Ushbu Qonunning maqsadi gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish, qurish, foydalanishga topshirish, ulardan foydalanish, ularni rekonstruksiya qilish, tiklash, konservatsiyalash va tugatiщda xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha faoliyatni amalga oshirishda yuzaga keladigan munosabatlarni tartibga solishdir.

Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iborat.

Qoraqalpog‘iston Respublikasida gidrotexnika inshootlari xavfsizligi sohasidagi munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solish Qoraqalpog‘iston Respublikasi qonunchiligi bilan ham amalga oshiriladi.

Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‘zbekiston Respublikasining gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

gidrotexnika inshootlari — to‘g‘onlar (plotinalar), gidroelektr stansiyalar binolari, suv tashlash, suv bo‘shatish, suv o‘tkazish va suv chiqarish inshootlari, tunnellar, kanallar, nasos stansiyalari, suv omborlari qirg‘oqlarini, daryolar va kanallar o‘zanlarining qirg‘oqlari va tubini toshqin hamda yemirilishlardan muhofaza qilish uchun mo‘ljallangan inshootlar, sanoat va qishloq xo‘jaligi tashkilotlarining suyuq chiqindilar saqlanadigan joylarini o‘rab turuvchi inshootlar (ko‘tarmalar);

foydalanuvchi tashkilot — tasarrufida (balansida) gidrotexnika inshooti bo‘lgan korxona, muassasa va tashkilot;

favqulodda vaziyat — muayyan hududdagi avariyaga olib kelishi mumkin bo‘lgan, shuningdek gidrotexnika inshootining avariyasi natijasida vujudga kelgan bo‘lib, odamlar qurbon bo‘lishiga, odamlar sog‘lig‘iga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetkazilishiga, jiddiy moddiy talafotlarga va odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan vaziyat;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi — gidrotexnika inshootlarining odamlar hayoti, sog‘lig‘i va qonuniy manfaatlarini, atrof tabiiy muhit va xo‘jalik obyektlarini muhofaza qilishni ta’minlash imkonini beruvchi holati;

gidrotexnika inshootining xavfsizligi deklaratsiyasi — gidrotexnika inshootining xavfsizligi asoslab beriladigan hujjat;

gidrotexnika inshootining xavfsizligi mezonlari — gidrotexnika inshooti holatining va undan foydalanish shartlarining gidrotexnika inshooti avariyasi xavfining yo‘l qo‘yiladigan darajasiga muvofiq miqdor va sifat ko‘rsatkichlarining cheklangan qiymatlari;

gidrotexnika inshooti avariyasi xavfining yo‘l qo‘yiladigan darajasi — gidrotexnika inshooti avariyasi xavfining normativ hujjatlar bilan belgilangan qiymati.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

davlat mulkida bo‘lgan gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini, shuningdek respublika va mintaqaviy energetika tizimiga kiruvchi korxonalar gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlaydi;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash davlat dasturlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi ustidan davlat nazoratini tashkil etadi;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha xalqaro hamkorlikni tashkil etadi;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari:

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash sohasidagi davlat dasturlarini amalga oshirishda qatnashadilar;

suv resurslaridan foydalanishda va tabiatni muhofaza qilish tadbirlarini amalga oshirishda gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlaydilar;

gidrotexnika inshootlarini joylashtirish to‘g‘risida, shuningdek gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi qonunchilik buzilgan hollarda ulardan foydalanishni cheklab qo‘yish haqida qonunchilikda belgilangan tartibda qarorlar qabul qiladilar;

gidrotexnika inshootlarining avariyalari oqibatlarini tugatishda qatnashadilar;

gidrotexnika inshootlarining favqulodda vaziyatlarni keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan avariyalari xavfi borligi to‘g‘risida aholini xabardor qiladilar;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradilar.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Katta va alohida muhim suv xo‘jaligi obyektlarining texnik holatini hamda bexatar ishlashini nazorat qilish davlat inspeksiyasi gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi ustidan davlat nazoratini amalga oshiruvchi maxsus vakolatli organ hisoblanadi, u:

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi qoidalari va mezonlarini ishlab chiqadi;

manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda gidrotexnika inshootlari texnik holatining puxtaligini va ular ishining xavfsizligini ekspertizadan o‘tkazadi;

gidrotexnika inshootlarini joylashtirish, gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish topshiriqlarini, ularni qurish va rekonstruksiya qilish loyihalarini kelishib olishda, gidrotexnika inshootlarining qurilishi sifatini nazorat qilishda, ularni foydalanishga qabul qilishda, shuningdek gidrotexnika inshootlaridan foydalanish qoidalarini kelishib olishda qatnashadi;

gidrotexnika inshootlarining holatini hamda ular holatining gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi deklaratsiyalariga muvofiqligini tekshirishni tashkil etadi;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash to‘g‘risida ko‘rsatmalar beradi, shuningdek gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi normalari va qoidalari qo‘pol ravishda buzilgan hollarda xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan obyektlar jumlasiga kiruvchi gidrotexnika inshootlarini loyihalash, qurish va ulardan foydalanish faoliyatini amalga oshirish uchun berilgan litsenziyalarning amal qilishini to‘xtatib turish va tugatish haqida takliflar kiritadi

gidrotexnika inshootlari hududlaridan, daryolar o‘zanlari va to‘g‘onning ularga tutash bo‘lgan quyi hamda yuqori hududlaridan xo‘jalik faoliyati yoki boshqa faoliyatni amalga oshirish uchun foydalanishga (suvni muhofaza qilish zonalarida yer uchastkalari berish bundan mustasno) rozilik beradi;

daryolarning o‘zanlarida va to‘g‘onning ularga tutash quyi va yuqori hududlarida suv xo‘jaligi obyektlaridan foydalanishni amalga oshiruvchi yoxud xo‘jalik faoliyati yoki boshqa faoliyat yurituvchi tashkilotlarning faoliyatini, agar bunday faoliyat gidrotexnika inshootlarining xavfsizligiga yomon ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lsa, taqiqlaydi yoki cheklab qo‘yadi. Tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini taqiqlash va cheklash sud tartibida amalga oshiriladi, bundan favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bog‘liq holda faoliyatni o‘n ish kunidan ko‘p bo‘lmagan muddatga cheklash hollari mustasno;

gidrotexnika inshootlarining muhofaza qilinishini tashkil etish ustidan nazoratni amalga oshiradi;

qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Maxsus vakolatli organning gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash to‘g‘risidagi ko‘rsatmalari foydalanuvchi tashkilotlar ijro etishi uchun majburiydir.

Gidrotexnika inshootlari O‘zbekiston Respublikasi Gidrotexnika inshootlarining kadastriga (bundan buyon matnda Kadastr deb yuritiladi) kiritiladi.

Kadastrni yuritish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash quyidagi asosiy talablarga binoan amalga oshiriladi:

gidrotexnika inshootlari xavfining yo‘l qo‘yiladigan darajasini ta’minlash;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi deklaratsiyalarini taqdim etish;

gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish, qurish va ulardan foydalanish bo‘yicha faoliyatni litsenziyalash xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan obyektlar jumlasiga kiruvchi;

gidrotexnika inshootlaridan foydalanishning uzluksizligi;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish, shu jumladan ularning xavfsizligi mezonlarini belgilash, gidrotexnika inshootlarining holatini doimiy nazorat qilish maqsadida ularni texnika vositalari bilan jihozlash, gidrotexnika inshootlariga zarur malakaga ega bo‘lgan xodimlar xizmat ko‘rsatishini ta’minlash;

gidrotexnika inshootlarida favqulodda vaziyatlarning yuzaga kelish xavfini eng ko‘p darajada kamaytirish bo‘yicha tadbirlar majmuini oldindan o‘tkazish.

Gidrotexnika inshootidan foydalanuvchi tashkilot quyidagilarga majburdir:

gidrotexnika inshootlarini qurish, foydalanishga topshirish, ulardan foydalanish, ularni ta’mirlash, rekonstruksiya qilish, konservatsiyalash, foydalanishdan chiqarish va tugatishda gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi normalari va qoidalariga rioya etilishini ta’minlashga;

gidrotexnika inshootining holati, unga tabiiy va texnogen ta’sirlar ustidan nazoratni (monitoringni) ta’minlashga, gidrotexnika inshooti kaskadda ishlashini, xo‘jalik va boshqa faoliyat natijasida unga bo‘ladigan zararli ta’sirlarni, obyektlar daryo o‘zanida hamda gidrotexnika inshootidan quyidagi va yuqoridagi unga tutash hududlarda joylashtirilganligini hisobga olgan holda gidrotexnika inshootining xavfsizligini baholashga;

gidrotexnika inshootining xavfsizligi mezonlarini ishlab chiqishni va o‘z vaqtida aniqlashni ta’minlashga;

gidrotexnika inshootining holatini nazorat qilish tizimini rivojlantirishga;

gidrotexnika inshooti xavfsizligining pasayishi sabablarini muntazam tahlil qilib borish va gidrotexnika inshootining texnik jihatdan soz holatda bo‘lishini va uning xavfsizligini ta’minlashga, shuningdek gidrotexnika inshooti avariyasining oldini olish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqishni va bajarishni o‘z vaqtida amalga oshirishga;

gidrotexnika inshootining muntazam tekshirib turilishini ta’minlashga;

gidrotexnika inshootining avariyasini tugatish uchun mo‘ljallangan moddiy zaxiralarni yaratishga;

gidrotexnika inshootidan foydalanishni tashkil etish va xodimlarning malakasi normalarga va qoidalarga muvofiq bo‘lishini ta’minlashga;

gidrotexnika inshootlaridagi favqulodda vaziyatlar to‘g‘risida xabar berish mahalliy tizimlarini doimiy shay holatda saqlashga;

mahalliy davlat hokimiyati organlari bilan birgalikda aholini gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi masalalari to‘g‘risida xabardor qilishga;

gidrotexnika inshooti avariyalarining oldini olish masalalari bo‘yicha favqulodda vaziyatlar organi bilan hamkorlik qilishga;

gidrotexnika inshootining avariyasi xavfi borligi haqida maxsus vakolatli organni, boshqa manfaatdor davlat organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarini va suvning (to‘g‘onning) tiyib turish bosimi yorib o‘tishining bevosita xavfi bo‘lgan taqdirda suv ostida qolish ehtimoli bo‘lgan zonadagi aholini, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni darhol xabardor qilishga;

maxsus vakolatli organga o‘z vakolatlarini amalga oshirishda ko‘maklashishga;

gidrotexnika inshootidan foydalanish, uning xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha tadbirlarni, shuningdek gidrotexnika inshooti avariyalarining oldini olish va ularning oqibatlarini tugatish ishlarini moliyalashga.

Gidrotexnika inshootini loyihalashtirish, qurish, foydalanishga topshirish, undan foydalanish, uni foydalanishdan chiqarish bosqichlarida, shuningdek uni rekonstruksiya qilish, kapital ta’mirlash, tiklash yoxud konservatsiyalashdan keyin foydalanuvchi tashkilot gidrotexnika inshootining xavfsizligi deklaratsiyasini tuzadi. Deklaratsiyani tuzish tartibini O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

Foydalanuvchi tashkilot gidrotexnika inshootining xavfsizligi deklaratsiyasini maxsus vakolatli organga taqdim etadi. Deklaratsiyaning maxsus vakolatli organ tomonidan tasdiqlanishi gidrotexnika inshootini Kadastrga kiritish va gidrotexnika inshootini qurishga ruxsat olish, foydalanishga topshirish, undan foydalanish yoki uni foydalanishdan chiqarish yoxud rekonstruksiya qilish, kapital ta’mirlash, tiklash yoki konservatsiyalash uchun asos bo‘ladi.

Gidrotexnika inshootlari xavfsizligi deklaratsiyalarining davlat ekspertizasi, shu jumladan loyihalashtirish bosqichidagi davlat ekspertizasi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda o‘tkaziladi.

Gidrotexnika inshootlari xavfsizligi deklaratsiyalarining davlat ekspertizasi gidrotexnika inshootlaridan foydalanuvchi tashkilotlar tashabbusi bilan, shu jumladan ular rozilik bermagan taqdirda ham, maxsus vakolatli organning ko‘rsatmalariga binoan o‘tkaziladi.

Maxsus vakolatli organ tomonidan davlat ekspertizasi xulosasi asosida gidrotexnika inshootining xavfsizligi deklaratsiyasini tasdiqlash haqida, tegishli ruxsatnoma berish to‘g‘risida yoki ruxsatnoma berishni rad etish haqida qarorlar qabul qilinishi mumkin.

Foydalanuvchi tashkilot maxsus vakolatli organning qaroriga rozi bo‘lmagan taqdirda, qaror yuzasidan sud tartibida shikoyat qilish mumkin.

Gidrotexnika inshootlarini tekshirish chog‘ida gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi normalari va qoidalariga rioya etilishini baholash maqsadida foydalanuvchi tashkilotlarning, shuningdek gidrotexnika inshootlaridan foydalanishda, ularni qurishda, rekonstruksiya qilishda, kapital ta’mirlashda, tiklashda yoki konservatsiya qilishda pudrat tashkilotlarining faoliyati ustidan nazorat amalga oshiriladi.

Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan avariya moddiy-texnika zaxiralari favqulodda vaziyatlar yuzaga kelgan taqdirda zarur moddiy resurslarni oshig‘ich tarzda jalb qilish maqsadida oldindan yaratiladi. Bu zaxiralarni yaratish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risidagi qonunchilikni buzishda aybdor bo‘lgan shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.