Oʻzbekiston Respublikasi “Yer toʻgʻrisida”gi Qonunning 16-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasida yerga egalik qilish va yerdan foydalanish uchun haq toʻlanadi.

Yer uchun haq har yilgi yer soligʻi shaklida undirilib, uning miqdorlari yer uchastkasining sifati, qanday joydaligi va suv bilan qanday taʼminlanganligiga qarab belgilanadi.

Yer soligʻining miqdori yer egalari va yerdan foydalanuvchilarning xoʻjalik faoliyati natijalariga bogʻliq boʻlmaydi hamda yer maydoni birligi uchun belgilangan haq tarzida toʻlanib, ishlab chiqarish xarajatlariga kiritiladi.

Mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari tomonidan ijaraga beriladigan yer uchun ijara toʻlovi undirilib, uning miqdori tomonlarning oʻzaro kelishuviga binoan belgilanadi, biroq bu miqdor qonunlarda nazarda tutilgan yer soligʻi stavkalaridan kam boʻlmasligi kerak.

Oʻz tasarrufida va foydalanishida yer uchastkalariga ega boʻlgan birlashmalar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoa xoʻjaliklari, davlat xoʻjaliklari, dehqon xoʻjaliklari, boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalari, chet el yuridik shaxslari, ularning tashkilotlari, boʻlinmalari va filiallari, shu jumladan qoʻshma korxonalarning Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan filiallari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining, boshqa davlatlarning fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar yer soligʻi toʻlovchilar hisoblanadi.

Ushbu moddada uqtirib oʻtilgan yer soligʻi toʻlovchilar bundan buyon matnda “yuridik shaxslar” va “fuqarolar” deb yuritiladi.

Yer soligʻi stavkalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Har bir yerga egalik qiluvchi va yerdan foydalanuvchi uchun yer soligʻi stavkalarining miqdorlari yer uchastkasining sifati, qanday joydaligi va suv bilan qanday taʼminlanganligiga qarab, tabaqalashtirilgan holda belgilanadi.

Yerga egalik qiluvchi yoki undan foydalanuvchining aybi bilan yerning sifati yomonlashgan (boniteti pasayib ketgan) taqdirda, yer soligʻi yerning sifati yomonlashishiga qadar belgilangan stavkalar boʻyicha undiriladi.

Yer soligʻi toʻlovlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan miqdorlarda xalq deputatlari tegishli viloyat, shahar va tuman Kengashlarining budjetiga tushadi.

Toʻlovlarning bir qismi respublika miqyosidagi tadbirlarni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasining budjetida markazlashtiriladi. Bunday ajratmalarning meʼyorlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Yer soligʻi toʻlovlaridan tushgan mablagʻ eng avvalo yerlarni muhofaza qilishni yaxshilashga, yerlarning unumdorligini oshirishga, irrigatsiya va melioratsiya ishlariga, yerga egalik qiluvchilar va yerdan foydalanuvchilarni, shu jumladan ijarachilarni ragʻbatlantirishga, yer tuzish ishlarini tashkil etishga, Davlat yer kadastri yuritish va hududni ijtimoiy rivojlantirishga sarflanadi.

Yer soligʻi yuridik shaxslar tomonidan har yili 1-yanvargacha boʻlgan holatga qarab mustaqil hisoblab chiqariladi. Yuridik shaxslar toʻlanishi lozim boʻlgan yer soligʻining hisob-kitoblarini 1-fevraldan kechiktirmay yer uchastkasi joylashgan hududdagi soliq idorasiga taqdim etadilar.

Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar yer soligʻini, toʻlanishi lozim boʻlgan summaning yillik hisob-kitobini qilib, yilning har choragida teng ulushlarda 15-fevral, 15-may, 15-avgust va 15-noyabrda, jamoa xoʻjaliklari, davlat xoʻjaliklari va boshqa qishloq xoʻjalik korxonalari hamda tashkilotlari – 15-sentabr va 15-dekabrda toʻlaydilar.

Yuridik shaxslar yil davomida yerga egalik qilish, yerdan foydalanish huquqiga ega boʻlib qolganlari yoki oʻzlari foydalanadigan yer maydonini koʻpaytirganlari taqdirda yer maydoni ajratilgan yoki koʻpaytirilgan kundan boshlab koʻpi bilan bir oy ichida soliq idoralariga yer soligʻiga doir hisob-kitoblarni taqdim etishlari shart.

Yil davomida ajratilgan yer uchastkalari uchun soliq yer uchastkasi ajratilgandan keyingi oydan boshlab toʻlanadi. Yer uchastkasi olib qoʻyilgan (er maydoni kamaytirilgan) taqdirda soliq undirish yer uchastkasi olib qoʻyilgan oydan boshlab toʻxtatiladi (soliq miqdori kamaytiriladi).

1. Yerga egalik qiluvchi yoki undan foydalanuvchi hisoblangan fuqarolar soliq idoralari tomonidan har yili 1-yanvargacha boʻlgan holatga qarab roʻyxatga olinadilar. Soliqni hisoblash va toʻlashga xabarnomalar taqdim etish 1-aprelga qadar yakunlanadi. Fuqarolar yiliga bir marta 1-noyabrga qadar yer soligʻi toʻlaydilar.

2. Fuqarolarga yil davomida yer uchastkasi ajratilgan (qoʻshimcha yer berilgan) taqdirda yer soligʻi yer uchastkasi ajratilgandan keyingi oydan boshlab hisoblanadi. Yer soligʻi undirish yer uchastkasi olib qoʻyilgan (kamaytirilgan) oydan boshlab toʻxtatiladi (kamaytiriladi).

Yer soligʻi berib qoʻyilgan yer uchastkasidan foydalanilgani yoki foydalanilmaganidan, shuningdek qishloq xoʻjalik ekinlari hosildorligi darajasidan qatʼi nazar, undiriladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasida yer soligʻi ushbu Qonunda, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda hisoblab chiqariladi va undiriladi.

1. Quyidagi yerlar, chunonchi:

a) shaharlar, shahar posyolkalari va qishloq aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yerlari (maydonlar, koʻchalar, tor koʻchalar, yoʻllar, sohil boʻylari, ariq tarmoqlari va hokazo);

b) bogʻdorchilik-dehqonchilik shirkatlari, jamoat garajlarining umumiy foydalanishdagi yerlari;

v) tabiatni muhofaza qilish ahamiyatidagi yerlar (qoʻriqxonalar, milliy va dendrologiya bogʻlari, botanika bogʻlari, buyurtma qoʻriqxonalar (ov qilishga moʻljallanganlaridan tashqari) va tabiat yodgorliklari, ihota daraxtzorlari;

g) sogʻlomlashtirish ishlarini oʻtkazish ahamiyatidagi (kasalliklarning oldini olish va odamlarni davolash uchun maqbul tabiiy omillarga ega boʻlgan) yerlar;

d) istirohatgoh yerlar (oʻrmonzorlar, bogʻlar, hiyobonlar, sayrgohlar, choʻmilish joylari va shunga oʻxshash aholining ommaviy dam olishi va sayyohlikni tashkil etish uchun tegishli muassasalarga berilgan yerlar;

e) tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan yerlar (tarixiy madaniy qoʻriqxonalar, xotira bogʻlari, qabristonlar, arxeologiya yodgorliklari, tarix va madaniyat yodgorliklari va hokazo);

j) suv fondi yerlari (daryolar, qoʻllar, suv omborlari, kanallar, ichki dengizlar, botqoqliklar, gidrotexnika va boshqa suv xoʻjaligi inshootlari egallagan yerlar, shuningdek suv xoʻjaligining ehtiyojlari uchun korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga belgilangan tartibda berilgan suv havzalari tegrasidagi yerlar va boshqalar);

z) zaxira yerlari;

i) elektr uzatish tarmoqlari, kabel liniyalari va podstansiyalar uchun ajratilgan yerlar, issiqlik trassalari va gaz quvurlari, umumdavlat aloqa liniyalari oʻtgan yerlar hamda ularning inshootlari joylashgan yerlar;

k) sport inshootlari, stadionlar, sport maydonchalari, suzish havzalari, sportning texnika turlari obyektlari va boshqa jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish komplekslari, onalar va bolalarning dam olish-sogʻlomlashtirish joylari, oʻquv-mashq bazalari, sanatoriy-kurort muassasalari va dam olish uylari egallagan yerlar;

l) avtomobil va temir yoʻllar himoya ostidagi tegrasi va ulardagi inshootlari bilan, (xizmat bilan bogʻliq chek yer sifatida berilgan yerlardan tashqari) uchish-qoʻnish maydonlari, shu jumladan samolyotlarni yerda boshqarish yoʻlkalari va samolyotlarni saqlash joylari, aeroportlarning radionavigatsiya va elektr-yoritish uskunalari joylashgan hamda umumiy foydalanishdagi shahar elektr transporti (shu jumladan metropoliten) uchun ajratilgan yerlar;

m) gidrometrologiya va gidrogeologiya stansiyalari hamda postlari, mol haydab oʻtish uchun ajratilgan yerlar soliq solinmaydigan yer uchastkalariga kiradi.

Quyidagi toʻlovchilar, chunonchi:

a) buzilgan yoki qishloq xoʻjaligida foydalanilmaydigan yerlarni oʻz egaligiga yoxud foydalanish uchun olgan yuridik shaxslar hamda fuqarolar – hosildorligi tiklangunga qadar, lekin yer ajratilgan vaqtdan boshlab uzogʻi bilan besh yil davomida;

b) qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligiga ixtisoslashgan diniy tashkilotlar, tajriba, eksperimental va oʻquv-tajriba xoʻjaliklari, ilmiy-tadqiqot muassasalari va oʻquv yurtlari butkul ilm-fan va taʼlim maqsadlari yoʻlida foydalanadigan yer uchastkalari uchun;

v) mulkchilik shakli va boʻysunuvidan qati nazar, madaniyat, taʼlim, sogʻliqni saqlash va ijtimoiy taʼminot muassasalari oʻz zimmalaridagi vazifalarni bajarish maqsadida ajratilgan yer uchastkalari uchun;

g) “Vatanparvar” mudofaa jamiyati, “Orol” fondi, boshqa ekologiya hamda xayriya fondlari;

d) nogironlarning jamoat tashkilotlari, bu tashkilotlarning muassasalari, oʻquv-ishlab chiqarish korxonalari va birlashmalari, basharti, ulardagi jami ishlovchilarning kamida 50 foizini nogironlar tashkil etsa;

e) kam sonli xalqlar va etnik guruhlar yashaydigan joylarda anʼanaviy hunarmandchilik va xoʻjalik faoliyati bilan shugʻullanuvchi korxonalar – qishloq xoʻjaligidan boʻlak maqsadlar yoʻlida foydalanadigan yer uchastkalari uchun;

j) chet el yuridik shaxslari, Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el yuridik shaxslari va fuqarolari ishtirokida tashkil etilgan qoʻshma korxonalar hamda ularning filiallari – basharti, chet ellik ishtirokchining ustav fondidagi ulushi 30 foizdan ortiq boʻlsa, roʻyxatdan oʻtgan kundan eʼtiboran ikki yil davomida;

z) qishloq xoʻjalik maqsadlarida oʻzlashtirilish jarayonida boʻlgan yoki meliorativ holati yaxshilanayotgan yer uchastkalarining egalari – loyihada koʻrsatilgan muddatlarda;

i) dehqon xoʻjaliklari – roʻyxatga olingan paytdan boshlab 2 yil muddatga;

k) yaylov chorvachiligining choʻponlari, yilqiboqarlari, tuyaboqarlari, mexanizatorlari, veterinariya vrachlari va texniklari, boshqa mutaxassislari va ishchilari;

l) Sovet Ittifoqi Qahramonlari, uchala darajadagi Shuhrat ordenlari bilan mukofotlangan shaxslar, Sotsialistik Mehnat Qahramonlari, Ulugʻ Vatan urushi nogironlari va qatnashchilari hamda baynalmilal burchini bajargan shaxslar, I va II guruh mehnat nogironlari, boquvchisidan mahrum boʻlgan koʻp bolali oilalar, bolaligidan nogironlar, bolaligida konsentratsion lagerlarning tutquni boʻlgan fuqarolar, Chernobil atom elektr stansiyasidagi falokat oqibatlarini tugatishda ishtirok etgan shaxslar, shaxsiy va yolgʻiz pensionerlar – yakka tartibdagi uy-joy qurish va shaxsiy yordamchi xoʻjalik yuritish uchun qonunlarda nazarda tutilgan meʼyorlar doirasida berilgan yer uchastkalari uchun;

m) koʻchib kelgan fuqarolar – yer uchastkalari berilgan vaqtdan boshlab 5 yil davomida oʻzlari koʻchib kelib joylashgan yer uchastkalari uchun;

n) fuqarolar – yer uchastkalari berilgan vaqtdan boshlab 3 yil davomida yakka tartibdagi uy-joy qurish va shaxsiy yordamchi xoʻjalik yuritish uchun qonunlarda belgilangan meʼyorlar doirasida berilgan yer uchastkalari uchun yer soligʻi toʻlashdan ozod qilinadilar.

1. Oʻzbekiston Respublikasining Mudofaa vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati va Ichki ishlar vazirligi ehtiyojlariga ajratilgan yer uchastkalari uchun (qishloq xoʻjaligi faoliyati yuritish maqsadida ajratilgan yerlardan tashqari) yer soligʻi stavkalari hamda yer soligʻi boʻyicha imtiyozlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

2. Viloyatlar, shaharlar va tumanlarning vakolatli hokimiyat idoralari fuqarolarga va yuridik shaxslarga tegishli budjetga ajratiladigan summalar doirasida yer soligʻi toʻlovi boʻyicha qoʻshimcha imtiyozlar berishga haqlidirlar.

Yuridik shaxslar va fuqarolar:

a) yer soligʻi toʻlashga doir hisob-kitoblarni Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh davlat soliq boshqarmasi belgilaydigan shaklda yer uchastkasi joylashgan shahar yoki tumanning soliq idorasiga taqdim etishlari;

b) toʻlanish lozim boʻlgan soliq summalarini oʻz vaqtida va toʻliq miqdorda budjetga toʻlashlari shart.

Yuridik shaxslar, fuqarolar hamda korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslari ushbu Qonunni buzganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq moddiy, maʼmuriy, intizomiy va jinoiy javobgar boʻladilar.

Davlat soliq idoralarining yuridik shaxslar va fuqarolarni hisobga olish, yer soligʻi toʻgʻri hisoblanishi, toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanishi ustidan nazoratni amalga oshirish, shuningdek bu soliq toʻlovini undirish chogʻidagi huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi hamda mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyiladi.

“Yer soligʻi toʻgʻrisida”gi Qonunni qoʻllashga doir yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh davlat soliq boshqarmasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan birgalikda, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda chiqariladi.