных документов, прейскурантов, а также документов, принятых на совещаниях представителей хозяйствующих субъектов.
22. Для установления доказательств о наличии ценового Соглашения у хозяйствующих субъектов, производящих однородную продукцию, запрашиваются следующие документы:
уровень цен на продукцию (работы, услуги);
расшифровку себестоимости продукции (работы, услуги);
показатели мощности предприятия, фактическое ее использование и капиталовложения;
договоры на поставку товаров (работ, услуг).
23. При наличии публикации повышения цен на товары (работы, услуги) со стороны предприятий-монополистов, осуществляемых в соответствии с постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 28 октября 2010 года № 239 «О мерах по дальнейшему совершенствованию порядка декларирования (утверждения) и установления регулируемых цен (тарифов) на товары (работы, услуги)» (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2010 г., № 42-43, ст. 364), необходимо проанализировать правомерность повышения цен со стороны конкурентов.
24. При анализе вертикальных соглашений учитываются:
степень концентрации производства товара (работ, услуг) и вероятность влияния его производителя на поведение поставщиков (высокая степень концентрации производства товара (работ, услуг) создает объективную основу для влияния его производителя на поставщика и заключения ценового соглашения);
степень концентрации распределения товаров (работ, услуг) и вероятность влияния всех поставщиков на поведение производителей (высокая степень концентрации распределения товаров создает объективную основу для влияния поставщиков на производителя и заключения ценового Соглашения);
наличие производителей или поставщиков товаров (работ, услуг) в Государственный реестр хозяйствующих субъектов, занимающих доминирующее положение на товарных рынках и государственного регулирования цен на их продукцию (контроль за ценами предприятий-поставщиков позволяет осуществлять сговор с предприятиями, находящимися вне контроля и через завышение цен последними получать сверхдоходы);
наличие контроля потребителя над поставщиками или поставщика над потребителем через владения контрольными пакетами акций, ценными бумагами и т. п.
Источниками получения информации являются данные соответствующих органов, бирж, предоставленные в установленном порядке.
25. Для выявления ценовых сговоров изучаются складывающиеся изменения цен на рынке, осуществляется сопоставление их с ценами на других географических рынках.
Результаты сопоставления уровней цен на различных рынках и затрат на перевозку товара между ними могут являться источником информации о наличии ценового Соглашения на том или ином рынке.
При рассмотрении конкретного Соглашения определяется наличие элементов, ограничивающих конкуренцию.
V. Рассмотрение выявленных Соглашений
26. Если в процессе проведения анализа выяснится, что совокупная доля на рынке определенного товара участников Соглашения менее тридцати пяти процентов или их действия не ограничивают конкуренцию, анализ по выявлению Соглашений прекращается.
27. При наличии доказательств факта Соглашений, антимонопольным органом возбуждаются дела о нарушении Закона Республики Узбекистан «О конкуренции и ограничении монополистической деятельности на товарных рынках» в соответствии с Положением о порядке возбуждения и рассмотрения дел о нарушениях антимонопольного законодательства, законодательства о естественных монополиях, о защите прав потребителей и о рекламе, утвержденным постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 12 октября 2005 года № 225 (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2005 г., № 41-42, ст. 317) и принимаются меры воздействия в соответствии с антимонопольным законодательством.
VI. Заключительные положения
28. Настоящее Положение согласовано с Министерством финансов Республики Узбекистан.
Министр финансов Р. АЗИМОВ
24 октября 2011 г.
(Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2011 г., № 49, ст. 502)
Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining
Qarori
Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning raqobatni cheklaydigan bitimlari (kelishib qilingan harakatlari)ni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2011-yil 7-dekabrda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 2287]
Oʻzbekiston Respublikasining “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 2-son, 54-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 2-iyundagi 105-son “Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomni hamda Raqobatni himoya qilish va tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash, isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish va reklama faoliyatiga doir qonun hujjatlarini yanada takomillashtirish hamda ishlar samaradorligini oshirish chora-tadbirlari rejasini tasdiqlash haqida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 23-son, 182-modda) muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi qaror qiladi:
1. Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning raqobatni cheklaydigan bitimlari (kelishib qilingan harakatlari)ni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.
Rais v.b. U. TURDIYEV
Toshkent sh.,
2011-yil 24-oktabr,
8-son
Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasining 2011-yil 24-oktabrdagi 8-son qaroriga
ILOVA
Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning raqobatni cheklaydigan bitimlari (kelishib qilingan harakatlari)ni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi
NIZOM
Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-y., 2-son, 54-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 2-iyundagi 105-son “Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomni hamda Raqobatni himoya qilish va tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash, isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish va reklama faoliyatiga doir qonun hujjatlarini yanada takomillashtirish hamda ishlar samaradorligini oshirish chora-tadbirlari rejasini tasdiqlash haqida”gi qaroriga (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 23-son, 182-modda) muvofiq, xoʻjalik yurituvchi subyektlarga raqobatga hal qiluvchi taʼsir koʻrsatish, boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bozorga kirishini qiyinlashtirish yoki raqobatni cheklash imkonini beruvchi bitimlar (kelishib qilingan harakatlar)ni aniqlash tartibini belgilaydi.
I. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalar ishlatiladi:
xoʻjalik yurituvchi subyektlar — tovarlar ishlab chiqarish, sotish, sotib olish va xizmatlar koʻrsatish faoliyati bilan shugʻullanuvchi barcha tashkiliy-huquqiy shakldagi yuridik shaxslar, shu jumladan xorijiy yuridik shaxslar, ularning birlashmalari, shuningdek yuridik shaxs tashkil etmagan holda tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanayotgan jismoniy shaxslar;
bitimlar (kelishib qilingan harakatlar) — tovar bozoridagi ikki yoki undan ortiq xoʻjalik yurituvchi subyektlarning har birining manfaatini qanoatlantiruvchi va har biriga oldindan maʼlum boʻlgan va raqobatni cheklashga qaratilgan xatti-harakatlari (bundan keyingi oʻrinlarda Bitimlar deb yuritiladi);
gorizontal bitimlar — bitta tovar bozorida raqobatchi hisoblangan xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻrtasidagi Bitimlar;
vertikal bitimlar — tegishli tovar bozorida oʻzaro raqobatlashmaydigan, bittasi tovar (ishlar, xizmatlar)ni sotib oluvchi yoki potensial sotib oluvchi, ikkinchisi esa tovar (ishlar, xizmatlar)ni yetkazib beruvchi yoki potensial sotuvchi (yetkazib beruvchi) xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻrtasidagi Bitimlar.
2. Oʻzbekiston Respublikasining “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Qonuni 6-moddasiga muvofiq, muayyan tovar bozorida jami oʻttiz besh va undan ortiq foiz ulushga ega boʻlgan oʻzaro raqobatlashayotgan yoki raqobatlashishi mumkin boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlarning raqobatni cheklab qoʻygan yoki cheklab qoʻyishi mumkin boʻlgan bitimlari (kelishib qilingan harakatlari) taqiqlanadi va belgilangan tartibda toʻla yoki qisman haqiqiy emas deb topiladi.
II. Bitimlarning turlari
3. Bitimlar gorizontal yoki vertikal bitimlar koʻrinishida aniqlanadi.
4. Gorizontal bitimlar bitta bozorda qatʼiy narxlar belgilash yoki ularni saqlab turish, taklif hajmini kelishib olish va bozorni hudud va sotuvchilar yoki xaridorlar doirasi boʻyicha boʻlib olish koʻrinishida aniqlanadi.
5. Vertikal bitimlar qayta sotish bahosini ushlab turish va oʻzaro raqobatlashmaydigan, turli darajalarda (yetkazib beruvchi — isteʼmolchi) boʻlgan, lekin vertikal boʻyicha bir-biriga bogʻliq (qaram) boʻlgan (sotuvchi tomonidan qayta sotilayotgan tovarni taklif qilishi mumkin boʻlgan narxni cheklash), kontrakt talablarini bajargan holda maʼlum hudud doirasida sotishga mutlaq huquqni belgilash, xaridor uchun tovarni tanlash imkoniyatini majburan qisqartirish koʻrinishida aniqlanishi mumkin.
III. Bitimlar mavjudligini aniqlash va dalillarni toʻplash
6. Quyidagilarga:
qatʼiy narxlar, tariflar, chegirmalar, ustamalar, qoʻshimcha toʻlovlar yoki ortiqcha narxlar belgilash yoki ularni saqlab turishga hamda auksionlar, birjalar va boshqa kimoshdi savdolarida narxlarni oshirish, pasaytirish yoki saqlab turishga;
erkin bozor narxlari qaror topishiga toʻsqinlik qilib, ularni sunʼiy ravishda oʻstirish yoki pasaytirishga;
ishlab chiqarish, mahsulot sotish bozorlari va kapital qoʻyilmalar ustidan nazorat oʻrnatishga va narx sohasida kamsitishlarni belgilashga;
taklif hajmini sunʼiy ravishda oʻzgartirish maqsadida ishlab chiqarish hajmlarini kelishib olishga;
bozorni hudud boʻyicha, sotuv yoki xarid hajmi, tovarlar xillari boʻyicha, sotuvchilar va xaridorlar, buyurtmachilar doirasi boʻyicha boʻlib olishga;
muayyan tovarlarning sotuvchilari yoki ularning xaridorlari, buyurtmachilari sifatida boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bozorga kirishini cheklab qoʻyish yoki ularni bozordan chetlatishga qaratilgan bitimlar aniqlanadi.
7. Bitimlar monopoliyaga qarshi organning belgilangan tartibda nazorat funksiyalarini amalga oshirishda, tovar bozorlarini tahlil qilishda, Bitim tuzilganini koʻrsatuvchi holatlar mavjudligi toʻgʻrisidagi davlat va boshqa organlardan kelib tushgan maʼlumotlarni, jismoniy va yuridik shaxslardan kelib tushgan arizalarni oʻrganishda, ommaviy-axborot vositalarining maʼlumotlarini oʻrganishda aniqlanadi.
8. Bitimlar shartlari aniq koʻrsatilgan holda yozma ravishda rasmiylashtirilgan, shuningdek yashirincha (ogʻzaki), Bitim ishtirokchilarining barchasi tomonidan kelishib olingan chegaralar va qoidalardan iborat boʻlishi mumkin.
9. Bitimlarni koʻrib chiqishda, kelishib qilingan harakatlar mavjudligini yoki oldindan muvofiqlashtirilgan harakatlar mavjudligi faktlarini isbotlash kerak.
10. Dalillar boʻlib Bitim belgilari mavjudligini aniq koʻrsatuvchi hujjatlar (shartnomalar, bitimlar, bayonnomalar, arizalar, xatlar, ommaviy-axborot vositalaridagi maʼlumotlar va h. k.) va guvohlarning koʻrsatmalari hamda tovar bozoridagi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bir xildagi harakatlari koʻrinishidagi bilvosita dalillar boʻlishi mumkin.
11. Bitim belgilari mavjudligini tasdiqlovchi dalillar xoʻjalik yurituvchi subyektlarni qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tekshirish davomida, tushuntirish olishda, hujjatlarni (maʼlumotlarni) soʻrab olishda, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning xatti-harakatlarini tahlil qilishda, tovar bozorini tahlil qilishda aniqlanadi.
Bitim belgilari mavjudligini tasdiqlovchi bilvosita dalillar xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bozordagi yoki maʼlum bir davr mobaynidagi savdo-sotiq jarayonlaridagi xatti-harakatini hamda ularning bir xildagi va sinxron xatti-harakatlarini, ushbu xatti-harakatlarga obyektiv sabablar yoʻq boʻlgan taqdirda, solishtirma tahlil qilish orqali aniqlanadi.
12. Sodir etilgan xatti-harakatlarni Bitim deb tan olish uchun maʼlum shartlar mavjudligi toʻgʻrisida xulosaga kelish, ushbu harakatlarning amalga oshirilishiga sabab boʻlgan haqiqatdagi holatlardan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.
IV. Bitimlar belgilarini aniqlash boʻyicha tahlillar oʻtkazish
13. Bitimlar belgilarini aniqlash boʻyicha tahlillar oʻtkazish bosqichma-bosqich amalga oshiriladi.
14. Birinchi bosqichda:
tovar (ishlar, xizmatlar) turlari aniqlanadi;
tegishli tovar bozori belgilanadi, Bitimda qatnashuvchi bozor subyektlari doirasi aniqlanadi;
tegishli bozor chegarasida harakat qilayotgan subyektlarga — Bitim qatnashuvchilariga toʻgʻri keladigan bozor ulushi va ularning umumiy bozor ulushi aniqlanadi;
Bitimning turi aniqlanadi.
15. Bitim belgilarini aniqlash boʻyicha tahlil oʻtkazish jarayonida tovarlar (ishlar, xizmatlar) va tovar bozori tahlili oʻtkaziladi.
16. Tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni tahlil qilishda quyidagilar baholanadi:
koʻrilayotgan tovar (ishlar, xizmatlar)ning isteʼmol qilish maqsadlari va ular bilan bogʻliq boʻlgan isteʼmolchilarning turlari (isteʼmol turiga qarab tovarni isteʼmol qiluvchilarning tabaqalashtirilishi yetkazib berilayotgan tovar (ishlar, xizmatlar)ning narxidagi tafovutga sabab boʻlishi mumkin, bu esa narx sohasidagi Bitim tuzilishini qiyinlashtiradi);
turli yetkazib beruvchilarda tovarlar (ishlar, xizmatlar)ning bir jinsliligi (oʻxshashlik);
bir-birining oʻrnini bosadigan tovarlar (ishlar, xizmatlar)ning mavjudligi;
turli ishlab chiqaruvchilarda tovar (ishlar, xizmatlar)ning ishlab chiqarish shartlarini bir-biriga oʻxshashligi (ishlab chiqarish shartlarining bir-biriga oʻxshashligi va tovarni ishlab chiqarish xarajatlarini oʻzaro taqqoslash mumkinligi yagona narxlarni oʻrnatish va Bitim tuzishga yordam beradi);
tovar (ishlar, xizmatlar)ning qiymatidagi doimiy xarajatlar ulushi (tovar qiymatidagi doimiy xarajatlar ulushining yuqoriligi doimo oʻzgarib turuvchi bozor konyunkturasi, kapital qoʻyilmalar hajmlari sharoitida xoʻjalik yurituvchi subyektlar narxlarini oʻzgartirish (manevrlash) imkoniyatini qiyinlashtiradi).
17. Bozor tahlil qilinganda quyidagilar aniqlanadi:
tovar bozori chegarasi — Bitimda qatnashuvchi bozor subyektlari faoliyat yuritayotgan hudud;
bozorda raqobat obyekti hisoblangan omillar doirasi va bozordagi tovar narxining oʻrni (yaʼni, faqat narx sohasida raqobatning mavjudligi);
talabning narx oʻzgarishiga nisbatan taʼsirchanligi;
yangi xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bozorga kirishini qiyinlashtiruvchi toʻsiqlarning mavjudligi;
mahsulot (xizmat) yetkazib beruvchilarining bozor ulushi;
aksiyalarning nazorat paketlariga, qimmatli qogʻozlarga va h. k. egalik qilish orqali boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlarni yetkazib beruvchilar yoki isteʼmolchilar ustidan nazoratining mavjudligi;
ishlab chiqaruvchilar yoki yetkazib beruvchilarning Tovar bozorlarida ustuvor mavqega ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat reyestriga kiritilgani;
Bitimlar boʻyicha iqtisodiy faoliyat va axborot almashuvini iqtisodiy muvofiqlashtirish uchun baza vazifasini bajaradigan boshqaruv organlari, assotsiatsiyalar yoki ularning boʻlinmalarining mavjudligi.
18. Narx boʻyicha gorizontal turdagi Bitimlarni oʻrganishni oʻtkazish, ularning xatti-harakatlarini baholash maqsadida tovar (ishlar, xizmatlar)ning xususiyati va bozorning tuzilishini tahlil qilishga asoslanadi.
19. Ikkinchi bosqichda tovar bozorida quyidagilarning mavjudligi aniqlanadi:
davlat tomonidan narxlarni (tariflarni) tartibga solinishi;
davlat buyurtmalari boʻyicha majburiy yetkazib berishlarning oʻrnatilishi.
20. Uchinchi bosqichda narx sohasidagi Bitimlarni tuzish mumkinligi aniqlanadi.
21. Raqobatchilar oʻrtasida narx sohasidagi Bitimlar tuzilganini aniqlash uchun Bitim tuzilganini tasdiqlovchi hujjatlar aniqlanishi lozim. Ushbu tasdiqlar shartnoma shartlari, yuk xatlari, preyskurantlar, shuningdek xoʻjalik yurituvchi subyektlar vakillari ishtirok etgan yigʻilishlar hujjatlarida aniqlanishi mumkin.
22. Bir xil mahsulot ishlab chiqaruvchi xoʻjalik yurituvchi subyektlarda narx sohasidagi Bitim mavjudligini isbotlash uchun quyidagi hujjatlar soʻrab olinadi:
mahsulot (ish, xizmat)ning narxi darajasi;
mahsulot (ish, xizmat)ning tannarxi yoyilmasi;
korxonaning ishlab chiqarish quvvati koʻrsatkichlari va undan haqiqatda foydalanish va kapital qoʻyilmalar;
tovarlar (ishlar, xizmatlar)ni yetkazib berish boʻyicha shartnomalar.
23. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010-yil 28-oktabrdagi 239-son “Tovarlar (ishlar, xizmatlar)ga tartibga solinadigan narxlar (tariflar)ni deklaratsiya qilish (tasdiqlash) va belgilash tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2010-y., 42-43-son, 364-modda) qaroriga muvofiq, monopolist korxonalar tomonidan tovarlar (ishlar, xizmatlar) narxini oshirish boʻyicha eʼlonlar mavjud boʻlgan hollarda, raqobatchilar tomonidan narxlarning oshirilishi qonuniyligi tahlil qilinishi kerak.
24. Vertikal turdagi Bitimlar shartlarini tahlil qilishda quyidagilar hisobga olinadi:
tovarni konsentratsiyalanish (jamlanish) darajasi va uni ishlab chiqaruvchini yetkazib beruvchining xulqiga taʼsir koʻrsatish ehtimoli (tovar ishlab chiqarish konsentratsiyasi (jamlanish)ning yuqori darajasi uni ishlab chiqaruvchini yetkazib beruvchiga taʼsir koʻrsatishi va narx sohasida kelishuv uchun obyektiv asos yaratadi);
tovarni taqsimlash konsentratsiyasi (jamlanishi) darajasi va barcha yetkazib beruvchilarni ishlab chiqaruvchilarning xulqiga koʻrsatadigan taʼsiri ehtimoli (tovarni taqsimlashning yuqori darajadagi konsentratsiyasi (jamlanish)ning yuqori darajasi uni ishlab chiqaruvchining yetkazib beruvchiga taʼsir koʻrsatishi va narx sohasida kelishuv uchun obyektiv asos yaratadi);
tovarlarni ishlab chiqaruvchilar yoki yetkazib beruvchilarni Tovar bozorlarida ustuvor mavqega ega boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar Davlat reyestriga kiritilganligi, ularning mahsulotlari narxlari davlat tomonidan tartibga solinishi (yetkazib beruvchi korxonalar narxlari ustidan nazorat ostida boʻlmagan korxonalar bilan kelishish, oxirgilarga esa narxni oshirish yordamida ortiqcha foyda olish imkonini beradi);
aksiyalarning nazorat paketlari, qimmatli qogʻozlar va h.k. ga egalik qilish orqali isteʼmolchini yetkazib beruvchilar ustidan yoki yetkazib beruvchini isteʼmolchi ustidan nazoratining mavjudligi.
Tegishli organlar va birjalarning, oʻrnatilgan tartibda taqdim etilgan maʼlumotlari axborot manbai boʻlib hisoblanadi.
25. Narx sohasida kelishuvlarni aniqlash uchun bozorlarda yuzaga kelgan narxlarning oʻzgarishi oʻrganiladi va ular boshqa geografik bozorlardagi narxlar bilan taqqoslanadi.
Turli bozorlardagi narxlar darajalari va ular oʻrtasida tovarni tashish xarajatlarini taqqoslash natijalari u yoki bu bozorda narx sohasida Bitim mavjudligi toʻgʻrisida maʼlumot manbai boʻlib xizmat qiladi.
Aniq Bitimni koʻrib chiqishda, raqobatni cheklovchi elementlar mavjudligi aniqlanadi.
V. Aniqlangan Bitimlarni koʻrib chiqish
26. Agar tahlil oʻtkazish jarayonida, Bitim ishtirokchilarining maʼlum tovar bozoridagi birgalikdagi ulushi oʻttiz besh foizdan kam boʻlsa yoki ularning xatti-harakatlari raqobatni cheklamasligi aniqlansa, u holda Bitimni aniqlash maqsadida olib borilayotgan tahlillar toʻxtatiladi.
27. Tuzilgan Bitimda raqobatni cheklovchi dalillar mavjud boʻlsa, u holda monopoliyaga qarshi organ tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2005-yil 12-oktabrdagi 225-sonli qarori (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2005-y., 41-42-son, 317-modda) bilan tasdiqlangan “Monopoliyaga qarshi qonun hujjatlarini, tabiiy monopoliyalar, isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish va reklama toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun ish qoʻzgʻatish va ularni koʻrib chiqish tartibi toʻgʻrisida nizom”ga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasining “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat toʻgʻrisida”gi Qonuni talablari buzilganligi toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatiladi va monopoliyaga qarshi qonunchilikka muvofiq choralar koʻriladi.
VI. Yakuniy qoida
28. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan.
Moliya vaziri R. AZIMOV
2011-yil 24-oktabr
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2011-y., 49-son, 502-modda)