Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2010 йил 24 декабрдаги ПҚ-1449-сон «Ўзбекистон Республикасининг 2011 йилги асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари ва давлат бюджети параметрлари тўғрисида»ги қарорининг 8-бандига ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2010 йил 2 февралдаги 10-сон қарори (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2010 й., 5-сон, 39-модда) билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги тўғрисидаги низомга мувофиқ буюраман:

1. Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилган кундан бошлаб ўн кун ўтгандан кейин кучга киради.

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодекси (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1996 й., 1-сонга илова) ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2010 йил 24 декабрдаги ПҚ-1449-сон «Ўзбекистон Республикасининг 2011 йилги асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари ва давлат бюджети параметрлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ чакана савдо, умумий овқатланиш ва қурилиш ташкилотлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини белгилайди.

1. Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида ходимларнинг энг кам сони чакана савдо ва умумий овқатланиш соҳасида ишга қанча меҳнат кучи сарфланиш меъёрларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.

2. Қурилиш ишларидаги қурувчи ишчилар сонининг энг кам меъёри қурилиш ишларида қанча меҳнат кучи сарфланиши меъёрларидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.

3. Ташкилотларнинг маъмурий ва техник ходимларга бўлган эҳтиёжидан келиб чиқиб маъмурий, техник ва ёрдамчи ишчилар сони штат жадвалига мувофиқ белгиланади, уларнинг сони белгиланган ходимлар сонининг энг кам меъёри таркибига кирмайди.

4. Ходимларнинг иш вақти тартиби ва графиги ички меҳнат тартиби қоидалари ва бошқа локал норматив ҳужжатларда белгиланади.

Ходим учун иш вақтининг нормал муддати ҳафтасига қирқ соатдан ортиқ бўлиши мумкин эмас.

5. Олти кунлик иш ҳафтасини ҳар кунги иш муддати 12 соатни (ҳафтасига жами 72 соатни) ташкил этган чакана савдо ташкилотларида асосий ходимлар сонининг энг кам меъёри унинг савдо майдонига қараб мазкур Низомнинг 1-иловасига мувофиқ аниқланади.

6. Чакана савдо ташкилотининг иш вақти режими ҳафтасига 72 соатдан ортиб кетса, мазкур Низомнинг 5-бандига мувофиқ аниқланган асосий ходимлар сонининг энг кам меъёрига кўпайтириш коэффициенти, агарда 72 соатдан кам бўлса, асосий ходимлар сонининг аниқланган энг кам меъёрига камайтириш коэффициенти (камайтириш коэффициенти 0,8 дан кам бўлмаслиги керак) қўлланилади. Бунда, коэффициентнинг миқдори чакана савдо ташкилоти амалдаги иш вақтининг меъёрий иш вақтига нисбатини акс эттиради.

7. Етти кунлик иш ҳафтасини ҳар кунги иш муддати 12 соатни (ҳафтасига жами 84 соатни) ташкил этган умумий овқатланиш ташкилотларида асосий ходимлар сонининг энг кам меъёри ташкилотнинг турига ва хизмат кўрсатиладиган столлар сонини инобатга олган ҳолда мазкур Низомнинг 2-иловасида белгиланган ҳар бир лавозим ва касблар бўйича ходимлар сонининг энг кам меъёрларини қўшиш орқали аниқланади.

8. Умумий овқатланиш ташкилотининг иш вақти режими ҳафтасига 84 соатдан ортиб кетса, мазкур Низомнинг 7-бандига мувофиқ аниқланган асосий ходимлар сонининг энг кам меъёрларига кўпайтириш коэффициенти, агарда 84 соатдан кам бўлса, асосий ходимлар сонининг аниқланган энг кам меъёрига камайтириш коэффициенти (камайтириш коэффициенти 0,5 дан кам бўлмаслиги керак) қўлланилади. Бунда, коэффициентнинг миқдори умумий овқатланиш ташкилоти амалдаги иш вақтининг меъёрий иш вақтига нисбатини акс эттиради.

9. Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини ҳисоблаб чиқаришда ташкилотлардаги барча ходимларнинг сони (асосий ходимлар сонининг аниқланган энг кам меъёри ҳамда маъмурий ва техник ходимлар) ҳисобга олинади.

10. Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотлари маъмурий ва техник ходимларининг сонини мазкур Низомнинг 3-иловасида келтирилган тавсиялардан фойдаланган ҳолда ва ўриндошликни ҳисобга олиб, мустақил равишда маъмурий ва техник функцияларга бўлган эҳтиёжларидан келиб чиқиб белгилайди.

Агарда раҳбар ёки мулкдор бир вақтнинг ўзида маъмурий функцияларини ҳамда асосий ходимнинг функциясини бажарса, унда ушбу ходим асосий ходимлар сонига киритилади.

11. Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрлари мазкур Низомнинг 4-иловасига мувофиқ аниқланади.

12. Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида ишнинг ўртача разряди мазкур Низомнинг 5-иловасида келтирилган.

13. Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрини ҳисоблашнинг шартли намуналари мазкур Низомнинг 6-иловасида келтирилган.

14. Қурувчи ишчилар сонининг энг кам меъёрлари қурилиш ишларида қанча меҳнат кучи сарфланишини ҳисобга олган ҳолда шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларидан келиб чиқиб аниқланади.

15. Қурувчи ишчилар энг кам сонининг меъёрлари объектда асосий қурилиш ишини бажариш билан банд бўлган барча касбдаги ишчиларни ўз таркибига олади (пудрат ва субпудратчи ташкилотлар бажарадиган ишларни ҳам қўшган ҳолда), пудрат ва субпудратчи ташкилотларга лойиҳа, транспорт, экспедиция ва бошқа хизматларини кўрсатувчи бошқа ташкилотлар ходимлари бундан мустасно.

Қурувчи ишчилар касбларининг номенклатураси ва тариф-малака талаблари Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси томонидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2010 йил 20 августдаги 181-сон «Хизматчиларнинг асосий лавозимлари ва ишчилар касблари классификаторини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлар тўплами, 2010 й., 34-сон, 291-модда) мувофиқ тасдиқланади.

16. Объектдаги барча қурилиш ишларида банд бўлган қурувчи ишчилар сонининг энг кам меъёрлари мазкур Низомнинг 7-иловасига мувофиқ аниқланади.

17. Агарда объектдаги алоҳида турдаги қурилиш ишларини бажаришда бош пудратчи билан биргаликда субпудрат ташкилотлари иштирок этса, бош пудратчининг қурувчи ишчилари сонининг энг кам меъёрлари мазкур Низомнинг 8-иловасига мувофиқ аниқланади.

18. Ҳар бир субпудрат ташкилотида шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари асосида тузилган сметага мувофиқ қурилиш ишларида сарфланадиган иш кучи сарфидан келиб чиқиб ҳамда қурилиш пудрат шартномасида белгиланган ишни бажариш муддати асосида қурувчи ишчилар сонининг энг кам меъёрлари мазкур Низомнинг 7-иловасида белгиланган мезонлар асосида аниқланади.

19. Қурилиш ташкилотларида ишлаётган қурувчи ишчиларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрлари мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган формулага мувофиқ аниқланади.

20. Қурувчи ишчилар сонининг ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлашда мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган шартли намуналардан фойдаланилади.

21. Мазкур Низом талабларини бузган айбдор шахслар қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгарликка тортилади.

22. Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги, Иқтисодиёт вазирлиги, Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси ҳамда Савдо-саноат палатаси билан келишилган.

Чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида ойлик меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрлари қуйидаги формула ёрдамида аниқланади:

МҲТФ _min — меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг ойлик энг кам меъёри;

КХС — Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 9 ва 10-бандларига кўра аниқланган ташкилотдаги ходимлар сони;

Т_к — ҳисобланган тариф коэффициенти. Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 5-иловасига мувофиқ тариф коэффициентини ҳисоблаш учун иш ҳақининг ягона тариф сеткасидан келиб чиққан ҳолда ишнинг ўртача разряди, ташкилотнинг тури ва шаклига қараб табақалаштирилади (дифференциация қилинади). Масалан: ягона тариф сеткаси бўйича ишнинг ўртача разряди супермаркетда — 4, ягона тариф сеткаси бўйича ҳисобланган тариф коэффициенти ишнинг ўртача разрядига мос равишда 3,297 ни ташкил этади;

ИҲЭКМ — белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори.

1-мисол.

Минимаркет бўйича қуйидаги маълумотлар мавжуд:

савдо залининг майдони —120 кв. м;

иш вақтининг режими — ҳафтасига 84 соат;

бошқарув ходими сони — 1 ходим.

Савдо зали майдони 120 кв.м бўлган минимаркетда асосий ходимларнинг энг кам сони меъёри 7 та ходимдан иборат (Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 1-иловасига мувофиқ).

Минимаркетда иш вақти режими ҳафтасига 72 соатдан (ҳафтасига 84 соат) ортиб кетганини ҳисобга олиб, белгиланган энг кам меъёрлардаги асосий ходимлар сонидан келиб чиқиб асосий ходимларга кўпайтириш (ошириш) коэффициенти қўлланилади = 84/72 = 1,17.

Шундай қилиб, минимаркетда асосий ходимларнинг энг кам сони меъёри = 7 × 1,17 = 8 та ходимни ташкил қилади.

Минимаркетда меҳнатга ҳақ тўлаш фондини чиқариш учун барча ходимлар сонини, шу жумладан 1 та директорни ҳам қўшиб ҳисоблаганда (у ҳисобчи ва экспедиторларнинг функцияларини ҳам қўшимча сифатида бажарганда) = 8 + 1 = 9 та ходимни ташкил қилади.

Минимаркетда ишларнинг ўртача разряди ягона тариф сеткаси бўйича 3-разрядни ташкил қилади. Ягона тариф сеткаси бўйича ҳисоб учун олинадиган 3-разрядли ишнинг тариф коэффициенти 2,998 ташкил қилади.

Белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори (ИҲЭКМ) = 49 735 сўм.

Белгиланган формулага мувофиқ (МҲТФ_min = ХС × Т_к × ИҲЭКМ) минимаркетда меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри = 9 × 2,998 × 49735 =1 341950 сўмни ташкил қилади.

2-мисол.

Кафеда қуйидаги маълумотлар мавжуд:

хизмат кўрсатадиган столнинг сони — 15;

иш вақтининг режими — ҳафтасига 84 соат;

бошқарув ходими сони — 1 ходим;

техник ходим сони — 1 ходим.

Хизмат кўрсатадиган 15 та столи бор кафеда асосий ходимлар сонининг энг кам меъёри қуйидагилардан иборат (Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 2- иловасига мувофиқ).

Кафеда иш вақти режими ҳафтасига 84 соатдан ортиб кетмаганлигини ҳисоб олиб, белгиланган энг кам миқдордаги асосий ходимлар сони меъёрига кўпайтириш (ошириш) коэффициенти қўлланилмайди.

Шундай қилиб, кафеда асосий ходимлар сонининг энг кам меъёри = 0,3 × 15 + 3 + 2 = 10 та ходимни ташкил қилади.

Минимаркетда меҳнатга ҳақ тўлаш фондини чиқариш учун барча ходимлар сонини, шу жумладан 10 та асосий ходим, 1 та директор ва 1 та фаррошни қўшиб ҳисоблаганда = 10 + 1 + 1 = 12 та ходимни ташкил қилади.

Кафеда ишларнинг ўртача разряди ягона тариф сеткаси бўйича 4 разрядни ташкил қилади. Ягона тариф сеткаси бўйича ҳисоб учун олинадиган 4 разрядли ишнинг тариф коэффициенти 3,297 ни ташкил қилади.

Белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори (ИҲЭКМ) = 49 735 сўм.

Белгиланган формулага мувофиқ (МҲТФ_min = ХС × Т_к × ИҲЭКМ) кафеда меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри = 12 × 3,297 × 49735 = 1 967 715 сўмни ташкил қилади.

Объектдаги барча қурилиш ишларида банд бўлган қурувчи ишчилар сонининг энг кам меъёрлари қуйидаги формула асосида аниқланади:

ХС_норм — ташкилотдаги қурувчи ишчиларнинг ўртача ойлик энг кам сони меъёри;

СИК — шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари асосида тузилган сметага мувофиқ объектда қурилиш ишларини бажаришда сарфланадиган иш кучи (ҳар бир одамга/соатбай);

БМ — пудрат қурилиш шартномаси асосига мувофиқ қурилиш ишларининг бажариш муддати;

ИВФ — ҳар бир қурувчи ишчига олти кунлик иш ҳафтасига ўртача ойлик иш вақтининг фонди.

Объектдаги алоҳида турдаги қурилиш ишларини бажаришда бош пудратчи билан биргаликда субпудрат ташкилотлари иштирок этганда, бош пудратчининг қурувчи ишчилари сонининг энг кам меъёрлари қуйидаги мезонлар асосида аниқланади:

БПХС_норм — бош пудратчи қурувчи ишчиларнинг ўртача ойлик энг кам сони меъёри;

СИК — шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари асосида тузилган сметага мувофиқ объектда қурилиш ишларини бажаришда сарфланадиган иш кучи (ҳар бир одамга/соатбай);

ҚИБСИК — шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари асосида тузилган сметага мувофиқ пудрат шартномаси асосида субпудрат ташкилотига топширилган объектда қурилиш ишларини бажаришда сарфланадиган иш кучи (ҳар бир одамга/соатбай);

БМ — пудрат қурилиш шартномаси асосига мувофиқ қурилиш ишларининг бажариш муддати;

ИВФ — ҳар бир қурувчи ишчига олти кунлик иш ҳафтасига ўртача ойлик иш вақтининг фонди.

Қурилиш ишларида қурувчи ишчиларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри қуйидаги формула асосида аниқланади:

МҲТФ_min — меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг ойлик энг кам меъёри;

ХС_норм (БПХС_норм) — қурувчи ишчиларнинг энг кам сони меъёри;

Т_к — қурилиш ишларида ўртача разряднинг тариф коэффициенти. Қурилиш ишларида ўртача разряднинг тариф коэффициенти меҳнатга ҳақ тўлаш ягона тариф сеткасидаги 4 разряднинг тариф коэффициентига мос келади;

К_т — қурилиш ишларини бажаришда жамоа келишувига асосан иш берувчи томонидан қўлланиладиган меҳнат ҳақини оширувчи тармоқ коэффициенти;

ИҲЭКМ — белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори.

1-мисол.

Бир қаватли уч хонадан иборат томорқали уйнинг намунали қурилиши:

шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари асосида тузилган сметага мувофиқ ушбу уйнинг қурилиш ишларида сарфланадиган иш кучи 4 799,6 одамга/соат тенг;

қурилиш ишини бажариш муддатининг меъёри — 3 ой;

ҳафтасига олти кунлик ишда бир ойлик ўртача вақт бир ходимга — 163,1 соатни ташкил қилади.

Белгиланган формулага мувофиқ (ХС_min = СИК × БМ × ИВФ) қурувчи ишчиларнинг (ХС_min) нинг ўртача ойлик энг кам сони меъёри = 4 799,6 / 3 / 163,1 = 9,8 та ходимни ташкил қилади.

Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 9-иловасига мувофиқ қурилиш ишларида ўртача разряд ягона тариф сеткаси бўйича 4 ни ташкил этади. Ягона тариф сеткаси бўйича ҳисоблаш учун олинадиган 4 разрядли ишнинг тариф коэффициенти 3,297 ни ташкил қилади.

Белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори (ИҲЭКМ) = 49 735 сўм.

Белгиланган формулага мувофиқ (МҲТФ_min = ХС_норм (БПХС_норм)× Т_к × К_т) қурувчи ишчиларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри (МҲТФ_min) = 9,8 × 3 ,297 × 1,15 × 49735 = 1 848 013 сўмни ташкил қилади.

Шундай қилиб, қурилиш ишини бажариш муддатининг меъёрини (3 ой) ҳисобга олиб, ушбу уйни қурилишидаги ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри = 1 848 013× 3 = 5 544 039 сўмни ташкил қилади, агарда ушбу давр мобайнида белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори ўзгармаса.

2-мисол.

270 ўқувчига мўлжалланган мактабни қурилиши бош пудратчи томонидан қурилишнинг бир қисмини субпудрат ташкилотига топширганда:

шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари асосида тузилган сметага мувофиқ ушбу объектни қурилиш ишларида сарфланадиган иш кучи 35 882 одамга/соат тенг ундан 12 500 одамга/соати субпудратчи ишига тўғри келади;

қурилиш ишини бажариш муддатининг меъёри — 9 ой;

субпудрат шартномасига кўра субпудратчи томонидан қурилиш ишларини бажариш муддати — 2 ой;

ҳафтасига олти кунлик ишда бир ойлик ўртача вақт бир ходимга — 163,1 соатни ташкил қилади.

Белгиланган формулага мувофиқ (БПХС_min = (СИК — ҚИБСИК) / БМ / ИВФ) қурувчи ишчиларнинг (БПХС_min) ўртача ойлик энг кам сони меъёри = (35 882 — 12 500) / 9 / 163,1 = 15,9 та ходимни ташкил қилади.

Иқтисодиётнинг айрим тармоқлари хўжалик юритувчи субъектлари учун ходимлар сони ва меҳнатга ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёрларини аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 9-иловасига мувофиқ қурилиш ишларида ўртача разряди ягона тариф сеткаси бўйича 4 разрядни ташкил қилади. Ягона тариф сеткаси бўйича ҳисобга олинадиган 4 разрядли ишнинг тариф коэффициенти 3,297 ни ташкил қилади.

Белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори (ИҲЭКМ) = 49 735 сўм.

Белгиланган формулага мувофиқ (МҲТФ_min = ХС_норм (БПХС_норм)× Т_к × К_т) қурувчи ишчиларнинг меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри (МҲТФ_min) = 15,9 × 3 ,297 × 1,15 × 49 735 = 2 998 307 сўмни ташкил қилади.

Шундай қилиб, қурилиш ишини бажариш муддатининг меъёрини (3 ой) ҳисобга олиб, ушбу объект қурилишидаги ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри 2 998 307 × 9 = 26 984 763 сўмни ташкил қилади, агарда ушбу давр мобайнида белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори ўзгармаса.

Юқорида келтирилган шартлар билан:

субпудрат ташкилоти қурувчи ишчиларининг (ХС_норм) ўртача ойлик энг кам сони меъёри = 12 500 / 2 / 163,1 = 38,3 та ходимни ташкил қилади;

субпудрат ташкилоти қурувчи ишчиларининг меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг (МҲТФ_min) энг кам меъёри = 38,3 × 3 ,297 × 1,15 × 49735 = 7 222 336 сўмни ташкил қилади.

Шундай қилиб, қурилиш ишини бажариш муддатининг меъёрини (2 ой) ҳисобга олиб, ушбу объектни қурилишидаги ходимлар меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг энг кам меъёри = 7 222 336 × 2 = 14 444 672 сўмни ташкил қилади, агарда ушбу давр мобайнида белгиланган иш ҳақининг энг кам миқдори ўзгармаса.