01/2-19-сон 16.05.2024. SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Вид

Вид

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining buyrugʻi, 16.05.2024 yildagi 01/2-19-son

Дата вступления в силу

21.06.2024

Рус

Ўзб

O’zb

O‘zb|Рус

Joriy versiya

Hujjat 02.07.2025 sanasi holatiga

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QURILISH VA UY-JOY KOMMUNAL XOʻJALIGI VAZIRINING

BUYRUGʻI

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 21-iyunda hisobga olindi, hisob raqami 260]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 6-oktabrdagi 577-son “Qurilish sohasiga oid talablarni soddalashtirish hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni tizimlashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” qaroriga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining 2022-yil 27-apreldagi 74-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan SHNQ 1.04.01-22 “Bino va inshootlarning texnik holatini tekshirish va monitoring qilish” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 85, 2022-yil 10-may);

Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 2005-yil 11-dekabrdagi 68-son buyrugʻi bilan tasdiqlandan SHNQ 2.01.15-05 “Turar joy binolarini texnikaviy tekshiruvi boʻyicha nizom” shaharsozlik normalari va qoidalari.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi hamda Fanlar akademiyasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir B. ZAKIROV

Toshkent sh.,

2024-yil 16-may,

01/2-19-son

Kelishildi:

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2024-yil 19-aprel

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2024-yil 3-aprel

Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi prezidenti B. YULDASHEV

2024-yil 7-aprel

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 16-maydagi 01/2-19-son buyrugʻiga
ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish jarayonlariga oid talablarni belgilaydi.

Ushbu SHNQ quyidagilarga nisbatan tatbiq etiladi:

bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish;

bino va inshootlarning konstruksiyalarini texnik holatini oʻrganish;

bino va inshootlar konstruksiyalarning haqiqiy yuk koʻtarish qobiliyatini aniqlash;

bino va inshootlarni toʻliq foydalanish imkoniyatini baholashda yoki inshootlarni qayta tiklash va mustahkamlash;

bino va inshootlarning kuchlanish-deformatsiya holatining oʻzgarishi;

avariya va ish qobiliyati cheklangan bino va inshootlarning joriy texnik holatini aniqlash;

ishlarning sxematik diagrammasi va hajmini aniqlash;

bino va inshootlar va ularning konstruksiyalarini tiklash choralari yoki mustahkamlash usullari bilan taʼmirlash boʻyicha asosli texnik yechimlarni qabul qilish;

Mazkur SHNQ bino va inshootlarni hamda ularning qismlarini barpo etish, mustahkamlash va kapital taʼmirlashga, grunt qatlamlarida aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etishga, shuningdek transport, gidrotexnik va meliorativ inshootlar, magistral quvurlar, yer osti inshootlari, kon hamda yer osti ishlarida amalga oshirilayotgan obyektlar bilan bogʻliq ishlarga tatbiq etilmaydi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar hamda qurilish reglamentlariga havolalar

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar hamda qurilish reglamentlariga havolalar qoʻllanilgan:

SHNQ 1.02.07-19 “Qurilish uchun muhandislik texnik izlanishlar. Asosiy qoidalar”;

SHNQ 1.02.09-21 “Qurilish uchun muhandislik geologik izlanishlari”;

SHNQ 1.03.03-23 “Qurilish obyektlarini loyihalashtirish”;

SHNQ 1.04.03-23 “Bino va inshootlarni qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatishni tashkil etish”;

SHNQ 2.02.01-24 “Bino va inshootlarning zaminlari”;

SHNQ 2.02.03-21 “Qoziqli poydevorlar”;

SHNQ 2.03.05-23 “Poʻlat konstruksiyalar. Loyihalash talablari”;

SHNQ 2.08.01-24 “Turar joy obyektlarini loyihalash”;

SHNQ 3.01.02-23 “Qurilishda xavfsizlik texnikasi”;

QMQ 2.01.03-19 “Seysmik hududlarda qurilish”;

SHNQ 2.01.04-2018 “Qurilish issiqlik texnikasi”;

SHNQ 2.01.07-21 “Yuklamalar va taʼsirlar”;

SHNQ 2.01.08-24 “Shovqindan himoya”;

SHNQ 2.03.01-24 “Beton va temir-beton konstruksilar”;

SHNQ 2.03.07-21 “Tosh va armaturalangan toshli konstruksiyalar”;

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konsturksiyalar”;

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish”;

SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish”;

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash”;

SHNQ 3.01.03-24 “Qurilishda geodeziya ishlari”;

SHNQ 3.04.01-21 “Izolyatsiya va pardozlash qoplamalari”;

QR 03.01-23 “Yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalar”;

QR 01.01-23 “Hududlarni obodonlashtirish ishlari”;

QR 05.01-23 “Ichki sanitariya-texnik tizimlari”;

QR 02.01-23 “Yer inshootlar. Zamin va poydevorlar”;

QR 03.02-23 “Poʻlat konstruksiyalari. Ishlab chiqarish va ishlarni qabul qilish qoidalari”;

GOST 8829-2018 “Beton va temir-beton yigʻma konstruksiyalar va mahsulotlar. Sinovlarni yuklash usullari va kuch, bikrlik hamda yorilishga chidamliligini baholash” (rasmiy manba: “Izdeliya stroitelnie jelezobetonnie i betonnie zavodskogo izgotovleniya. Metodi ispitaniy nagrujeniyem. Pravila otsenki prochnosti, jestkosti i treshinostoykosti”);

GOST 10180-2012 “Betonlar. Choʻzilish va siqilishda mustahkamlikni aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Betoni. Metodi opredeleniya prochnosti na sjatiye i rastyajeniya”);

GOST 12071-2014 “Gruntlar. Namuna olish, qadoqlash, tashish va namunalarni saqlash” (rasmiy manba: “Grunti. Otbor, upakovka, transportirovaniye i xraneniye obrazsov”);

GOST 12730.0-2020 “Betonlar. Zichlik, namlik, suvni singdirish, gʻovaklilik va suvga chidamliligini aniqlash usullariga umumiy talablar” (rasmiy manba: “Betoni. Obshiye trebovaniya k metodam opredeleniya plotnosti, vlajnosti, vodopoglosheniya, poristosti i vodonepronitsayemosti”);

GOST 16483.0-89 “Yogʻoch. Fizik-mexanik sinovlarga qoʻyiladigan umumiy talablar” (rasmiy manba: “Drevesina. Obshiye trebovaniya k fiziko-mexanicheskim ispitaniyam”);

GOST 18105-2018 “Betonlar. Mustahkamlikni nazorat qilish va baholash qoidalari” (rasmiy manba: “Betoni. Pravila kontrolya i otsenki prochnosti”);

GOST 22690-2015 “Betonlar. Buzilmasdan aniqlash nazorati boʻyicha mexanik sinov usullari bilan mustahkamlikni aniqlash” (rasmiy manba: “Betoni. Opredeleniye prochnosti mexanicheskimi metodami nerazrushayushego kontrolya”);

GOST 24846-2012 “Gruntlar. Bino va inshootlar asoslarining deformatsiyalarini oʻlchash usullari” (rasmiy manba: “Grunti. Metodi izmereniya deformatsiy osnovaniy zdaniy i

GOST 24992-2014 “Tosh konstruksiyalar. Tosh terimda ilashish mustahkamligini aniqlash usuli” (rasmiy manba: “Konstruksii kamennie. Metod opredeleniya prochnosti ssepleniya v kamennoy kladke”);

GOST 25100-2020 “Gruntlar. Klassifikatsiyalar” (rasmiy manba: “Grunti. Klassifikatsii”);

GOST 26254-84 “Bino va inshootlar. Tosh terimda ilashish mustahkamligini aniqlash usuli” (rasmiy manba: “Zdaniya i soorujeniya. Metod opredeleniya prochnosti ssepleniya v kamennoy kladke”);

GOST 8462-85 “Devorbop materiallar. Siqilish va egilishda chegaraviy mustahkamlikni aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Materiali stenovie. Metodi opredeleniya predelov prochnosti pri sjatii i izgibe”);

GOST 5802-86 “Qurilish qorishmalari. Sinash usullari” (rasmiy manba: “Rastvori stroitelnie. Metodi ispitaniy”);

GOST 6996-66 “Payvand birikmalar. Mexanik koʻrsatkichlarni aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Svarnie soyedineniya. Metodi opredeleniya mexanicheskix svoystv”);

GOST 9.407-2015 “Korroziya va charchashdan himoyalashning yagona tizimi. Lakboʻyoq qoplamalar. Tashqi koʻrinishni baholash usuli” (rasmiy manba: “Yedinaya sistema zashiti ot korrozii i stareniya (YESZKS). Pokritiya lakokrasochnie. Metod otsenki vneshnego vida”);

GOST 1497-2023 “Metallar. Choʻzilishga sinash usullari” (rasmiy manba: “Metalli. Metodi ispitaniy na rastyajeniye”);

GOST 9454-78 “Metallar. Kamaytirilgan, xona va yuqori haroratlarda zarb egilishga sinash usuli” (rasmiy manba: “Metalli. Metod ispitaniya na udarniy izgib pri ponijennix, komnatnoy i povishennix temperaturax”);

GOST 10243-75 “Poʻlat. Makro tuzilishni sinash va baholash usullari” (rasmiy manba: “Stal. Metodi ispitaniy i otsenki makrostrukturi”);

GOST 5639-82 “Poʻlatlar va qotishmalar. Donaning oʻlchamini topish va aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Stali i splavi. Metodi viyavleniya i opredeleniya velichini zerna”);

GOST 22536.0-87 “Uglerodli poʻlat va ligerlanmagan chugun. Tahlil usullari” (rasmiy manba: “Stal uglerodistaya i chugun neligirovanniy. Metodi analiza”);

GOST 16483.3-84 “Yogʻoch. Statik egilishda chegaraviy mustahkamlikni aniqlash usuli” (rasmiy manba: “Drevesina. Metod opredeleniya predela prochnosti pri staticheskom izgibe”);

GOST 16483.7-71 “Yogʻoch. Namlikni aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Drevesina. Metodi opredeleniya vlajnosti”);

GOST 16483.1-84 “Yogʻoch. Zichlikni aniqlash usuli” (rasmiy manba: “Drevesina. Metod opredeleniya plotnosti”);

GOST 16483.4-73 “Yogʻoch. Egilishda zarb qovushqoqlikni aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Drevesina. Metodi opredeleniya udarnoy vyazkosti pri izgibe”);

GOST 16483.5-73 “Yogʻoch. Tola boʻylab parchalanishda kuchlanish kuchini aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Drevesina. Metodi opredeleniya predela prochnosti pri skalivanii vdol volokon”);

GOST 16483.9-73 “Statik egilishda yogʻochning elastiklik modulini aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Drevesina metodi opredeleniya modulya uprugosti pri staticheskom izgibe”);

GOST 16483.10-73 “Yogʻoch. Tola boʻylab siqilishda chegarviy mustahkamlikni aniqlash usullari” (rasmiy manba: “Drevesina. Metodi opredeleniya predela prochnosti pri sjatii vdol volokon”);

GOST 8486-86 “Ignabargli turlarning arrali ramlar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: “Pilorami xvoynix porod. Texnicheskiye usloviya”);

GOST 9462-2016 “Qattiq yogʻoch turidagi dumaloq yogʻoch materiallar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: “Lesomateriali kruglie listvennix porod. Texnicheskiye usloviya”);

GOST 9463-2016 “Igna bargli yogʻoch turidagi dumaloq yogʻoch materiallar. Texnik shartlar” (rasmiy manba: “Lesomateriali kruglie xvoynix porod. Texnicheskiye usloviya”);

GOST 16483.18-72 “Yogʻoch. Yillik qatlamlar sonini 1 sm va yillik qatlamda kech yogʻoch tarkibini aniqlash usuli” (rasmiy manba: “Drevesina. Metod opredeleniya chisla godichnix sloyev v 1sm i soderjaniya pozdney drevesini v godichnom sloye”);

GOST 3262-75 “Suvgaz poʻlat quvurlari” (rasmiy manba: “Trubi stalnie vodogazoprovodnie”);

GOST 27296-2012 “Qurilishda shovqindan himoyalash. Toʻsuvchi konsturksiyalarning shovqindan himoyasi. Oʻlchash usullari” (rasmiy manba: “Zdaniya i soorujeniya. Metodi izmereniya zvukoizolyatsii ograjdayushix konstruksiy”);

GOST 31937-2011 “Bino va inshootlar. Texnik holatni oʻrganish va monitoring qilish qoidalari” (rasmiy manba: “Zdaniya i soorujeniya. Pravila obsledovaniya i monitoringa texnicheskogo sostoyaniya”);

GOST 475-2016 “Yogʻoch eshiklar. Umumiy texnik shartlar” (rasmiy manba: “Bloki dvernie derevyannie i kombinirovannie. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 23166-2021 “Oyna va balkon tuzilmalari shaffof qoplamalari. Umumiy texnik shartlar” (rasmiy manba: “Konstruksii okonnie i balkonnie svetoprozrachnie ograjdayushiye. Obshiye texnicheskiye usloviya”).

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Mazkur SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

bino — funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki boʻlishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi;

inshoot — har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarish, moddiy qimmatliklarni joylashtirish va saqlash, odamlarning vaqtincha boʻlishi (harakatlanishi), shuningdek uskunalar yoki kommunikatsiyalarni joylashtirish (oʻtkazish, ulash) uchun moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat hajmiy, yassi yoki chiziq tarzidagi qurilish tizimi;

rekonstruksiya qilish — asosiy texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarni (yuklamalarni, xonalarning rejalashtirilishini, binoning qurilish hajmini va umumiy maydonini, muhandislik jihatdan jihozlanishini) oʻzgartirish bilan bogʻliq qurilish ishlari va tashkiliy-texnik tadbirlar majmui;

kapital taʼmirlash — bino va inshootlarni hamda uning konstruksiyalarini eskirgan qismlarini taʼmirlash, obyektning foydalanish imkoniyatlarini yaxshilash hamda yanada mustahkam va tejamli konstruksiya yoki elementlarga almashtirish yoki tiklash;

modernizasiya qilish — mavjud eski bino va uning eskirgan muhandislik uskunalarining hajmiy-rejalashtirish va meʼmoriy yechimlari, shuningdek foydalanish koʻrsatkichlari boʻyicha amaldagi qonunchilik hujjatlari hamda shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq oʻzgartirish va yangilash;

avariya holati — obyekt konstruksiyalarini shikastlanish darajasi ularning qulashi mumkinligi haqida guvohlik beruvchi holati;

nuqson — konstruksiyani tayyorlash, tashishda va montaj bosqichida yuzaga keladigan kamchilik;

zilzilabardoshlik — bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalari va uning jihozlarining xavfsizligini taʼminlagan holda maʼlum kuchdagi zilzila taʼsiriga qarshi tura olish xususiyati;

dastlabki (vizual) oʻrganish — bino va inshootlarning hisobiy sxemasini, shikastlanishlarini, nuqsonlarini, deformatsiyalarini va ularning paydo boʻlish sabablarini, ulardan texnik foydalanish qoidalarining buzilganligini aniqlash uchun bino va inshootlarning holatini toʻliq tashqi oʻrganish;

batafsil (instrumental) oʻrganish — qurilish konstruksiyalarining texnik holatini baholash uchun yakuniy maʼlumotlarni toʻplash, asbob-uskunalar yordamida konstruksiyalarning mustahkamlik koʻrsatkichlarini aniqlash, bino va inshootlarni rekonstruksiya qilishda konstruktiv yechimlarni tanlash va boshqalar;

monitoring — uzoq muddat davomida konstruksiyalarning texnik holatini oʻlchov asboblari yordamida kuzatish;

umumiy monitoring — yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar yoki krenlarning kuchlanish-deformatsiya holatida sezilarli oʻzgarishlar yuz beradigan va ularning texnik holati oʻrganiladigan obyektlarni aniqlash (kuchlanish-deformatsiya holatidagi oʻzgarishlar mavjud oʻzgarishlar va yangi deformatsiyalarning paydo boʻlishi bilan tavsiflanadi yoki instrumental oʻlchovlar bilan aniqlanadi);

yuk koʻtaruvchi konstruksiya — bino yoki inshootlarning yuk koʻtarish xususiyati va uning taʼsirlarini qabul qiluvchi, mustahkamligini, bikrligini va ustuvorligini taʼminlovchi qurilish konstruksiyasi;

shikastlanish — konstruksiyalarning ekspluatatsiya mobaynida yuzaga keladigan sifati, shakli va haqiqiy oʻlchamlarining shaharsozlik normalari va qoidalari talablari hamda loyiha hujjatlaridan chetlanishi;

oʻrganish hisobi — konsturksiyalarning geometrik koʻrsaktkichlari, qurilish materiallari va zamin gruntlarining haqiqiy mustahkamligi, taʼsir qilayotgan yuklar, mavjud nuqson va shikastlanishlarni hisobga olgan holda aniqlashtirilgan hisobiy sxemalarni loyihalash va ishchi hujjat boʻyicha yoki oʻrganish natijalarini hisobga kiritish bilan mavjud konstruksiyani va (yoki) poydevor gruntlarini amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq hisoblash;

konstruksiyalarning texnik holati — mustahkamlik, bikrlik, ustuvorlik, korroziyadan himoya, yongʻinga chidamlilik va boshqalarni tavsiflovchi konstruksiyaning tarkibiy xususiyatlar toʻplami;

noyob bino va inshoot — balandligi 100 m dan ortiq, oraligʻi 100 m dan ortiq, 20 m dan ortiq konsolining mavjudligi, yerosti qismining chuqurligi (toʻliq yoki qisman), rejalashtirish belgisi 15 m dan ortiq, oraligʻi 50 m dan ortiq yoki qurilish hajmi 100 ming m3 dan ortiq va bir vaqtning oʻzida 500 dan ortiq odamning boʻlishi mumkin boʻlgan obyektlar;

joriy texnik holati — bino va inshootlarni oʻrganish yoki monitoring bosqichidagi texnik holati;

qayta tiklash — obyektni loyihalashda shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiqligi taʼminlanadigan konstruksiyalarning dastlabki holatiga keltirilishi boʻyicha chora-tadbirlar majmui;

kuchaytirish — bino va inshoot yoki konstruksiyalar, poydevor gruntlarining haqiqiy holati yoki loyiha koʻrsatkichlari bilan solishtirganda yuk koʻtarish qobiliyati va foydalanish xususiyatlarini oshirishni taʼminlaydigan chora-tadbirlar majmui;

maʼnan eskirishi — asosiy foydalanish koʻrsatkichlarning binolar va inshootlarni ishlatish uchun texnik talablarning hozirgi darajasidan bosqichma-bosqich (vaqt oʻtishi bilan) ogʻishi;

shikastlanish darajasi — konstruksiyaning loyihaviy yuk koʻtarish qobiliyatining yoʻqotilishi (foizda);

diagnostika — yoʻl qoʻyilgan ogʻishlarni aniqlash va ularning normal ishlash rejimi buzilishining oldini olish uchun bino va inshootlar qurilish konstruksiyalarining holatini oʻrganish.

3-bob. Umumiy qoidalar

3. Bino va inshootlarning mexanik xavfsizlik darajasini kuzatish va mexanik xavfsizligi darajasini oshirish uchun loyihalash mazkur SHNQga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

4. Ushbu SHNQga muvofiq quyidagilar bajarilishi kerak:

turar joy, maʼmuriy va sanoat binolari hamda inshootlarini rekonstruksiya qilish yoki kapital taʼmirlash, qayta rejalashtirish yoki foydalanishda qayta jihozlashni loyihalash uchun ularning texnik holatini kompleks oʻrganishdan oʻtkazish;

binolar va inshootlarning texnik holatini oʻrganish, ularning keyingi mustahkam ishlashi yoki ularni qayta tiklash va konstruksiyalarni mustahkamlash zaruriyatini baholash;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarida shikastlanishlar mavjud boʻlganda ularni mustahkamlash imkoniyatlarini aniqlashda, foydalanishda texnik koʻrikdan oʻtkazish;

konstruksiyalarning kuchlanish-deformatsiya holatini oʻzgartirgan va texnik holatini oʻrganishni talab qiladigan obyektlarni aniqlash uchun bino va inshootlarning texnik holatining umumiy monitoringi;

yon atrofidagi bino va inshootlarga qurilish obyektlarining taʼsir qilishi va tabiiy hamda texnogen taʼsir zonasiga kiruvchi bino va inshootlarning texnik holatini nazorat qilish, ushbu bino va inshootlarning xavfsiz ishlashini taʼminlash;

foydalanishga yaroqliligi yoki avariya holatidagi bino va inshootlarning texnik holatini nazorat qilish, ularning texnik holatini baholash va avariya holatini bartaraf etish choralarini koʻrish;

yuk koʻtaruvchi inshootlarning holatini nazorat qilish va ularning qulashi bilan bogʻliq ofatlarning oldini olish, unikal, shu jumladan koʻp qavatli va katta oraliqli bino va inshootlarning texnik holatini kuzatish.

5. Bino va inshootlarni kapital taʼmirlash va rekonstruksiya qilishni loyihalashda kompleks tadqiqot sinovlari asos sifatida olinishi (hisoblanishi) kerak.

6. Rekonstruksiya qilinayotgan yoki yangi qurilish ishlari amalga oshirilayotgan bino va inshootlar taʼsiri natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan bino va inshootlardagi qoʻshimcha deformatsiyalar va ularni qayta tiklash, shuningdek grunt qatlamini kuchaytirish SHNQ 1.03.03-23, QMQ 2.01.03-19 hamda GOST 31937-2011 ga muvofiq texnik holatni oʻrganish ishlari amalga oshirilishi kerak.

7. Bino va inshootlarda oʻrganish ishlarini olib borish ularning hajmi, tarkibi, tavsifi va qoʻyilgan aniq vazifalar orqali aniqlanishi lozim.

8. Bino va inshootlarda oʻrganish ishlarini olib borish quyidagilarga asosan amalga oshirilishi kerak:

konstruksiyalarning mustahkamlik va deformatsion koʻrsatkichlarining kamayishiga olib kelishi mumkin boʻlgan nuqsonlar va shikastlanishlarning mavjudligi (masalan, ortiqcha yuklanish, korroziya yoki boshqa taʼsirlar natijasida poydevorlarning notekis choʻkishi hamda bino va inshootlarning koʻp yillar davomida foydalanilishi);

bino va inshootlarning qavatlarini sonini oshirish, ularni modernizatsiya qilish, shuningdek qayta rejalashtirish natijasida konstruksiyalarda foydalanish yuklar va taʼsirlarning ortishi;

bino va inshootlarda rekonstruksiya natijasida yuklar taʼsiri oʻzgarmasligi;

konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyati va ulardan foydalanish sifatini kamaytirishga olib keluvchi sabablar natijasida loyihadan chetlashish holatlari aniqlanishi;

loyiha-texnik va ishchi hujjatlarining mavjud emasligi;

bino va inshootlardan foydalanish funksiyalari va maqsadlari oʻzgartirilishi;

bino va inshootlarning qurilishi toʻxtatilib, qayta tiklanishi;

grunt qatlamlari deformatsiyalanishi;

yangi qurilayotgan bino va inshootlar yaqinida joylashgan bino va inshootlar konstruksiyalarining holatini baholash va nazorat qilish zarurati;

yongʻin, tabiiy ofatlar yoki texnogen avariyalar taʼsirida qolgan qurilish konsturksiyalarining holati baholanishi;

sanoat va jamoat binolarining normal ishlashiga, shuningdek turar joy binolarining yashash uchun yaroqliligi aniqlanishi;

SHNQ 1.04.03-23 ga muvofiq bino va inshootlarning foydalanish muddati tugashi;

SHNQ 1.04.03-23 ga muvofiq bino va inshootlar konstruksiyalarining foydalanilishida eskirish darajasining aniqlanishi;

bino va inshootlarning texnologik modernizatsiyalanishi.

9. Kvartirani oʻrganish natijalari boʻyicha texnik xulosalarda quyidagilar boʻlishi kerak:

kvartiraning konsturktiv, hajmiy-rejaviy yechimi, uskuna va jihozlar elementining muhandis-texnik koʻrsatkichlarining holati;

zilzilaga chidamliligi, yongʻin xavfsizligi, sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya etilishini taʼminlash boʻyicha zarur chora-tadbirlar;

loyihada hisobga olish uchun zarur boʻlgan shaharsozlik, arxitektura, qurilish va muhandislik-texnik talablari;

kvartirani qayta rejalashtirishdan oldin va keyingi holati boʻyicha chizmalar.

10. Bino va inshootlarning dastlabki (vizual) va batafsil (instrumental) oʻrganish ishlarida obyekt sifatida quyidagilar asosiy yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar hisoblanishi kerak:

grunt qatlami, poydevorlar, rostverklar, poydevor plitalari va toʻsinlari;

devorlar, ustunlar, tirgaklar;

orayopma va tomyopma (toʻsinlar, arkalar, stropil va stropil osti fermalari, plitalar, tom yopma panjaralari (progonlar);

kran osti toʻsinlar va fermalar;

balkonlar, erkerlar, zinalar;

bogʻlovchi konstruksiyalar, bikrlik elementlari;

birikmalar, tugunlar, konstruksiyalarning oʻzaro birikish joylari, ularni ulash usullari va tayanish maydonlarining oʻlchamlari.

11. Oʻrganish ishlarini olib borishda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning qaysi turdagi materiallardan tayyorlanganligini hisobga olish lozim.

12. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning texnik holati toifasini baholash bajarilgan oʻrganish ishlari orqali olingan hisobotlarning natijalari asosida amalga oshirilishi kerak.

13. Konstruksiyalarni baholash toifalariga koʻra ularning holatlari quyidagi turlarga boʻlinadi:

normativ-texnik holati;

ishchi holati;

ishchi qobiliyati cheklangan holati;

avariya holati.

14. Normativ texnik va ishchi holatdagi konstruksiyalarning yuklar va taʼsirlar ostida ishlashi, cheklovlarsiz amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

15. Ishchi holatda boʻlgan konstruksiyalar uchun foydalanishda doimiy kuzatuv va oʻrganish talablari belgilanishi kerak.

16. Konstruksiyalarning ishchi qobiliyati cheklangan holatida ularning himoya choralarini koʻrish, foydalanishda va zamin gruntining holati (yuklarni cheklash, konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish, konstruksiyalarni qayta tiklash yoki kuchaytirish) monitoringi amalga oshirish lozim.

17. Bino va inshootlarning konstruksiyalari avariya holatida boʻlganda, ulardan foydalanilmasligi kerak.

18. Bino va inshootlarning oʻrganish ishlarida konstruksiyalarni texnik holatini baholash hamda seysmik taʼsir omillarini hisobga olgan holda quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

QMQ 2.01.03-19 ga muvofiq qurilish maydonining seysmikligi seysmik mikrorayonlashtirish xaritasiga, agarda u mavjud boʻlmaganda;

seysmik taʼsirlarning takroriyligi;

seysmikaviy xossalar boʻyicha gruntning toifalari.

19. Obyektlarning texnik holatini oʻrganish va monitoringini olib borishda SHNQ 3.01.02-23 ga amal qilinishi kerak.

20. Bino va inshootlarda oʻrganish ishlari olib borilayotganda, konstruksiyalarda yuk koʻtarish qobiliyatini pasayishiga olib keladigan shikastlanish holatlari kuzatilganda, alohida konstruksiyalarning buzilishiga hamda qurilmalarning normal ishlashining buzilishiga, shuningdek ustuvorligining yoʻqolishiga sabab boʻluvchi deformatsiyalar aniqlanganda hisobotning tavsiflar qismiga bartaraf etish usullari keltirilishi kerak.

4-bob. Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish

21. Bino va inshootlarning texnik holatini har tomonlama oʻrganishda bino va inshootlar hamda ularning elementlarini haqiqiy texnik holatini aniqlash, ularni foydalanishda vaqt oʻtishi bilan sodir boʻladigan oʻzgarishlarni hisobga olgan holda kapital taʼmirlash, rekonstruksiya qilish, texnologik va funksional maqsadlarini oʻzgartirish boʻyicha ishlarning tarkibi va hajmini belgilashda konstruksiyalarning haqiqiy sifat koʻrsatkichlari baholanishi lozim.

22. Bino va inshootlarning texnik holatini har tomonlama oʻrganishda obyektni kapital taʼmirlash yoki rekonstruksiya qilish loyihasi uchun maʼlumotlar yetarli boʻlishi va kuzatuv-oʻrganish ishlarining vazifalari texnik topshiriqda boʻlishi lozim.

23. Texnik tadqiqotlar olib borilayotgan obyektlarning texnik holatini kamaytirishga olib keladigan yoki ishlar hajmini qisqarishiga olib kelishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

24. Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish ishlari uch bosqichda amalga oshirilishi lozim:

oʻrganish oʻtkazishga tayyorgarlik (bundan buyon matnda tayyorgarlik ishlari deb yuritiladi);

dastlabki (vizual) oʻrganish;

batafsil (instrumental) oʻrganish.

1-§. Tayyorgarlik ishlari

25. Tayyorgarlik ishlarini oʻtkazish obyekt, uning hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimi, muhandislik-geologik qidiruv ishlari materiallari bilan tanishish va loyiha-texnik hujjatlarini yigʻish hamda tahlil qilish, ishlar dasturini tuzish bilan amalga oshirilishi kerak.

26. Quyidagilar tayyorgarlik ishlarining tarkibi hisoblanishi lozim:

texnik topshiriq;

loyiha-texnik hujjatlari (qavatlararo inventarizatsiya rejalari hamda bino va inshootlarning texnik pasporti, bino yoki inshootning koʻrikdan oʻtkazilganligi boʻyicha dalolatnomalar, nuqsonlar roʻyxati);

loyihalash tashkilotining nomi, loyihaning ishlab chiqilgan va qurilgan yili, bino va inshootning geometrik oʻlchamlari hamda materiallarning tafsilotlari (beton, poʻlat, yogʻoch va boshqalar) koʻrsatilgan holdagi bino va inshootning loyiha hujjatlari;

bino va inshootlarda ilgari oʻtkazilgan oʻrganishlar dalolatnomalari va hisobotlari;

loyiha, qayta rejalashtirilganlik, rekonstruksiya, kapital taʼmirlash va boshqa bajarilgan ishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

elektr energiyasi, suv, issiqlik, gaz va kanalizatsiya tarmoqlari ulangan joylari va quvvati boʻyicha olingan hujjatlar (zarurat tugʻilganda);

texnik topshiriq asosida ishlar dasturini tuzish.

2-§. Dastlabki (vizual) oʻrganish

27. Bino va inshootlarni dastlabki (vizual) oʻrganishning asosiy vazifasi mavjud maʼlumotlarni toʻplash, qurilish konstruksiyalarining umumiy holati, batafsil (instrumental) oʻrganish uchun ish tarkibi va hajmi aniqlanishi kerak.

28. Birinchi navbatda avariya holati aniqlangan hamda vaqtinchalik ularni kuchaytirish boʻyicha choralar koʻrishga ehtiyoji boʻlgan alohida konstruksiyalar va uchastkalari aniqlanishi lozim.

29. Dastlabki (vizual) oʻrganishda quyidagilar aniqlanishi va belgilanishi kerak:

obyektning yaxlitligicha, qavatlar boʻyicha, nuqsonli uchastkalar fotosuratlari hamda nazorat oʻlchovlari oʻtkazilgan holdagi binoning umumiy tekshiruvi;

oʻrganilayotgan bino va inshootlarning hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimlari hamda muhandislik jihozlari;

ishlab chiqarish binolarida ishlab chiqarish texnologiyasining xususiyatlaridan kelib chiqqan holda qurilish konstruksiyalariga muhitning taʼsiri, korroziyaga qarshi choralar toʻgʻrisida maʼlumotlarni toʻplash, qurilish konstruksiyalari uchun agressiv texnologik chiqindilarning mavjudligi, xonalarning harorat-namlik maromi, ishlab chiqarish muhiti yoki mikroiqlimning haqiqiy koʻrsatkichlari;

bino va inshootlar hamda ularning alohidagi konstruksiyalarida xususiyatli deformatsiyalarning mavjudligi (salqiliklar, vertikaldan ogʻish, buralishlar, qiyshayish, buzilishlar va boshqalar);

avariya holatidagi joylarni aniqlash (nuqsonlar va shikastlanishlar, agar mavjud boʻlsa);

hududga tutash maydonlar, vertikal rejalashtirish va yer usti suvlarini bartaraf etishning toʻgʻri tashkil etilganligi xususiyatlari;

shikastlanish darajasi va nuqsonlarning tavsifli belgilari bilan aniqlanadigan qurilish konstruksiyalari, muhandislik jihozlari, elektr tarmoqlari va aloqa vositalarining texnik holati.

30. Mazkur SHNQning 6-ilovasiga muvofiq temir-beton, tosh, poʻlat va yogʻoch konstruksiyalarning texnik holatini baholash va konstruksiyalarni kuchaytirish boʻyicha birinchi navbatdagi koʻriladigan chora-tadbirlar toʻgʻrisida yechimlarni qabul qilish lozim.

31. Dastlabki (vizual) oʻrganish natijalariga asosan nuqsonlarning tavsifli belgilari va shikastlanish darajasi boʻyicha qurilish konstruksiyalarining texnik holatiga dastlabki baho beriladi.

32. Nuqson va shikastlanishlar belgilari orqali (misol uchun, temirbeton va tosh konstruksiyalarida yoriqlarning paydo boʻlishi va rivojlanish sxemasi, yogʻoch konstruksiyalarda biologik shikastlanishlar, poʻlat konstruksiyalarda korroziya natijasidagi shikastlanishlar) konstruksiyalar holati baholanadi va nuqsonlarning paydo boʻlish sabablarini aniqlashga imkon beradi.

33. Agarda dastlabki (vizual) oʻrganish natijalari qoʻyilgan masalalarni hal qilishda yetarli boʻlmaganda batafsil (instrumental) oʻrganish oʻtkaziladi. U holda batafsil (instrumental) oʻrganish ishlarini oʻtkazish uchun bajariladigan ishlarning dasturi ishlab chiqiladi.

34. Zamin gruntining qoniqarsiz holatidan darak beruvchi tavsifli yoriqlar, bino qismlaridagi ogʻishlar, devorlardagi yoriqlar va deformatsiyalar aniqlangan hollarda qurilish konstruksiyalarini tiklash va taʼmirlash bilan birgalikda zamin va poydevorlarni mustahkamlash imkonini beruvchi muhandislik-geologik tadqiqotlarini ham oʻtkazish zarur boʻladi.

3-§. Batafsil (instrumental) oʻrganish

35. Batafsil (instrumental) oʻrganish obyektni diagnostika qilishning asosiy qismlaridan boʻlib, qurilish konstruksiyalarining texnik holatini baholash uchun yakuniy maʼlumotlarni toʻplash maqsadida oʻtkazilishi kerak.

36. Batafsil (instrumental) oʻrganish natijasida olingan maʼlumotlar bino va inshootlarni rekonstruksiya qilishda konstruktiv yechimlarini tanlash uchun asos hisoblanishi lozim.

37. Batafsil (instrumental) oʻrganish qoʻyilgan masalalarga bogʻliq ravishda loyiha-texnik hujjatlarning mavjudligi va toʻliqligi, tavsifi, nuqsonlar va shikastlanishlar darajasiga koʻra butunlay (toʻliq) yoki tanlangan koʻrinishdagi ish turlariga boʻlinishi lozim.

38. Butunlay (toʻliq) oʻrganish qoʻyilgan vazifa va rejalarga asosan ishonchlilik koeffitsiyenti birga teng qilib belgilangan obyektlarda amalga oshirilishi kerak.

39. Qurilish konstruksiyalarining yuk koʻtarish xususiyatini kamaytirishga olib keladigan nuqsonlar aniqlanganda yoki loyiha hujjatlari mavjud boʻlmaganda, bir xil turdagi konstruksiyalarning materiallari turli xususiyatlarga ega boʻlganda, materiallar agressiv taʼsirlar ostida boʻlgan holatlarda hamda bino va inshootlarni ekspluatatsiya qilinishi davomida boshqa noqulay sharoitlar mavjud boʻlgan hollarda ham batafsil (instrumental) oʻrganish amalga oshiriladi.

40. Bino va inshootlar konstruksiyalarining texnik holatini butunlay (toʻliq) oʻrganish davomida ularning umumiy soni 20 tadan ortiq boʻlgan hamda 20 foizdan kam boʻlmagan bir xil turdagi konstruksiyalarning texnik holati qoniqarli deb topilsa, oʻrganilmagan konstruksiyalar tanlov asosida oʻrganilishi mumkin.

41. Tanlab oʻrganiladigan konstruksiyalar hajmi aniq shartlar asosida umumiy soni kamida 3 ta boʻlsa hamda 10 foizidan kam boʻlmagan bir xil turdagi konstruksiyalarning texnik holati mazkur SHNQning 3-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

42. Ishlash uchun noqulay boʻlgan oʻta xavfli joylardagi konstruksiyalarda toʻliq oʻrganishning imkoni boʻlmaganda tanlab oʻrganish oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

43. Bino va inshootning texnik holatini batafsil (instrumental) oʻrganish quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

oʻlchash ishlari (bino va inshootlarning rejada hamda balandlik boʻyicha haqiqiy geometrik koʻrsatkichlari, qurilish konstruksiyalarining koʻndalang kesim yuzalari, elementlari va tugunlarini koʻrsatgan holda ularning loyihaga muvofiqligi yoki undan chetlashishlar mavjudligini aniqlash);

muhandislik-geologik izlanishlar (zarurat tugʻilganda);

haqiqiy qiymatlarni oʻrnatish (asosiy yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar materiallarining mexanik koʻrsatkichlari sinov laboratoriya va buzmasdan turib aniqlash usullaridan foydalangan holda amalga oshiriladi);

konstruksiyalar oraligʻini instrumental oʻlchash, rejadagi joylashishi va qadami, koʻndalang kesim oʻlchamlari, xonalar balandligi, zaruriy tugunlarning belgilari va tugunlar orasidagi masofalarning oʻlchovlarini amalga oshirish;

geodezik asboblardan foydalangan holda bino va inshootlarning vertikal holati, tayanch konstruksiyalarning bir oʻqda joylashishi, choklarning mavjudligi hamda koʻndalang kesim yuzalarining oʻzgarishini aniqlash;

konstruksiyalarda nuqson va shikastlanishlarning sabablarini tahlil qilish, egilishda salqilik, vertikaldan ogʻish, boʻrtib chiqish, qiya egilish va siljishlarni oʻlchash;

yigʻma konstruksiyalar tayanch tugunlaridagi elementlarning siljishi va shikastlanishini aniqlash, loyiha talablariga koʻra yigʻma konstruksiyalarning tayanch maydonchalarini nomuvofiqligi va haqiqiy geometrik oʻlchamlarining loyihadan chetlashishini oʻlchash;

oʻrganish natijalari boʻyicha konstruksiyalarning yuk koʻtarish xususiyatini hisoblash orqali oʻrganishni amalga oshirish (zarurat tugʻilganda).

44. Beton va temir-beton konstruksiyalarda betonning mustahkamligini buzmasdan oʻrganishning mexanik, ultratovush hamda konstruksiyadan olingan namunalarning mustahkamligi aniqlash usullari asosida oʻrganilishi lozim.

45. Batafsil (instrumental) oʻrganishlar bosqichining oʻlchov ishlarini bajarish qismida binolarning ishchi chizmalarini ishlab chiqish hamda hisobiy sxemalarini aniqlashtirish maqsadida ularning egilishi va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning aniq geometrik oʻqlarini belgilash uchun muhandislik-geodezik izlanishlari oʻtkazilishi kerak.

46. Muhandislik-geologik izlanishlar rekonstruksiya qilinayotgan obyekt poydevorining ishchi chizmalari mavjud boʻlmagan hollarda, shuningdek geologik shart-sharoitlari murakkab boʻlgan qurilish maydonlarda poydevorni barpo etish boʻyicha ishchi hujjatlari va obyekt qurilish maydonchasining muhandislik-geologik maʼlumotlari boʻlmagan taqdirda olib borilishiga yoʻl qoʻyiladi.

47. Maxsus muhandislik gidrogeologik va gidrometeorologik izlanishlari sizot suvlari koʻtarilgan yoki koʻtarilishi kutilayotgan hududlarda joylashgan obyektlarni rekonstruksiya qilishda, shuningdek fizik-geologik va gidrometeorologik taʼsirlar ostida noqulay sharoitlarda joylashgan binolarni ekspluatatsiyasida hamda rekonstruksiya qilinadigan obyektni noqulay omillar taʼsiridan himoyalash uchun chora-tadbirlar loyihasini ishlab chiqishda amalga oshiriladi.

48. Bino va inshootlarni oʻrganish natijalari boʻyicha quyidagilar asosida texnik hisobot tuzilishi lozim:

bino va inshootning tarhi, qirqimi, konstruktiv xususiyati, poydevorlar va ularning geometriyasi;

zamin grunti va konstruksiyalar materialining deformatsiyalanish koʻrsatkichlarini baholash;

yangi qurilish yoki rekonstruksiya qilish natijasida qoʻshimcha deformatsiyalar va boshqa taʼsirlarni qabul qila olish imkoniyati boʻyicha baholash hamda zarurat tugʻilganda zamin gruntini mustahkamlash, shuningdek konstruksiyalarni kuchaytirish uchun chora-tadbirlar roʻyxatini tuzish bilan binoning texnik holati toʻgʻrisidagi xulosasi.

5-bob. Zamin va poydevorlarning texnik holatini oʻrganish

49. Zamin va poydevorlarning texnik holatini oʻrganish, texnik topshiriqqa muvofiq amalga oshirilishi, bunda tabiiy sharoitning murakkabligi va oʻrganilganlik darajasini hisobga olgan holda umumiy oʻrganish dasturiga kiruvchi ishlarning tarkibi, hajmi, usullari va bajarish ketma-ketligi ishchi dasturda asoslab berilishi lozim.

50. Bino va inshootlarning zamin va poydevorlarini oʻrganishda quyidagilar tahlil qilinishi kerak:

bino va inshootning yer usti qismlari texnik holatini dastlabki (vizual) oʻrganish natijalari;

poydevorlarga taʼsir etuvchi yuklar (doimiy va vaqtinchalik), poydevorning oʻlchamlari va joylashish chuqurligi orqali uning turini belgilovchi materiallar va bino va inshootning loyiha hujjatlari;

qurilish boshlanishidan oldin amalga oshirilgan muhandislik-geologik izlanishlar materiallari;

qurilish maydonida yoki unga yaqin joylashgan hududlarda amalga oshirilgan muhandislik chora-tadbirlar.

51. Tarixiy obidalar joylashgan yerlarda bino va inshootlarning zamin grunti va poydevorlarini oʻrganish ishlari boshlangunga qadar gruntdan shurflar olish, quduqlarni burgʻilash, zondlash ishlari ularga zarar yetkazmasdan amalga oshirilishi lozim.

52. Oʻrganish ishlarini amalga oshirishda, tarixiy ahamiyatga ega obyektlarda, yangi qurilishlarning taʼsir zonalarida mavjud boʻlgan yer osti inshootlari, yertoʻlalar, buzilgan binolarning poydevorlari, tunnellar, muhandislik kommunikatsiyalar, quduqlar, yer osti inshootlari va boshqalarning mavjudligi hamda joylashishini aniqlanishi kerak.

53. Bino va inshoot zaminining grunti va poydevorini oʻrganishning tarkibi, hajmi va usullari yangi qurilish yoki rekonstruksiya qilish maqsadidan kelib chiqqan holda, bino va inshootning geotexnik kategoriyasi, uning masʼullik darajasi, muhandislik-geologik shartlarining murakkablik kategoriyasi SHNQ 1.02.09-21 ga muvofiq rejalashtirilishi lozim.

54. Bino va inshootlarni oʻrganish ishlari jarayonida:

yaqqol deformatsiyalar va ilgaridan mavjud shikastlanishlar aniqlanmaganda;

yangi qurilish yoki rekonstruksiya ishlari natijasida poydevorlarga qoʻshimcha yuklar taʼsiridan choʻkishlar va konstruksiyalarda ruxsat etilmagan deformatsiyalarni keltirib chiqarmaydigan holatlarda;

geologik muhit bilan inshootlarning oʻzaro taʼsir hududida xususiyatga ega gruntlar, shuningdek xavfli muhandislik-geologik jarayonlar mavjud boʻlmagan holatlarda bino va inshootlarning zamin grunti hamda poydevorlarida oʻrganish ishlari bajarilmasligiga ruxsat beriladi.

55. Bino va inshootlarning zamin gruntlari va poydevorlarini oʻrganish ishlarini olib borish jarayonida SHNQ 1.02.09-21 ga muvofiq quyidagi ishlar amalga oshirilishi kerak:

poydevorlar ostidan gruntdan namuna olish uchun shurflar oʻtkazish;

gruntdan namuna olish va yer osti suvlari sathini aniqlash maqsadida poydevorlar yaqinidan quduqlarni burgʻilash;

grunt zichligini aniqlashda zondlash (zarurat tugʻilganda);

gruntlarni shtamp yoki pressiometrlar (statik yuklar) yordamida sinash (zarurat tugʻilganda);

gruntlarni geofizik usullar yordamida tadqiq qilish (zarurat tugʻilganda);

gruntlarning fizik-mexanik xossalari va yer osti suvlarining kimyoviy tahlilini laboratoriya sharoitida tadqiq qilish;

olingan materiallarga kameral ishlov berish;

muhandislik-geologik sharoitlarning oʻzgarishi boʻyicha xulosani oʻz ichiga oluvchi texnik hisobotni tayyorlash.

56. Zamin va poydevorlarni oʻrganishda quyidagilar bajarilishi lozim:

qurilish maydonining muhandislik-geologik tuzilishini aniqlash;

yer osti suvlarining tarkibi va agressivligini baholash uchun ulardan namunalar olish;

poydevorlarning turlari, ularning rejadagi shakli, oʻlchami, chuqurligi, poydevorlarni kuchaytirish va zaminini mustahkamlash boʻyicha oldin bajarilgan ishlarni aniqlash;

poydevorlarning shikastlanishi va konstruksiya materiallarining mustahkamligini aniqlash;

laboratoriya sharoitida oʻrganish oʻtkazish uchun poydevor materiallaridan namunalar olish;

gidroizolyatsiya qatlamining mavjudligi va holati aniqlash.

57. SHNQ 1.02.09-21 ga muvofiq quduqlarning soni va joylashishi, zondlash nuqtalari, geofizik usullarni qoʻllash, shuningdek gruntlarning fizik-mexanik koʻrsatkichlarini aniqlash boʻyicha quyidagi bajariladigan ishlarning tarkibi va hajmi aniqlanishi kerak:

bino va inshootlarning oʻlchamlari;

maydonning muhandislik-geologik jihatdan tuzilishi;

yangi qurilish, shuningdek rekonstruksiya ishlarini olib borish natijasida paydo boʻlgan kam va ortiqcha yuklangan uchastkalardagi zamin va poydevorlarni oʻrganish.

Bino va inshootlar deformatsiyalangan hududlaridagi gruntning xususiyatini batafsil tadqiq etish jarayonida ularda aniqlangan deformatsiyalarni hisobga olish kerak.

58. Nazorat shurflari quyidagi talablar asosida joylashtiriladi:

poydevordagi har bir boʻlimning eng koʻp yuklangan va yuklanmagan uchastkalarida konstruksiyalar turi boʻyicha bittadan shurf qaziladi;

qoʻshimcha oraliq tayanchlar oʻrnatilishi kerak boʻlgan joylarda har bir boʻlim uchun shurflar qaziladi;

devor va poydevorlarning deformatsiyalari mavjud boʻlgan uchastkalarda shurflar qazish talab etiladi, shuningdek qoniqarsiz holatda boʻlgan poydevorlar va boʻsh zamin grunti chegaralarini aniqlash uchun ish jarayonida qoʻshimcha shurflar qazish belgilab olinadi.

59. Poydevor yostigʻi kengligi va uning joylashish chuqurligi naturaviy oʻlchovlar asosida aniqlanishi kerak. Bir tomonlama shurf yordamida aniqlangan oʻlchamlari boʻyicha poydevorni simmetrik koʻrinishida qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

Sayoz joylashgan poydevor konstruksiyalarida nuqson va shikastlanishlarning tasnifi va ularning paydo boʻlish sabablari mazkur SHNQning 7-ilovasiga muvofiq aniqlanishi lozim.

60. Poydevor materiallarining mustahkamligini baholash, shuningdek buzmasdan aniqlash usullari yordamida yoki laboratoriya sinovlari orqali amalga oshirilishi kerak.

61. Poydevorlar yaqinida joylashgan shurflarning chuqurligi, poydevor yostigʻi tagligining balandlik belgisidan 0,5-1,0 m oʻlchamda past boʻlishi kerak.

62. Poydevor ochilgan qismining uzunligi uning turi va konstruksiyalarining holatini baholash uchun yetarli boʻlishi lozim.

63. Poydevorlarni oʻrganishda quyidagilar aniqlanishi kerak:

betonning mustahkamligi (sinfi va markasi);

konstruksiyalardagi yoriqlar (koʻndalang, boʻylama va qiya);

armaturani ochish, armaturalar soni, uning kesim yuzasi va profili;

beton himoya qatlamining qalinligi;

beton va tosh devorlarning oʻyilishi, gʻovaklar, oʻyiqlar, himoya qatlamining shikastlanganligi;

betonning korroziyalanish darajasi va unig chuqurligi (karbonlanish, sulfatlanish, xloridlarning shimilganlik darajasi va boshqalar);

armatura, quyilma detallar, payvand choklari (shu bilan birga korroziya natijasida) shikastlanishi;

tosh-gʻisht devorlar materiallarining mustahkamligi;

konstruksiyalarning tayanish sxemalari, yigʻma konstruksiyalar tayanish maydonchalarining loyiha talablariga mos kelmasligi va haqiqiy geometrik oʻlchamlarining loyiha talablaridan chetlanishi;

poydevorlar konstruksiyasining koʻp shikastlangan va avariya holatidagi qismlari;

poydevor materialining namligi va suv oʻtkazmaydigan himoya qatlamining mavjudligi;

zaminning deformatsiyalanishi;

poydevorlardagi choʻkishi, ogʻishi (kren), salqiligi va egriligi.

64. Poydevorlar osti qismidagi gruntlarni tadqiq qilish uchun shurf tagidan quduq kovlanishi kerak.

65. Qidiruv ishlari (quduqlar) soni muhandis-geologik ishlar topshirigʻi va dasturi bilan oʻrnatilishi lozim.

66. Qazish chuqurligi zaminning faol zonasi chuqurligi, binoning konstruktiv oʻziga xos xususiyatlari va geologik sharoitlarning murakkabligiga asoslanganda belgilanishi kerak.

67. Shurflash va burgʻilash ishlari tugallangandan soʻng, qazilgan joydagi gruntni qatlamlab zichlash yoʻli bilan qayta toʻldiriladi, bunda shurflarni qazish va oʻrganish vaqtida yer usti suvlarining shurflarga kirib qolishini oldini olish choralari koʻrilishi lozim.

68. Gruntni oʻrganish natijasida olingan yangi maʼlumotlar arxiv maʼlumotlari (mavjud boʻlsa) bilan muvofiqligi oʻrganiladi, bunda muhandislik-geologik, gidrogeologik sharoitlarda va gruntning xususiyatlaridagi aniqlangan farqlar bino va inshootlardagi deformatsiyalar va shikastlanishlarning sabablarini aniqlash, keyinchalik prognoz qilish uchun foydalaniladi hamda poydevorni kuchaytirish yoki zaminni mustahkamlash usullarini tanlashda hisobga olinishi (zarur boʻlgan hollarda) kerak.

69. Dinamik yuklamalar manbalari mavjud boʻlgan joylar yaqinidagi bino va inshootlarni oʻrganishda, zaminning tutash qismlarida tebranishlarni keltirib chiqaradigan joylarda vibratsion oʻrganish ishlari oʻtkazilishi lozim.

70. Quyidagi dinamik taʼsirlar mavjud boʻlgan holda grunt hamda foydalanishda boʻlgan bino va inshootlar poydevor konstruksiyalarining tebranish darajasi boʻyicha haqiqiy maʼlumotlarni olish maqsadida vibratsion oʻrganish ishlari amalga oshirilishi zarur:

bino va inshoot yaqinida oʻrnatilayotgan yoki oʻrnatilishi rejalashtirilgan uskunadan;

bino va inshoot yaqinida yer usti yoki yer ostidan gʻildirakli va relsli transport vositalaridan;

rekonstruksiya qilish davomidagi qurilish ishlaridan;

bino va inshoot yaqinida joylashgan boshqa tebranish manbalaridan.

71. Binolar, poydevorlar va ularning zaminlarini, jumladan yer osti inshootlarini vibratsion oʻrganishlar uchun 1 dan 100 Nz gacha chastota diapazonidagi tebranishlarni qayd qiluvchi uskunalar majmuasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

72. Poydevor yoki yer osti inshooti konstruksiyalarining vibratsion oʻrganish natijalari boʻyicha inshootdan foydalanish uchun mavjud vibratsiya ruxsat etilganligi haqida xulosa qilinib, aks holda oʻrganilayotgan inshootning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari va zaminida dinamik taʼsirlarni kamaytirish yoki tebranishni yoʻl qoʻyilgan chegaragacha kamaytirish maqsadida rekonstruksiya qilinishi kerak.

6-bob. Beton va temir-beton konstruksiyalarni oʻrganishning oʻziga xos xususiyatlari

1-§. Tashqi belgilari boʻyicha konstruksiyalarning texnik holatini aniqlash

73. Rekonstruksiya qilinadigan bino va inshootlarning beton hamda temir-beton konstruksiyalarini oʻrganishda SHNQ 2.03.01-24, GOST 10180-2012, GOST 12730.0-2020, GOST 10105-2010 hamda GOST 22690-2015 talablari hisobga olinishi kerak.

74. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning chegaraviy holati boʻyicha aniqlangan nuqsonlar quyidagi turlarga boʻlinishi kerak:

yuk koʻtarish qobiliyatini pasaytiruvchi yoki yoʻqotuvchi xavfni keltirib chiqaruvchi nuqsonlar;

konstruksiyalarni normal foydalanishga yaroqliligi boʻyicha yoʻl qoʻyilmagan nuqsonlar.

Mavjud binolarning chegaraviy qoʻshimcha deformatsiyalari mazkur SHNQning 10-ilovasiga muvofiq olinishi kerak.

75. Texnik hujjatlar mavjud boʻlganda, dastlabki (vizual) oʻrganish oʻtkazishdan oldin oʻrganilayotgan bino yoki inshootlarning ishchi chizmalari bilan tanishib chiqilishi zarur.

76. Ishchi chizmalar bilan quyidagilar aniqlanishi kerak:

binoning hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimlari, oʻrganilayotgan konstruksiyalarni oʻrganishga imkoniyat mavjudligi, dastlabki (vizual) oʻrganish oʻtkazish uchun eng maqbul yoʻnalishi;

oʻrganilayotgan konstruksiya koʻrinishi, chizmalar ishlab chiqilgan vaqtdagi seriyasi va raqami;

konstruksiyalarni loyihalashda qabul qilingan hisoblash sxemasi;

yuklarning turlari va kattaligi;

hisobiy kesimlarning joylashgan oʻrni;

paydo boʻladigan kuchlanishlarning xarakteri va kattaligi;

betonning loyihaviy sinfi yoki markasi;

asosiy ishchi armatura turi (oldindan zoʻriqtirilgan yoki oddiy);

armatura elementlari;

oldindan zoʻriqtirilgan konstruksiyalar armaturalarini zoʻriqtirish va ankerlash usuli;

konstruksiyalarning geometrik oʻlchamlari;

oʻrganilayotgan bino va inshootlarning boshqa elementlari bilan konstruksiyalar birikish tugunlarining konstruktiv xususiyatlari.

2-§. Beton va temir-beton konstruksiyalarni dastlabki oʻrganishdan oʻtkazish

77. Ishchi chizmalar bilan tanishish asosida dastlabki oʻrganishni oʻtkazish ishlari rejalashtirib olinishi lozim.

78. Dastlabki oʻrganish oʻtkazish quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

konstruksiyalarni koʻzdan kechirish;

avariya holatidagi va normal foydalanish sharoiti buzilgan konstruksiyalarni aniqlash;

konstruksiyalardagi nisbatan muhim nuqsonlarni aniqlash;

batafsil (instrumental) oʻrganish oʻtkazish dasturini tayyorlash.

79. Konstruksiyalarni koʻzdan kechirishda, ruletka va lazerli masofa oʻlchagich geodezik oʻlchov asboblari yordamida amalga oshirilishi lozim.

80. Dastlabki oʻrganish bilan quyidagilar aniqlanadi:

yoriqlarning mavjudligi, yoriqlarni kengligi, joylashuvi va tafsiloti;

himoya qoplamalarining holati;

beton rangining oʻzgarishi, boʻshliq va siniqlar, armatura ochilgan joylarining mavjudligi;

beton va armaturaning oʻzaro bogʻlanishining buzilganligi, betonning qatlamlanishi (urib koʻrganda xira tovush orqali aniqlanadi);

qoʻyilma detallarning siljishi, birikish joylarida armatura chiqqan qismlarining siljishi, yigʻma konstruksiyalarning tayanish holati va ularning tugunlarida va birikish joylarida siljishlarning mavjudligi;

konstruksiyalarda koʻzga tashlanadigan egilish va deformatsiyalarning mavjudligi;

namlik va moy dogʻlari, oʻyiqlar, shoʻrlangan yoki betonning boʻrtib chiqqan joylarining mavjudligi;

armatura va qoʻyilma detallarda korroziyalanish darajasi;

betonning dastlabki mustahkamligi (zarurat tugʻilganda) oʻrganish.

81. Dastlabki oʻrganish jarayonida konstruksiyalarning quyidagi foydalanish sharoitlari bilan oʻrganib chiqish kerak:

oʻzgaruvchan muzlash va erish jarayoni;

beton yoki armaturaga nisbatan taʼsir qiluvchi agressiv omillar;

suv oʻtgan joylar;

yuqori harorat;

ortiqcha yuklanish;

dinamik yuklar taʼsiri va boshqalar.

82. Beton va temirbeton konstruksiyalardagi yoriqlar, ularning paydo boʻlish vaqtiga qarab foydalanishgacha va foydalanishdagi yoriqlarga boʻlinadi.

83. Foydalanishgacha boʻlgan yoriqlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

texnologik;

kirishish;

loyihada koʻzda tutilmagan sxemalar boʻyicha yigʻma temirbeton elementlarni saqlash, tashish va oʻrnatish jarayonida xususiy ogʻirlikdan yuklanish natijasida paydo boʻladigan yoriqlar.

84. Foydalanishda paydo boʻlgan yoriqlarga quyidagilar kiradi:

deformatsiya choklarini oʻrnatish talablarining buzilishi tufayli harorat deformatsiyalari natijasida vujudga kelgan yoriqlar;

zamin gruntining deformatsiyasi va poydevorlarning notekis choʻkishi natijasida kelib chiqadigan yoriqlar;

temirbeton konstruksiyalarining yuk koʻtarish yoki yoriqbardoshlilik qobiliyatidan katta boʻlgan kuchlanishlar taʼsiridan kelib chiqadigan yoriqlar.

85. Kuchlanish taʼsirida vujudga keluvchi yoriqlarni konstruksiyaning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holati boʻyicha tahlil qilish kerak.

86. Temirbeton elementlarda quyidagi koʻrinishdagi yoriqlar eng xavfli hisoblanishi lozim:

toʻsin sxemasi boʻyicha egilishga ishlaydigan elementlarda toʻsin va tayanchlarning oraliq qismlarining eguvchi moment boʻyicha yuk koʻtarish xususiyatini yetarli emasligini koʻrsatuvchi vertikal va qiya yoriqlar;

plitalarning pastki yuzalarida tomonlariga nisbatan turli munosabatda (toʻsin sxemasi boʻyicha ishlaydigan, kontur boʻylab va uch tomondan tayangan) kuchlar taʼsirida kelib chiqqan yoriqlarining rivojlanishi;

plitalarning tayanch qismlarida ishchi oraligʻiga koʻndalang yoʻnalgan yoriqlar plitaning eguvchi moment boʻyicha yuk koʻtarish xususiyatini yetarli emasligi;

ustunlarning chetki qirralaridagi vertikal yoriqlar armaturaning ortiqcha egilishi natijasida paydo boʻlishi;

mahkamlovchi xomutlari kam joylashgan ustunlarda va ularning qismlarida uchrashi;

temirbeton konstruksiyalarning tayanch qismlarida va chetlaridagi yoriqlar;

oldindan zoʻriqtirilgan elementlarning chetida armatura boʻylab yoriqlarning vujudga kelishi armaturaning ankerlash talablari buzilganligi;

tayanchga yaqin joylashgan uchastkalardagi qiya kesim boʻyicha oldindan zoʻriqtirilgan armatura hamda tayanchning pastki qismi chegarasi zonalarini kesib oʻtishi;

temirbeton fermalar xovonli panjaralarining elementlari uchun xarakterli yoriqlariga tayanch tugunlaridagi qiya yoriqlar, toʻgʻri chiziqli gorizontal yoriqlar, choʻziluvchi elementlardagi vertikal yoriqlar, fermaning siqiluvchi kamaridagi qiya yoriqlar, choʻziluvchi xovonlar bilan pastki kamarning birikish tugunlaridagi yoriqlar va boshqalar.

87. Kuchlanish taʼsirida vujudga keluvchi yoriqlarni konstruksiyaning kuchlanganlik deformatsiyalanganlik holatidan kelib chiqib tahlil qilish kerak.

88. Temir-beton ustunlardagi gorizontal yoriqlarning kengligi kichik boʻlganda xavfli hisoblanmasligi, ammo bunday yoriqlar orqali ishchi armatura korroziyasini keltirib chiqaruvchi namlangan havo va agressiv reagentlar tushishi imkoniyat yaratilishi lozim.

89. Armaturaning beton bilan ilashishining korroziya natijasida buzilishini quyidagi hollarda beton sirtiga urib koʻrish bilan aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:

armaturalarning korroziyasi natijasida temir-beton elementlarda armatura boʻylab betonning qatlamlarga ajralishi va yoriqlar koʻrinishidagi nuqsonlar paydo boʻlishida;

koʻndalang va boʻylama armaturalarning beton bilan oʻzaro bogʻlanishida buzilish roʻy berishida;

beton bilan armaturaning oʻzaro bogʻlanishining buzilishi natijasida yuzaga keladigan boʻylama yoʻnalishdagi yoriqlar haroratning koʻtarilishi natijasida ham yuzaga kelishida;

egilishga ishlaydigan konstruksiyalarda odatda, yoriqlarning paydo boʻlishi salqiliklarning va buralish burchaklarining ortishiga olib kelishida.

90. Temir-beton va poydevor konstruksiyalaridagi nuqson va shikastlanishlarning tasniflari va yuzaga kelish sabablari mazkur SHNQning 8 va 14-ilovalarida keltirilgan.

91. Temir-beton konstruksiyalarni oʻrganishda betonning mustahkamligini aniqlash uchun buzmasdan oʻrganish usullari yoki armatura sterjenlarining joylashishini aniqlash, ularning diametri va sinfini, betonning himoya qatlamining qalinligini aniqlash uchun laboratoriya sinovlari oʻtkazilishi lozim.

92. Temir-beton konstruksiyalarning boʻyoq qatlamlari holatini aniqlash va baholash GOST 9.407-2015 ga muvofiq amalga oshirilishi, bunda quyidagi asosiy shikastlanishlar turlari qayd etilishi kerak:

(gruntovkagacha) yuqori qatlamda mayda toʻrsimon darzlar;

buzilish chuqurligini tavsiflovchi qatlamlarga ajralishi va korroziya oʻchoqlari foizlarda (konstruksiyaning butun boʻyalgan yuzasiga nisbatan tavsiflanadi).

93. Beton konstruksiyalarda namlangan va sirtlarida shoʻrlangan joylar aniqlanganda ularning paydo boʻlish sabablari va zararlangan maydonning oʻlchami aniqlanishi lozim.

94. Konstruksiyalarda avariya holati mavjud, deb topilganda birinchi navbatda xavfsizlikni taʼminlovchi quyidagi chora-tadbirlar bajarilishi kerak:

qulashi mumkin boʻlgan zonalarga odamlarning kirishining oldini olish;

konstruksiyaning qulashiga toʻsqinlik qiluvchi vaqtinchalik tirgaklarni oʻrnatish va boshqalar.

95. Korroziyaga uchragan armatura va qoʻyilma detallarning texnik holatini baholashda korroziya turi, shikastlangan joylari va taʼsir qilish manbai aniqlanishi lozim.

3-§. Beton va temir-beton konstruksiyalarini batafsil (instrumental) oʻrganish

96. Dastlabki oʻrganish maʼlumotlarini hisobga olgan holda batafsil (instrumental) oʻrganish dasturi tuzilishi kerak.

97. Batafsil (instrumental) oʻrganish dasturi quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

konstruksiyalarni koʻzdan kechirish va aniqlangan nuqsonlarni roʻyxatga olish;

oʻlchash ishlari, geodezik sʼyomkalar, salqiliklarni oʻlchash, yoriqlarning ochilish kengliklari;

buzmasdan aniqlash usullar yordamida temir-beton konstruksiyalarning haqiqiy fizik-mexanik tafsilotlarini aniqlash.

98. Dastlabki (vizual) oʻrganish natijalariga asoslanib, konstruksiyalar holatining belgilangan vazifalarga muvofiqligini baholash mumkin boʻlgan hollarda batafsil (instrumental) oʻrganish ishlari oʻtkazilmasligiga yoʻl qoʻyiladi.

99. Beton va temir-beton konstruksiyalarini batafsil (instrumental) oʻrganishda quyidagilar tekshirilishi kerak:

korroziyadan himoya qatlamining holati;

mustahkamligi;

oʻtkazuvchanligi;

betonning bir jinsliligi va butunligi;

himoya qatlamining qalinligi;

armatura korroziyasining darajasi va chuqurligi;

haqiqiy yuklar va foydalanish taʼsirlarni aniqlanishi;

egilishga ishlaydigan, shuningdek nomarkaziy siqiluvchi va nomarkaziy choʻziluvchi konstruksiyalar uchun betonning hisobiy siqilgan zonalari tomonidan va ankerlanadigan armatura uchastkalaridan, beton mustahkamligi kamaygan, foydalanish vaqtida shikastlangan joylarda (yomgʻir oʻtish, almashuvchi muzlash va erish sikllari hamda dastlabki oʻrganishlar natijasi asosida aniqlangan boshqa sabablar tufayli) hamda boshqa konstruksiyalar sirtlari.

100. Beton konstruksiyalari yuzalarni quyidagi hollarda bolgʻa yordamida urib chiqish kerak:

konstruksiyalari yuzalarida ranglari oʻzgarganda;

nurash oqibatida hosil boʻlgan boʻshliq tuzilishli maydonchalar aniqlanganda;

GOST 18105-2018 ga muvofiq betonning mustahkamligini aniqlashda.

101. Betonning korroziya natijasida yemirilish darajasini aniqlashda fizik-kimyoviy usullardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Kimyoviy tarkibning oʻzgarishini tadqiq qilish foydalanishdagi konstruksiyalardan toʻgʻridan-toʻgʻri olingan namunalarni laboratoriya sharoitida differensial-termik va rentgen tuzilish usullari yordamida oʻrganilishi kerak.

Korroziya taʼsiridan shikastlangan quyilma detallar va armaturalarning texnik holatini baholashda birinchi navbatda korroziya turi va shikastlangan maydonni aniqlash lozim.

Armaturada korroziya holati aniqlanganda, armatura korroziyasini keltirib chiqaruvchi sabablar hamda unga taʼsir etuvchi manbalar aniqlanishi kerak.

Temirbeton konstruksiyalarda armatura elementining holatini aniqlash ishchi va montaj armaturalardagi betoning himoya qatlamini ochish orqali amalga oshiriladi. Armaturani ochish, konstruksiyaning korroziya natijasida armatura sterjeni boʻylab joylashgan betonning himoya qatlamining ajralgan, yoriqlar paydo boʻlgan va korroziya natijasida rangli dogʻlar mavjud boʻlgan zaiflashgan joylarida amalga oshiriladi.

102. Armaturalar yuqori korroziyaga uchragan hamda himoya qatlamining ajralib tushishiga olib keluvchi joylari aniqlanganda poʻlatning yaltiroq koʻrinishi paydo boʻlgunga qadar diqqat bilan korroziyadan tozalash lozim.

103. Armaturaning diametri shtangensirkul yoki mikrometr yordamida oʻlchanishiga yoʻl qoʻyiladi.

104. Konstruksiyalarning quyidagi elementlari va tugunlarida agressiv omillarga mahalliy (toʻplangan) taʼsirlar bilan bogʻliq konstruksiyalarda kuchli korroziyaga uchragan maydonlari aniqlanishi kerak:

binolarning nol belgisi ostida joylashgan tashqi devorlari;

balkonlar va lodji elementlari;

yer osti va koʻp qavatli garajlarga kirish pandus maydonlari;

oʻtish joylari ustidagi orayopmalarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari;

gʻisht devorlar ichida joylashgan ustunlarning yuqori qismlari;

pol sathida yoki pol sathidan pastda joylashgan ustunlarning pastki qismi yoki asosi, ayniqsa xonada changlarni namlash va suv orqali yuvish orqali tozalanadigan holatlar mavjud boʻlganda;

namli tozalash ishlari bajariladigan xonalardagi koʻp qavatli binolarning orayopmasi orqali oʻtgan ustunlar maydoni;

binoning chetki yon tomonlari, tashqi oynalar va chetki fonarlar, ichki suv oqizish tizimi voronkalari oldi tom nishabliklarining birlashish joyi boʻylab joylashgan yopma plitalari maydonlari;

namlik yuqori boʻlgan yoki suv oʻtishi mumkin boʻlgan xonalarda joylashgan konstruksiyalar qismlari;

ichki suv oqizish tizimi quvurlari suv qabul qiluvchi voronkalariga yaqin joylashgan ferma osti stropila fermasi va stropilalarning tayanch tugunlari;

shamol qaytaruvchi toʻsiqlarning ustunlari, aeratsiya fonarlari ulangan fermalarning yuqori kamarlari tugunlari;

tomning nishabliklari birlashish joyi boʻylab joylashgan stropila osti fermalarning yuqori kamari;

gʻisht devorlar ichida joylashgan fermalarning tayanch tugunlari.

105. Ustunlarni oʻrganish vaqtida ularning konstruktiv yechimlari aniqlanadi. Koʻndalang kesim oʻlchamlari va aniqlangan deformatsiyalar oʻlchanadi (vertikaldan ogʻishi, egilish va tugunlarning siljishi) hamda joylashish oʻrni, yoriqlar va shikastlanishlar tafsiloti, shuningdek ularning joylashgan oʻrni qayd qilinadi.

106. Orayopma konstruksiyalarini oʻrganishda yopmalar turi (material turi va konstruksiya xususiyatlari), koʻrinadigan nuqsonlari va shikastlanishlari, ayniqsa taʼmirlanadigan yoki kuchaytiriladigan yopmalarning alohida qismlarining holati, shuningdek, orayopmaga taʼsir etuvchi yuklar aniqlanishi zarur.

107. Yoriq hosil boʻlishi, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarda va ularning birikish tugunlarida yoriqlarning ochilish kengligi va uzunligi chizmalarda qayd etilishi lozim. Yoriqlarni kuzatish, nazorat mayoqlari yoki markalar yordamida amalga oshirilishi kerak.

108. Orayopmalarning salqiligi nivelir yordamida aniqlanishi kerak.

109. Temir-beton orayopmalarning konstruktiv elementlarini oʻrganishda ularning geometrik oʻlchamlari, qarshilik koʻrsata olish qobiliyati, hisobiy kesim yuzasi, betonning mustahkamligi, himoya qatlamining qalinligi, ishchi armatura sterjenlarining diametri va joylashish oʻrni aniqlanishi lozim.

110. Temir-beton konstruksiyalarni bevosita koʻzdan kechirish natijalari asosida binoning sxematik rejalari, qirqim koʻrinishlarida qayd etiladi yoki konstruksiyadagi shikastlanishlar kategoriyasi holatini baholash hamda nuqsonlar tasnifi boʻyicha tavsiyalariga koʻra nuqsonlar jadvallari tuzilishi kerak.

7-bob. Tosh-gʻisht konstruksiyalarni oʻrganishning oʻziga xos xususiyatlari

111. Shikastlangan yoki rekonstruksiya qilinadigan bino va inshootlarni oʻrganish ularning umumiy holatini, mustahkamligi va ustuvorligini aniqlash hamda yetkazilgan zararlarning kelib chiqishi sabablarini aniqlash maqsadida amalga oshirilishi lozim.

112. Oʻrganish quyidagi bosqichlarda amalga oshirilishi kerak:

dastlabki (vizual) oʻrganish;

batafsil (instrumental) oʻrganish;

namunalar va materiallarni tanlash va sinash.

1-§. Tosh-gʻisht konstruksiyalarni dastlabki (vizual) oʻrganish

113. Dastlabki (vizual) oʻrganish quyidagilarni aniqlash uchun amalga oshirilishi lozim:

koʻrinadigan shikastlanish yoki nuqsonlar va deformatsiyalar;

bino va inshoot alohida konstruksiyalari ayrim qismlarining shikastlanish darajasi va tafsiloti;

yoriqlar, devorning ezilgan va qatlamlanish joylari, bogʻlanishlarning uzilishi, toʻsin tayanchlari ostida devorlarning shikastlanishi, progonlar, peremichkalar, egriliklar, boʻrtib chiqqan joylarning mavjudligi;

alohida elementlar orasidagi ulanish joylarining vertikaldan ogʻishi natijasida buzilishlari;

gʻisht va qorishma yuzalarining shikastlanishi;

pardoz (koshin) qatlamining rangi va koʻrinishining oʻzgarishi.

114. Bevosita oʻrganish natijalari asosida konstruksiyalarning holati, mexanik, dinamik, korroziya, harorat va namlik taʼsirlaridan kelib chiqadigan deformatsiyalar va shikastlanishlar sabablari hamda zaminning notekis deformatsiyalanishidan kelib chiqadigan nuqsonlar haqida dastlabki xulosalar qilinishi kerak.

115. Tashqi belgilarga koʻra tosh-gʻisht konstruksiyalarining texnik holatini aniqlash mazkur SHNQning 6-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

2-§. Tosh-gʻisht konstruksiyalarni batafsil (instrumental) oʻrganish

116. Tosh-gʻisht konstruksiyalarining texnik holatini batafsil (instrumental) oʻrganish natijalari asosida baholashda quyidagilarni aniqlash talab etiladi:

shikastlangan joylarida konstruksiyalar kesimining kamayishi (foizi);

loyiha holatidan oʻqning ogʻishi, shuningdek devor, ustun yoki ustunlarning boʻrtib chiqish darajasi;

poydevorlarning choʻkishi, orayopma toʻsinlarining salqiliklari va boshqalar;

konstruksiyalarning shikastlangan sohasidagi yoriqlar va boshqa deformatsiyalarining rivojlanish darajasi;

terimning sifati, choklarning kengligi va chuqurligi;

poydevor va tashqi devorlarning namlik holati;

devorning fizik-mexanik tarkibi.

117. Teodolit yordamida vertikal tayanchlarning mahkamlangan belgilar bilan oʻrnatilgan tayanch chiziqlariga nisbatan hamda simli otveslar yordamida konstruksiyalarning gorizontal yoʻnalishdagi koʻchishlarining qiymatlari, ularning loyihadagi holatidan ogʻishi hamda devorning boʻrtib chiqish darajasi oʻrnatilishi kerak.

118. Peremichka, toʻsin va orayopma plitalarining salqiliklarini nivelir, gidravlik yoki mexanik usullar yordamida aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

119. Armaturalangan tosh-gʻishti konstruksiyalarni oʻrganishda devorning tashqi tomonida armaturalari joylashgan konstruksiyalar uchun armaturaning holatiga va sement qorishmasining himoya qatlamiga alohida eʼtibor berish lozim.

120. Vaqt davomida yoriqlarning rivojlanishi gips va plastina (shisha, poʻlat) lar yordamida mayaklar hamda treshinomer uskunasi yordamida nazorat qilinadi. Gips va plastinalar koʻrinishdagi mayaklar moyboʻyoq va suvoqdan tozalangan devor yuzasiga oʻrnatilishi kerak. Mayaklar davriy ravishda oʻrganib borilish kerak, oʻrganishlar natijalari maxsus jurnalga oʻrganish vaqti va holati (holatining saqlanganligi) qayd etib boriladi. Mayaklarni kuzatishdan oldin ularni yoriqning har ikkala tarafidan devor bilan mustahkam qotirilganligiga ishonch hosil qilish kerak.

121. Butun devor maydonlarida va eshik-deraza boʻshliqlari orasidagi devorlarda qorishma va gʻishtning mustahkamligiga shikast yetkazmasdan aniqlash imkonini beruvchi usullar yordamida hamda devordan toʻgʻridan-toʻgʻri ajratib olingan namunalardan tayyorlangan qorishma qatlamlarini, shuningdek butun gʻishtlardan tayyorlangan sinov namunalarini sinash orqali amalga oshirilishi lozim.

122. Gʻishtning siqilishdagi mustahkamligini maxsus koronkali elektr dreli yordamida diametri va balandligi 50 mm ga yaqin boʻlgan namunalarni burgʻulash yordamida aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

123. Nomuntazam shakldagi tabiiy toshlarning mustahkamligini aniqlash uchun toshlar fragmentidan oʻlchami 40 — 200 mm boʻlgan kubik arralanadi yoki diametri 40 — 150 mm yoki diametr oʻlchamidan 10 — 20 mm ortiq boʻlgan uzunlikdagi silindr (kern) burgʻulanishi kerak.

124. Oddiy loy, boʻshliqli va silikat gʻishtlarning markasi ikkilangan beshta namunalarni siqilishga hamda beshta namunani egilishga (jami 10 ta namuna) sinash natijalari boʻyicha aniqlanishi lozim.

125. Yaxlit beton bloklarning va turli togʻ jinslaridan tashkil topgan tabiiy toshlarning mustahkamlikdagi markasi buzmasdan aniqlash yoki beshta namunani laboratoriya sharoitida siqilishda sinash orqali aniqlanadi. Namunalarni sinov ishlariga tayyorlash va tajribalarning oʻzi GOST 8462-85 talablarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

126. Tosh devorlarning hisobiy qarshiligi toshning mustahkamligi, turiga hamda qorishmaning mustahkamligiga va buzish orqali aniqlanadigan usullar va konstruksiyalardan ajratib olingan namunalarni QMQ 2.01.03-19 ga muvofiq sinashni amalga oshirish lozim.

127. Devor terimida armaturalarning mavjudligi va ularning soni temir-beton konstruksiyalarni oʻrganishda qoʻllaniladigan buzmasdan aniqlash uskunalari yordamida aniqlanishi lozim.

128. Devor termasidagi qorishmaning mustahkamligini buzmasdan oʻrganish uskunalari yordamida va GOST 5802-86 ga asosan qurilish qorishmalariga qoʻyilgan talablarga muvofiq 2 — 4 sm oʻlchamda tayyorlangan kubiklarni sinash orqali aniqlanadi. Gorizontal choklardan ajratib olingan va qorishmadan ikkita qatlamni gips qorishmasi orqali biriktirish orqali sinash usullari bilan amalga oshirish kerak.

129. Qorishmaning markasi beshta kubikni sinash natijalarining oʻrtacha qiymatini 0,7 koeffitsiyentga koʻpaytirish orqali aniqlanish zarur.

130. Bino va inshootlar devorlarining mustahkamligini aniqlashda laboratoriya sinovlari uchun namunalar soni gʻisht uchun 10 tadan, qorishma uchun 20 tadan kam boʻlmagan holda qabul qilinishi kerak.

131. Bino va inshoot devorlaridagi gʻovaklar hamda poʻlat konstruksiyalarning mavjudligi, texnik holati hamda devorlardagi armaturalarning mustahkamligini aniqlash uchun amaldagi standart usullardan foydalangan holda amalga oshiriladi.

132. Konstruksiyalarda buzilishlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan deformatsiyalar, oʻrganish oʻtkazilayotgan vaqtda toʻxtaganiga ishonch hosil qilinganda, konstruksiyalarni oʻrganish bir marotaba uskunalar yordamida amalga oshirish lozim.

133. Poydevorlardagi choʻkishlar, devorning ogʻishi, yoriqlarning ochilish kengligi, orayopma plitalarining salqiligi va boshqalarni oʻlchash davriy ravishda amalga oshiriladi hamda kuzatishlarning umumiy davomiyligi har bir aniq vaziyatga qarab maxsus dastur yordamida belgilanishi kerak.

3-§. Tosh-gʻisht konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyati hamda shikastlanish darajasini aniqlash

134. Shikastlangan armaturali va armaturasiz tosh konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini oʻrganish natijalari, gʻishtlar (marka), toshlar, qorishma va armaturaning oquvchanlik chegarasidagi mustahkamligining haqiqiy qiymatlari orqali olingan maʼlumotlarga asosan, tashqi yuklar taʼsirida buzish orqali aniqlanishi lozim. Shu bilan birga ularning yuk koʻtarish qobiliyatini kamaytiruvchi quyidagi omillar hisobga olinishi kerak:

yoriqlar, muzlash, yongʻin taʼsiri yoki mexanik shikastlanishlar (gʻovaklar, ezililishlar va boshqalar) natijasida devorning sirt qatlamlarining buzilishi;

devor va ustunlarning vertikaldan ogʻishi yoki ularning boʻrtib chiqishi natijasida ekssentristetlarning paydo boʻlishi;

karkasning orayopmasi va ustunlari, devorlari orasidagi koʻndalang bogʻlarning uzilishi natijasida yoki devorlar orasidagi konstruktiv bogʻlarning buzilishi natijasida ularning birikish joylarida vertikal yoriqlarning paydo boʻlishi;

toʻsinlarning, peremichkalarning tayanchlarini shikastlanishi, tayanchlarda yopma va orayopma plitalarining siljishi.

135. Koʻrilayotgan elementga taʼsir qiluvchi yuklarni qabul qilish uchun ularning yuk koʻtarish qobiliyati yetarli boʻlmasa, shikastlangan tosh-gʻisht va armaturalangan tosh-gʻisht konstruksiyalarda vaqtinchalik kuchaytirish ishlari amalga oshirilishi lozim.

K_dp F ³ F K_tr

Bu yerda:

F — oʻrganish vaqtida qaralayotgan konstruksiyaga taʼsir qiluvchi haqiqiy yuk;

K_dp — xavfsizlik koeffitsiyenti boʻlib, armaturalanmagan devor uchun 1,7 hamda armatura toʻrlari bilan mustahkamlangan devor uchun 1,5 qabul qilinadi;

F — devor materialining mustahkamligi va egilishi, koʻndalang kesim yuzasining haqiqiy qiymatiga muvofiq shikastlanishlarni hisobga olmagan holda konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyati;

K_tr — shikastlanishlar (yoriqlar, oʻyiqlar, yongʻin natijasida shikastlanishlar va boshqalar) mavjud boʻlgan holda tosh-gʻisht konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini kamaytirish koeffitsiyenti boʻlib, vertikal yoriqlar bilan boʻshliqlar orasidagi devor va ustunlar, devor termasining shikastlanishi (zaminning notekis choʻkishi va harorat taʼsiridan paydo boʻladigan yoriqlardan tashqari) ga qarab quyidagi 1-jadvalga asosan;

devor, sarbasta va fermalar tayanchlari shikastlanganda 2-jadvalga asosan;

yongʻin natijasida ustunlar va devor termasining shikastlanishida 3-jadvalga asosan qabul qilinishi zarur.

			1-jadval
T/r	Devor, gʻishtli ustunlar va boʻshliqlar orasidagi devorlarining shikastlanish tafsiloti	Gʻishtni terish K_mp koeffitsiyenti
T/r		Armaturalanmagan	Armaturalangan
1.	Gʻishtlarda qorishma choklarini kesib oʻtmaydigan alohida yoriqlar	1	1
2.	Ikki va undan ortiq gʻisht qatorlaridan oʻtuvchi (15-18 sm uzunlikdagi) tolasimon darzlar	0,9	1
3.	Xuddi shunday, 1 m kenglikda devor, gʻishtli ustun yoki boʻshliqlar orasidagi devorlarda toʻrttadan ortiq boʻlmagan (30-35 sm uzunlikkacha) gʻisht termasining koʻpi bilan toʻrtta qatorini kesib oʻtuvchi yoriqlar	0,75	0,9
4.	1 m kenglikda toʻrttadan koʻp boʻlmagan (60-65 sm uzunlikkacha) gʻisht termasining koʻpi bilan sakkizta qatorini kesib oʻtuvchi kengligi 2 mm gacha boʻlgan darzlar	0,5	0,7
5.	Termada sakkizdan ortiq gʻisht qatorni kesib oʻtuvchi yoriqlar (uzunligi 65 sm dan ortiq)	0	0,5

			1-jadval
T/r	Devor, gʻishtli ustunlar va boʻshliqlar orasidagi devorlarining shikastlanish tafsiloti	Gʻishtni terish K_mp koeffitsiyenti
T/r		Armaturalanmagan	Armaturalangan
1.	Gʻishtlarda qorishma choklarini kesib oʻtmaydigan alohida yoriqlar	1	1
2.	Ikki va undan ortiq gʻisht qatorlaridan oʻtuvchi (15-18 sm uzunlikdagi) tolasimon darzlar	0,9	1
3.	Xuddi shunday, 1 m kenglikda devor, gʻishtli ustun yoki boʻshliqlar orasidagi devorlarda toʻrttadan ortiq boʻlmagan (30-35 sm uzunlikkacha) gʻisht termasining koʻpi bilan toʻrtta qatorini kesib oʻtuvchi yoriqlar	0,75	0,9
4.	1 m kenglikda toʻrttadan koʻp boʻlmagan (60-65 sm uzunlikkacha) gʻisht termasining koʻpi bilan sakkizta qatorini kesib oʻtuvchi kengligi 2 mm gacha boʻlgan darzlar	0,5	0,7
5.	Termada sakkizdan ortiq gʻisht qatorni kesib oʻtuvchi yoriqlar (uzunligi 65 sm dan ortiq)	0	0,5

			2-jadval
T/r	Gʻisht termasi tayanchlarining shikastlanish tafsiloti	K_mp koeffitsiyenti
T/r	Gʻisht termasi tayanchlarining shikastlanish tafsiloti	Armaturalanmagan	Armaturalangan
1.	Mahalliy (chegaraviy) shikastlanishlar 2 sm gacha chuqurlikdagi (kichik yoriqlar, qatlamlarga ajralish — qatlamlanish) va toʻsinlar, fermalar va sarbastalarning tayanchlari uchlari (yoki tayanch yostiqlari) da devorning ikkita qatorida koʻp boʻlmagan qatorlarni kesib oʻtuvchi vertikal (uzunligi 15-18 sm gacha) darzlarning paydo boʻlishi.	0.75	0,9
2.	Xuddi shunday, toʻrt qatordan ortiq boʻlmagan qatorlarni kesib oʻtuvchi darzlar (uzunligi 30-35 sm gacha)	0,5	0,75
3.	Devorning chetki tomonlarining 2 sm va undan ortiq chuqurlikdagi shikastlanishlari va toʻsinlar va fermalarning gʻisht termasining toʻrt va undan ortiq qatorlaridan oʻtuvchi (uzunligi 30 sm dan ortiq) tayanch osti (tayanch yostiqlari bilan) hamda uchlaridagi vertikal hamda qiya yoriqlarning paydo boʻlishi	0	0,5

			2-jadval
T/r	Gʻisht termasi tayanchlarining shikastlanish tafsiloti	K_mp koeffitsiyenti
T/r	Gʻisht termasi tayanchlarining shikastlanish tafsiloti	Armaturalanmagan	Armaturalangan
1.	Mahalliy (chegaraviy) shikastlanishlar 2 sm gacha chuqurlikdagi (kichik yoriqlar, qatlamlarga ajralish — qatlamlanish) va toʻsinlar, fermalar va sarbastalarning tayanchlari uchlari (yoki tayanch yostiqlari) da devorning ikkita qatorida koʻp boʻlmagan qatorlarni kesib oʻtuvchi vertikal (uzunligi 15-18 sm gacha) darzlarning paydo boʻlishi.	0.75	0,9
2.	Xuddi shunday, toʻrt qatordan ortiq boʻlmagan qatorlarni kesib oʻtuvchi darzlar (uzunligi 30-35 sm gacha)	0,5	0,75
3.	Devorning chetki tomonlarining 2 sm va undan ortiq chuqurlikdagi shikastlanishlari va toʻsinlar va fermalarning gʻisht termasining toʻrt va undan ortiq qatorlaridan oʻtuvchi (uzunligi 30 sm dan ortiq) tayanch osti (tayanch yostiqlari bilan) hamda uchlaridagi vertikal hamda qiya yoriqlarning paydo boʻlishi	0	0,5

			3-jadval
Gʻisht termasining shikastlanish chuqurligi (suvoqsiz), sm	K_mp koeffitsiyenti
	Qalinligi isitgich qatlami bilan 38 sm yoki undan ortiq boʻlgan devorlar		Koʻndalang kesim oʻlchami 38 sm va undan ortiq boʻlgan gʻishtli ustunlar
	Bir tomonlama	Ikki tomonlama
0,5 gacha	1	0,95	0,9
2 gacha	0,95	0,9	0,85
55 gacha	0,9	0,8	0,7

			3-jadval
Gʻisht termasining shikastlanish chuqurligi (suvoqsiz), sm	K_mp koeffitsiyenti
	Qalinligi isitgich qatlami bilan 38 sm yoki undan ortiq boʻlgan devorlar		Koʻndalang kesim oʻlchami 38 sm va undan ortiq boʻlgan gʻishtli ustunlar
	Bir tomonlama	Ikki tomonlama
0,5 gacha	1	0,95	0,9
2 gacha	0,95	0,9	0,85
55 gacha	0,9	0,8	0,7

Izoh: devor va gʻishtli ustunlarni koʻndalang kesim yuzasini hisoblashda devor (ustun) qalinligi shikastlanishlarni ayirib tashlash orqali qabul qilinadi.

136. Shikastlanishlarni hisobga olmagan holda armaturalangan va armaturalanmagan devorning yuk koʻtarish qobiliyati (F) QMQ 2.01.03-19 ga muvofiq ifodaning oʻng tomoniga kuchlanganlik holatining turli koʻrinishlarini ifodalovchi devor mustahkamligining va armaturaning oquvchanlik chegarasining oʻrtacha qiymatini kiritish bilan aniqlanishi kerak.

137. Gʻisht va qorishma markasi aniq boʻlgan holda devorning oʻrtacha chegaraviy mustahkamligi R devorning hisobiy qarshiligi R ning ikkilangan qiymatiga teng qiymat qabul qilinishi lozim.

138. Qavat sathida 1/3 devor qalinligi qiymatigacha devorlarning boʻrtib chiqqan yoki vertikaldan ogʻishi hisobiga chetlashishida ularning yuk koʻtarish qobiliyati, yuqoridagi yuklardan paydo boʻladigan ekssentrisitetlarning haqiqiy qiymatlarini hisobga olib aniqlanadi, shuningdek devor, ustun va pardadevorlarning katta qiymatlardagi chetlashishlarida ularni ochib koʻrish va kuchaytirish majburiy choralardan biri hisoblanishi zarur.

139. Devorlar kesishmasida vertikal yoriqlar hosil boʻlganda yoki devor, ustun va karkas orayopmalari orasidagi oʻzaro bogʻlanishlarning ajralishi hisobiga devorlarning yuk koʻtarish qobiliyati va ustuvorligi, vertikal va gorizontal (shamol) yuklarining taʼsir nuqtalari boʻyicha oʻzaro mahkamlanish nuqtalari orasidagi devorning haqiqiy hisobiy balandligi koʻra aniqlanishi kerak.

140. Progonlar, tayanchlardagi orayopma va yopma plitalarining siljishida devorlarning yuk koʻtarish qobiliyati, devorlarga orayopma plitalarining hamda progonlarning tayanish yuzalari, shuningdek ekssentrisitetlarning haqiqiy qiymati boʻyicha maʼlum uchastkalarini ezilishiga va nomarkaziy siqilishiga oʻrganilishi lozim.

141. Devorlarda katta buzilishlar yoki pastki qavatlarning bir yoki bir nechta boʻshliqlari orasidagi devorlarning buzilish holatlari mavjud boʻlganda, qolgan qismi arkalar sxemasi koʻrinishida ishlashi mumkin. Ushbu holatda chetki devor boʻshliqlari orasidagi yoki devorlarning uchastkalari va orayopma massasini hisob olgan holda yuqorida yotgan buzilishlarni hamda statik hisob usuli orqali aniqlanadigan tayanish N va paydo boʻladigan F ortiqcha yuklanishlar boʻyicha aniqlanishi kerak.

142. Tosh-gʻisht konstruksiyalarning shikastlanish darajasi ularning yuk koʻtarish qobiliyatining yoʻqolishi foizi da quyidagicha aniqlanishi kerak:

kuchsiz shikastlanishlar — 15 foizgacha

oʻrtacha shikastlanishlar — 25 foizgacha

kuchli shikastlanishlar — 50 foizgacha

buzilishlar — 50 foizdan yuqori.

8-bob. Poʻlat konstruksiyalarni oʻrganishning oʻziga xos xususiyatlari

1-§. Konstruksiyalarning texnik holatini tashqi belgilar boʻyicha aniqlash

143. Poʻlat konstruksiyalari SHNQ 2.03.05-23, GOST 9407-84, GOST 9454-78 hamda GOST 5639-82 larga asosan oʻrganilishi lozim.

144. Poʻlat konstruksiyalarning texnik holatini baholash quyidagilarga asosan amalga oshirilishi kerak:

elementlarning koʻndalang kesimi haqiqiy oʻlchamlarining loyiha holatidan chetlashishi;

nuqsonlar va mexanik shikastlanishlar;

payvand, boltli va parchin mixli birikmalarning holati;

elementlar va birikmalarning korroziyalanish darajasi hamda tavsifi;

fermalar oʻqlari, progonlar, tayanch tugunlarining belgilari, toʻsinlarning oʻqlari orasidagi masofalar va boshqa elementlarning loyihadan chetlashishi;

salqiliklar va deformatsiyalar;

poʻlatning mustahkamlik tafsilotlari.

145. Konstruksiya elementlari va ularning koʻndalang kesim yuzalarining geometrik koʻrsatkichlari bevosita oʻlchashlar orqali amalga oshiriladi. Har bir oʻlcham uzunlik boʻyicha turli kesim yuzalarida himoyalangan sirt boʻylab uchta oʻlchovlar orqali aniqlashtirilishi kerak.

146. Oʻrganishlar davomida birinchi navbatda siqiluvchi elementlarda ularning kesim yuzalarining yupqaligi sababli ularning mustahkamligidan tashqari ustuvorligiga eʼtibor berilishi, bunda poʻlat konstruksiyalarda yuqori masʼullikga ega elementlar ularning birikish tugunlari hisoblanadi, chunki oʻrganishlarni amalga oshirishning boshlangʻich jarayonida elementlar kesim yuzalari va tugunlarining loyihaga muvofiqligi, sterjenlarning toʻgʻri chiziq shaklidaligi, ulanish plankalarini mavjudligi, ayniqsa siqiluvchi elementlarda mavjudligi oʻrganish kerak.

147. Konstruksiya elementlarida yoriqlarning ochilish kengligi va chuqurligini buzmasdan oʻrganish uskunalari yordamida amalga oshirilishi, bunda yoriqlarning mavjudlik belgisi poʻlat yuzalarida korroziya izlari, korroziyalanish va boʻyoqlarning ochilishi bilan belgilanishi lozim.

2-§. Poʻlat konstruksiyalarni dastlabki oʻrganish

148. Tabiiy sharoitda dastlabki (vizual) oʻrganishlar jarayonida poʻlat konstruksiyalar aniqlanadigan asosiy nuqson va shikastlanishlari quyidagilar hisoblanishi kerak:

konstruksiya elementlarida boʻrtib chiqishlar, salqiliklar (alohida element va butun konstruksiyalar), vintsimon burama koʻrinishi, mahalliy salqiliklar, chuqurchalar, tugun fasonkalarining egriligi, asosiy poʻlat va birikmalar metalining korroziyasi, vertikaldan ogʻishi hamda darzlarning mavjudligi;

payvand choklarda chokning nuqsonli shakli (toʻliq emasligi, asosiy poʻlatdan erigan qismiga birdan oʻtganligi, erigan qismlari, chokning notekis kengligi, kraterlar, uzilishlar) va chok tuzilishining nuqsonlari (chokka yaqin joylardagi darzlar, asosiy poʻlat osti tagliklari, chokning kesimi va siniqlari boʻylab payvandlanishda erimaganlik, shlak va gazlar aralashuvi yoki gʻovaklar)ning mavjudligi;

parchin mixli birikmalarda chandiqlar, parchin mix sterjenlari oʻqining siljishi, qiya parchinlar, parchin mixlarda darzlar yoki bukilishlar, teshiklarning ovalsimon shakldaligi, parchin mix oʻqlarining loyihadagi holatiga nisbatan siljishi, parchin mixlarning titrashi va qimirlashi, boshlarining uzilishi, parchin mixlarning yoʻqligi hamda paketning boʻsh birikishi;

boltli birikmalarda boltlarning yoʻqligi, bolt kallaklarida kleymalarning yoʻqligi, teshiklarning notekis chetlari, gaykalarning harakatchanligi, paketning boʻsh birikishi, oʻqlarning loyihadagi holatiga nisbatan siljishi, shaybalarning yoʻqligi va boshqalar.

149. Alohida poʻlat konstruksiyalarni oʻrganishda ularning quyidagi turini, hisobga olinishi kerak:

poʻlat yopmalar;

ustunlar va ustunlar boʻylab bogʻlanishlar;

kran osti konstruksiyalari;

mazkur SHNQning 131-bandida keltirilgan boshqa konstruksiyalar.

150. Poʻlat yopmalar konstruksiyalarni oʻrganishda ularning quyidagi xususiyatlari va ishlash sharoitlari hisobga olinishi kerak:

ferma osti va stropila kamarlarining tugunlari hamda ulanish qoplamalaridagi, ayniqsa choʻziladigan elementlardagi yoriqlar;

ferma panjarasi elementlari va kamarlarining egri chiziqliligi, ayniqsa siqiladigan elementlarning, fermalarning qoldiq salqiliklari;

ferma tugunlarining holati, ayniqsa tayanchlarda, katta choʻzuvchi zoʻriqishlarga ega sterjenlari mavjud boʻlgan fasonkali tugunlarga darzlarning taʼsiri;

fermalarning tugunlariga yuklarning uzatilishida ekssentrisitetlarning mavjudligi (progonlar yoki tugunlar oʻqlariga nisbatan yopmalarning siljishi, tayanchlardan boshqa joylarda yuklarni osib qoʻyish va boshqalar);

ferma tekisligining vertikaldan ogʻishi;

fermalarning birikish bogʻlamlaridagi tugunlarining holati, fermalarning choʻziluvchi elementlarida fasonka bogʻlarining birikish joylarida koʻndalang payvand choklarning mavjudligi;

fermalarning yuqori kamarlariga progonlar yoki tom elementlarining mahkamlanish sifati, progonlarda qiyshayishlar, buralishlar hamda sterjenlarda uzilishlarning mavjudligi;

ferma oʻqlaridan fonarlarning siljishi, ularning elementlarini qiyshayishi, boltli birikmalarning holati.

151. Ustunlar va ustunlar boʻylab bogʻlanishlar konstruksiyalarni oʻrganishda ularning quyidagi xususiyatlari va ishlash sharoitlari hisobga olinishi kerak:

ustunlarning geometrik shakllari va ularning loyiha boʻyicha muvofiqligi;

ustunlarning notekis choʻkishi va ogʻishi;

materiallarni maydonlarda saqlash va texnologik omillar koʻrinishidagi mexanik taʼsirlardan (salqiliklar, kamarlarning va panjara elementlarining qiyshayishi va boshqalar) ustunlarning shikastlanishi;

ustun ulanish choklarining nuqsonlari, payvand choklarning sifati, bogʻlar va ulanish panjaralari elementlarining egriligi;

bogʻlarning ustunlarga birikish tugunlarining ulanishi, fasonkalarning qiyshayishi va uzilishi yoki payvand choklar boʻylab buzilishi;

poydevorlarda ustunlar mahkamlanish ankerlarining holati;

ustunlar traversalari va konsollariga kran osti toʻsinlarining tayanish tugunlarining holati;

asosiy poʻlatdagi yoki payvandli ulamalardagi hamda kran osti toʻsinining va ustunlarga tormoz konstruksiyalarining mahkamlanish joylaridagi yoriqlar;

elementlarning korroziya taʼsiridagi shikastlanishlari va boshqalar.

kran osti toʻsinlari va tormoz toʻsinlarining ustunlarga mahkamlanish joylari hamda ular orasidagi bogʻlanishlar buzilishi;

toʻsinlarning yuqori kamarlaridagi devorchalariga yaqin joylarda va payvand choklarda darzlar paydo boʻladi, shuningdek parchinlar bilan mahkamlangan toʻsinlarda quyi va yuqori kamarlar zaiflashadi hamda burchakliklarda yoriqlar paydo boʻlishi;

payvandlangan kran osti toʻsinlarining nuqsonlari, ayniqsa toʻsinlarning chetki uchlarida va pastki hamda yuqori kamarlardagi choklarning holati, toʻsinlarning salqiligi va deformatsiyasi, toʻsinlarning bikrlik qovurgʻalari va devorchalarining holati;

toʻsinlarning kamarlari va devorchalarida zavod sharoitida tayyorlangan choklarning joylashishi va sifati boʻyicha talablarning bajarilishi;

elementlarning mahalliy salqiliklari va qiyshayishlari hamda bikrlik qovurgʻalari orasidagi egriliklarning mavjudligi;

tormoz konstruksiyalari, ularning ustunlarga birikish tugunlarining holati;

oʻzaro tayanchlar orasidagi toʻsinlarning ulanish tugunlari;

kran osti toʻsinlarga relslarning mahkamlanish holati, ilgaklar va boltlar, qistirgich plankalar va boshqalarning zaiflanishi hamda buzilishi.

152. Boshqa turdagi konstruksiyalarni oʻrganishda ularning quyidagi xususiyatlari va ishlash sharoitlari hisobga olinishi kerak:

asosiy va ikkinchi darajali toʻsinlarning ustunlar bilan birikish tugunlarining holati;

ustunlar, bogʻlanishlar va boshqa konstruksiyalarning holati.

153. Tashqi belgilari boʻyicha poʻlat konstruksiyalarning texnik holatini aniqlash mazkur SHNQning 6-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

154. Poʻlat konstruksiyalarda nuqson va shikastlanishlar paydo boʻlishining tasnifi va sabablari ushbu SHNQning 9-ilovasiga muvofiq aniqlanishi kerak.

3-§. Poʻlat konstruksiyalarni batafsil (instrumental) oʻrganish

155. Poʻlat konstruksiyalarni batafsil (instrumental) oʻrganishda quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

konstruksiyalar salqiliklari, yoriqlarning ochilishi, tayanch tugunlarining siljishi, konstruksiyalarning vertikaldan ogʻishi va boshqalarni bevosita oʻrganish natijalari boʻyicha aniqlangan nuqsonlarni instrumental oʻlchash;

konstruksiyalarning korroziyasi natijasida shikastlanishini baholash;

payvand, parchin mixli va boltli birikmalarni batafsil (instrumental) oʻrganish;

poʻlatning fizik-mexanik tafsilotlarini aniqlash.

156. Korroziya taʼsirida shikastlangan poʻlat konstruksiyalarning texnik holatini baholashda korroziya turi, uning sifat va miqdoriy koʻrsatkichlarini aniqlash kerak. Korroziyaning sifat koʻrsatkichlariga uning zichligi, tuzilishi, rangi va korroziya mahsulotining kimyoviy tarkibi kiradi. Sifat koʻrsatkichlari laboratoriya tadqiqotlari yordamida korroziya mahsulotini tadqiq qilish orqali hamda uning rangi dastlabki (vizual) oʻrganishlar boʻyicha aniqlanishi lozim.

157. Korroziya taʼsirida shikastlangan poʻlat konstruksiyalarning miqdoriy koʻrsatkichlariga ularning yuzasi, korroziyada yemirilgan maydonning chuqurligi, yoʻqotilgan yuzaning kattaligi hamda korroziyaning tezligi kabi koʻrsatkichlar kirishi kerak.

158. Korroziya natijasida shikastlangan hamda ularning tarqalish zonasini koʻrsatuvchi maydonning yuzasi konstruksiyaning umumiy yuzasiga nisbatan foizlarda ifodalanib, korroziya taʼsiridan zararlangan elementlarning qalinligi ularning uzunligi boʻylab kamida uchta kesimi boʻyicha oʻlchanadi. Har bir kesimda kamida uchta oʻlchov amalga oshirilishi kerak.

159. Boshlangʻich holatdan qalinlikka nisbatan koʻndalang kesim yuzasining yoʻqotilish kattaligi foizlarda ifodalanishi, elementlarning dastlabki qalinligi loyihada berilgan nominal maʼlumotlarga koʻra, korroziyadan shikastlanmagan joylarda yoki bunday joylar boʻlmagan holda qalinligi deb qabul qilinishi kerak.

160. Elementlarning qalinligi elementning uzunligi va koʻndalang kesimi boʻyicha bir necha joylardan oʻlchangan holda korroziya taʼsiridan yoʻqotishlar kattaligini taxminan korroziya mahsulotining qalinligini oʻlchash bilan aniqlanishi kerak. Elementning bir tomonidagi korrozion yoʻqotishlar kattaligi oksid qatlam qalinligining taxminan 1/3 qismiga teng boʻlishi kerak.

161. Poʻlat qarshiligi uning bir tekis korroziyasida oʻrtacha yemirilish tezligi hamda notekis korroziyada alohida korroziya shikastlanish chuqurligining paydo boʻlishi bilan mm/yil boʻyicha aniqlanishi.

4-§. Payvand chokli, parchin mixli va boltli birikmalarni oʻrganish

162. Payvand choklarini oʻrganish eng masʼuliyatli ishlardan hisoblanadi, chunki payvand chok va chok yaqinidagi joylar korroziya va yoriqlar paydo boʻlishi ehtimoli yuqori boʻlgan zaif joylar hisoblanib, payvand choklarni oʻrganish quyidagi ishlarni oʻz ichiga olishi lozim:

yoriqlar va boshqa shikastlanishlarni aniqlash maqsadida tashqi sirtni loy va shlaklardan tozalash;

chokning katetlari oʻlchamlarini aniqlash.

163. Choklardagi ichki nuqsonlar bolgʻa bilan urib koʻrish yordamida aniqlanishi lozim.

Parchin mixli va boltli birikmalardagi shikastlanishlarni ularni tashqi koʻrinishlarini kuzatish hamda bolgʻa bilan urib koʻrish orqali aniqlanishi lozim.

164. Boltlarni tortish orqali nazorat qilish tarirovka qiluvchi kalitlar yordamida burash bilan amalga oshiriladi. Unda birikmalarni boltlardan boʻshatishga va toʻliq ulamaslikka yoʻl qoʻyilmaydi.

165. Payvand birikmalar poʻlatining sifatini baholashda, zaruratga qarab poʻlatning mexanik koʻrsatkichlari payvandlangan choklardan silindrik namunalarni choʻzishga sinash orqali, chok poʻlatning zarbiy qovushqoqligini va chok atrofida manfiy haroratlardan birida -20 °S yoki -40 °S da sinash orqali aniqlanadi. Payvand birikmalarda ulanish joylarining mustahkamligi va plastikligi choʻzilish va siqilishga, chok va uning atrofidagi poʻlatning qattiqligini payvand birikmalarning yassi namunalarini sovuq holatda sinash orqali aniqlanadi. Namunalarga qoʻyiladigan talablar, ularni tanlash va sinash usullariga koʻra GOST 6996-66 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

166. Payvand birikmalarning hisobiy qarshiligi SHNQ 2.03.05-23 ga muvofiq poʻlatning markasi, payvand materiallari, payvand turlari, choklarning joylashish holati va nazorat usullarini hisobga olib belgilanadi. Ushbu maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda burchak choklar uchun poʻlat chokning vaqtinchalik qarshiligining meʼyoriy qiymati Rwun ni element poʻlatining vaqtinchalik qarshiligining meʼyoriy qiymati Run ni chok materialining ishonchlilik koeffitsiyenti γwm, βf = 0,7 va βz = 1,0 koeffitsiyentlar, konstruksiyaning ish sharoiti koeffitsiyenti γc = 0,8 ga koʻpaytirish orqali teng miqdorda qabul qilish mumkin. Choʻzilishga ishlaydigan chok birikmalari poʻlatning hisobiy qarshiligi konstruksiyalar uchun oquvchanlik chegarasi Rwy = 0,85Ry boʻyicha hisoblanishi kerak.

167. Elektr payvandlash yordamida konstruksiyalarni kuchaytirish zarur boʻlgan hollarda, kuchaytiriladigan elementlar poʻlatining payvandlanuvchanligi ulardagi uglerodning ekvivalentiga taqqoslab aniqlanadi hamda 0,62 dan ortiq boʻlmasligi kerak.

5-§. Konstruksiyalarda poʻlatning sifatini aniqlash

168. Poʻlat konstruksiyalarni oʻrganishda konstruksiyalar tayyorlangan poʻlatning sifatini aniqlash, yaʼni markasini, poʻlat xossalarining shu markadagi poʻlat uchun standartiga va hisobiy koʻrsatkichlariga muvofiqligini aniqlash kerak.

169. Poʻlat va uning mustahkamlik koʻrsatkichlarini taʼminlash uchun GOST 1497-2023, GOST 10243-75 hamda GOST 225360-87 ga muvofiq poʻlat yoki muqobilining markasi aniqlanishi lozim:

oquvchanlik chegarasi, vaqtinchalik qarshilik;

plastiklik — nisbiy uzayish va nisbiy qisqarish;

moʻrt, sinishga moyilligi — turli haroratda va eskirishi natijasida zarbiy qovushqoqlikning kattaligi;

payvandlanuvchanlik.

170. Konstruksiyalar guruhi va ularni foydalanish qilish shartlari uchun talab qilingan poʻlat xususiyatlarini tartibga solishning majmui SHNQ 2.03.05-23 talablariga muvofiq oʻrnatiladi. Poʻlat sifatini baholash uchun dastlabki maʼlumotlar sifatida ishchi chizmalar va poʻlat sertifikati, elektrodlar, payvandlash simlari, poʻlat buyumlari hamda obyekt qurilayotgan vaqtda amalda boʻlgan shaharsozlik normalari va qoidalariga asosan bajarilishi kerak.

171. Ishchi chizmalar yoki muvofiq sertifikatlari boʻlmaganda, shuningdek undagi maʼlumotlar yetarli boʻlmagan holda, konstruksiyalarda poʻlatning sifati pastligi (qatlamlanish, moʻrt yoriqlar va boshqalar) natijasida shikastlanishlar aniqlangan taqdirda hamda konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatining zaxiralari oʻrganilayotganda poʻlatning sifati tekshirilayotgan konstruksiyadan ajratib olingan sinov namunasidan tayyorlangan namunalarni laboratoriya tekshiruvidan oʻtkazish yoʻli bilan aniqlanishi kerak.

172. Poʻlat namunalarini laboratoriya sharoitida tadqiq qilishda oʻrganilayotgan konstruksiyalar poʻlatining holatini baholashda zaruratga qarab, ularning kimyoviy tarkibi, mexanik xususiyatlari va boshqa koʻrsatkichlari aniqlanishi kerak.

173. Konstruksiya elementlaridan sinov uchun namunalar, ulardagi kuchlanish miqdori kam boʻlgan joylarda — biriktirilmagan burchaklik tokchalaridan, toʻsinlarning uchidagi joylardagi tokchalardan ajratib olinishi lozim.

174. Sinov namunalarini ajratib olishda konstruksiya elementining mustahkamligi taʼminlangan boʻlishi kerak, sinov namuna ajratib olinadigan joylar kuchaytirilishi yoki mustahkamlovchi qurilmalar oʻrnatilishi kerak.

175. Poʻlat konstruksiyalarda poʻlatdan sinov namunalarini olish, ularning xususiyatlarini aniqlash maqsadida poʻlat namunalarini tayyorlash va sinovdan oʻtkazish standartlar talablarini hisobga olgan holda texnik topshiriqqa yoki ishlarning dasturiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

176. Laboratoriya sinovlari vaqtida quyidagilar aniqlanadi:

oquvchanlik chegarasi, vaqtinchalik qarshilik va nisbiy uzayish;

SHNQ 2.03.05-23 boʻyicha zarur boʻlgan konstruksiyalar uchun GOST 9454-78 ga muvofiq poʻlatning zarbiy qovushqoqligi.

177. Namunalarning mexanik sinovlari GOST 1497-2023, 9454-78 va SHNQ 2.03.05-23 koʻrsatmalariga asosan oʻtkazilishi lozim.

178. Poʻlatning kimyoviy tarkibi kimyoviy yoki spektral tahlil asosida aniqlanadi. Poʻlatning tuzilishi — (nomaʼlum poʻlat, uzoq muddat foydalanilganda va boshqalar) — metallografik tahlil asosida, mikrodarzlarning mavjudligi va tafsiloti GOST 10243-75 va GOST 5639-82 boʻyicha aniqlanishi kerak.

179. Tegishli GOST standartlari talablariga muvofiq laboratoriya sinovlari asosida poʻlatning markasi aniqlanishi lozim.

180. Choʻyan konstruksiyalar yoki ularning elementlarida choʻyanning sifati uning kimyoviy tarkibini laboratoriya tekshiruvi bilan aniqlanadi. Choʻyanning kimyoviy tahlili GOST 22536.0-87 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

9-bob. Yogʻoch konstruksiyalarni oʻrganishning oʻziga xos xususiyatlari

181. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlarini oʻrganish obyekt tarkibidagi barcha qurilish konstruksiyalarni oʻrganish bilan birgalikda amalga oshirilishi lozim.

182. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlarining texnik holatini tavsiflovchi asosiy xususiyatlari quyidagilarda koʻrilishi kerak:

shakl va holatining ustuvorligini yoʻqotishi, buzilishning har qanday koʻrinishi;

geometrik oʻzgarmaslik shartining buzilishi;

foydalanish jarayonida yogʻoch konstruksiyalarining elementlari orqali olgan mavjud va miqdoriy mexanik, biologik, entomologik, korroziya va boshqa shikastlanishlar koʻrsatkichlari;

salqiliklar natijasida konstruksiyalarning deformatsiyasi, materiallarning oquvchanligi va birikmalarda siljishi;

yogʻoch konstruksiyalarning harorati-namlik foydalanish sharoitda ishlashi;

yogʻoch konstruksiyalar elementlarining namligi;

bino va inshootlarning yogʻoch qismlariga tashqi taʼsirlarning miqdoriy tafsilotlari.

1-§. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlarini oʻrganish usullari

183. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlarini oʻrganishda butun obyekt boʻyicha uning yuk koʻtaruvchi toʻsuvchi konstruksiyalari, materiallarning mustahkamligi va fizik-mexanik xossalari, obyektdan foydalanish boʻyicha maʼlumotlar toʻplanadi. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlari bevosita va batafsil (instrumental) oʻrganish usullari bilan amalga oshirilishi, shuningdek quyidagilarni oʻrganish va aniqlash zarur:

uchastkalarining buzilishi, ustuvorligining yoʻqolishi va salqiliklarining paydo boʻlishi natijasida obyektning yogʻoch qismlarida koʻzga tashlanuvchi shikastlanishlar paydo boʻlishi;

yogʻoch elementlardagi yoriqlar;

bino va inshoot yogʻoch qismlarining himoya yoki dekorativ qoplamalaridagi yoriqlar;

bino va inshoot yogʻoch qismlarining noqulay atmosfera, kondensatsiya va texnik namlanish hamda sovuq oʻtkazuvchi “koʻpriklar” qismlari;

bino va inshootning yogʻoch qismlariga tashqi taʼsirlar, jumladan obyektning konstruktiv va texnologik xususiyatlari, materiallarning xususiy ogʻirligini hisobga olgan holda amalda taʼsir qiluvchi doimiy va vaqtinchalik yuklarning sxemalari hamda ularning koʻrsatkichlari;

hisobiy sxemalar va geometrik oʻlchamlari — oraliqlar, kesim yuzalari, tayanish sharti va yogʻoch konstruksiyalar va elementlarning mahkamlanishi sxemalari;

bino va inshootning, jumladan ularning yogʻoch qismlarining fazoviy bikrligi;

konstruksiya va yogʻoch elementlarini birikish tugunlarining holati;

bino va inshootning yogʻoch qismlarini konstruktiv elementlarining bio-entomologik, yongʻin va korroziya taʼsiridan shikastlanish darajasi;

obyekt, konstruksiyalar tarkibidagi alohida elementlar va birikish tugunlarining haqiqiy salqiliklari, deformatsiyalari va yogʻoch qismlarining koʻchishlari;

materiallarning mustahkamlik va fizik-mexanik koʻrsatkichlari;

konstruksiyalarning harorat-namlik foydalanish sharoiti;

yogʻoch konstruksiyalariga taʼsir qiluvchi foydalanish muhitining kimyoviy agressivligi;

obyekt yogʻoch qismlarini qayta ishlangan himoya qatlamining mavjudligi va texnik holati;

obyekt va uning yogʻoch qismlarining yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiqligi;

loyiha mavjud boʻlgan hollarda obyekt yogʻoch qismlarining loyiha talablariga muvofiqligini.

184. Oʻrganish ishlari oʻtkazilishida obyektning qismlari boʻyicha aniqlangan nuqsonlarning roʻyxati tuzilishi, bunda obyekt va konstruksiyalarning shikastlangan maydonlarni koʻrsatgan holda uning qismlari tarkibidagi hamda ochilgan joylari va sinov namunalari olingan joylarning oʻlchov chizmalari chizilishi, konstruksiyalarning nuqsonli holatini aks ettiruvchi lavhalarni suratga olish kerak.

185. Nuqsonlarni qayd qilish roʻyxati mazkur SHNQning 5-ilovasida keltirilgan.

186. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlarining bio-entomologik shikastlanish va muzlash zonalari ehtimoli mavjud boʻlgan maydonlari quyidagilarga oʻrganilishi lozim:

yogʻoch elementlarining poydevorlarga, tosh devorlarga, poʻlat va temir-beton ustunlar va boshqalarga tayanish tugunlari;

tashqi devorlar boʻylab binoning perimetri boʻyicha yopma va orayopmalarning maydonlari;

shamollash derazalari joylashgan chordoq yopmasi maydonlari, parapetlar va tom yopmasi ustidan chiquvchi shamollatish shaxtasi elementlari, kanalizatsiya ustunlari, dudburonlar, elektr taʼminoti, televideniya va boshqa tizimlarning mahkamlovchi elementlari;

deraza osti, balkonlar va suv oqib tushish kanallari joylashgan joylar, tom yopmasining karniz qismidan pastda joylashgan devorlar maydonlari;

isitish, kanalizatsiya va suv taʼminoti quvurlari, sanuzellar, balkonlar joylashgan joylardagi orayopma plitalarining maydonlari;

devor panellari orasidagi va yopma plitalari orasidagi choklar.

187. Obyektning yogʻoch qismlarini holati va haqiqiy tarkibini aniqlash uchun undagi joylarni tanlab ochib koʻrish lozim. Obyektning yogʻoch qismlarini oʻrganishda shikastlangan joylaridan ochilishi kerak.

188. Obyektning yogʻoch qismlarini oʻrganishda dekorativ bezak elementlarining yaxlitligi va mahkamlinishi aniqlanishi kerak.

189. Tugun birikmalarini oʻrganishda quyidagilar aniqlanishi lozim:

birikmaning turi va sxemasi;

taʼsir qilayotgan zoʻriqishlarning haqiqiy uzatilish sxemasi;

ulanadigan va unga ulanuvchi elementlarning geometrik koʻrsatkichlari;

ulanadigan elementlarni joylashtirish (mixlar, shurflar va boshqalar);

yogʻoch elementlarda qisqargan yoriqlarga nisbatan ulanadigan elementlarning holati;

ishchi birikmalarning ulanish holati va oʻlchami, jumladan elementlarning yaxlitligi va bogʻlanishlarning zichligi, boʻshliqlari va ekssentrisiteti.

190. Yogʻoch pardadevorlar konstruksiyalarining holati tashqi koʻrinishi bevosita oʻrganish orqali amalga oshiriladi, bundan tashqari, urib koʻrish, burgʻilash, teshiklar ochish va alohida joylarini ochish yoʻli bilan aniqlanadi.

191. Pardadevorining karkasi va mahkamlovchi poʻlat detallarning holati va joylashishi loyiha hujjatlari va metall qidiruvchi asboblar yordamida aniqlanishi lozim.

192. Yuk koʻtaruvchi pardadevorlarni oʻrganishda har qavatda orayopma toʻsini tayangan joyidagi bogʻlanishlar ochib koʻrish hamda quyidagilar bilan aniqlanishi kerak.

sanitar-texnik jihozlar, quvurlar joylashgan joylardagi pardadevorlar maydonining holati;

pardadevor sirti bilan suvoqning yopishishi;

pol konstruksiyasiga tayanish natijasida choʻkish va boshqalar.

193. Yogʻoch orayopmalarni oʻrganishda quyidagilar aniqlanishi lozim:

0,5-1 m uzunlikdagi oraliqda joylashgan ikkitadan kam boʻlmagan toʻldiruvchilar va toʻsinlarni oʻlchash imkonini beruvchi pol maydonida konstruksiyalar qismlarga ajratiladi;

yuk koʻtaruvchi yogʻoch orayopma konstruksiyalariga yogʻoch qoplamalarni birikishini batafsil koʻzdan kechirish maqsadida ustidagi toʻkma, undagi boʻyoq va qoplama tayanchlari tozalanadi;

toʻsin yogʻochi va toʻldiruvchi materiallarning sifati GOST 16483.3-84, GOST 16483.7-71 va GOST 16483.10-73 talablariga muvofiq aniqlanadi;

yogʻochning shikastlangan chegaralari oʻrnatiladi;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning koʻndalang kesim yuzasi va qadami.

194. Konstruksiyalarni ochib oʻrganish jarayonida chizmalarda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning va koʻndalang kesim yuzalarining oʻlchamlari;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar orasidagi masofa;

qoplama boʻyicha suvoqning turi va qalinligi;

toʻkma qatlamning turi va qalinligi;

suv sizgan, koʻndalang kesim yuzalarining zaiflashgan, shikastlagan hamda deformatsiyalangan orayopmaning maydonlari.

2-§. Bino va inshootlar yogʻoch qismlarining shikastlanishlari

195. Yogʻoch elementlarining shikastlanish belgilari quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

tolalar boʻylab siqilishda, siqilish bilan egilishda — yogʻoch tolalarining toʻplangan buzilishlari uning siqilish zonalarida roʻy berishi;

egilishda — yogʻochning “koʻzli” qatlami boʻylab choʻzilgan zonasidagi buzilish (yaxlit yogʻoch uchun), tishsimon ulanishdagi yogʻochning eguvchi momentning maksimal taʼsiri hududi boʻylab (yelimlangan yogʻoch uchun), elementning tayanch zonasidagi neytral oʻqqa yaqin joylashgan yogʻochning yon tomonlarida yoriqlar ochilishi;

choʻzilishda — yogʻochning koʻndalang kesimi, zaiflashgan tishli choklari, “koʻzlari”, chuqurchalari, kesimlari, teshiklari va boshqalar boʻylab yoriqli yuzalar paydo boʻlishi;

barcha koʻrinishdagi ezilishga ahamiyatli deformatsiyalar yuzalari tolalar boʻylab burchak ostida ezilish natijasida vujudga kelishi;

tolalar boʻylab ezilishda — oraliq yoriqlarning ochilishi yoki ezilish yuzalari boʻylab yogʻoch elementida buzilishlar roʻy berishi.

196. Yogʻoch konstruksiyalar ulanishining buzilish belgilari quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

ulanadigan va unga ulanuvchi elementlarning sinishi;

tortilgan boltlarning zaiflashishi natijasida birikma zichligining yoʻqolishi;

SHNQ 2.03.08-22 ga muvofiq yoʻl qoʻyilgan qiymatdan ortiq boʻlgan qoʻshish natijasida hosil boʻladigan deformatsiyalar;

yelimlanmagan holda bir necha egiladigan elementlardan tashkil topgan qiya sterjenlarni ulash uchun chegaraviy deformatsiyalarning qiymati 4 mm ni tashkil qilishi;

yelimlanadigan choklar boʻylab yelimlab yopishtirilgan elementlarning qatlamlarga ajralishi.

197. Shikastlanishlarni qayd etishda quyidagilarni koʻrsatish kerak:

obyekt yogʻoch qimiqlarining shikastlanish tasnifini;

shikastlanishlar aniqlangan konstruksiyalarni;

konstruksiyalardagi shikastlanishlarning joylashgan oʻrnini;

shikastlanishlarning miqdoriy xususiyati — salqiliklar qiymati, yoriqlarning ochilish chuqurligi va uzunligi, yogʻoch elementlarida yon tomonlama yoriqlarning holati va yoʻnalishi, ularning entomologik va yongʻin taʼsiridan shikastlanish chuqurligi hamda maydonining oʻlchamlari, konstruksiyalar yogʻoch yoki poʻlat elementlarining korroziya taʼsirida shikastlanish darajasi.

198. Bino va inshootlar yogʻoch qismlarining biologik shikastlanish belgilari quyidagilar hisoblanishi kerak:

yogʻoch elementlarining qalinligi va yuzalarida zamburugʻlarning mavjudligi;

yogʻoch rangining oʻzgarishi;

destruksiya — mustahkamlikning yoʻqolishi, boʻylama va koʻndalang yoriqlar majmuasining mavjudligi, yogʻoch anizotropik tuzilishining siniq prizmasigacha oʻzgarishi;

yogʻoch elementlarini urib koʻrishda dagʻal boʻsh tovushlarning mavjudligi.

199. Bino va inshootlar yogʻoch qismlarining entomologik shikastlanish (hashoratlar tomonidan) belgilari quyidagilar hisoblanishi lozim:

yogʻoch elementlarida diametri 0,5-7,0 mm boʻlgan teshiklari toʻplamining mavjudligi. Teshiklar yumaloq yoki oval shakliga ega boʻlishi;

shikastlangan maydonlarda burgʻulangan kukunning mavjudligi;

massiv yogʻoch elementlarini urib koʻrganda dagʻal boʻsh tovushlarning mavjudligi;

bahor va yoz mavsumida yogʻoch konstruksiyalardagi shovqinlarning mavjudligi.

200. Bino va inshootlarning yogʻoch qismlari uchun eng xavflisi hasharotlar (lichinka, termit va qoʻngʻizlar) mavjud boʻlgan yogʻochlar yaroqsiz hisoblanishi kerak.

200¹. Termit va yogʻochga zarar beruvchi qoʻngʻiz-oʻyuvchilar, poʻstloqxoʻrlar, moʻylovdor qoʻngʻizlar, uzunburun qoʻngʻizlar va boshqa hasharot (ksilofag)lardan (bundan buyon matnda hasharotlar deb yuritiladi) zararlangan bino va inshootlarning zararlanish (shikastlanish) darajalari quyidagicha boʻlinadi:

I — “Kuchsiz darajada zararlanish” — bino va inshootlarning yuk koʻtarmaydigan yogʻoch konstruksiyalarining hasharotlar bilan zararlanish holati;

II — “Oʻrta darajada zararlanish” — yuk koʻtaradigan yogʻoch konstruksiyalar (devor, pol, shift, tom va boshqa qismlari)ning hasharotlar bilan zararlanish holati;

III — “Kuchli darajada zararlanish” — bino va inshootlarning barcha yogʻoch konstruksiyalari (pol, shift, eshik, rom, tom, devor qismlari va shu kabilar)ning hasharotlar bilan zararlanish holati.

200². Quyidagi hollarda, hasharotlardan zararlangan bino va inshootlar yaroqsiz deb hisoblanishi kerak:

bino va inshootlarning yogʻoch konstruksiyalari oʻrta yoki kuchli darajada zararlanganda;

bino va inshootlarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari mexanik ogʻirlikni koʻtara olmaydigan holga kelganda;

yogʻoch toʻsin va ustunlarining egilishi va sinib ketish holatlari kuzatilganda.

3-§. Bino va inshootlar yogʻoch qismlarining mustahkamligini aniqlash va texnik holatini aniqlash

201. Oʻrganish davomida yogʻochning quyidagi xususiyatlari aniqlanishi kerak: namlik, zichlik, tolalar boʻylab siqilishdagi mustahkamligi va statik kuchlar taʼsirida egilishi va elastiklik moduli. Boshqa xususiyatlari qoʻyilgan topshiriqqa muvofiq aniqlanishi kerak.

202. Namunalarni tanlash va sinovlar oʻtkazishda GOST 16483.0-89 GOST 16483.1-84, GOST 16483.3-84, GOST 16483.4-73, GOST 16483.5-73, GOST 16483.6-80, GOST 16483.7-71, GOST 16483.9-73, GOST 16483.10-73 talablari asosida bajarilishi lozim.

203. Yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi elementlar uchun yogʻoch konstruksiyalar GOST 8486-86, GOST 9462-2016 va GOST 9463-2016 yogʻoch materiallari, koʻndalang kesimi doirasimon boʻlgan ignabargli va qattiq yogʻochlarga qoʻyilgan talablarning 1, 2 va 3 turlariga muvofiq boʻlishi kerak.

204. Yogʻoch konstruksiyalarni oʻrganish hisoblarini bajarishda SHNQ 2.03.08-22 boʻyicha yogʻochning hisobiy koʻrsatkichlaridan foydalanish lozim.

205. Yogʻoch konstruksiyalari elementlari va birikmalarini birinchi guruh chegaraviy holatlar boʻyicha hisoblash va loyihalash, yogʻoch konstruksiyalar birikmalarida ulanuvchi elementlarni joylashtirilishi SHNQ 2.03.08-22ga muvofiq boʻlishi kerak.

206. Yogʻoch konstruksiyalari elementlarini ikkinchi guruh chegaraviy holatlar boʻyicha hisoblashda konstruksiyalarning salqiliklar hamda konsturksiyalarning ulanish tugunlaridagi deformatsiyalar qiymatlari SHNQ 2.01.07-21 da keltirilgan qiymatlardan katta boʻlmasligi kerak.

207. Oʻtkazilgan oʻrganish asosida bino va inshootlarning yogʻoch qismlarining keyingi ishga yaroqliligi haqida xulosa chiqariladi va inshootlarni mustahkamlash hamda ularni biologik, entomologik shikastlanish, yongʻin xavfi va korroziyadan himoya qilish choralari boʻyicha takliflar ishlab chiqilishi kerak.

10-bob. Bino va inshootlar elementlarini texnik koʻrikdan oʻtkazish

208. Balkonlar, erkerlar, lodjiyalarni oʻrganish quyidagilar orqali amalga oshirilishi kerak:

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning materiali va balkon konstruksiyasining hisobiy sxemasi;

balkon va karniz elementlarining asosiy oʻlchamlari (uzunligi, plitalarning uzunligi va qalinligi, toʻsinlarning uzunligi va kesim yuzasi, osmalar, tirkamalar, yon toʻsinlar, yuk koʻtaruvchi toʻsinlar orasidagi masofalar);

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning holati (plitalar sirtidagi yoriqlar, salqiliklar, poʻlat toʻsinlar, armaturalar, elementlardagi korroziya, yopma va tekislovchi qatlam hamda balkon plitasining qiyaligi va boshqalar);

erker va lodjiyalarning tayanch qismlari ostidagi devorlar tirkamasining va tayanch toʻsinlarning holati, erkerlarning binoga birikkan joylarida yoriqlarning mavjudligi, gidroizolyatsiya qatlamining holati;

gʻishtlar nuragan joylarda karnizlar, suvoq qilinmagan devordagi qorishmaning holati, suvoq qilingan karnizlardagi yoriqlarning mavjudligi;

ustunlar, konsollar, tirkamalar, kronshteynlar va osmalar, tom qoplamasining holatining kuzatuvlar durbin yordamida amalga oshirish.

209. Yuk koʻtaruvchi elementlarning kesim yuzalarini aniqlash va devorga birikish holatini aniqlash, ochib koʻrish orqali amalga oshiriladi. Konstruksiyada ochiladigan joy balkon konstruksiyalar ishlashining hisobiy sxemasidan kelib chiqqan holda belgilanishi kerak.

210. Zinapoyalarni texnik koʻrikdan oʻtkazishda quyidagilar aniqlanishi kerak:

konstruksiyalarning xususiyatlari va qoʻllanilgan materiallari;

rekonstruksiya qilingan joylar, elementlarning birikishi, devorlarga konsturksiyalarning mahkamlanish joylari, zinapoya panjarasining mahkamlanish joylarining holati;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning deformatsiyasi;

zina maydonchasi, toʻsinlar, marshlar hamda qadamlarda yoriqlar va shikastlanishlarning mavjudligi. Binoda barcha zina maydonchasi va marshlari pastki va yuqori tomonlardan tekshirilishi.

211. Yigʻma temir-beton elementlardan tiklangan zinalarning deformatsiyasi va shikastlanishini aniqlash zina maydonchalarining devorlarga tayanish joylarini, zina marshlarining tayanchlarini, poʻlat kosourlarga oʻrnatilgan tosh zinalarda zina maydonchalari toʻsinlarining devorga mahkamlanish joylarini ochib koʻrish orqali aniqlanishi lozim.

212. Yogʻoch asosli va poʻlat kosourlarga oʻrnatilgan yogʻoch zinalarni oʻrganishda toʻsinlarning devorlarga mahkamlanish joylarini ochish va elementlarning shikastlanish chegarasini va turini aniqlash uchun yogʻoch konstruksiyalarni zondlash orqali amalga oshirilishi kerak.

213. Tom, yogʻoch stropila va fermalarni oʻrganishda quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

yuk koʻtaruvchi tizimlarning turi (toʻshama, panjara, progonlar) aniqlanishi;

tom yopmasining turi, tom yopmasi materialini yopma nishabligiga muvofiqligi, tom yopmasining esa, ichki suv oqizish tizimi kanallarining holati, ventilyatsiya oʻtkazgichlarining mavjudligi hamda ularning tom yopma yuzasiga nisbatining muvofiqligi aniqlanadi;

tizimning asosiy deformatsiyalari aniqlanadi (toʻsin koʻrinishdagi yopmalar oraligʻining salqiligi va choʻzilishi, elementlar kesim yuzalari va ferma tugunlarining qiyalik burchagi), boʻsh birikmalarning siljishi (ulanadigan elementlarning oʻzaro siljishi, birikish va kesilgan joylarning ezilishi), buzilishning ikkinchi darajali deformatsiyalari va boshqa shikastlanishlar (kesishdagi yoriqlar, siqilishda qatlamlanish va boshqalar);

yogʻochning holati aniqlanadi (chirigan joylari, qoʻngʻizlar taʼsirida shikastlanishlarning mavjudligi), tosh va yogʻoch konstruksiyalar orasida gidroizolyatsiya qatlamining mavjudligi.

214. Buzilishlar mavjud boʻlgan joylarda yogʻochning mustahkamlik sifatini baholash zamburugʻlar yoʻq boʻlgan holatda GOST 16483.18-72 yordamida amalga oshirilishi, yogʻochning namligi GOST 16483.7-71 boʻyicha aniqlanishi lozim.

215. Namlikni aniqlash va mexanik sinov tajribalarini oʻtkazish uchun yogʻochning buzilgan qismidan sinov namunalari ajratib olinadi. Mexanik sinov ishlari uchun namunalar soni uchtadan kam boʻlmasligi kerak.

216. Tom yopmalarining poʻlat konstruksiyalarini oʻrganishda korroziya darajasi va zaiflashgan kesim yuzalari hamda salqiliklarning mavjudligi oʻrganilishi lozim.

217. Temir-beton panellar va chordoq orayopmasi qoplamalarini oʻrganishda ulardagi aniqlangan yoriqlar va salqiliklari baholanishi zarur.

218. Chordoq orayopmasini oʻrganishda qatlam qalinligi, namligi va issiqlikni saqlovchi qatlam (toʻkma)ning hajmiy ogʻirligi, bugʻdan himoya qatlamining mavjudligi va zichligi oʻrganilishi kerak.

11-bob. Kapital taʼmirlash (rekonstruksiya, yangi qurilish) yakunlangandan keyin foydalanishga qabul qilishda bino va inshoot holatini texnik koʻrikdan oʻtkazish

219. Bino va inshootlarda ishlarni olib borish oldindan oʻtkaziladigan texnik koʻrik jarayonida aniqlangan nuqsonlar va shikastlanishlarning xarakteridan kelib chiqqan holda belgilanadi. Bunda, ishlarning ketma-ketligi priborlar va uskunalarni bino va inshoot boʻylab koʻchirishda eng kam mehnat sarfini taʼminlashi lozim.

220. Texnik koʻrikdan oʻtkazishga loyiq deb topilgan kvartiralar sonini binodagi kvartiralarning umumiy sonidan kelib chiqqan holda quyidagi 4-jadvaldan aniqlash lozim.

							4-jadval
Texnik koʻrikdan oʻtkaziladigan binodagi kvartiralarning umumiy soni	Koʻrikdan oʻtkaziladigan kvartiralar soni	Seksiya
		Yon tomoni			Qatorlari
		Qavatlar
		birinchi	oʻrta	oxirgi	birinchi	oʻrta	oxirgi
60 — 80	4	1	-	1	1	-	1
81 — 100	5	1	1	1	1	-	1
101 — 120	6	1	1	1	1	1	1
121 — 150	8	1	1	1	1	1	1
151 — 200	10	2	1	2	-	1	2
201 — 250	12	2	2	2	2	2	2
251 — 300	14	2	2	2	2	2	2
301 — 350	16	3	2	3	3	2	3
351 — 400	18	3	3	3	3	3	3

							4-jadval
Texnik koʻrikdan oʻtkaziladigan binodagi kvartiralarning umumiy soni	Koʻrikdan oʻtkaziladigan kvartiralar soni	Seksiya
		Yon tomoni			Qatorlari
		Qavatlar
		birinchi	oʻrta	oxirgi	birinchi	oʻrta	oxirgi
60 — 80	4	1	-	1	1	-	1
81 — 100	5	1	1	1	1	-	1
101 — 120	6	1	1	1	1	1	1
121 — 150	8	1	1	1	1	1	1
151 — 200	10	2	1	2	-	1	2
201 — 250	12	2	2	2	2	2	2
251 — 300	14	2	2	2	2	2	2
301 — 350	16	3	2	3	3	2	3
351 — 400	18	3	3	3	3	3	3

221. Zinapoya katakchasida, tomda, chordoqda, yertoʻla (texnik yertoʻla) da oʻlchashlarni oʻtkazish uchun bino seksiyasi ixtiyoriy ravishda tanlanishi kerak.

222. Yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan nuqsonlar va shikastlanishlarni hamda xonalar va butun binodan foydalanishga toʻsqinlik qiluvchi parametrlardan chetga chiqish hollari aniqlanganda parametrlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni qayta oʻrganish lozim.

223. Muhandislik uskunani texnik koʻrikdan oʻtkazishni foydalanish rejimda ishlaydigan tashqi tarmoqlarga ulangan tizimlarda amalga oshirish lozim. Yoz faslida isitish tizimlarini oʻrganish ularni suv bilan toʻldirish va bosimga hamda tizimda suv aylanishi bilan isitishga sinash bilan oʻtkazilishi lozim.

224. Parametrlarning maksimal va minimal qiymatlari, ulardan ogʻish hollarining quyi va yuqori chegaralari hamda tanlangan joydagi nuqsonlar birlik miqdorini tavsiflovchi qabul qilingan va yaroqsiz deb topilgan defektlar soni qurilish-montaj va taʼmirlash-qurilish ishlarining sifatini aniqlovchi nazorat normalari boʻlib xizmat qilishi lozim.

225. Parametr oʻlchangan qiymatining oʻrnatilgan yuqori yoki quyi chegaraviy ogʻishdan oʻlchash xatoligining bitta birligiga oshishi yoʻl qoʻyishning buzilishi deb hisoblanishi kerak.

226. Qabul qilish koʻrigida bajariladigan oʻlchashlar hajmi va konstruksiyalar roʻyxati quyidagi 1-ilovaga muvofiq qabul qilinadi.

227. Tanlash asosida oʻtkaziladigan texnik koʻrikdan olingan maʼlumotlar asosida foydalanishga qabul qilinayotgan binoning holati toʻgʻrisida texnik xulosa tuzilishi kerak.

228. Oʻzgarishi mumkin boʻlgan nuqsonlar va shikastlanishlar (choʻkishlar, yoriqlar, egilish deformatsiyalari) aniqlanganda markalar, reperlar va boshqalarni oʻrnatish yoʻli bilan keyinchalik tizimli (siklik) kuzatish imkonini taʼminlash kerak.

12-bob. Reja boʻyicha va rejadan tashqari koʻriklar (profilaktik nazorat) jarayonida hamda turar joy fondini yalpi diagnostika qilish davomida bino holatini texnik koʻrikdan oʻtkazish

229. Binoning konstruksiyalari va muhandislik uskunalarini texnik koʻrikdan oʻtkazish davomida reja boʻyicha va rejadan tashqari koʻriklar olib boriladi.

230. Shikastlangan joylarni texnik koʻrikdan oʻtkazish instrumental asbob-uskunalar yordamida bajarilishi lozim.

231. Rejaviy umumiy koʻriklarni har yili ikki marta, bahor va kuz mavsumlarida oʻtkazilishi, bunda umumiy koʻrik vaqtida binoning konstruksiyalari, muhandislik uskunalari, pardozi va tashqi obodonlashtirilganligi koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

232. Rejadan tashqari koʻrikda muhandislik uskunalarining elementlari yoki alohida konstruktiv elementlar koʻrikdan oʻtkazilishi kerak.

233. Rejadan tashqari koʻriklarni shikastlanishlar yuzaga kelganda yoki qurilish konstruksiyalari va muhandislik uskunalarining ishlashi buzilgan hollarda oʻtkazish lozim.

234. Binoni rejali va rejadan tashqari oʻrganilishi, bunda binoning konstruktiv elementlari va texnik tizimlarining roʻyxati quyidagi 2-ilovaga muvofiq olinishi kerak.

235. Koʻriklar vaqtida konstruksiyalar yuk koʻtarish qobiliyati va ustuvorligining toʻsatdan pasayishiga, alohida konstruksiyalarning buzilishiga yoki uskunalar ishlashining yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan buzilishiga olib keluvchi shikastlanishlar aniqlanganda odamlarning xavfsizligini taʼminlash, shikastlangan joylarning salbiy tomonga yanada oʻzgarishiga yoʻl qoʻymaslik va binoning ishonchliligini qayta tiklash boʻyicha chora-tadbirlar qabul qilinishi lozim.

13-bob. Kapital taʼmir yoki rekonstruksiyani loyihalashda turar joy binosi holatini texnik koʻrikdan oʻtkazish

236. Texnik koʻrikdan koʻzlangan maqsad kapital taʼmir yoki rekonstruksiya ishlari tarkibi hamda hajmini oʻrnatish uchun bino va uning elementlarining haqiqiy holatini aniqlash, vaqt oʻtishi davomida roʻy beradigan oʻzgarishlar (fizik eskirish)ni hisobga olgan holda konstruksiyalarning haqqoniy sifat (mustahkamlik, issiqlik oʻtkazilishiga qarshiligi va boshqa) koʻrsatkichlarini sonli baholashdan iborat boʻlishi kerak.

237. Binoning texnik koʻrigi quyidagi bosqichlardan tashkil topishi lozim:

tayyorgarlik koʻrish;

umumiy koʻrik;

binoning mukammal koʻrigi;

xonalar yoki binoning asosiy holatlarining texnik xulosasi.

238. Tayyorgarlik koʻrish bosqichida dastlabki ishlab chiqilgan loyiha boʻyicha arxiv materiallarini oʻrganish hamda boshlangʻich va koʻrgazmali materiallarni yigʻish ishlari olib borilishi kerak.

239. Binoni texnik koʻrikdan oʻtkazish ishlarini bajarish uchun boshlangʻich materiallar sifatida quyidagilar qabul qilinishi lozim:

texnik topshiriq;

qavatlar boʻyicha inventarizatsion rejalar;

binoning texnik pasporti;

binoning oxirgi umumiy texnik koʻrigi toʻgʻrisida xulosa;

qurilish uchastkasi (seysmiklik, karstlarning mavjudligi va boshqalar) toʻgʻrisida arxiv manbalari va/yoki seysmik mikrorayonlashtirish xaritalari boʻyicha maʼlumotlar;

tarixiy yodgorliklarni muhofaza qilish boʻyicha maʼlumotlar.

240. Umumiy koʻrikni bino holatiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi kamchiliklarni, nuqsonlarni aniqlash va konstruksiyalarni mukammal koʻrikdan oʻtkazish batafsil (instrumental) oʻrganish dasturini tuzgan holda amalga oshirilishi kerak.

241. Binoni umumiy koʻrikdan oʻtkazishda quyidagi ishlar bajarilishi lozim:

binoning konstruktiv sxemasi, qavatlar boʻyicha yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar va ularning joylashishi aniqlanishi;

konstruktiv sxema bilan uygʻunlikda rejaviy yechimlar tahlil qilinishi;

tom konstruksiyalari, eshik va deraza bloklari, zinapoyalar, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar, fasad koʻzdan kechiriladi va fotosuratga tushirilishi;

bino koʻrigining maqsadlariga bogʻliq holda poydevor konstruksiyalarni zondlab oʻrganishda kovlangan, ochilgan joylar belgilanishi;

hududlarning yaqin joylashgan uchastkalarining oʻziga xos jihatlari, vertikal rejalashtirish, uchastkaning obodonlashtirilganlik holati, yogʻingarchilik asosida hosil boʻlgan suvlarini chiqarish yillarining tashkil etilganligi oʻrganilishi;

hisobiy seysmiklik va obyekt joylashgan hududni seysmik mikrorayonlashtirish parametrlari oʻrganilishi;

bino yaqinida toʻkib toʻldirilgan jarliklar, termokarstli oʻpirilgan joylar, yer koʻchishi mumkin boʻlgan zonalar va boshqa xavfli geologik hodisalar roʻy bergan joylarning mavjudligi oʻrnatilishi;

tutun, gaz va ventilyatsion kanallarda tiqiluvchanlik nuqtai nazaridan binoning qurilish hududida joylashganligining aniqlanishi;

taʼmirlash, rekonstruksiya qilish loyihasida hisobga olinishi lozim boʻlgan ishlar hajmlarining nuqsonlar boʻyicha roʻyxatining tuzilishi.

242. Binoning batafsil (instrumental) oʻrganishda bino konstruktiv sxemasini, elementlarning oʻlchamlarini, materiallar va konstruksiyalar holatini butunlay aniqlashtirish uchun bajarilishi lozim.

243. Batafsil (instrumental) oʻrganish sinash uchun asboblar, priborlar, uskunalardan foydalangan holda konstruksiyalarni ochish, olingan namunalarni sinash, deformatsiyalarni oʻrganish va baholash, konstruksiyalar, materiallar, gruntlarning fizik-mexanik xususiyatlarini va boshqalarni aniqlash boʻyicha ishlar bajarilishi kerak.

244. Binoni kapital taʼmirlash, modernizatsiya, rekonstruksiya qilish uchun uning texnik koʻrigi natijasi boʻyicha chiqarilgan texnik xulosa quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

xulosa chiqarish uchun asos boʻlib xizmat qiladigan hujjatlarga tayangan maʼlumotlar roʻyxati;

inshoot tarixi;

inshoot atrofidagi joyning tavsifi;

tashqi koʻrik boʻyicha binoning umumiy tavsifi;

binoning fizik va maʼnaviy eskirganligini aniqlash;

bino konstruksiyalarining tavsifi, ularning xarakteristikalari va holati;

nuqsonlarga ega boʻlgan konstruksiyalarning chizmasi;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar va poydevor zaminini oʻrganish hisoblashlari;

binoning oʻlchashlar asosida bajarilgan rejalari va qirqimlari, shurflar, skvajinalarning rejalari va qirqimlari;

ochilgan joylarning chizmalari;

uchastkaning geologik va gidrogeologik sharoitlari, zamin gruntlarining qurilish xarakteristikasi, foydalanish shart-sharoitlari;

bino shikastlangan holatining sabablarini tahlil qilish (bunday sabablar boʻlganda);

fasadlar va shikastlangan konstruksiyalarning fotosuratlari;

agar bino seysmik hududda joylashgan boʻlsa, u holda uning zilzilabardoshligini baholash;

loyiha tarkibida hisobga olinishi lozim boʻlgan ishlar va ularning hajmlari boʻyicha nuqsonlar dalolatnomasi;

xulosalar va tavsiyalar.

245. Bino joylashgan zaminlar va poydevorlarning texnik koʻrigi quyidagi 5-jadval boʻyicha bajarilishi lozim.

	5-jadval
Binoning oʻrganilishi	Ishning bajarilishi
Binoning kapital taʼmirlash yoki rekonstruksiya, modernizatsiyasi. Poydevor va devor deformatsiyasi.	Poydevor va zaminlarni toʻliq oʻrganish. Burgʻulash uchastkasidagi gruntlarni oʻrganish. Grunt va suvlarni laboratoriya asosida oʻrganish. Poydevor materiallarini nazorat shurflari laboratoriya izlanishlari.
Yer toʻlalardagi namlikni yoki suvlarni paydo boʻlish sabablarini oʻrganish. Yer toʻlalarning chuqurligi.	Nazorat shurflari. Burgʻulash uchastkasidagi gruntlarni oʻrganish. Zamin poydevoridagi namlikning yuqoriligi va gruntlarni quritish yoʻllari. Muhandislik melioratsiya tadbirlariga rioya etilganligini oʻrganish. Gidroizolyatsiya holatini oʻrganish. Suv sathini nazorat qilish.

	5-jadval
Binoning oʻrganilishi	Ishning bajarilishi
Binoning kapital taʼmirlash yoki rekonstruksiya, modernizatsiyasi. Poydevor va devor deformatsiyasi.	Poydevor va zaminlarni toʻliq oʻrganish. Burgʻulash uchastkasidagi gruntlarni oʻrganish. Grunt va suvlarni laboratoriya asosida oʻrganish. Poydevor materiallarini nazorat shurflari laboratoriya izlanishlari.
Yer toʻlalardagi namlikni yoki suvlarni paydo boʻlish sabablarini oʻrganish. Yer toʻlalarning chuqurligi.	Nazorat shurflari. Burgʻulash uchastkasidagi gruntlarni oʻrganish. Zamin poydevoridagi namlikning yuqoriligi va gruntlarni quritish yoʻllari. Muhandislik melioratsiya tadbirlariga rioya etilganligini oʻrganish. Gidroizolyatsiya holatini oʻrganish. Suv sathini nazorat qilish.

246. Qurilishda muhandislik izlanishlari koʻrikka berilgan texnik topshiriqdan kelib chiqqan holda SHNQ 1.02.07-19 ga muvofiq bajarilishi kerak.

247. Izlanishlar tarkibi, hajmi, usullari va ularni bajarish ketma-ketligi tabiiy sharoitlarning murakkablik darajasini hisobga olgan holda muhandislik dasturida boʻlishi lozim.

248. Binoning yer osti konstruksiyalarida oʻtkaziladigan izlanishlar boʻyicha ishlar tarkibiga quyidagilarning kiritilishi zarur:

qaralayotgan hudud yoki qoʻshni uchastkalarda olib borilgan muhandislik-geologik izlanishlar boʻyicha mavjud boʻlgan materiallarni oʻrganish;

uchastkaning rejalashtirilganligi va obodonlashtirilganligini, geologik tuzilishini, fizik-geologik hodisalarni, bino va grunt suvlarining holatini oʻrganish;

tadqiq qilinayotgan bino poydevorlarining joylashish chuqurligiga tegishli boʻlgan materiallarni oʻrganish;

tadqiq qilinayotgan gruntlarni burgʻilash va ularda shurflarni qazish;

zamin gruntlarini laboratoriyalarda tadqiq qilish;

sunʼiy svayli asoslarni va svayli poydevorlarning holatini oʻrganish.

249. Nazorat shurflarining sonini quyidagi 6-jadval boʻyicha qabul qilish lozim.

	6-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Shurflar soni
Zaminga yuklamani oshirmasdan kapital taʼmirlash	binolarda 2-3 ta
Yer toʻla devorlaridagi namliklarni yoki suvlarni yer toʻlaga kirishini bartaraf etish (1 qavatda)	Har bittadan ajratilgan joylarda yoki nam boʻlgan joylarda
Yer toʻlaning chuqurligi	Har bir chuqurlashgan xona devorlarda
Poydevorlarni tashqi va ichki tomonlarida mahalliy sharoitlarga asosan, nazorat shurflarini ochish

	6-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Shurflar soni
Zaminga yuklamani oshirmasdan kapital taʼmirlash	binolarda 2-3 ta
Yer toʻla devorlaridagi namliklarni yoki suvlarni yer toʻlaga kirishini bartaraf etish (1 qavatda)	Har bittadan ajratilgan joylarda yoki nam boʻlgan joylarda
Yer toʻlaning chuqurligi	Har bir chuqurlashgan xona devorlarda
Poydevorlarni tashqi va ichki tomonlarida mahalliy sharoitlarga asosan, nazorat shurflarini ochish

250. Zamin va poydevorlarni batafsil (instrumental) oʻrganishni oʻtkazishda quyidagi ishlarni bajarish zarur:

poydevorlar turini, ularning rejadagi shaklini aniqlash;

joylashish chuqurligi, oʻlchamlarini, avval bajarilgan kommunikatsiya oʻtkazmalari, kuchaytirish va boshqa qurilmalar hamda rostvyorkalar va sunʼiy asoslarni aniqlash;

shikastlangan joylarni oʻrnatish bilan poydevorlar konstruksiyalarining mustahkamligini tadqiq qilish;

laboratoriya sinovlarini oʻtkazish uchun poydevorlarning materiallaridan namunalar olish;

gidroizolyatsiyaning holatini aniqlash;

laboratoriya tahlili uchun zamin gruntidan va grunt suvlaridan namunalar olish;

nazorat shurflari joyning sharoitlariga bogʻliq holda poydevorlarning tashqi yoki ichki tomonidan kovlanish.

251. Zamin va poydevorlarni mukammal koʻrikdan oʻtkazishda kovlanadigan shurflar sonini mazkur SHNQning 3-ilovasining 1-jadvaliga muvofiq qabul qilish, shuningdek shurflarni joylashtirish quyidagicha amalga oshirilishi lozim:

har bir seksiyada eng koʻp yuklangan va yuklanmagan uchastkalardagi har bir konstruksiya turi yonida bittadan shurf kovlanishi;

simmetrik yoki (reja va konturlari boʻyicha) takrorlanuvchi seksiyalar mavjud boʻlganda — bitta seksiyada hamma shurflar qaziladi, qolgan eng koʻp yuklangan joylarda 1-2 ta shurf qazilishi;

qoʻshimcha oraliq tayanchlar qoʻyilishi chamalanayotgan joylarda, har bir seksiyada bittadan shurf kovlanishi;

chuqurliklarga ega boʻlgan devorlarning qarama-qarshi tomonidan eng koʻp yuklangan joylarda har bir qurilma uchun qoʻshimcha 2-3 tadan shurf kovlanishi;

devorlar va poydevorlarda deformatsiyalangan joylar mavjud boʻlsa, u holda bu joylarda albatta shurflar kovlanadi, bunda ish jarayonida zaminning zaif gruntlari chegaralarini yoki qoniqarsiz holatda boʻlgan poydevorlarning chegaralarini aniqlash uchun qoʻshimcha shurflarni qazish joylari belgilanishi;

svayli zamin uchragan holda shurflar svayning yonidan kovlanishi.

252. Poydevorlar yonida joylashgan shurflarning chuqurligi poydevor tagligi chuqurligidan 0,5 m dan oshmasligi lozim.

253. Shurflar kesimining tarhdagi yuzasi quyidagi 7-jadvaldan aniqlanadi.

	7-jadval
Poydevorning chuqurligi, m	Shurf kesim yuzalari, m²
1,5 gacha	1,25
1,5-2,5	2
2,5 va undan yuqori	2,5 va undan yuqori

	7-jadval
Poydevorning chuqurligi, m	Shurf kesim yuzalari, m²
1,5 gacha	1,25
1,5-2,5	2
2,5 va undan yuqori	2,5 va undan yuqori

254. Poydevorlarning sezilarli kengligida shurfning rejadagi oʻlchamini oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

255. Ochiladigan lentasimon poydevordagi shurfning uzunligi 1 m dan kam boʻlmasligi kerak.

256. Muhandislik-geologik vazifalarni bajaruvchi chuqurlar (skvajinalar)ni qazish uskunasi, kovlab oʻtish va mahkamlash usullarini geologik shart-sharoitlar va transport borish imkoniyati, kommunikatsiyalarning mavjudligi, maydonning torligi, gruntlarning xossalari, shurflar kesimlarining oʻlchamlari va chuqurlarning chuqurligiga bogʻliq holda tanlash lozim.

257. Poydevor tagligidan pastda joylashgan gruntlarni tadqiq qilish uchun shurf tubidan skvajinani burgʻulash kerak.

258. Qidirish maqsadida bajariladigan chuqur (skvajina)lar soni muhandislik-geologik ishlar topshirigʻi va dasturi bilan oʻrnatilishi lozim.

259. Gruntlarning fizik-mexanik xarakteristikalarini koʻrik jarayonida gruntdan olinadigan namunalar boʻyicha aniqlanishi, bunda grunt namunalarining miqdori va oʻlchamlari laboratoriya sinovlari kompleksini oʻtkazish uchun yetarli boʻlishi kerak.

260. Chuqurlik boʻyicha xarakteristikalarni aniqlash oraliqlari, gruntlarning deformativ va mustahkamlik xususiyatlarini chuqurlik boʻyicha aniqlash joylari soni SHNQ 2.02.01-24 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

261. Grunt namunalarini olish, ularni himoya qoplamasi bilan oʻrash, saqlash va tegishli joyga yetkazish GOST 12071-2014 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

262. Bino zamini deformatsiyasini oʻlchashni GOST 24846-2012 boʻyicha olib borish lozim.

263. Nivelirlash markalar boʻyicha olib boriladi, nivelirlashni poydevorlar (tasmali poydevorlar)ning qirralari, rejaviy sath ustida joylashgan poydevor (ustunsimon va svayli poydevor) qismlari, sokol orayopmasi randbalkalarining poydevor bilan birikkan joylari va oraliq oʻrtasi boʻyicha olib borishga ham yoʻl qoʻyiladi.

264. Gidrogeologik skvajinalar sifatida burgʻulangan nazorat skvajinalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

265. Skvajinalar gruntni namlash manbasining taʼsir qilish joylariga chamalab burgʻulanishi, bunda binodan taxminan 10 m masofada nazorat skvajinasi burgʻulanib, undagi gruntning namligi tabiiy namlik sifatida qabul qilinishi lozim.

266. Grunt namligini aniqlash uchun zarur boʻlgan namunalar skvajina chuqurligining har bir metridan olinishi kerak.

267. Poydevorlar tagligi enini va uning joylashish chuqurligini naturaviy oʻlchashlar orqali aniqlash lozim.

268. Katta yuklanishga ega boʻlgan uchastkalarda poydevor tagligining eni ikki tomonlama qazilgan shurflar bilan aniqlanishi, bunda kam yuklangan uchastkalarda esa poydevor tagligi enini bir tomonlama qazilgan shurflardan aniqlangan oʻlchamlar boʻyicha poydevorning simmetrik oʻzgargan holati boʻyicha qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

269. Poydevorning joylashish chuqurligi nivelirlash orqali aniqlanishi kerak.

270. Poydevorlarning materiallarini koʻrikdan oʻtkazishni buzmasdan aniqlash uslublarini qoʻllash yoki laboratoriya sharoitlarida sinash mazkur SHNQning 4-ilovasiga asosan amalga oshiriladi.

271. Namlikni aniqlash va mikrologik koʻrik uchun yogʻochdan ishlangan svay ustunlaridan namunalarni yer yuzasidan 20 sm chuqurlikda, yer yuzasida 0-10 sm chuqurlikda va yer yuzasidan yuqorida boʻlganda esa 20-50 sm chuqurlikda olish lozim.

272. Laboratoriya sinovlari uchun tasmali poydevorlar materiallaridan 5 tadan kam boʻlmagan namunalar olinishi kerak.

273. Shurflar va burgʻulash tugagandan keyin chuqurlar toʻldirilishi bilan qatlamlab zichlashtirilishi, ularning tubiga qum sepilishi va qoplama qayta tiklanishi lozim.

274. Shurflarni qazish va koʻrikni oʻtkazish vaqtida shurflar ichiga sirt-yuza suvlarining oqib tushishini bartaraf etuvchi chora-tadbirlarni qabul qilish zarur.

275. Muhandislik-geologik izlanishlardan olingan natijalar SHNQ 2.02.01-24 ga hamda quyidagilarga muvofiq boʻlishi kerak:

qoʻshimcha qavatlarni, yertoʻlalarni va shu kabilarni qurish mumkinligini bilish uchun zamin gruntlarining xossalarini aniqlash;

deformatsiyalarning sabablarini, zaminlar va poydevorlar, boshqa poydevor usti konstruksiyalarini kuchaytirish boʻyicha tadbirlarni aniqlash;

yer osti konstruksiyalari, yertoʻla xonalarini gidroizolyatsiyalash tipini tanlash;

maydonda gidromeliorativ tadbirlarning turi va hajmini oʻrnatish.

276. Muhandislik-geologik koʻrik materiallari zaminning geologik-litologik qirqimi koʻrinishida boʻlishi lozim.

277. Gruntlarni tasniflash GOST 25100-2020 ga asosan amalga oshiriladi. Grunt qatlamlari balandlik (sath) koʻrsatkichlariga ega boʻlishi lozim.

278. Koʻrikdan koʻzlangan maqsadga va chamalanilayotgan taʼmir turiga bogʻliq holda toshli devorlarni koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha quyidagi 8-jadvalda koʻrsatilgan ishlarni bajarish lozim.

	8-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarni bajarilishi
Modernizatsiya, rekonstruksiya yoki kapital taʼmirlash	Devor terimlarini mexanik mustahkamligini oʻrganish. Devorlarni zontlarga ajratish. Devor materiallarini laboratoriya tekshiruvi asosida mustahkamligini aniqlash. Hisobiy oʻrganish
Devor deformatsiyasining sabablarini aniqlash	Devor terimlarini oʻrganish. Mayoqlarni oʻrnatish. Devorlarni mahalliy zontlarga boʻlish. Terimlarni mustahkamligini mexanik aniqlash. Hisobiy oʻrganish
Devorlarda namlik va muzlash sabablarini aniqlash	Devorlarni mahalliy zontlarga boʻlish. Tasniflarni oʻrganish. Devorlarni gidroizolyatsiyasini oʻrganish

	8-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarni bajarilishi
Modernizatsiya, rekonstruksiya yoki kapital taʼmirlash	Devor terimlarini mexanik mustahkamligini oʻrganish. Devorlarni zontlarga ajratish. Devor materiallarini laboratoriya tekshiruvi asosida mustahkamligini aniqlash. Hisobiy oʻrganish
Devor deformatsiyasining sabablarini aniqlash	Devor terimlarini oʻrganish. Mayoqlarni oʻrnatish. Devorlarni mahalliy zontlarga boʻlish. Terimlarni mustahkamligini mexanik aniqlash. Hisobiy oʻrganish
Devorlarda namlik va muzlash sabablarini aniqlash	Devorlarni mahalliy zontlarga boʻlish. Tasniflarni oʻrganish. Devorlarni gidroizolyatsiyasini oʻrganish

279. Devor terimini koʻzdan kechirishda devor konstruksiyasi va materialini, deformatsiyalangan joylarning mavjudligi (yoriqlar, vertikaldan ogʻish hollari, qatlamlangan joylar va boshqalar) ni aniqlab oʻrnatish lozim.

280. Devorlar konstruksiyalari va materiallarining xususiyatlarni aniqlash uchun devor terimida tanlash asosida nazorat zondlashi oʻtkazilishi, bunda zondlash nuqtalarining umumiy sonini mazkur SHNQning 3-ilovasi 4-jadvaliga muvofiq qabul qilinishi kerak.

281. Zondlash, avval oʻtkazilgan koʻriklardan hamda ustki qurilgan va qoʻshib qurilgan qurilmalardan olingan maʼlumotlarni hisobga olib, barcha bosqichlarda olib borilishi lozim.

282. Zondlash paytida namlik va hajmiy massani aniqlash uchun konstruksiyalarning har xil qatlamlaridan materiallarning namunalari mazkur SHNQning 3-ilovasiga muvofiq olinishi kerak.

283. Devorning tadqiq qilinayotgan joylari terim tipini, gʻishtning oʻlchami va sifatini hamda boshqa koʻrsatkichlarni aniqlash uchun yetarli boʻlgan yuzada qoplama va suvoq qatlamlaridan tozalangan boʻlishi lozim.

284. Gʻisht va terim qorishmasining mustahkamligini, buzmasdan nazorat qilish priborlarini qoʻllagan holda, faqat eng koʻp yuklangan ikki deraza orasidagi devorlar yoki devorlarning yaxlit terilgan uchastkalarida oʻlchash zarur.

285. Terimning oʻq boʻyicha choʻzilishga koʻrsatadigan qarshiligini aniqlash uchun nazorat qilishning buzish metodi laboratoriya domkrati yordamida GOST 24992-2014 ga muvofiq bajarilishi kerak.

286. Gʻisht va terim qorishmasining markali mustahkamligini oʻrganishni devorning kam yuklangan joylaridagi deraza osti qismida birinchi qatorni deraza osti oldindan demontaj qilib, uning ikkinchi qatorida bajarish zarur.

287. Qoʻshimcha yuk qoʻyish mumkinligini aniqlashda devorning mustahkamligi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadigan eng muhim hollarda, tosh terimi materiallari va qorishmasining mustahkamligini laboratoriya sinovlari mazkur SHNQning 4-ilovasiga asosan oʻrnatish kerak.

288. Binolar devorlari mustahkamligini aniqlashda laboratoriya sinovlari uchun zarur boʻlgan namunalar soni quyidagilarni tashkil etishi lozim:

gʻisht uchun 8 tadan kam boʻlmasligi, qorishma uchun 20 tadan kam boʻlmasligi;

ichi beton bilan toʻldiriladigan qatlamli terimlardan tayyorlanadigan yirik bloklardan tiklangan devorlarda laboratoriya sinovlari uchun namunalar kern koʻrinishida olinishi.

289. Devorning mustahkamligini aniqlash uchun terimdagi boʻshliqlarni, metall konstruksiyalar va armatura mavjudligi hamda ularning holatini oʻrnatish mazkur SHNQning 4-ilovasida keltirilgan uslublar va priborlardan foydalanib yoki ochish natijalari boʻyicha olib borilishi kerak.

290. Seysmik hududlarda joylashgan binolarning zilzilabardoshligini baholashda terimning oʻq boʻyicha choʻzilishga qarshiligi bogʻlanmagan choklar boʻyicha GOST 24992-2014 ga muvofiq aniqlanadi.

291. Binolarning zilzilabardoshligini hisoblash-eksperimental tadqiqotlar orqali bajarilishi lozim.

292. Binoda zilzilaga qarshi belbogʻlar mavjud boʻlganda ularning holatini baholash betonning mustahkamligi, yoriqbardoshligi, armaturalash parametrlarini hamda tutashgan (kesishgan) joylar hamda belbogʻlarning devorlar va tom yopmalari bilan bogʻlanganlik holatini aniqlash asosida olib borilishi kerak.

293. Deformatsiyalangan devorlarga ega boʻlgan binolarni koʻrikdan oʻtkazishda deformatsiyaning paydo boʻlish sabablari aniqlanishi zarur.

294. Yoriqlar va deformatsiyalarning rivojlanishini nazorat qiluvchi siklik kuzatishlar nazorat mayoqlari, poydevorlarning qirralarini bino perimetri boʻylab nivelirlash, bino krenini aniqlash mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq bajarilishi lozim.

295. Seysmik hududlarda joylashgan binolar uchun koʻrik natijalari boʻlishi lozim.

296. Devorlarning issiqlik himoyasi sifatlarini oʻrganishda quyidagilarni: devorlar va derazalar ichki hamda tashqi sirtlarining haroratini, toʻsuvchi konstruksiyalar orqali oʻtuvchi issiqlik oqimlarini, ichki va tashqi havo haroratini, shamolning tezligi va yoʻnalishini oʻlchash kerak.

297. Oʻrganish maqsadida issiqlik texnikasi hisoblashlarini oʻtkazish, toʻsuvchi konstruksiyalarning fizik xususiyatlarini olish zarur boʻlganda GOST 26254-84 ga tayanish lozim. Muzlash sabablarini oʻrnatish uchun issiqlik texnikasi izlanishlarni muzlagan joylarga ega boʻlgan kvartirada va bunday joylarga ega boʻlmagan kvartiralardan birida oʻtkazilishi lozim.

298. Nuqsonning tarqalish chegarasini qoʻshni kvartiralarni koʻrikdan oʻtkazish bilan aniqlash taqozo etiladi. Binolarning devorlarini yalpi qoʻshimcha isitish qoplamalari bilan isitish zarurligini oʻrnatish (modernizatsiya yoki rekonstruksiya paytida issiqlik himoyasi sifatlarini SHNQ 2.01.04-2018 talablari darajasiga yetkazish) uchun birinchi, oʻrta, yuqori qavatlarda koʻproq shimoliy oriyentatsiyada joylashgan kamida uchta kvartirani koʻrikdan oʻtkazish kerak.

299. Laboratoriya sinovlarining natijalarini sinash dalolatnomasi bilan rasmiylashtirish taqozo etiladi. Yoriqlar va deformatsiyalarning rivojlanishini nazorat qilishga qaratilgan siklik kuzatishlarning natijalarini ish jurnaliga kiritish lozim. Zondlash, ochish, namunalar olish, mustahkamlikni sinashni oʻtkazish joylari texnik holat rejalarida koʻrsatilishi lozim.

300. Oʻrganish hisoblash ishlarini yuz berishi mumkin boʻlgan deformatsiyalarni yoki qoʻshimcha yuklarni uzatish zarurligini baholash uchun materiallarning aniqlangan mustahkamligi va ishchi kesimlarni oʻlchash asosida bajarish zarur.

301. Koʻrik va chamalanilayotgan taʼmir turidan koʻzlangan maqsadlarga bogʻliq holda quyidagi 9-jadvalda koʻrsatilgan toʻliq yigʻma binolarning devorlarini koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha ishlarni bajarish zarur.

	9-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Kapital taʼmirlash	Devor panellari yoki bloklarini choklarining holatini baholash
Modernizatsiya yoki rekonstruksiya	Devor panellari yoki bloklarini choklarining holatini baholash. Qoʻyilgan detallarni oʻzaro bogʻliqligini aniqlash. Yuk koʻtaruvchi devorlarni mexanik mustahkamligini aniqlash. Devorlarni materiallarini mustahkamligini laboratoriya yordamida aniqlash va zontlashtirish. Teplotexnik tavsifini oʻrganish. Hisobiy oʻrganish. Tashqi va ichki devorlarni tovush oʻtkazuvchanligini aniqlash
Devor deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Devorning holatini baholash. Mayoqlarni oʻrnatish. Devorni mahalliy zontlashtirish. Konstruksiya materiallarini mustahkamligini mexanik aniqlash. Qoʻyilgan detallarni oʻzaro bogʻliqligini aniqlash. Deforlarni geometrik parametrlarini aniqlash (shu jumladan, armaturalash parametrlari). Hisobiy oʻrganish
Devorlardagi namlik va muzlash hosil boʻlish sabablarini aniqlash	Tashqi devorlarni choklarini holatini aniqlash. Devorni mahalliy zontlashtirish. Teplotexnik tavsiflarini oʻrganish. Devorning gidroizolyatsiyasini oʻrganish

	9-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Kapital taʼmirlash	Devor panellari yoki bloklarini choklarining holatini baholash
Modernizatsiya yoki rekonstruksiya	Devor panellari yoki bloklarini choklarining holatini baholash. Qoʻyilgan detallarni oʻzaro bogʻliqligini aniqlash. Yuk koʻtaruvchi devorlarni mexanik mustahkamligini aniqlash. Devorlarni materiallarini mustahkamligini laboratoriya yordamida aniqlash va zontlashtirish. Teplotexnik tavsifini oʻrganish. Hisobiy oʻrganish. Tashqi va ichki devorlarni tovush oʻtkazuvchanligini aniqlash
Devor deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Devorning holatini baholash. Mayoqlarni oʻrnatish. Devorni mahalliy zontlashtirish. Konstruksiya materiallarini mustahkamligini mexanik aniqlash. Qoʻyilgan detallarni oʻzaro bogʻliqligini aniqlash. Deforlarni geometrik parametrlarini aniqlash (shu jumladan, armaturalash parametrlari). Hisobiy oʻrganish
Devorlardagi namlik va muzlash hosil boʻlish sabablarini aniqlash	Tashqi devorlarni choklarini holatini aniqlash. Devorni mahalliy zontlashtirish. Teplotexnik tavsiflarini oʻrganish. Devorning gidroizolyatsiyasini oʻrganish

302. Bunday binolarning devorlarini koʻrikdan oʻtkazishda ularning konstruksiyalarini, devorlar mustahkamligini, yoriqbardoshligini, tutashmalar birikishining germetikligini aniqlash, shuningdek armatura va payvandlanuvchi metall detallarning holatini, tutashmalarni toʻldirish isitgichini va materiallarini baholash zarur.

303. Seysmik hududlarda konstruksiyalarning seysmik xavfli uchastkalari va uzellarini tanlash asosida oʻrganish majburiy boʻlib, ularda shikastlangan joylar aniqlangan holda konstruksiyalarning haqiqiy xarakteristikalarini oʻrnatish bilan mukammal koʻrik olib borilishi lozim.

303¹. Yangi qurilishi rejalashtirilayotgan xavflilik omili III va IV toifa boʻlgan obyekt (bino va inshoot)larning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarini avtomatik monitoring qilish uskunasi oʻrnatilishi, bunda uning tarkibida akselerometr va inklinometrdan iborat boʻlishi kerak.

Avtomatik monitoring qilish uskunalaridan olinadigan maʼlumotlarni simli, optik yoki simsiz aloqa orqali uzatilishi taʼminlanishi lozim.

304. Yoriqlar bilan shikastlangan devorlar holatini baholash uchun shikastlanishlarning paydo boʻlish sababini aniqlash zarur, bunda devorlarning tashqi va ichki yuzalarini koʻzdan kechirish, shikastlangan uchastkalarni aniqlash, yoriqlar yoʻnalishlarini fiksatsiyalash, ularning ochilish kengligini oʻlchash, beton va armaturaning holatini baholash uchun yoriqlarga ega boʻlgan uchastkalarni ochish, mayoqlarni qoʻyish va yoriqlarning dinamikasini oʻrnatish uchun devorlarda yoriqlarning ochilishini nazorat qilish boʻyicha siklik kuzatishlar oʻtkazilishi kerak.

305. Tashqi devorlar tutashgan joylarining germetiklik holatini tik quvurlar mavjudligi hamda tutashgan joylarni ochish va toʻldirma materiallarning holatini baholash va germetiklangan joyning adgeziyasi mazkur SHNQning 4-ilovasiga asosan aniqlash kerak. Koʻrikdan oʻtkazishga loyiq deb topilgan tutashgan joylar uchastkalarining soni 20 tadan kam boʻlmasligi lozim, nuqsonlarga ega boʻlgan tutashgan joylarni koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

306. Tutashgan joylarning havo oʻtkazuvchanligini baholash mazkur SHNQning 4-ilovasiga asosan amalga oshiriladi.

307. Bogʻlanishlar va payvandlash detallarining holatini koʻrikdan oʻtkazish uchun, birinchi navbatda, eng noqulay foydalanish sharoitlarida (tomchi oqadigan, muzlagan joylar mavjud boʻlgan, xonalarda havoning yuqori namlanganligi, beton yuzasida zanglagan dogʻlarning mavjudligi, beton himoya qatlamining buzilgan joylari mavjud) boʻlgan konstruktiv uzellarni tanlash zarur.

308. Payvandlash detallari va bogʻlanishlarni oʻrnatish joylari loyihaviy hujjat boʻyicha oʻrnatiladi, har bir muayyan tugunda ularning joylashishi mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq metall izlagich bilan aniqlashtirilishi kerak.

309. Kamida 5 ta tugun ochilishi lozim. Ochilgan detallarni koʻrikdan oʻtkazishda ularning payvandlanganlik va beton bilan qoplanganlik sifatini, korroziya bilan shikastlangan joylarning mavjudligini, xarakterini va oʻlchamini, tozalangandan keyin korroziya bilan shikastlangan element qalinligini aniqlash lozim.

310. Kesimi boʻyicha 30 foizdan ortiq korroziya bilan shikastlangan detallar aniqlanganda binoda yana bir nechta shunga oʻxshash tugunlarni ochish va oʻrganish hisoblashlarini bajarish kerak.

311. Ochish paytida metall elementlarni qoplab olgan beton holati karbonizlash darajasi boʻyicha fenolftaleinli namunalar yordamida aniqlanadi: karbonizirlangan beton ustiga fenolftalein tushganda betonda och qizgʻish rang paydo boʻlishi lozim.

312. Panellar betonining mustahkamligi kuch taʼsirida yoriqlarning yuza kelish sabablari, shuningdek qoʻshimcha yuklarni berish uchun buzmasdan aniqlash uslublari mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq topilishi kerak.

313. Panellar betonining mustahkamligini aniqlash uchun uchastkalar soni 25 tadan kam boʻlmasligi lozim. Shikastlangan uchastkalarning mustahkamligi aniqlanishi lozim.

314. Beton va metall bogʻlagichlarning mustahkamligi qoʻshimcha yuk qoʻyish mumkinligini aniqlash uchun hal qiluvchi rolni oʻynagan hollarda laboratoriya sinovlarini mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq oʻtkazish zarur.

315. Panellarning yuk koʻtaruvchi qobiliyatini aniqlash uchun oʻrganish hisoblash ishlarini oʻtkazish zarur.

316. Hisobiy kesimlarning geometrik oʻlchamlari, shuningdek, koʻchish, egilish, vertikaldan ogʻish ekssentrisitetlari bevosita oʻlchashlar bilan aniqlanishi kerak.

317. Armaturalash parametrlari mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq aniqlanishi, zarur boʻlgan hollarda armaturalash parametrlarini aniqlash uchun ochish ishlari olib borish kerak.

318. Ichki panellarning yuk koʻtarish qobiliyatini aniqlashda ularning oʻq boʻyicha tayanganligi va orayopmalarning devorga tayanish kattaligi, platformali tutashgan joyning toʻliq toʻldirilganligini aniqlash; platformali tutashgan joyda qorishma mustahkamligini aniqlash uchun laboratoriya sinovlari oʻtkazilishi lozim.

319. Sinovlar uchun kamida 6 ta platformali tutashgan joylardan zarur boʻlgan sonda namunalar olinishi kerak.

320. Tashqi devorlar ularning konstruksiyalarini, yengil betonda ichki qatlamlangan joylarning mavjudligini, isitgichning choʻkkanligini aniqlab oʻrnatish, shuningdek materiallardan namunalar olish va ularning namligini, hajmiy massasini, qatlamlarning qalinligini aniqlash uchun zondlashtirish kerak.

321. Zondirlash nuqtalarining soni mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq aniqlanishi lozim.

322. Muzlash sabablarini aniqlash uchun zondirlash muzlagan panellar (bloklar) va muzlamagan panellardan birida oʻtkazilishi kerak.

323. Tashqi devor panellarini issiqlik muhandislik tadqiqotlari mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

324. Oʻrganilayotgan tashqi devor panellar soni quyidagi 10-jadvalga asosan aniqlanishi lozim.

325. Binolarning xonalarida shovqin darajasini oʻlchash tashqi (transport magistrallari, sanoat korxonalari, alohida turuvchi doʻkonlar va boshqalar) va ichki (liftlar, qozonxonalar, ichki qurilgan doʻkonlarning sovutish oʻrnatmalari va boshqalar) shovqin manbalari mavjud boʻlganda olib borishga yoʻl qoʻyiladi.

326. Ichki toʻsuvchi konstruksiyalarning tovush izolyatsiyasini oʻlchashni mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq bajarish taqozo etiladi. Oʻlchashlardan qoniqarsiz natija olinganda (zarur boʻlganda konstruksiyalarni yoki alohida uchastkalarni ochish yordamida) past tovush izolyatsiyasining sabablari oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

327. Sinovlarning natijalarini texnik xulosaga oʻtkazilgan sinovlarning joylari va xarakterini koʻrsatgan holda inventarizatsion rejalarni ilova qilish bilan kiritish zarur.

328. Yogʻoch binolarning devorlarini koʻrikdan oʻtkazishda deformatsiyalar mavjudligi, chirish, zamburugʻ va hasharotlar taʼsirida shikastlangan joylarni oʻrganish lozim.

329. Shikastlanish turini va buzilish jarayonining faolligini aniqlash uchun yogʻoch namunalarini mikrologik laboratoriyaga joʻnatish zarur. Namunalar devorlarning eng jiddiy shikastlangan joylaridan tanlab olinadi. Har bir bino boʻyicha alohida ochilgan uchta uchastkalardan kamida 3 tadan namuna olinadi. Bitta namunada buzilmagan va shikastlangan yogʻoch (oʻtish chegarasida) koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Tashqi zamburugʻli hosilalar mavjud boʻlsa, u holda namunani ular bilan birgalikda olish taqozo etiladi. Namunalarning tavsiya etiladigan oʻlchami 15x10x50 sm (taxtalar uchun 15x5x2 sm) ni tashkil etishi lozim.

330. Yogʻochning chirish va buzilish sabablarini aniqlab oʻrnatish namunalar olingan joylarda namlikni, xonadagi havo almashinuvi (havo oqimining tezligi va boshqalar)ni va xonadagi haroratni oʻlchash orqali olib boriladi.

331. Yogʻochda antiseptikning mavjudligi va uning yogʻochga kirish chuqurligini oʻrganish ichi boʻsh parma yoki SHNQ 2.03.08-22 boʻyicha pribor yordamida olingan namunada uning rangi oʻzgarishi boʻyicha oʻtkazish kerak.

332. Devorlarning namlanishini yoki muzlashini aniqlashda yogʻoch elementlari va isitgich namligini oʻlchashni mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq olib borish taqozo etiladi. Isitgich materialining holatini, hajmiy massasini konstruksiyadan vintli ichi kovak parma bilan olingan namuna boʻyicha baholash kerak.

333. Devorlarning aniqlangan deformatsiyalari (vertikaldan ogʻish holatlari, gorizontal koʻchishlar, birikmalarning siljishi)ni baholash lozim.

334. Seysmik hududlarda hisobiy gorizontal taʼsirlar (shitli uylarda tutashmali birikmalar, karkasli binolarda ustunlarning oxirgi qismlari va tirgaklari, brusli uylarda pastki bir-biriga kiygiziladigan va boshqalar) da berilgan konstruktiv tipdagi binoning fazoviy oʻzgarmasligini taʼminlovchi konstruksiyalar yoki elementlar majburiy tartibda koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

335. Oʻlchovlar va kuzatuvlar natijalari boʻlishi kerak.

336. Pardadevorlarni koʻrikdan oʻtkazish ishlarining tarkibini rejalashtirilayotgan taʼmirlash-qurilish ishlarining turiga bogʻliq boʻlgan holda quyidagi 11-jadvalga muvofiq aniqlash lozim.

	11-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Bino orayopmalarini almashtirmasdan va qayta rejalashtirmasdan kapital taʼmirlash.	Parda devorlar konstruksiyasi va ishning tasnifini aniqlash. Turgʻunligini baholash. Tovush oʻtkazuvchanlikka mustahkamligini aniqlash.
Binoni maʼlum qismidagi orayopmalarni kapital taʼmirlash yoki qayta rejalashtirish (qoldirilgan qismlarga).	Parda devorlar konstruksiyasi va ishning tasnifini aniqlash. Turgʻunligini baholash. Tovush oʻtkazuvchanlikka mustahkamligini aniqlash.
Deformatsiyalangan parda devorlarni alohida taʼmirlash.	Parda devor konstruksiyalarini deformatsiyalanishi va ishning tasnifini aniqlash. Deformatsiyalanish sabablarini aniqlash.

	11-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Bino orayopmalarini almashtirmasdan va qayta rejalashtirmasdan kapital taʼmirlash.	Parda devorlar konstruksiyasi va ishning tasnifini aniqlash. Turgʻunligini baholash. Tovush oʻtkazuvchanlikka mustahkamligini aniqlash.
Binoni maʼlum qismidagi orayopmalarni kapital taʼmirlash yoki qayta rejalashtirish (qoldirilgan qismlarga).	Parda devorlar konstruksiyasi va ishning tasnifini aniqlash. Turgʻunligini baholash. Tovush oʻtkazuvchanlikka mustahkamligini aniqlash.
Deformatsiyalangan parda devorlarni alohida taʼmirlash.	Parda devor konstruksiyalarini deformatsiyalanishi va ishning tasnifini aniqlash. Deformatsiyalanish sabablarini aniqlash.

337. Pardadevorlar konstruksiyalarini tashqi oʻrganish, shuningdek urib koʻrish, burgʻulash, teshiklar ochish va alohida joylarda teshib koʻrish orqali aniqlanishi kerak.

338. Poʻlat mahkamlash detallari va pardadevor karkasining joylashuvi loyihaga muvofiq aniqlanishi va metall detektor yordamida belgilanishi kerak.

339. Yuk koʻtaruvchi yogʻoch pardadevorlarni oʻrganishda har bir qavatda orayopma toʻsinlarining tayanish joylarida yuqori bogʻlamlar ochilishi kerak.

340. Pardadevorlarning ustuvorligi ularning ish xususiyatiga va tarkibiy elementlarining oʻlchamlariga bogʻliq ravishda amaldagi yuklarni hisobga olgan holda hisoblanishi kerak.

341. Boʻrtib chiqqan joylari, boʻylama egilishlar majburiy tartibda oʻlchanishi kerak.

342. Kvartiralar orasidagi parda devorlarning tovush izolyatsiyasini oʻlchash mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq olib borilishi lozim. Oʻlchashlardan qoniqarsiz natijalar olinganda (zarur boʻlsa konstruksiyalarni ochish yordamida) qoniqarsiz tovush izolyatsiyasining sabablari aniqlangan boʻlishi lozim.

343. Texnik xulosada sanitar-texnik asboblarning quvuroʻtkazgichlari joylashgan joylarda parda devorlar uchastkalarining holatini, suvoqning parda devor sirti bilan birikishini, pol konstruksiyasiga tayanishi tufayli roʻy bergan choʻkishlar va boshqa shikastlangan joylarni ham aks ettirishi zarur.

344. Binoni koʻrikdan oʻtkazish maqsadlariga bogʻliq holda ustunlar boʻyicha quyidagi 12-jadvalda koʻrsatilgan ishlarni bajarish taqozo etiladi.

	12-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Yuklamalarni oshirmasdan orayopmalarni almashtirmasdan kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganish va kolonna konstruksiyasini oʻlchash. Mustahkamligini mexanik usulida oʻrganish
Ust qurma, rekonstruksiya yoki orayopmalarni hammasini almashtirish — kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganish va kolonna konstruksiyasini ishlash tasnifini aniqlash. Mustahkamligini mexanik usulida aniqlash. Metall kesimini va mavjud boʻlgan shikastlanishlarini va korroziyalanish darajasini aniqlash. Deformatsiyalanish sabablarini aniqlash. Kolonnani oʻrganish hisoblari.

	12-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Yuklamalarni oshirmasdan orayopmalarni almashtirmasdan kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganish va kolonna konstruksiyasini oʻlchash. Mustahkamligini mexanik usulida oʻrganish
Ust qurma, rekonstruksiya yoki orayopmalarni hammasini almashtirish — kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganish va kolonna konstruksiyasini ishlash tasnifini aniqlash. Mustahkamligini mexanik usulida aniqlash. Metall kesimini va mavjud boʻlgan shikastlanishlarini va korroziyalanish darajasini aniqlash. Deformatsiyalanish sabablarini aniqlash. Kolonnani oʻrganish hisoblari.

345. Oldindan oʻtkaziladigan koʻrikda ustunlarning konstruksiyasini aniqlash, ularning kesimlari va aniqlangan deformatsiyalarni oʻlchash, yoriqlarning ochilish kengligi qayd etish va oʻlchash zarur.

346. Ustunlarning konstruksiyasini nazorat zondlashni oʻtkazish bilan aniqlash zarur.

347. Temir-beton ustunlarda armaturaning joylashishi, uning diametri va beton himoya qatlamining qalinligi mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq elektrmagnit uslub bilan aniqlanishi lozim.

348. Gʻishtli ustunlarda terim ichida metall mavjudligi va uning kesimini aniqlash zarur. Zarur boʻlgan holda teshiklar ochiladi va ustunlarning armaturalari ochiq holatga keltiriladi.

349. Ustunlarda bevosita beton mustahkamligini buzmasdan mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq qoʻllaniladigan uslublar bilan aniqlash taqozo etiladi.

350. Namunalarda GOST 10180-2012 boʻyicha arralab qirqish bilan buzuvchi statik sinov uslublari qoʻllanadi.

351. Nazorat zondlashtirishni oʻtkazishda va namunalar olishda mustahkamlik, yoriqbardoshlik va bikrlikning pasayishi minimal boʻlishi lozim.

352. Mustahkamlikni aniqlash uchun ustunlar soni koʻrikdan koʻzlangan maqsadlarga bogʻliq holda qabul qilinishi lozim (yuklarni oshirmasdan kapital taʼmirlash uchun ustunlarning minimal soni mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq aniqlashga yoʻl qoʻyiladi).

353. Seysmik hududlarda seysmik jihatdan xavfli boʻlgan uchastkalar va karkas tugunlari, kesimlar oʻzgargan joylardagi ustunlar, poydevorlardagi toʻldirilgan joylar, rigellarning ustunlar bilan birikkan joylari va boshqalar) nazoratga olinishi lozim.

354. Payvand choklarining himoya antikorrozion qoplamalarining sifatini belgilash mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq va ustun elementlari kesimlarining haqiqiy oʻlchamlarini oʻlchash uchun metall ustunlarning konstruksiyasini koʻzdan kechirish zarur.

355. Metall namunalarni mexanik sinovlardan oʻtkazish zaruriyati koʻrikning maqsadidan kelib chiqqan holda aniqlanishi kerak.

356. Deformatsiyalar (vertikaldan ogʻish hollari)ni vertikal proyeksiyalash uslubi bilan aniqlash lozim.

357. Yoriqlarning ochilishini nazorat qilish boʻyicha kuzatishlarni olib borish uchun nazorat mayoqlarini oʻrnatish zarur.

358. Aniqlangan shikastlanishlarning xavflilik darajasi va konstruksiyalarning foydalanilishi mumkinligi ularning shaklini, taʼsir qilayotgan kuchga nisbatan oriyentatsiyasini, oʻlchami va oʻzaro joylashganligini hisobga olgan holda oʻrnatilishi kerak.

359. Konstruksiyalarning rejalari va ijro sxemalarida olib boriladigan koʻriklar va oʻlchashlarning joylarini koʻrsatish zarur.

360. Bino koʻrigidan koʻzlangan maqsadlarga va chamalanayotgan taʼmir turiga bogʻliq holda quyidagi 13-jadvalda koʻrsatilgan orayopmalar va tom yopmalarini koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha ishlarni bajarish lozim.

	13-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Orayopmalarni almashtirmasdan, taʼsir qiluvchi yuklarni oshirmasdan kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganishlar. Shikastlanishlarni aniqlash. Orayopmalar materiallarini laboratoriya tekshiruvini oʻtkazish. Orayopmalarni statik sxemada ishlarini olib borish rejasini tuzish. Oʻrganish hisoblari. Mavsumiy yuklamalar yordamida sinov oʻtkazish
Orayopmalarni yoriqlarini va deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Dastlabki oʻrganish. Asboblar yordamida deformatsiyalanishini oʻlchash. Ochish ishlarini bajarish. Orayopmalarni laboratoriya sharoitida tekshiruv natijalari. Oʻrganish hisoblari

	13-jadval
Binoni oʻrganishdan maqsad	Ishlarning bajarilishi
Orayopmalarni almashtirmasdan, taʼsir qiluvchi yuklarni oshirmasdan kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganishlar. Shikastlanishlarni aniqlash. Orayopmalar materiallarini laboratoriya tekshiruvini oʻtkazish. Orayopmalarni statik sxemada ishlarini olib borish rejasini tuzish. Oʻrganish hisoblari. Mavsumiy yuklamalar yordamida sinov oʻtkazish
Orayopmalarni yoriqlarini va deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Dastlabki oʻrganish. Asboblar yordamida deformatsiyalanishini oʻlchash. Ochish ishlarini bajarish. Orayopmalarni laboratoriya sharoitida tekshiruv natijalari. Oʻrganish hisoblari

361. Oldindan oʻtkaziladigan koʻzdan kechirish orqali orayopma tipini (materiallar turi va konstruksiyaning oʻziga xos jihatlari boʻyicha), koʻrinib turgan nuqsonlar va shikastlangan joylarni, taʼmirga yoki orayopmaga taʼsir qiluvchi kuchlar taʼsiriga qarshi kuchaytirishga loyiq deb topilgan orayopma alohida qismlarining holatini aniqlash zarur.

362. Orayopmani koʻzdan kechirishda yuk koʻtaruvchi elementlarda yoki ularning birikkan joylarida yoriqlarning mavjudligini, ularning ochilish uzunligi va kengligini qayd qilish zarur.

363. Yoriqlarni kuzatishni nazorat mayoqlari yoki belgilari yordamida olib borish kerak.

364. Orayopma egilish deformatsiyalari geometrik va gidrostatik nivelirlash mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq aniqlanishi lozim.

365. Temir-beton tom yopmalarini buzmasdan qoʻllaniladigan uslublar bilan sinovlardan oʻtkazishda konstruksiyaning geometrik oʻlchamlari, uning kesimlari, beton mustahkamligi, beton himoya qatlamining qalinligi, armatura sterjenlarining joylashishi va diametri mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

366. Orayopmalarni ochish uning elementlarini mukammal koʻrikdan oʻtkazish va shikastlanganlik darajasini aniqlash uchun bajarilishi lozim.

367. Ochiladigan joylarning umumiy soni binodagi orayopmalar umumiy maydoniga bogʻliq holda mazkur SHNQning 3-ilovasi boʻyicha aniqlanadi.

Ochish ishlari eng nobop zonalarda (tashqi devorlar yonida, sanitariya uzellari va boshqa joylarda) bajariladi.

368. Shikastlanishlar va deformatsiyalarning belgilari mavjud boʻlmaganda ochiladigan joylar sonini, yetib borish qiyin boʻlgan joylarni optik (endoskop tipidagi) priborlar bilan koʻrikdan oʻtkazish bilan ochiladigan joylarning bir qismini pollarda oldindan parmalab ochilgan teshiklar bilan almashtirib, kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

369. Orayopmalarni ochishda quyidagilarni amalga oshirish lozim:

ikkitadan kam boʻlmagan toʻsin va ular orasidagi toʻldirilgan joyda 0,5-1,0 m uzunlik boʻyicha oʻlchash ishlarini taʼminlovchi yuzada pol konstruksiyasini buzishni;

toʻshama taxta (nakat)ning orayopma konstruksiyalariga birikkanligini sinchiklab koʻzdan kechirish uchun yogʻoch orayopmalar nakati sepilmasi, moylanganligi va boʻshliqlarini tozalashni;

toʻsinlar yogʻochining va toʻldirma materiallarning sifatini mexanik zondirlash uslubi, laboratoriya sinovlari uchun namunalar olish yoʻli bilan aniqlashni;

korroziyalanganlik darajasini aniqlash uchun poʻlat toʻsinlardan suvoq qatlamini olishni;

toʻsinlarga tayanadigan svodiklar va temir-beton plitalarning uzunligini aniqlashni;

nastillarning oʻzaro quyilgan beton bilan qoplanganlik darajasini oʻrnatishni;

sanitariya tugunlarida, oshxona va vanna xonalarida gidroizolyatsiyaning holatini aniqlashni;

xonalarda pol konstruksiyasi va orayopma orasida tovushni izolyatsiyalovchi qoʻyilmalarning mavjudligini aniqlashni;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning kesimi va qadamini aniqlashni.

370. Ochilgan joylarning chizmalarida quyidagilarni koʻrsatish zarur:

armaturaning sortamenti va diametrini;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar orasidagi masofani;

qoplama turi va qalinligini, lagalarning oʻlchamlari va ular orasidagi masofani, orayopmaning tayanish joyining oʻlchami, nakatga surkalgan moy turi va moylash qatlamining qalinligini;

toʻshmaning turi va qalami qalinligini; yonmaydigan orayopmalar uchun plitalar va qobiqlarning qalinligi.

371. Koʻrikdan oʻtkazilgan orayopmalarning rejalarida quyidagilar:

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning oʻrnashgan joylari va oʻlchami;

toʻsinlar va progonlarning oraliqlari, ular orasidagi masofa, ochish ishlari olib boriladigan joylar koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

372. Ishlab chiqarish xonalari, yertoʻlalar ustiga ichki qurilgan kvartiralarda havo namligini oʻlchashni olib borish zarur.

373. Orayopma konstruksiyalarini oʻrganishga qaratilgan hisoblashlarni hisobiy kuchlarni oʻrnatish, yuklarning mavjud boʻlgan uygʻunlashuvini oʻrganish va oʻlchashlarda oʻrnatilgan koʻrsatkichlarning haqiqiy qiymatlaridan kelib chiqqan holda kuchaytirish zarurligini aniqlash uchun olib borish lozim.

374. Orayopmalarni namunaviy yuklanish bilan sinashni hisoblangan qiymatlar va konstruksiyalarning haqiqiy holatlari oʻrtasida tafovutlar boʻlgan ayrim hollarda, shuningdek orayopmalarning yuk koʻtarish qobiliyatini boshqa uslublar bilan aniqlashning iloji boʻlmaganda olib borish lozim.

375. Yuklash sxemasi orayopmaning konstruktiv sxemasiga muvofiq ravishda belgilanadi.

Toʻsinlarni sinashda pol konstruksiyasi ochiladi, uchta toʻsin sirti va ular orasidagi toʻldirilma butun uzunligi boʻyicha tozalanadi. Sinash GOST 8829-2018 talablariga muvofiq oʻtkaziladi. Konstruksiyaning xususiy vaznini kiritgan holda nazorat yuki hisobiy kuchning rekonstruksiyadan keyin oʻzgarganligini hisobga olgan holda shu kuch kattaligiga teng qilib qabul qilinadi. Sinovlardan va deformatsiyalarni oʻlchashdan olingan natijalar boʻyicha konstruksiya hisobiy yuk taʼsirida elastik deformatsiyalar chegarasida ishlayotganligi yoki ishlamayotganligi aniqlanadi. Deformatsiyalarni oʻlchash natijalarini kuzatuvlar jurnaliga yozish zarur.

376. Balkonlar, peshtoq va qasnoq (kozirok) konstruksiyalarini koʻrikdan oʻtkazishdan koʻzlangan maqsadlarga bogʻliq holda quyidagi 16-jadvalda keltirilgan ishlarni bajarish kerak.

	14-jadval
Binoning oʻrganishdan maqsad	Bajariladigan ishlar
Balkonlarni kapital taʼmirlash uchun uni holatini aniqlash	Dastlabki oʻrganish. Shikastlanishlarni aniqlash. Materiallarni mustahkamligini aniqlash. Sinovlarga oid dastlabki hisoblar
Balkonlarni deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Deformatsiya xarakterini aniqlash. Ochish ishlarini bajarilishi. Materiallarni mexanik mustahkamligini aniqlash. Dastlabki hisoblar. Balkon konstruksiyalarini sinov yuklamalari orqali laboratoriya sinovidan oʻtkazish

	14-jadval
Binoning oʻrganishdan maqsad	Bajariladigan ishlar
Balkonlarni kapital taʼmirlash uchun uni holatini aniqlash	Dastlabki oʻrganish. Shikastlanishlarni aniqlash. Materiallarni mustahkamligini aniqlash. Sinovlarga oid dastlabki hisoblar
Balkonlarni deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Deformatsiya xarakterini aniqlash. Ochish ishlarini bajarilishi. Materiallarni mexanik mustahkamligini aniqlash. Dastlabki hisoblar. Balkon konstruksiyalarini sinov yuklamalari orqali laboratoriya sinovidan oʻtkazish

377. Oldindan oʻtkaziladigan koʻrikda quyidagilar:

balkon konstruksiyalarining hisobiy sxemasi va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar materiali;

balkon yoki karniz elementlarining asosiy oʻlchamlari (plitalarning uzunligi, eni va qalinligi, toʻsinlar, osmalar, tirgaklar, toʻsuvchi toʻsinlarning uzunligi va ular kesimining oʻlchamlari);

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar (plitalar sirtida yoriqlar, poʻlat toʻsinlarning saliqliklari, poʻlat toʻsinlar, armatura, podveskalarning korroziyaga uchrashi, tom yopmalari va tekislovchi qatlamlarning saqlanganlik holati, balkon plitalarining nishabliklari va boshqalar) oʻrganilishi kerak.

378. Ochish ishlarini yuk koʻtaruvchi elementlarning kesimlarini oʻrnatish va ularning devorga birikkan joylarining holatini baholash uchun olib borish zarur. Ochiladigan joylar balkonlar qasnoq (kozirok) konstruksiyalari ularning ishlashi boʻyicha hisoblash sxemasidan kelib chiqqan holda belgilanishi kerak.

379. Temir-beton konstruksiyalaridagi yoriqlar, choʻzilishlar, nishabliklar, beton himoya qatlamining qalinligi, armatura diametrini oʻlchash va beton mustahkamligini aniqlash mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq bajarilishi lozim.

380. Binodagi hamma balkonlar oldindan koʻrikdan oʻtkazilishi shart.

381. Shikastlangan joylarga ega boʻlgan barcha balkonlarning konstruksiyalari ochilishi va ularning mustahkamligi mexanik aniqlashdan oʻtkazilishi zarur, agar shikastlangan joylar boʻlmasa, u holda binoning har bir fasadidan ikkitadan kam boʻlmagan balkonlar, ularning yarmisi oxirgi qavatdan olinishi kerak.

382. Balkonlar, qasnoqning (kozirok) konstruksiyalarini oʻrganish hisoblashlarini hisobiy kuchlar, yuk koʻtarish qobiliyati va ularni kuchaytirish zarurligini aniqlash uchun bajarish lozim.

383. Agar ochilgan joydan olingan materiallar va hisoblash natijalari konstruksiyalarning ishlashi toʻgʻrisida yetarlicha tasavvurni bermasa, u holda ochiladigan joydan chuqurroq naʼmunaviy andoza olinishi kerak.

384. Namunaviy yuklashni balkonlarni sinash uchun moʻljallangan inventar (gidravlik yoki kanatli) moslamalar yordamida bajarish maqsadga muvofiq deb hisoblanadi. Sinovlar GOST 8829-2018 boʻyicha olib borilishi lozim.

385. Koʻrikdan koʻzlangan maqsadlarga bogʻliq holda quyidagi 15-jadvalda koʻrsatilgan zinapoyalarni koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha ishlarni bajarish taqozo etiladi.

	15-jadval
Binoning oʻrganish maqsadi	Bajariladigan ishlar
Kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganish
Zinapoyalarni deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Deformatsiyalanish sabablarini aniqlash. Yoriq ishlarini bajarish. Dastlabki hisoblar

	15-jadval
Binoning oʻrganish maqsadi	Bajariladigan ishlar
Kapital taʼmirlash	Dastlabki oʻrganish
Zinapoyalarni deformatsiyalanish sabablarini aniqlash	Deformatsiyalanish sabablarini aniqlash. Yoriq ishlarini bajarish. Dastlabki hisoblar

386. Oldindan oʻtkazilgan koʻrik orqali quyidagilar oʻrnatilgan boʻlishi lozim:

konstruktiv jihatlar va qoʻllanilgan materiallar;

rekonstruksiyaga loyiq deb topilgan uchastkalar, elementlarning birikkan joylari, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning devorga kirgʻazib birikkan joylari, zinapoya panjalarining mahkamlanganlik holati;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalardagi deformatsiyalar;

zinapoya maydonchalari, toʻsinlar, zinapoya marshlari, pogʻonalarning shikastlangan joylari va ulardagi yoriqlar;

yogʻoch elementlardagi yogʻochning namligi va shikastlangan joylari.

387. Binodagi barcha zinapoya marshlari va maydonchalari yuqoridan ham va pastdan ham koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

388. Yoriqlar ochilishi, elementlarning egilishlari, payvandlash detallarining mavjudligi, beton himoya qatlamining qalinligi, armaturalash parametrlari va metall elementlar korroziyalanish darajasining nazorat qilinishi mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

389. Temir-beton elementlardan tashkil topgan zinapoyalarning deformatsiyalanish va shikastlanish sabablarini oʻrnatishda zinapoya maydonchalarining devorga kirgan joylari, zinapoya marshlarining tayangan joylarida ochish ishlarini bajarish lozim. Toshdan ishlangan zinapoyalarda metall kosourlar boʻyicha — zinapoya toʻsinlarining devorga kirgan joylarida ochish ishlarini olib borish lozim.

390. Kosoursiz osma toshli zinapoyalarda pogʻonalarning gʻisht terimiga birikish mustahkamligini oʻrganish taqozo etiladi. Metall kosourlarlarga va yogʻoch tetivalarga oʻrnatilgan yogʻoch zinapoyalarni koʻrikdan oʻtkazishda toʻsinlarning devorga kirgan joylari ochiladi va elementlar turini hamda ularning shikastlanganligini aniqlash uchun yogʻoch konstruksiyalar zondlanishi lozim.

391. Stropila va fermalarni koʻrikdan oʻtkazishda quyidagi ishlar bajarilishi kerak:

oldindan oʻtkaziladigan koʻrik, konstruksiyalarni oʻlchash hamda rejalar va sxemalar tuzish ishlarini bajarish;

yuk koʻtaruvchi tizimlar (yopmalar, panjaralar, progonlar) ning tipini oʻrnatish;

tomlar tipini, tom nishabliklarining tom qoplamasi materialiga mosligini, tomlar va ichki suv oʻtkazish quvurlarining holatini, ventilyatsion havo oʻtkazmalarining mavjudligini, ularning tom yuzasiga nisbatini aniqlash;

tizimlar (salqiliklar, toʻsinli tom yopmalari oraliqlarining uzaytirilganligi, elementlar kesimlarining qiyalik burchaklari), oʻzgarishga moyil birikmalarning siljishi (biriktiriladigan elementlarning oʻzaro siljishi, uyilgan joylar va tutashmalardagi ezilgan joylar), buzilgan va boshqa shikastlangan joylarning ikkilamchi deformatsiyalarini aniqlash.

392. Buzilgan obyektlardagi 1 sm lik yogʻochning sifat koʻrsatkichlarini baholashda yillik qatlamlar soni, eski yogʻochning yemirilganlik darajasining foizlardagi miqdori, mustahkamlikni pasaytiruvchi zamburugʻlarning mavjud emasligi aniqlanadi, boʻyalgan joylarida sifat koʻrsatkichlarini baholash oʻtkazilishi lozim.

393. Yogʻochning namligi elektron oʻlchash asboblari yordamida aniqlanishi kerak.

394. Koʻrikdan oʻtkazilayotgan konstruksiyalarda metalldan ishlangan ishchi qismlar mavjud boʻlsa, u holda ulardagi deformatsiyalangan va buzilgan joylarni belgilashga yoʻl qoʻyiladi.

395. Buzilgan elementlardan namlikni aniqlash va mexanik sinovlar oʻtkazish uchun namunalar mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq kesib olinishi lozim.

396. Laboratoriya sinovlari uchun olingan namunalar deformatsiyaga uchragan boʻlishi kerak. Mexanik sinovlar uchun olinadigan namunalar uchtadan kam boʻlmasligi lozim.

397. Metall konstruksiyalarni ularning korroziyalanish darajasini, kesimlarining zaiflanganligini va ulardagi salqiliklarini aniqlash uchun, ularni koʻrikdan oʻtkazish lozim.

398. Temir-beton panellar va chordoqli orayopmalarni koʻrikdan oʻtkazishda tashqi yoriqlarni, salqiliklarni oʻlchash zarur.

399. Chordoqli orayopmalarni koʻrikdan oʻtkazishda isitgich qatlamining qalinligini, namligini va hajmiy massasini oʻrganishga yoʻl qoʻyiladi.

400. Namlangan joylarda armatura, payvandlash detallari va beton holatini baholash uchun chordoqli orayopmalarda, parapet plitalarida ochish ishlarini olib borish zarur.

401. Tomchilar oqadigan joylarni, gidroizolyatsion toʻshama va undagi himoya qatlamning saqlanganligini aniqlash uchun tomni koʻrikdan oʻtkazish lozim. Oʻlchashlar va kuzatishlardan olingan maʼlumotlar asosida xulosa chiqarish, ishchi chizmalarni chizish va koʻrikdan oʻtkazilgan konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini aniqlash boʻyicha hisoblashlarni bajarish kerak.

402. Deraza toʻldirmalarini koʻrikdan oʻtkazishda quyidagilarni aniqlash zarur:

toʻldirma elementlarining deformatsiyalangan va shikastlangan joylarini;

tashqi suv oqizish tarnovlarining holati, deraza oynalariga kondesantning oʻtirish joylari va uning xarakteri, suv sizishi va muzlagan joylarni;

yogʻochning holati, namlikni oʻlchash;

deraza kesakilari va devorlar orasidagi tirqish toʻldirmasining zichlanganlik holati.

403. Deraza kesakilari va devorlar orasidagi tirqish toʻldirmasining zichlanganlik holati, kesaki yogʻochining holati va ularning mahkamlanganligini birikish joylarini ochish bilan mukammal koʻrikdan oʻtkazish orqali aniqlash lozim.

404. Deraza toʻldirmalarini havooʻtkazuvchanlikka sinovlardan oʻtkazish GOST 25891-83 ga asosan amalga oshiriladi. Mukammal koʻrikdan oʻtkazilishga loyiq deb topilgan deraza toʻldirmalarining umumiy sonini 16-jadval boʻyicha qabul qilish lozim.

						16-jadval
Binoning xizmat koʻrsatish muddati yoki taʼmirlanish oraliq muddati, yil	Binodagi xonadonlar soni
	60	100	150	200	250	300	400
10 tagacha	3	3	4	4	4	5	5
11 tadan 15 tagacha	4	5	6	6	7	7	9
16 tadan 20 tagacha	4	6	7	9	9	10	11

						16-jadval
Binoning xizmat koʻrsatish muddati yoki taʼmirlanish oraliq muddati, yil	Binodagi xonadonlar soni
	60	100	150	200	250	300	400
10 tagacha	3	3	4	4	4	5	5
11 tadan 15 tagacha	4	5	6	6	7	7	9
16 tadan 20 tagacha	4	6	7	9	9	10	11

405. Quvuroʻtkazgichlar va suv qaynatish priborlarining korrozion holatini metall devorning maksimal korrozion shikastlanish chuqurligi boʻyicha yangi quvur yoki qaynatish asbobi bilan solishtirish, shuningdek quvurlar koʻndalang kesimining korrozion-qasmoq oʻtirmalari bilan kichrayishining oʻrtacha kattaligi boʻyicha yangi quvur bilan taqqoslash asosida baholash zarur.

406. Namunalarni tizim elementlari (tik turuvchi quvurlar, qizdirish priborlariga ulanadigan quvuroʻtkazgichlar) dan olishga yoʻl qoʻyildi.

407. Elementlardan olingan namunalar boʻyicha korroziya bilan shikastlanishning maksimal chuqurligi va haqiqiy kesimning torayish kattaligi aniqlanadi.

Namunalar qirqib olingan parchalarni tanlash va tashishda quvurlar (namunalar)dagi korrozion qatlamlarning toʻliq saqlanishini taʼminlash zarur.

408. Agar teshuvchi korroziya va teshiklar hosil boʻlishi natijasida oʻtkaziladigan avariyaviy taʼmir bajarilmagan boʻlsa, u holda namunalar kesib olinadigan tik quvurlar soni uchtadan kam boʻlmasligi lozim.

409. Beton bilan qoplangan qismlarga ega boʻlgan tik quvurlar tizimini koʻrikdan oʻtkazishda tahlil uchun namunalarni ularning yertoʻlalardagi magistrallar bilan birikkan joylaridan olish lozim.

410. Namunalar olinadigan ulanish joylarining soni quvurlardan turli seksiyalarga boradiganlari va uydagi isitish priborlariga boradiganlari uchtadan kam boʻlmasligi kerak.

411. Quvurlardagi korrozion shikastlangan joylarning maksimal nisbiy chuqurligining yoʻl qoʻyiladigan kattaligi yangi quvur devori qalinligining 50 foizini tashkil etishi lozim.

412. Quvuroʻtkazgichlarning korrozion-choʻkma qatlamlar bilan torayishining yoʻl qoʻyiladigan kattaligini foydalanishda (haqiqiy gʻadir-budirligi 0,75 mm) boʻlgan quvurlar uchun gidravlik hisobga muvofiq qabul qilish taqozo etiladi. Bunda, quvurlar uchun yoʻl qoʻyiladigan torayish quyidagilarni tashkil etadi — foizida:

dy = 15 mm — 20; du= 20 mm — 15; dy = 25 mm -12; dy = 32 mm -10; dy = 40 mm — 8; dy = 50 mm -6.

413. Isitish pribori issiqlik berishining yoʻl qoʻyiladigan torayish shartidan kelib chiqqangan holda konvektorlar haqiqiy kesimining yoʻl qoʻyiladigan torayishini 10 foizi deb hisoblash kerak.

414. Quvurlar metallining korrozion shikastlanishining nisbiy chuqurligi h_kor aynan bir xil diametr va turdagi quvur devori qalinligi va isitish tizimida foydalanganidan keyin devor metallining qolgan minimal qalinligi ayirmasining yangi quvur qalinligiga nisbati quyidagi formula boʻyicha hisoblash kerak:

Bu yerda:

h_yangi — yangi quvur devorining qalinligi, GOST 3262-75 boʻyicha olinadi;

h_qoldiq — isitish tizimida u yoki bu muddatda foydalanish qilingandan keyin devor metallining qolgan minimal qalinligi.

415. Isitish tizimining tegishli elementi (tik quvurlar, ulanish quvurlari, magistral quvurlar) dan olingan 150 — 200 mm uzunlikdagi quvur namunalari korrozion shikastlanishining maksimal chuqurligini baholash uchun ularni boʻyoq qatlamidan tozalash, namunani boʻylama uzunligi boʻyicha ikkiga arralab boʻlish, soʻngra ikkiga boʻlingan namuna bir boʻlagining ichki yuzasini korroziya mahsullaridan metall koʻringunga qadar tozalanadi.

Tozalashni namunani 5 foizi li ingibirlangan tuzli (sulfatlashgan) kislotada 70 — 80 °S haroratda 20 — 30 daqiqa davomida ushlab turish bilan olib borish taqozo etiladi.

Kimyoviy ishlov berilgandan keyin ichki yuzani simli choʻtka bilan suv sachratmalari ostida tozalanadi.

Agar korroziya mahsullari toʻliq olib tashlanmasa, u holda jarayonni takroran bajarish taqozo etiladi. Shtativga mahkamlangan soat tipidagi intikator (unga mahkamlangan igna) yordamida tozalangandan soʻng quvur ichki devorining korrozion shikastlanishining maksimal chuqurligi millimetr ulushlarida aniqlanadi, bu chuqurlik yuqorida keltirilgan formula boʻyicha yangi quvur qalinligiga nisbatan foizlarda hisoblanadi.

416. Quvur haqiqiy kesimi d_ich ning korrozion-choʻkma qatlamlar bilan torayish kattaligi quyidagi formula bilan aniqlanishi kerak:

Bu yerda:

d_choʻk — qatlamlarga ega boʻlgan quvurning oʻrtacha ichki diametri;

D_yan — yangi quvurning GOST 3262-75 boʻyicha uning tashqi diametriga mos ravishda olingan ichki diametri.

417. Qatlamlarga ega boʻlgan quvurning oʻrtacha diametri shtativga mahkamlangan soat tipidagi intikator yordamida qatlamlar bilan birgalikda quvur qalinligini namuna (tozalanmagan ikkinchi yarim boʻlak) uzunligi boʻyicha har bir 5 — 7 mm dan keyin oʻlchashlar natijasida aniqlanadi. Oʻlchashlar natijalari jamlanadi va devor qalinligining oʻrtacha arifmetik qiymati aniqlanishi lozim.

418. Choʻkindi qatlamlar halqasining ikkilangan oʻrtacha qalinligi quvur ichki diametri qiymatidan ayriladi, choʻkindi qatlamlarga ega boʻlgan quvurning oʻrtacha diametri shunday tarzda aniqlanishi kerak.

419. Quvuroʻtkazgichlar holatini koʻrikdan oʻtkazishni quyidagi nuqsonlarni aniqlashdan boshlash lozim:

quvur metallidagi teshiklarni;

registrlar (sochiq quritgichlar) ning qizimasligini.

420. Quvurlar holatini baholash uchun binoning isitiladigan tizimi quvurlaridan 150 — 200 mm uzunlikda qirqib olinadigan namunalarni taʼminlash lozim. Bunda, namunalar uyning turli seksiyalarida kamida uchta sochiq quritgich (suv tarqatish kraniga ulanish) quvuridan kesib olinishi lozim.

421. Namunalarni tanlab olish va tashishda quvurlardagi korrozion qatlamlarning toʻliq saqlanishini taʼminlash zarur. Beton bilan qoplangan quvuroʻtkazgichlarda tik quvurlardan namunalar (kesmalar) olishni uy yertoʻlasida olib borish kerak.

422. Quvurlardan olingan namunalar korroziyasi maksimal nisbiy chuqurligining yoʻl qoʻyiladigan kattaligi yangi quvur devori qalinligining 50 foizini tashkil etishi lozim.

423. Quvuroʻtkazgichlarning korrozion-choʻkma qatlamlar bilan torayishining yoʻl qoʻyiladigan kattaligini quvurlardan olingan namunalar haqiqiy kesimining 30 foizidan koʻp boʻlmagan qalinlikda kamayishiga teng qilib qabul qilish lozim, buning natijasida sanitariya priborlarida SHNQ 2.04.01-22 boʻyicha erkin minimal bosim taʼminlanishi lozim.

14-bob. Foydalanish jarayonida qayta qurish (rekonstruksiya, qayta loyihalash yoki uskunalar bilan qayta jihozlash) da koʻp kvartirali uylarni texnik koʻrikdan oʻtkazish

424. Kvartirada oʻtkaziladigan texnik koʻrikni mazkur SHNQning 13-bobida keltirilgan talablarga muvofiq mazkur SHNQning 4-ilovasiga muvofiq usullar va asboblarni qoʻllash bilan bajarish lozim.

425. Kvartirada texnik koʻrik oʻtkazilayotgan vaqtda quyidagi ishlar bajariladi:

rejaviy holat tahlil qilinadi;

qurilish loyihasida koʻzda tutilgan xonalar rejasini oʻzgartirish aniqlanadi;

xonalar maydonlarini, xarakterli konstruktiv elementlarni nazorat qilish boʻyicha oʻlchash ishlari, kvartirada muhandislik uskunalari tizimlarini oʻlchash bajariladi;

buyurtmachining rejaviy yechimlari boʻyicha talablari qayd etiladi;

koʻrikdan oʻtkazilganlik toʻgʻrisida dalolatnoma unda oʻz boshimchalik bilan qayta rejalashtirishga yoʻl qoʻymaslik, vaqtinchalik mahkamlash oʻrnatmalari yoki tirgaklarni qoʻyish zarurligini koʻrsatish bilan tuziladi;

kvartiradagi muhandislik tizimlarining holati koʻzdan kechiriladi va tahlil qilinadi;

qurilish konstruksiyalarida, ichki pardozlarda, muhandislik uskunalari tizimida mavjud boʻlgan nuqsonlar, shikastlangan joylar belgilanadi va fotosuratga olinadi (zarur boʻlganda);

bino holatining umumiy xarakteristikalari belgilanadi;

binoning xizmat qilish muddati, yuk koʻtaruvchi elementlar, boshqa qavatlardagi va qoʻshni kvartiralardagi devorlarning shikastlanganlik darajasini inobatga olgan holda binoning eskirganligi hisobga olinadi.

426. Kvartirada oʻtkazilgan koʻrik natijalari boʻyicha texnik xulosa tuziladi, uning tarkibiga quyidagilar kiritilishi lozim:

mulk egasining mahalla (yoki uy-joy mulkdorlar shirkati — UMSH) raisi tomonidan imzolangan arizasi;

texnik topshiriq;

texnik koʻrik uchun asosnoma;

koʻrikdan koʻzlangan maqsad;

asoslanilgan hujjatlar asosida maʼlumotlar roʻyxati;

tashqi koʻrik boʻyicha umumiy holat tavsifi;

obyektning bosh rejada joylashish sxemasi;

binoning meʼmoriy-konstruktiv va muhandislik-texnik yechimlarining umumiy tavsifi;

kvartira haqiqiy holatini koʻrikdan oʻtkazishning uning rejasida koʻrsatilgan grafik sxemalarini (zarur boʻlgan hollarda nuqsonlar yoki shikastlangan joylarning qoʻshimcha qirqimlari, foto dalillari, fizik-geometrik va texnik xarakteristikalari bilan birgalikda) oʻz ichiga olgan natijalari.

427. Binoning loyihaviy namunaviy seriyasi va elementlarning texnik xarakteristikalari arxiv loyiha materiallarini izlash bilan binoning hajmiy-rejaviy, arxitekturaviy-qurilish va muhandislik-texnik yechimlari asosida aniqlanishi kerak.

428. Maxsus loyihalar boʻyicha yoki arxiv maʼlumotlarisiz qurilgan binolar elementlarining texnik xarakteristikalarini aniqlash diagnostikaning buzmasdan aniqlash usulidan foydalanib, yaʼni asbob-uskunalarni qoʻllagan holda pardoz qatlamlarini ochish bilan olib borilishi zarur.

429. Murakkab konstruktiv yechimlarga ega boʻlgan va arxiv maʼlumotlariga ega boʻlmagan koʻp kvartirali uylarda, shuningdek shikastlanishlar va nuqsonlar mavjud boʻlgan kvartiralarning xonalarida texnik koʻrikni oʻtkazish hamda konstruksiyalarni ochishga yoʻl qoʻyilib, bunda konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyati buzilmasligi lozim.

430. Suratga olingan va qayd etilib ochilgan uchastkalarni qayta tiklash ishlari olib borilishi lozim.

431. Texnik xulosada ifodalangan koʻrik natijalari boʻyicha chiqarilgan xulosalar (ishlab chiqilgan tavsiyalar) quyidagilarga asoslangan boʻlishi lozim:

foydalanish davomidagi eskirishni inobatga olgan holda elementlar mavjud holatining texnik tavsiflariga;

binolarni loyihalash, qurish va foydalanish shaharsozlik normalari va qoidalarining talablariga;

amaldagi sanitariya-gigiyena, zilzilabordoshlilik va yongin xavfsizligi talablariga mosligi.

432. Rejalashtirilayotgan oʻzgartirishlarning yozma matnida, bino mustahkamligi, bikrligining buzilish darajasi belgilanadi, koʻrsatilgan parametrlarni qayta tiklash boʻyicha tuziladigan loyihaga texnik tavsiyalar beriladi (kuchaytirish yoki uchastkalarni mustahkamlik va bikrlik boʻyicha konstruktiv muqobil elementlarga almashtirish usullari). Bunda, ishlarning xavfsiz olib borilishini va binoda yashovchilarning xavfsizligini taʼminlovchi vaqtinchalik tadbirlar belgilash lozim.

433. Xizmat qilish muddatlari oxirgi chegaraga yaqinlashgan va shikastlangan yuk koʻtaruvchi elementlarga ega boʻlgan binolarda ichki yuk koʻtaruvchi devorlarni, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni qayta rejalashtirish va oraliqlar ochish boʻyicha ishlarni bajarishga yoʻl qoʻyilmaydi.

434. Konstruksiyalar elementlarida kritik holat aniqlanganda mustahkamlash yoki xavfsiz evakuatsiya qilish boʻyicha choralar koʻrilishi lozim.

15-bob. Yuklar va taʼsirlar

435. Oʻrganish uchun konstruksiyaga taʼsir qiluvchi doimiy va vaqtinchalik quyidagi yuklarning normativ qiymatlari aniqlanishi lozim:

doimiy jihozlarning xususiy ogʻirligi;

saqlanayotgan materiallarning ogʻirligi;

yuk koʻtaruvchi kranlar, koʻtarma kranlar, polda harakatlanuvchi yuk tashish transportlari va boshqa koʻtarish uskunalari ogʻirligi;

koʻchiriladigan jihozlar va taʼmirlash materiallarining xususiy ogʻirligi;

SHNQ 2.01.07-21 da koʻrsatilgan vaqtinchalik teng taqsimlangan yuklari, shamol va qor yuklari taʼsiri.

436. Ushbu yuklar uchun ishonchlilik koeffitsiyentlari SHNQ 2.01.07-21 ga muvofiq olinishi kerak.

437. Obyektni oʻrganish vaqtida quyidagi haqiqiy yuklar aniqlanishi lozim:

yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarning xususiy ogʻirligi;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga tayanadigan pollar, pardadevorlar va ichki devorlar ogʻirligi.

438. Yigʻma yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning xususiy ogʻirligidan hosil boʻladigan yuklar oʻrganilayotgan obyektning qurilish davrida amalda boʻlgan chizmalar va kataloglar boʻyicha aniqlanadi, shuningdek chizmalar yoʻq boʻlgan holda — oʻlchashlar natijalari boʻyicha aniqlanishi lozim.

439. Monolit temir-beton yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning ogʻirligi oʻrganish davomida olingan oʻlchashlar natijalari boʻyicha aniqlanishi kerak.

440. Poʻlat konstruksiyalarning xususiy ogʻirligi asosiy elementlarni oʻlchov natijalari boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyilib, bunda asosiy elementlarga quyidagilar kiradi:

Fermalarda — kamarlar va panjara sterjenlari;

toʻsinlar va yaxlit devorli ustunlarda — kamar va devorchalari;

yigʻma ustunlarda — kamarlar;

bogʻlanishlarda — panjara kamarlari va elementlari.

441. Konstruksiyalarning toʻliq ogʻirligi asosiy elementlarning xususiy ogʻirliklarini mazkur SHNQning 11-ilovasiga muvofiq olinadigan ogʻirlik boʻyicha qurilish koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali aniqlanishi kerak.

442. Statsionar jihozlardan tushadigan yuklarni tabiiy sharoitda oʻtkazilgan oʻrganishlar natijalari boʻyicha aniqlashtirilgan holda texnik hujjatlar asosida aniqlanadi, statsionar jihozning joylashish sxemasi binoning boʻluvchi oʻqlariga bogʻlagan va konstruksiyalarga tayanish usulini koʻrsatgan holda tuzilishi zarur.

443. Jihozning haqiqiy ogʻirligi uning pasporti boʻyicha qabul qilinadi. Sxemaga qoʻshimcha ravishda kommunikatsiyalarning joylashishi ularning ogʻirligi va konstruksiyalarga mahkamlanish joylari koʻrsatilgan holda kiritilishi kerak.

444. Yopma va orayopma konstruksiyalariga taʼsir qiluvchi doimiy yuklar (tovushdan va issiqdan himoyalovchi materiallar, tekislovchi qatlamlar, tom yopmalarining gidroizolyatsiyasi, pol qoplamasi) ularni ochish bilan qatlamning zichligi va qalinligini aniqlash yoki tomonlari 0,04-0,25 m gacha boʻlgan yuzadagi maydonni qirqib materiallarning ogʻirligini tortib koʻrish bilan aniqlanadi. Unda ochishlar soni qavat sathida kamida uchta boʻlishi va tomonlari 500 m boʻlgan yuzadagi maydondan oltitadan kam boʻlmasligi kerak.

445. Ochishlar natijalari boʻyicha meʼyoriy yuklar qiymatlari quyidagi ifodalar orqali hisoblanishi kerak.

Bu yerda:

q_m— yukning oʻrta arifmetik qiymati boʻlib, barcha ochilgan maydonlar boʻyicha olinadi;

t_α— Student koeffitsiyenti mazkur SHNQning19-jadvalida keltirilgan;

n— ochilgan maydonlarning soni;

S — oʻlchashlar natijalarining oʻrta kvadratik chetlanishi;

Bu yerda:

q_i — i — namunaning ogʻirligi.

446. Barcha turdagi konstruksiyalarning xususiy ogʻirligidan yuklar uchun ishonchlilik koeffitsiyenti 1.1 ga teng deb qabul qilinishi lozim.

447. Muhitning agressivlik darajasi SHNQ 2.03.11-24 ga asosan aniqlanishi kerak.

448. Zilzilaviy hududlarda foydalanish qilinayotgan bino va inshootlarni oʻrganishda asosiy tebranish shakllariga mos xususiy tebranish davrlarini hamda qaralayotgan nuqtalarning nisbiy koʻchishlarini aniqlash maqsadida mikrodinamik sinovlarni oʻtkazish maqsadga muvofiq hisoblannishi lozim.

449. Mikrodinamik sinovlarni oʻtkazishda quyidagilardan foydalanilishi kerak:

bevosita bino konstruksiyalariga yoki gruntga oʻrnatib, belgilangan yuklanish koʻrsatkichlari bilan seysmovibratorlarni qoʻllagan holda sinaladadigan vibrodinamik usuli;

massasi 30 — 50 kg boʻlgan plastik yuk bilan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarga zarba berish yordamida impuls uygʻotish usuli.

Styudent t_α koeffitsiyentining qiymati 0,95 bilan taʼminlanganda

(bir tomonlama cheklash)

Styudent t_α koeffitsiyentining qiymati 0,95 bilan taʼminlanganda

(bir tomonlama cheklash)

	17-jadval
Sinovlar soni	t_α
1	6,31
2	2,92
3	2,35
4	2,13
5	2,01
6	1,94
7	1,89
8	1,86
9	1,83
10	1,81
11	1,80
12	1,78
13	1,77
14	1,76
15	1,75
20	1,73
25	1,71
30	1,70
40	1,68

	17-jadval
Sinovlar soni	t_α
1	6,31
2	2,92
3	2,35
4	2,13
5	2,01
6	1,94
7	1,89
8	1,86
9	1,83
10	1,81
11	1,80
12	1,78
13	1,77
14	1,76
15	1,75
20	1,73
25	1,71
30	1,70
40	1,68

16-bob. Konstruksiyalar va ularning elementlarini oʻrganish hisoblari

450. Bino va inshootlarni hisoblash va konstruktiv elementlardagi zoʻriqishlarni foydalanish yuklamalar taʼsirida aniqlash qurilish mexanikasi va materiallar qarshiligi usullari asosida amalga oshirilishi kerak.

451. Hisoblash ishlari sertifikatlangan kompyuter dasturlari yordamida muhandislik usullari bilan amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

452. Hisoblashlar aniq oʻrganishlar natijalarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim:

binoning geometrik koʻrsatkichlari va uning konstruktiv elementlari, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning oraliqlari, balandliklari, hisobiy kesim yuzalarining oʻlchamlari;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning tayanish va birikish sxemalari, ularning haqiqiy hisobiy sxemalari;

konstruksiyalarda qoʻllanilgan materiallarning hisobiy qarshiliklari;

konstruksiyalardagi yuk koʻtarish qobiliyatiga taʼsir qiluvchi nuqsonlar va shikastlanishlar;

bino va inshootning haqiqiy yuklari, taʼsirlari va ishlash sharoitlari.

453. Haqiqiy hisoblash sxemasi oʻrganishlar natijalari boʻyicha aniqlanadi. Unda quyidagilar aks ettirilishi kerak:

tayanish sharti yoki boshqa yondosh qurilish konstruksiyalari bilan birikishi hamda tayanch mahkamlanishining deformatsiyalanishi;

kesimlar yuzalarining geometrik oʻlchamlari, oraliqlar va ekssentrisitetlarning qiymati;

haqiqiy yoki talab qilinadigan yuklarning turi va tavsifi, ularning qoʻyilish nuqtasi yoki konstruktiv elementlar boʻylab taqsimlanishi;

konstruksiyalarning nuqsonlari va shikastlanishlari;

454. Temir-beton konstruksiyalar ishining real hisobiy sxemasini aniqlashda ularning geometrik koʻrsatkichlari bilan birga haqiqiy armaturalanish va oʻzaro birikish usulini hisobga olish kerak.

455. Beton va temir-beton konstruksiyalarining yuk koʻtarish qobiliyatini hisoblash SHNQ 2.03.01-24 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

456. Poʻlat konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini hisoblash SHNQ 2.03.05-23 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

457. Tosh va armaturalangan tosh konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini hisoblash SHNQ 2.03.07-21 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim .

458. Yogʻoch konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini hisoblash SHNQ 2.03.08-22 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

459. Zilzilaviy hududlarda foydalanish qilinadigan bino va inshootlar konstruksiyalarining hisobi QMQ 2.01.03-19 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

460. Amalga oshirilgan hisoblar asosida quyidagilar aniqlanishi lozim:

foydalanish yuklari, jumladan seysmik taʼsirlardan konstruksiyalardagi zoʻriqishlar;

konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyati.

461. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarda oʻtkazilgan oʻrganishlarga asoslanib, oʻrganish hisoblarini bajarish va natijalarni tahlili boʻyicha konsturksiyalarning texnik holati kategoriyasi toʻgʻrisida xulosa qilinadi va ulardan kelajakda xavfsiz foydalanish boʻyicha yechimlar qabul qilinishi lozim.

462. Agar konstruksiyadagi zoʻriqishlar uning yuk koʻtarish qobiliyatidan oshib ketsa, hatto oʻrganish vaqtida bevosita kuzatishlarda yaqqol koʻrinadigan shikastlanishlar boʻlmagan holda ham konstruksiyaning holati ruxsat etilmagan yoki avariya holati deb tan olinishi kerak.

17-bob. Muhandislik jihozlarining texnik holatini oʻrganish

463. Bino va inshootlarning texnik holatini kompleks oʻrganish jarayonida muhandislik jihozlari tizimlarining texnik holatini oʻrganish amalga oshirilishi lozim.

464. Muhandislik jihozlari va ularning elementlarini oʻrganish, tizimning haqiqiy texnik holati, nuqsonlar, shikastlanishlar va nosozliklar, jismonan va maʼnan eskirishni miqdoriy baholash hamda loyihadan chetlashishlarni oʻz ichiga olishi kerak.

465. Muhandislik jihozlari tizimining maʼnan eskirishi ularning foydalanish sifatiga nomuvofiqligi yoki oʻzining funksional vazifasiga koʻra oʻrnini bosa oladigan boshqa muhandislik jihozlarining yoʻqligi bilan aniqlanishi lozim.

18-bob. Toʻsuvchi konstruksiyalar tovushdan himoya qatlamini, muhandislik jihozlar shovqinini, vibratsiya va tashqi shovqinni oʻrganish

466. Binolar toʻsuvchi konstruksiyalarining tovushdan himoya xususiyatlari (devorlar, pardadevorlar, qavatlararo yopmalar, eshiklar va tashqi toʻsuvchi konstruksiyalarning tovushdan himoyasi) GOST 27296-2012 ga muvofiq tabiiy sharoitda oʻlchash yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

467. Tovushdan himoya qatlamining tabiiy sharoitdagi oʻlchovlari qoidaga koʻra binoning boʻsh qismlarida amalga oshiriladi.

Unda konstruktiv yechimlari va qoʻllash sharoiti (rejaviy, konstruktiv) boʻyicha oʻzaro farq qiladigan toʻsiq variantlari sinab koʻriladi. Masalan, toʻsuvchi konstruksiyalar variantlari sifatida yuzalari turlicha boʻlgan xonalardagi orayopmalar, turli qalinlikdagi devorlarga tayanadigan, ikkitadan ortiq xonani ajratib turadigan akustik jihatidan bir jinsli boʻlmagan orayopmalar koʻrib chiqilishi kerak.

19-bob. Oʻrganish natijalarini rasmiylashtirish

468. Oʻrganish natijalariga koʻra bino yoki inshootlar konstruksiyalarining texnik holati boʻyicha oʻrganish oʻtkazish zarur boʻlgan loyiha va texnik hujjatlaridan olingan konstruksiyalarning foydalanish xususiyatlarini xarakterlovchi materiallar boʻyicha maʼlumotlar aks etgan dalolatnoma, xulosa yoki hisobotlar tuzilishi lozim.

469. Oʻrganish natijalari boʻyicha yakuniy hujjatda quyidagilar keltirilishi kerak:

rejalar, qirqimlar, nuqsonlar va shikastlanishlar qaydnomasi yoki ulardan ajralib turuvchi rasmlari bilan nuqson va shikastlanishlarning sxemalari;

temir-beton va tosh konstruksiyalardagi yoriqlarni joylashish sxemalari hamda ularning paydo boʻlishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

texnik topshiriq yoki oʻrganish oʻtkazish dasturida aniqlanishi nazarda tutilgan nazorat qilinadigan barcha belgilarning qiymatlari;

oʻrganish dasturida konstruksiyalar hisobini oʻtkazish nazarda tutilgan boʻlsa, hisob natijalari;

konstruksiyalarni mustahkamlash, nuqson va shikastlanishlarni bartaraf etish hamda ularning paydo boʻlish sabablari boʻyicha tavsiya etilgan chora-tadbirlarni inobatga olib, konstruksiyalarning holatini baholash.

470. Ushbu roʻyxat konstruksiyalarning holati, oʻrganishning sabablari va vazifalariga bogʻliq ravishda qoʻshimcha ravishda mazkur SHNQning 12-ilovasiga muvofiq toʻldirilishi mumkin.

20-bob. Bino va inshootlarning texnik holatini monitoring qilish

1-§. Asosiy qoidalar

471. Monitoring qilishning asosiy maqsadi atrofdagi bino va inshootlarga, atmosferaga, qurilish va keyingi foydalanish davrida geologik va gidrogeologik muhitga yangi qurilish yoki rekonstruksiya qilinayotgan obyektlarning taʼsirini baholash, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan salbiy holatlar boʻyicha oʻzgarishlar prognozini ishlab chiqish, nuqsonlarni oʻz vaqtida aniqlash, salbiy jarayonlarning oldini olish va bartaraf etish, prognoz natijalarini aniqlashtirish va loyiha yechimlarini tuzatishdan iborat boʻlishi kerak.

472. Mavjud bino va inshootlar foydalanilishining ishonchliligi va saqlanishini taʼminlash, atrof-muhitning salbiy oʻzgarishlariga yoʻl qoʻymaslik, konstruksiyalardagi nuqsonlarning oldini olish va bartaraf etish hamda qabul qilingan yechimlar bajarilishini tekshirib borish boʻyicha yechimlarning ishlab chiqilishi monitoringni vazifasiga kirishi kerak.

473. Monitoring jarayonida yangi qurilish yoki rekonstruksiya taʼsiridagi bino va inshootlarning holati boʻyicha xususiyatlarining sifat va miqdoriy oʻzgarishiga olib keluvchi statik, dinamik va texnik taʼsirlarning butun majmuasi hamda ularning foydalanishga yaroqliligi koʻrib chiqilishi lozim. Zarurat tugʻilganda ularning foydalanish ishonchliligini taʼminlash uchun konstruktiv yoki boshqa himoya choralari ham ishlab chiqilishi kerak.

474. Quyidagi hollarda monitoring olib borilishi kerak:

bino va inshootlarning texnik holatini nazorat qilish va ushbu holatning yomonlashuviga olib keladigan salbiy omillarni oʻz vaqtida bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlarni koʻrishni;

yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatida oʻzgarishlar paydo boʻlgan va shuning uchun ularning texnik holatini oʻrganish zarurati tugʻilgan obyektlarni aniqlashni;

obyektlar ish qobiliyatining cheklanishiga yoki avariya holatiga olib kelishi mumkin boʻlgan konstruksiyalar va zamin gruntlarining kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatining salbiy oʻzgarishining erta bosqichini oʻz vaqtida aniqlash hisobiga bino va inshootlarning xavfsiz ishlashini taʼminlashni;

obyektning texnik holatidagi oʻzgarishlar darajasi va tezligini kuzatish hamda uning qulashini oldini olish boʻyicha favqulodda choralar koʻrishni.

475. Muayyan bino va inshoot texnik holatining monitoringi masalalarini aniqlash uchun monitoring oʻtkazish dasturi ishlab chiqiladi, unda ish turlari roʻyxati bilan bir qatorda, obyektning texnik holati hamda umumiy davomiyligini hisobga olgan holda kuzatuvlar tizimi va davriyligi belgilanishi kerak.

476. Kuzatish tizimini tanlashda monitoring oʻtkazishning maqsadi hamda jarayonlarning bajarilish tezligi va ularning vaqt boʻyicha oʻzgarishi, oʻlchashlarning davomiyligi, oʻlchashlarning xatoliklari, shu jumladan atrof-muhit holatining oʻzgarishi, shuningdek, tabiiy-texnogen xarakterdagi meʼyordan chetga chiqishlar va toʻsqinliklar taʼsiri hisobga olinishi lozim.

477. Monitoring qilishda kuzatish tizimining uslubiyoti va hajmi, shu jumladan oʻlchashlar obyekt (obyektlar) ning joriy texnik holati toʻgʻrisida ijro etuvchiga asosli xulosa tayyorlash uchun olingan maʼlumotlarning ishonchliligi va toʻliqligini taʼminlashi kerak.

478. Uzoq muddatli kuzatishlar va tashqi sharoitning oʻzgarishida oʻlchov qurilmalari uchun sharoitlar oʻzgarishi va kompensatsion tuzatishlar (harorat, namlik va boshqalar) ni hisobga olishni taʼminlash kerak.

479. Monitoring oʻtkazishning har bir bosqichi natijasida bino yoki inshootning joriy texnik holati toʻgʻrisida asoslangan xulosa tayyorlash va uning yaqin davrda holati boʻyicha qisqa muddatli prognoz berish uchun yetarli maʼlumotlar olinishi lozim.

480. Bino va inshootlar texnik holati monitoringining dastlabki bosqichi, ularning texnik holatini umumiy monitoringidan istisno ravishda ularning texnik holatini oʻrganish hisoblanadi. Bu bosqichda bino va inshootlarning texnik holati toifalari belgilanadi, konstruksiyalaridagi nuqsonlar qayd etiladi, holatining oʻzgarishi (shuningdek, yangi nuqsonlarning yuzaga kelishi) monitoring davomida kuzatib borilishi kerak.

2-§. Monitoring tarkibi

481. Funksional vazifasiga koʻra monitoring quyidagi kichik boʻlimlarni:

obyektga asoslangan, yangi qurilish yoki rekonstruksiya qilinayotgan obyektning zamini, poydevorlari va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari hamda uning atrofdagi binolar va yer osti inshootlari, shuningdek infratuzilma obyektlarini holatining barcha turdagi kuzatishlarini;

geologik — gidrologik, gruntlarning holati, yer osti suvlari sathi va tarkibining oʻzgarishi va destruktiv jarayonlarning rivojlanishi-eroziya, koʻchkilar, karst-suffoziya hodisalari, yer sirtining choʻkishi va boshqa oʻzgarishlarni tartibli kuzatish tizimlari, shuningdek harorat, elektr va boshqa fizik maydonlar holatini;

ekologik — biologik, tabiiy muhitdagi oʻzgarishlarni kuzatish tizimlari, radiatsiya holati va boshqalarni;

analitik, kuzatishlar natijalarini baholash va tahlil qilishni oʻz ichiga oluvchi, hisobiy prognozlarini amalga oshirish, oʻlchov natijalari bilan prognoz kattaliklar parametrlarni solishtirish, zararli taʼsirlarning salbiy oqibatlarini oldini olish yoki bartaraf etish chora-tadbirlarini ishlab chiqish va bu taʼsirlar intensivligining oshirishga yoʻl qoʻymaslik choralarini oʻz ichiga olishi kerak.

482. Monitoring qoʻshimcha ravishda quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

hisobiy prognozlarni bajarish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha muhandislik-geologik tadqiqotlar hajmi va tarkibiga qoʻyiladigan talablarni ishlab chiqish;

bino va inshootlarning texnik holatiga qoʻyiladigan talablarni ishlab chiqish;

bino va inshootlarning ruxsat etilgan chegaraviy va notekis deformatsiyalari qiymatlariga qoʻyiladigan talablarni ishlab chiqish;

poydevorga taʼsir etuvchi yuklar qiymatlarini hisoblash, poydevor toʻshamasidan gruntga tushadigan haqiqiy bosimni hisoblash va uni SHNQ 2.02.01-24 boʻyicha zamin gruntining hisobiy qarshiligi bilan oʻzaro taqqoslash;

SHNQ 2.02.03-21 boʻyicha qoziqli poydevorlarga taʼsir etuvchi yuklarni hisoblash;

bino va inshootlarning yer osti va usti qismlari konstruksiyalari boʻyicha texnik maʼlumotlarni yigʻish va tahlil qilish;

mavjud binolarning poydevorlari va zaminlarini mustahkamlash boʻyicha loyiha yoki texnik hujjatlarni tahlil qilish.

483. Monitoring qilish usullari va texnik vositalari mavjud inshootlarning masʼullik darajasi, ularning konstruktiv xususiyatlari, yangi obyektlarini qurish usullari, maydonining geologik va gidrogeologik sharoitlari, mavjud binolarning joylashish zichligi, geotexnik prognoz natijalari bilan inshootga qoʻyiladigan foydalanish talablarga muvofiqligiga bogʻliq ravishda belgilanishi kerak.

484. Obyektning geotexnik murakkablik toifasi (kategoriya) oʻtgan yillardagi qidiruv materiallarini tahlil qilish va inshootlarning masʼullik darajasi asosida monitoring boshlanishidan oldin oʻrnatiladi va monitoring dasturida oʻz aksini topishi, ushbu toifa loyihaning har qanday bosqichida va monitoring qilish davrida aniqlanishi lozim.

485. Geotexnik toifalar uchga (I, II va III) ajratilishi kerak.

486. Muayyan geotexnik toifasiga kiruvchi har xil grunt sharoitlarida joylashgan turli masʼullik darajasidagi obyektlarni belgilash va ular uchun grunt xususiyatlari hamda qoziqlarning yuk koʻtaruvchanlik qobiliyatini aniqlash SHNQ 2.02.03-21 boʻlimlari boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

487. Atrof-muhit, radiatsiya holati va boshqa oʻzgarishlarning ekologik — biologik

kuzatishlari, inshootlarga taʼsir qiluvchi zararli jarayonlari, ionlashtiruvchi nurlanish manbalari, atmosfera, tuproq va gruntlarni zararli moddalar bilan ifloslanishi hamda gruntlar hamda suvlarning qurilish materiallariga nisbatan agressivligi oshgan holatlarda oʻtkaziladi. Ekologik kuzatishlarning tarkibi va hajmi amaldagi meʼyoriy hujjatlarga muvofiq ish dasturida aks ettirilishi lozim.

488. Monitoring oʻtkazish bir necha bosqichlarni oʻz ichiga olishi kerak:

yangi qurilayotgan obyektning zamin grunti va poydevorlarining mumkin boʻlgan deformatsiyalarini nazariy hisoblashlar;

yangi qurilish va ishlab chiqarish jarayonlarining mavjud bino va inshootlarga taʼsirini baholash;

mavjud bino va inshootlarga yangi qurilishning haqiqiy taʼsirlarini tabiiy sharoitda oʻrganish uchun kuzatuv tizimini ishlab chiqish;

tabiiy sharoitda qurilmalarni oʻrnatish;

qurilish amalga oshirilayotgan jarayonda, foydalanishning dastlabki va soʻnggi yillarida zamindagi jarayonlarning barqarorlashgunga qadar monitoring ishlarini olib borish.

489. Barcha mumkin boʻlgan chetlashishlarni tezda aniqlash, zarur oʻzaro bogʻliqliklarni oʻrnatish va butun jarayonni boshqarish imkonini beruvchi keng qamrovli avtomatlashtirilgan dastur yordamida monitoringni amalga oshirish maqsadga muvofiq hisoblanishi lozim.

3-§. Monitoring qilishga qoʻyiladigan umumiy talablar

490. Kuzatish tizimini tanlashda jarayonlar tezligini hisoblangan prognozlarining kattaliklari va ularning vaqt boʻyicha oʻzgarishi, oʻlchashlar davomiyligi, ob-havo sharoitlarining oʻzgarishi tufayli oʻlchash xatoliklari hamda geofizik, harorat, elektr va boshqa sohalarning anomal taʼsirlarini hisobga olish kerak.

491. Kuzatish tizimlari va nazorat u sullarining aniqligi olingan maʼlumotlarning ishonchliligi, oʻlchash natijalari va ularning mustahkamligi hisob prognozlari bilan muvofiqligi hamda alohida kuzatish tizimlari maʼlumotlarini oʻzaro bogʻlash talablarini taʼminlashi kerak. Uzoq muddatli monitoring kuzatuvlarini olib borishda tashqi sharoitning oʻzgarishida oʻlchov asboblari parametrlarining barqarorligini taʼminlash zarur.

492. Oʻlchash qurilmalarini tarirovka qilish ishlarini olib borilishi va harorat, namlik hamda boshqa omillarning oʻzgarishiga bogʻliq ravishda oʻlchovlar natijalariga tuzatishlar kiritilishi lozim.

493. Kuzatishlar uchun ishlatiladigan asbob va uskunalar shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiq sertifikatlangan yoki tekshirilgan hamda attestatsiyadan oʻtkazilgan boʻlishi lozim.

494. Oʻlchov nuqtalarini tanlash shaharsozlik normalari va qoidalari va tavsiyalari boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Kuzatiladigan kataliklarning oʻzgarishi intensivligi yuqori boʻlgan uchastkalarda oʻlchov nuqtalarining sonini koʻpaytirish talab etiladi. Bunday holda kuzatuvlar takroriyligi kuzatilayotgan jarayonlar tezligi bilan muvofiq boʻlishi kerak.

4-§. Monitoring oʻtkazish texnologiyasi

495. Monitoring oʻtkazish natijasida obyekt va atrof-muhitga qoʻyiladigan asosiy foydalanish talablarning bajarilishini taʼminlovchi shart-sharoitlar mazkur SHNQning 1-rasmiga muvofiq aniqlanishi kerak.

496. Loyihalash bosqichida quyidagilar aniqlanishi kerak:

obyektlarga qoʻyiladigan asosiy foydalanish talablar;

deformatsiya va zoʻriqishlarning hisob kattaliklarini prognozlash;

kuzatuv dasturi va kuzatish tizimlarini ishlab chiqish.

497. Qurilish yoki rekonstruksiya qilish bosqichlarida quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

kuzatish tizimlarini oʻrnatish;

kuzatishlarni amalga oshirish.

498. Kuzatishlarni amalga oshirishda deformatsiya va zoʻriqishlarning hisob bilan kuzatuv natijalari oʻzaro taqqoslanadi hamda taqqoslash natijalari asosida foydalanish talablar bajarilishining qabul qilingan mezonlari baholanishi lozim.

499. Ekspluatatsion talablarni bajarilish mezonlariga oʻzgartirishlar kiritiladi, shuningdek qurilayotgan yoki rekonstruksiya qilinayotgan obyekt yaqinida joylashgan bino va inshootlarning foydalanish ishonchliligini taʼminlash boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar ishlab chiqilishi kerak.

500. Qoʻshimcha chora-tadbirlar amalga oshirilgandan soʻng kuzatish davridagi foydalanish talablarning bajarilishi quyidagi 1-rasmga koʻra oʻrganilishi lozim.

1-rasm. Monitoring jarayonining texnologik sxemasi

5-§. Bino va inshootlar texnik holatining umumiy monitoringi

501. Bino va inshootlar texnik holatining umumiy monitoringi texnik oʻrganish talab qilinadigan obyektlarning kuchlanganlik — deformatsiyalanganlik holatining oʻzgarishini aniqlash maqsadida amalga oshirilishi lozim.

502. Umumiy monitoring qilishda bino va inshootlar texnik holatini toʻliq oʻrganishning oʻrniga, texnik holati toifasini taxminan baholash maqsadida konstruksiyalar dastlabki (vizual) koʻzdan kechiriladi, bino va inshootlar dinamik koʻrsatkichlari oʻlchanishi lozim.

503. Agar bino va inshootlarning texnik holati toifasini taxminiy baholash natijalariga koʻra, ish qobiliyati cheklangan yoki avariya holatida deb topilganda yoki bino va inshootlarning dinamik koʻrsatkichlari qayta oʻlchanganda, oʻlchov natijalari 10 foizidan ortiq qiymatga farq qilsa, ushbu holatda bino va inshootning texnik holati majburiy ravishda rejadan tashqari oʻrganishdan oʻtkazilishi lozim.

504. Bino va inshootlar texnik holatining umumiy monitoringi natijalari boʻyicha ijro etuvchi xodim bino va inshootlar texnik holatining umumiy monitoringining bosqichi va texnik holati boʻyicha umumiy monitoringi oʻtkazilgan har bir binoning texnik holati toʻgʻrisidagi xulosalarni mazkur SHNQning 13-ilovasiga muvofiq rasmiylashtirilish kerak.

6-§. Statsionar kuzatishlar va mahalliy monitoring

505. Yangi qurilish yoki rekonstruksiya qilinayotgan obyektlar hamda unga yaqin joylashgan foydalanishdagi binolar va inshootlar hududi (maydoni) ning muhandislik-geologik sharoitini kompleks oʻrganish uchun kuzatish va oʻlchash tizimiga hududlarning relyefni oʻrganish, geologik tuzilishi, tektonik, geomorfologik va gidrogeologik, gruntning tarkibi va holati, shuningdek muhandislik va geologik qidiruvlar maʼlumotlariga koʻra geologik muhitning alohida elementlarining mumkin boʻlgan oʻzgarishlarini prognozlashlarni oʻz ichiga olishi lozim.

506. Yangi qurilish yoki rekonstruksiya qilinayotgan obyektlar yaqinidagi mavjud binolar deformatsiyalarining hisobiy prognozlarini aniqlash maqsadida, gruntlar xossalarining boʻlishi mumkin boʻlgan oʻzgarishlarini loyihalash bosqichida aniqlash lozim.

507. Obyektlarni qurish va foydalanish davrida ishchi hujjatlarda belgilangan tabiiy sharoitlarning haqiqiy hujjatlar bilan muvofiqligini baholash, shuningdek binolar va inshootlarning zamini va poydevorlarining texnik holatini baholash, ularning loyihalash talablariga muvofiqligi maxsus tadqiqotlar va kuzatuvlar davomida amalga oshirilgan muhandislik — geologik tadqiqotlar materiallari va maʼlumotlari asosida amalga oshirilishi kerak.

508. Alohida holatlarda masʼuliyati yuqori boʻlgan inshootlar uchun atrof-muhit yoki ularning elementlarining mahalliy monitoringi (doimiy kuzatishlar) orqali amalga oshirilishi kerak.

509. Qurilish maydonining muhandislik-geologik sharoitlaridagi mumkin boʻlgan oʻzgarishlarining prognozlarini hisoblashda hududdagi gruntlarning oʻziga xos xususiyatlari va xavfli geologik jarayonlarini hisobga olish hamda geologik muhitdagi texnogen yuklamalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni amalga oshirish, shuningdek jarayonlarni faollashishi mumkinligini hisobga olish kerak.

510. Karst-suffuzion jarayonlar konussimon, kosasimon chuqurliklar shaklida va quduqlar shaklida oʻpirilishlar hosil boʻlishi bilan bogʻliq jarayonlar, diametri 2 dan 40 m gacha boʻlgan va koʻrinishi 8 m gacha boʻlgan chuqurliklar hamda yer sirtining choʻkishi bilan bogʻliq boʻlib, voronkasimon chuqurliklar davriy ravishda qayta paydo boʻlishi hamda yana rivojlanishi lozim.

511. Deformatsiyalarning hisobiy prognozini amalga oshirishda quyidagilarni inobatga olish kerak:

mavjud binolar hududining haqiqiy tabiiy sharoitlarini baholash;

atrof-muhitga suv toshqinlarining salbiy taʼsirini baholash;

xavfli geologik jarayonlarning rivojlanishi va tarqalish ehtimoli, shu jumladan texnogen faktorlar taʼsirini hisobga olgan holda, hududdagi muhandislik-geologik, gidrogeologik va gidrologik sharoitlar oʻzgarishining prognozi;

yer usti va osti suvlarining sathi, kimyoviy va harorat rejimlarining oʻzgarishi;

hududlarning tabiiy va sunʼiy drenajlanish holati.

512. Mavjud bino yaqinida yangi qurilish yoki rekonstruksiya davomida, qurilish ishlari natijasida zarar koʻrishi yoki xavfli geologik va muhandislik-geologik jarayonlar rivojlanishini keltirib chiqaruvchi, shuningdek ularning yuzaga kelishi va faollashish ehtimolini bashorat qilish uchun muhandislik-geologik tadqiqotlar tarkibida maxsus tadqiqotlar (kuzatuvlar) amalga oshirilishi kerak.

513. Geologik muhitning alohida komponentlaridagi oʻzgarishlarning mahalliy monitoringi (statsionar kuzatuvlar) avvalgi tadqiqot bosqichlarida yaratilgan kuzatuv nuqtalari (quduqlar, kuzatish joylari, nuqtalar) tarmogʻi asosida, ular boʻlmaganida — yangi tashkil etilgan tarmoq boʻyicha xavfli geologik va muhandislik — geologik jarayonlarning rivojlanishini kuzatish, bino va inshootlarning deformatsiyalari va inshootlarning foydalanish yaroqliligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan boshqa omillar asosida amalga oshirilishi kerak.

514. Binolarni zich qurilishi va xavfli geologik jarayonlarning rivojlanish ehtimoli mavjud sharoitlarda quyidagi tadqiqotlar uchun statsionar kuzatuvlar amalga oshirilishi kerak:

xavfli jarayonlarning rivojlanish dinamikasi (karst, koʻchkilar, geodinamik jarayonlar va boshqalar);

suv toshqini, qoʻshimcha qayta ishlanadigan hududlarning deformatsiyalari, choʻkishlar va hududlarning pasayishi;

gruntlarning holati va xususiyatlari, yer osti suvlarining sathi, harorati va gidrodinamik rejimining oʻzgarishi;

bino va inshootlar poydevorlari zamini gruntining choʻkishi, boʻkishi va boshqa oʻzgarishlari, muhandislik muhofazasi inshootlarining holati.

515. Statsionar kuzatuvlar oʻtkazish ish dasturida berilishi kerak.

516. Ish dasturida quyidagilar koʻzda tutiladi:

kuzatishlar tarkibi (turlari, kuzatish tarmogʻi joylarini joylashtirish);

ish koʻlami (kuzatuv joylari soni, kuzatuvlar davriyligi va davomiyligi);

tabiiy va texnogen sharoitlar, oʻrganilayotgan hududning oʻlchami, binolarning geotexnik toifasi va xavfli ish turlariga bogʻliq holda statsionar kuzatishlar (viziual, instrumental) usullari.

517. Statsionar kuzatishlarda quyidagilar taʼminlanishi zarur:

oʻrganilayotgan hudud (maydon) muhandislik-geologik va gidrogeologik sharoitlarining mumkin boʻlgan oʻzgarishlarni baholash va oldindan aytib berish uchun yetarli boʻlishi kerak boʻlgan vaqtdagi hamda geologik muhitning alohida komponentlaridagi oʻzgarishlarning miqdoriy tavsiflarini olish;

nuqsonlarni oʻz vaqtida aniqlash, salbiy jarayonlarning oldini olish va bartaraf etish;

qabul qilingan loyihalash yechimlarining hisobiy prognozlari va tuzatishlarini aniqlashtirish.

518. Statsionar kuzatishlar xarakterli (bir xilligi) maxsus jihozlangan kuzatish tarmoqli punktlarida olib borilishi, ulardan baʼzilari qurilish jarayoni tugagandan soʻng ham kuzatishlar uchun ishlatilishi kerak.

519. Belgilangan vazifalardan kelib chiqqan holda statsionar kuzatishlar olib borishning asosiy eng samarali vositasi sifatida geologik muhitning alohida komponentlaridagi oʻzgarishlarini kuzatishda muntazam gidrogeologik, muhandislik-geodezik va geofizik kuzatishlardan foydalanish zarur.

520. Yangi qurilish yoki rekonstruksiyalarning mavjud bino va inshootlar bilan oʻzaro taʼsirida, yer osti suvlari mavjud boʻlgan hollarda amalga oshirilishi lozim. Suv bosish jarayoni yoki yer osti suvlari grunt sharoitining oʻzgarishiga, shuningdek xavfli geologik (karst, suffoziya, koʻchkilar, choʻkishlar va boshqa) jarayonlarni rivojlanish intensivligiga muhim taʼsir koʻrsatadigan jarayonlarni bashorat qilishda muntazam gidrogeologik kuzatuvlar oʻtkazilishi kerak.

521. Geodezik kuzatishlar va ularni qayta ishlash jarayonida quyidagilar bajarilishi lozim:

deformatsiyalarning absolyut va nisbiy qiymatlarini aniqlash va ularni hisobiy hamda ruxsat etilgan qiymatlari bilan oʻzaro solishtirish;

binolardan normal sharoitda foydalanish uchun deformatsiyalarning yuzaga kelish sabablari va xavflilik darajasini aniqlash;

deformatsiyalarning paydo boʻlishi yoki ularning oqibatlariga qarshi kurashish boʻyicha zamonaviy chora-tadbirlarni qabul qilish;

hisoblash usullarini aniqlashtirish va turli xil binolar, inshootlar hamda kommunikatsiyalar uchun ruxsat etilgan va chegaraviy deformatsiyalarini aniqlash;

togʻ jinslari harakati jarayonining qonuniyatlarini va ularning parametrlarini asosiy taʼsir etuvchi omillarga bogʻliqligini aniqlashtirish;

tabiiy va texnogen jarayonlarning rivojlanish prognozini asoslash hamda bino va inshootlar uchun deformatsiyalarning xavflilik darajasini baholash.

522. Yer sirti va togʻ jinslari qatlamlarining deformatsiyalarini geodezik kuzatishlar tizimiga grunt markasi, grunt reperlari (sathi) va asos balandligi belgilaridan iborat tarmoq (kuzatish stansiya) larini oʻz ichiga olishi kerak.

523. Kuzatish stansiyasini barpo qilish va undagi kuzatishlar grafik qism (reja) hamda tushuntirish yozuvidan iborat maxsus loyiha boʻyicha amalga oshiriladi.

524. Grunt markalari va reperlarining vertikal tekislikdagi koʻchishlari davriy nivelirlash bilan aniqlanadi, gorizontal tekislikda esa — kuzatish tarmogʻining barcha profil chiziqlari boʻylab marka va reperlar oraligʻidagi masofalarni oʻlchash yoʻli bilan aniqlanishi kerak.

525. Geofizik kuzatishlar, odatda, boshqa ish turlari bilan birgalikda quyidagi maqsadlar uchun amalga oshirilishi lozim:

boʻsh toʻrtlamchi (va undan katta) qatlamning tarkibi va quvvatini aniqlash;

togʻ jinslari massivining litologik tuzilishini, tektonik buzilishlar va yuqori yoriqli va suvga toʻyinish hududlarini aniqlash;

grunt massivlarining tarkibi, tuzilishi va xossalarini hamda ularning oʻzgarishini aniqlash;

yer osti suvlari sathining chuqurligi, grunt va oqova suvlarning gidrogeologik koʻrsatkichlarini aniqlash;

geologik va gidrogeologik jarayonlar hamda ularning oʻzgarishlarini aniqlash va oʻrganish;

xavfli geologik va gidrogeologik jarayonlar monitoringini oʻtkazish.

526. Bir jinsli boʻlmagan geologik jism (obyektlar) larni oʻrganishda, ularning geofizik koʻrsatkichlari bir-biridan keskin farq qilganda eng samarali geofizik usullar qoʻllanilishi lozim.

527. Geofizik ishlar hajmini aniqlash (geofizik profillar va nuqtalarning joylashish soni hamda tizimi) ishlab chiqilayotgan ish dasturi boʻyicha muhandislik-geologik sharoitlarning murakkabligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

528. Geofizik tadqiqotlar natijalarini ishonchliligi va aniqlash uchun, geologik muhitni boshqa turdagi ishlar majmuasi (quduqlarini burgʻilash, shurflar oʻtkazish, zondlash, dala va laboratoriya sharoitida grunt xossalarini aniqlash) dan foydalanib tayanch (asosiy) qismlarda parametrik oʻlchov ishlari amalga oshirilishi kerak.

529. Bino va inshootlar poydevorlari ostidagi gruntning holatini oʻrganish, shuningdek vaqt oʻtishi bilan ularning holati oʻzgarishining mahalliy monitoringini amalga oshirish uchun elektr va mexanik maydonlar taʼsiridan holi boʻlgan gaz-emanatsion geofizik usullaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

530. Gaz-emanatsion usullar radioktiv va gaz emanatsiyalarining fozaviy-vaqtinchalik bogʻliqlik maydonlariga asoslangan boʻlib, bino va inshootlarning fizik-mexanik xususiyatlarining mumkin boʻlgan oʻzgarishini baholash uchun poydevor ostidagi gruntning quduqlararo seysmoakustik zondlash orqali birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

7-§. Ish qobiliyati cheklangan yoki avariya holatidagi bino va inshootlarning texnik holatini monitoring qilish

531. Bino va inshootlarning texnik holati monitoringida texnik holati kategoriyasi boʻyicha ish qobiliyati cheklangan yoki avariya holatiga mos keladigan bino va inshootlar konstruksiyalarida va gruntda obyektlarni tiklash yoki kuchaytirish boʻyicha ishlarni bajarishgacha hamda ushbu ishlarni bajarish davrida sodir boʻladigan jarayonlar nazorat qilib kuzatib borilishi lozim.

532. Bino va inshootlar konstruksiyalari hamda gruntning texnik holati monitoringini har bir bosqichida quyidagi ishlar amalga oshirilishi kerak:

obyektning joriy dinamik koʻrsatkichlari aniqlanadi va ularni oldingi bosqichda oʻlchangan koʻrsatkichlar bilan taqqoslash;

obyekt konstruksiyalaridagi oldin aniqlangan kamchilik va shikastlanishlarning oʻzgarish darajasi qayd qilinadi hamda yangi paydo boʻlgan kamchilik va shikastlanishlar aniqlash;

deformatsiyalar, ogʻishlar, egilishlar va hokazolar takroriy oʻlchanadi va ular oldingi bosqichda olingan oʻxshash miqdorlar qiymatlari bilan taqqoslash;

monitoringni ushbu bosqichida olingan maʼlumotlar tahlil qilinadi va obyektning joriy texnik holati haqida xulosa qilish.

533. Ish qobiliyati cheklangan yoki avariya holatidagi boʻlgan obyektning texnik holati toʻgʻrisidagi xulosaning shakli mazkur SHNQning 6-ilovasiga muvofiq bajarilishi kerak.

8-§. Yangi qurilish, rekonstruksiya yoki tabiiy va texnogen taʼsirlar zonasiga tushadigan bino va inshootlarning texnik holatini monitoring qilish

534. Yangi qurilish, rekonstruksiya qilinayotgan obyektlar yoki tabiiy-texnogen taʼsirlar hududiga tushadigan bino va inshootlarning texnik holatini monitoring qilish quyidagi maqsadlar asosida amalga oshirilishi kerak:

bino va inshootlar konstruksiyalari deformatsiyalarining absolyut va nisbiy qiymatlarini aniqlash va ularni hisobiy hamda ruxsat etilgan qiymatlari bilan oʻzaro taqqoslash;

obyektlarning normal foydalanishi uchun deformatsiyalarning sababi va xavflilik darajalarini aniqlash;

deformatsiyalarning yuzaga kelishiga qarshi kurashish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha oʻz vaqtida chora-tadbirlar koʻrish;

gruntlarning hisobiy kattaliklarini va fizik-mexanik koʻrsatkichlarini aniqlash;

turli xil bino va inshootlar hamda kommunikatsiyalar uchun hisobiy sxemalarini aniqlash;

koʻrilayotgan profilaktik va himoya tadbirlarning samaradorligini oʻrnatish;

grunt jinslarining harakati jarayoni qonuniyatlari va uning koʻrsatkichlariga taʼsir etuvchi asosiy omillarga bogʻliqligini aniqlash.

535. Tabiiy-texnogen taʼsirlar va yangi qurilish obyektlar taʼsir hududiga tushayotgan bino va inshootlarning texnik holatining monitoringi qurilish boshlanishigacha yoki kutilayotgan tabiiy-texnogen taʼsirlardan oldin rejalashtirilishi lozim.

536. Qurilayotgan binolarning qoziq elementlarini qoqish vaqtida atrofdagi bino va inshootlarga dinamik taʼsirlar hududini baholash QR 02.01-23 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

537. Yer osti usuli yordamida bunyod etiladigan obyektlarning rekonstruksiyasi yoki qurilishining taʼsir zonasiga tushadigan bino va inshootlarning texnik holatini monitoring qilishda obyektning qurilish ishlab chiqarish siklining obyekt hamda grunt jinsi massivining loyiha hujjatlarida belgilangan kattaliklarga muvofiq oʻrnatilgan tartibda deformatsiya jarayonining toʻxtashigacha boʻlgan butun jarayonida geodezik-marksheyderlik ishlari yordamida amalga oshirilishi kerak.

538. Kuzatish dasturini tuzishdan avval yirik qurilish hududidagi va uning taʼsir hududidagi yer sirtida joylashgan obyektlar grunt massivining geomexanik holatini baholash va prognoz qilish lozim.

539. Qurilish ishlari boshlanishidan oldin geomexanik holatni baholash geologik maʼlumotlar va muhandislik tadqiqotlari asosida amalga oshirilishi kerak.

540. Tabiiy kuchlanishlarning maydonini, tektonik buzilishlar, sinish, qatlamlanish, suvning mavjudligi, karstlar hosil boʻlishi va massivning boshqa xususiyatlarini aniqlash kerak.

541. Prognozlash geomexanik jarayonlarning kutilayotgan rivojlanishi quyidagi asosiy koʻrsatkichlardan:

siljish hududlarining oʻlchami va joylari;

siljish va deformatsiyalarning maksimal qiymatlari;

siljishdagi deformatsiyalarning taqsimlanish xarakteri;

siljish jarayonining umumiy davomiyligi va xavfli deformatsiyalar davridan iborat boʻlishi kerak.

542. Yer sirti va unda joylashgan obyektlarning siljishi natijasida togʻ jinslari massivining geomexanik holatidagi oʻzgarishlari haqida maʼlumot olish maqsadida instrumental kuzatishlari amalga oshiriladi hamda ular asosida zarur profilaktik va himoya choralarini koʻrilishi kerak.

543. Yer yuzasi va inshootlarining siljishini instrumental kuzatishlari bino va inshootlarning zamini hamda inshootlarga qoʻyilgan reperlar (maʼlumot nuqtalari) tizimi yordamida, togʻ jinslari qatlamlarining harakati uchun esa quduqlarga qoʻyilgan chuqurlik reperlari yordamida amalga oshiriladi.

544. Qurilish jarayonida hududda yer osti kommunikatsiyalarining shikast yetkazishilishining oldini olish uchun reperlarni qoʻyish joylari aniqlanishi kerak.

545. Reperlarni qoʻyish va ular boʻyicha dastlabki kuzatishlar qurilish boshlanishidan oldin amalga oshirilishi kerak.

546. Maʼlumot reperlari kuzatish tarmogʻini rejalashtirish bilan bir vaqtda uchta boshlangʻich maʼlumot reperlarini qoʻyish uchun joylar rejalashtirilishi kerak, ular yordamida keyinchalik balandlik va ularning mustahkam oʻrnatilgani oʻrganiladi hamda tayanch reperlari profil chizigʻining balandlik boʻyicha joylashish oʻrinlari aniqlanadi.

547. Yangi qurilish va tabiiy-texnogen taʼsirlar zonasiga kiruvchi alohida bino va inshootlarni kuzatish uchun devor va grunt reperlari oʻrnatiladi. Kuzatishlar boshlanishidan oldin bino va inshootlarning texnik holati oʻrganiladi, dinamik parametrlar oʻlchanadi.

548. Yer sirtining harakatini kuzatish, yer osti inshootlarini qurish taʼsiri zonasiga tushib qolgan bino va inshootlar deformatsiyalari, reperlar joylashgan oʻrnida qayd qilingan buzilishlarni, jumladan ularning koʻchish va deformatsiyasining xarakteri va qiymatiga taʼsir etuvchi barcha faktorlar davriy instrumental aniqlashni oʻz ichiga oladi. Bino va inshootlar uchun ularning dinamik koʻrsatkichlari ham oʻlchanishi lozim.

549. Bino va inshootlar zaminlarining deformatsiyalarini kuzatishlari GOST 24846-2012 boʻyicha olib boriladi. Binolarni kuzatishda poydevorlarning notekis choʻkishi aniqlanadi hamda konstruksiyalardagi yoriqlar va boshqa shikastlanishlar, ularning tayanch tugunlarini ishonchliligi, choklar orasi va sharnirli tayanchlardagi boʻshliqlar mavjudligi qayd qilinishi lozim.

550. Ishlab chiqarish binolari uchun alohida turuvchi ustunlar poydevorining nisbiy gorizontal koʻchishi, texnologik qurilmalar poydevorlarning ogʻishi, koʻprik yuk koʻtaruvchi kranlar mavjud boʻlganda kran osti yoʻlining loyihadagi joylashishidan chetga chiqishlari, yaʼni koʻndalang va boʻylama qiyaligi, kran izi kengligini oʻzgarishi va uning buzilishga kelishi mumkin boʻlgan holatlar aniqlanishi kerak.

551. Vertikal va gorizontal deformatsiyalarni oʻlchash aniqligi kutilayotgan hisobiy koʻchish qiymatiga bogʻliq holda aniqlanadi. Zamin va poydevorlar deformatsiyalarining hisobiy qiymatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlmasa, vertikal va gorizontal koʻchishlarni oʻlchash aniqligi sinfi orqali belgilashga yoʻl qoʻyiladi:

I — qoya-toshli va yarim toshli gruntlarda bunyod etilgan 50 yildan ortiq vaqt mobaynida foydalanishda boʻlgan noyob bino va inshootlar;

II — qumli, gilli va boshqa siqiladigan gruntlarda bunyod etilgan bino va inshootlar;

III — koʻtarma, choʻkuvchan, torfli va boshqa yuqori siqiluvchan gruntlarda bunyod etilgan bino va inshootlar;

IV — gruntli inshootlar.

552. Bino va inshootning balandligi N ga bogʻliq holda bir yonga ogʻishini oʻlchashning chegaraviy xatoliklari quyidagi qiymatlardan oshmasligi kerak:

fuqaro bino va inshootlari — 0,0001 N mm;

sanoat bino (konstruksiya) lari — 0,0005 N mm;

mashina va agregatlar poydevori — 0,00001 N mm.

553. Geodezik usullar va asboblardan foydalanib, kuzatuv reperlari boʻyicha yer sirtining vertikal va gorizontal koʻchishlari va chuqurlikning tubi oʻlchanadi. Nishablik zonasi chegarasida yer sirtidagi yoriqlar paydo boʻlganda ularning uzunligi, kengligi va chuqurligi boʻyicha rivojlanishini qoʻshimcha sistematik kuzatishlari tashkil etilishi kerak.

554. Yer sirtidagi instrumental kuzatishlar bilan bir vaqtda yer osti inshootida bevosita marksheyderlik kuzatishlari ham amalga oshirilishi lozim.

555. Oʻlchov materiallari, hisob-kitoblar va geologik-topografik hujjatlar asosida yirik yangi qurilish va tabiiy-texnogen taʼsirlar hududiga kirgan bino va inshootlarning texnik holati haqidagi kerakli maʼlumotlarni aniqlanadi hamda togʻ-jinslari massivining geomexanik holatidagi oʻzgarishlari, xavf darajasi va salbiy jarayonlarning rivojlanish darajasi (zarurat tugʻilganda) haqidagi zarur maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan xulosa tuzilishi kerak.

556. Yangi qurilish va tabiiy-texnogen taʼsirlar hududiga kirgan obyektning texnik holati aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

9-§. Noyob bino va inshootlar texnik holatini monitoring qilish

557. Noyob bino va inshootlar zaminlari va qurilish konstruksiyalarining texnik holatining monitoringi amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Monitoring davomida obyekt konstruksiyalari va gruntda sodir boʻladigan jarayonlarni konstruksiya va zaminning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatining salbiy oʻzgarishlarini erta bosqichlarda oʻz vaqtida aniqlash, obyektning chegeraviy ish qobiliyatida ishlashi yoki avariyaviy holatga oʻtishiga olib keladigan, shuningdek yuzaga kelgan salbiy jarayonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlarni ishlab chiqishga kerakli maʼlumotlarni olish maqsadida nazorat ishlari oʻtkazilishi lozim.

558. Noyob bino va inshootlarning zaminlari va qurilish konstruksiyalar texnik holatining monitoringi boʻyicha ishlar hajmi bino va inshootlarning texnik yechimi va uning deformatsiya holatiga qarab yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarining holatini oʻlchash va tahlil qilish boʻyicha alohida dasturlar bilan amalga oshiriladi.

559. Monitoring jarayonida foydalanish qilinayotgan noyob bino va inshootlar yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarining koʻp qismlariga murakkab joylashuvi hisobiga oʻlchov ishlarini amalga oshirish uchun imkoniyat cheklangan boʻladi, shuning uchun konstruksiyalarning texnik holatini anʼanaviy oʻrganish usuli orqali amalga oshirish koʻp vaqt hamda mablagʻ talab qiladi. Bunday obyektlar uchun konstruksiyalarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatining oʻzgarish uchastkalarini erta aniqlash va mahalliylashtirish, keyinchalik konstruksiyalarda aniqlangan xavfli uchastkalarning texnik holatini oʻrganish uchun maxsus usullar va texnik vositalardan foydalanilinishi lozim.

560. Noyob bino va inshootlar zaminlari va qurilish konstruksiyalarining texnik holatini monitoring qilish va erta diagnostika qilish (oldindan ishlab chiqilgan loyihaga muvofiq) uchun konstruksiyalar kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatining oʻzgarishini avtomatlashtirilgan rejimda aniqlash, ularning xavfli qismlarini mahalliylashtirishni taʼminlash, bino yoki inshootning bir tomonga ogʻish darajasini, kerak boʻlgan hollarda boshqa koʻrsatkichlar (deformatsiya, bosim va boshqalar) ni aniqlash maqsadida avtomatlashtirilgan statsionar tizimlar (stansiya) oʻrnatilishi kerak.

561. Avtomatlashtirilgan statsionar monitoring tizimi (stansiya) ni sozlash odatda, qurilish konstruksiyalarida, shu jumladan, avariya holatlarda nuqsonlarning yuzaga kelishi va rivojlanishini baholash uchun oʻtkaziladi hamda murakkab muhandislik hisob ishlarini oʻtkazish uchun oldindan ishlab chiqilgan matematik modellardan foydalanilishi lozim.

562. Zamin va qurilish konstruksiyalarining texnik holatining monitoringi uchun avtomatlashtirilgan statsionar tizim (stansiya) quyidagi hollarda:

oʻtkazilgan oʻlchash natijalarini kompleks qayta ishlashni amalga oshirish;

qurilish konstruksiyalarining turli oʻlchangan koʻrsatkichlarini (dinamik, deformatsion, geodezik va boshqalar) tahlil qilish va ularni chegaraviy ruxsat etilgan qiymatlar bilan solishtirish;

chegaraviy ish qobiliyatiga yoki avariya holatiga oʻtishiga olib kelishi mumkin boʻlgan konstruksiyalarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatidagi salbiy oʻzgarishlarini erta bosqichlarda aniqlash uchun yetarli maʼlumot taqdim etish kerak.

563. Konstruksiyalarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatidagi oʻzgarishlar joylarini aniqlashda yuqorida bayon etilgan usullar yordamida oʻrganiladi va ularning natijalari asosida konstruksiyalarning texnik holati hamda kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatidagi oʻzgarishlar sabablari va konstruksiyalarni tiklash yoki mustahkamlash choralarini koʻrish zarurligi haqida xulosalar chiqarilishi kerak.

564. Noyob bino va inshootlar muhandislik-texnik taʼminot tizimining monitoringi ularning xavfsiz ishlashini taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi.

565. Monitoring natijalari ushbu obyektlarning xavfsiz foydalanishsni taʼminlashning asosini tashkil etib, monitoring qilish davomida noyob bino va inshootlar xavfsizligiga tahdid soluvchi salbiy omillarning dastlabki bosqichida oʻz vaqtida aniqlashni taʼminlash, muhandislik taʼminoti tizimining ish qobiliyati va ishlashining natijalari nazorat qilinishi kerak.

566. Noyob bino va inshootlar muhandislik-texnik taʼminoti tizimining texnik holatini oʻrganish va erta diagnostikasini qilish uchun loyihaga muvofiq oldindan ishlab chiqilgan monitoring tizimi oʻrnatilishi lozim.

567. Tabiiy va texnogen xususiyatli avariya taʼsiri yuzaga kelgan hollarda (xavfni kompleks baholash bilan) obyektlarning umumiy xavfsizligini monitoring qilish talablari mazkur SHNQning 14-ilovasida keltirilgan.

21-bob. Oʻrganish oʻtkazilishida texnika xavfsizligi

568. Konstruksiyalarni oʻrganishdan oldin bino va inshootlaridan hamda ularning uchastkalaridan vaqtinchalik foydalanmaslik yoki foydalangan holda ishlarni xavfsiz olib borish rejasi koʻzda tutilishi kerak.

569. Tuzilgan rejada konstruksiyalarning qulab tushishi, gaz, tok, bugʻ, olov, transport vositalarning harakatlanishi va boshqalar taʼsirida insonlarga zarar yetkazmaslik choralari nazarda tutilishi kerak.

570. Inshootlarga bevosita kirishni taʼminlash uchun binoda mavjud vositalar (koʻprik va osma kranlar, oʻtish maydonchalari va galereyalar, texnologik uskunalar va boshqalar) dan foydalanish mumkin. Bunday uskunalar mavjud boʻlmagan hollarda podmostlar, havozalar va maydonchalar, nastillar, lyulkalar, zinapoyalar va narvonlar tashkil etilishi lozim.

571. Inshootlarni oʻrganish ishlari SHNQ 3.01.02-23ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

572. Uch metrdan ortiq balandlikdagi konstruksiyalarni oʻlchash, sinash va oʻrganish boʻyicha barcha ishlar havozalar yordamida amalga oshirilishi kerak.

Ushbu ishlarni bajarishda havozalarsiz amalga oshirishga faqat ularni oʻrnatishga imkon boʻlmagan holda maxsus zaruriy xavfsizlik vositalari (tortilgan poʻlat arqonlar, xavfsizlik toʻrlari va boshqalar) ni qoʻllagan holda yoʻl qoʻyiladi.

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

1-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

1-ILOVA

Qabul qilish koʻrigida bajariladigan oʻlchashlar hajmi va konstruksiyalar roʻyxati

T/r	Konstruksiya va oʻlchash koʻrsatkichlari	Obyekt oʻlchamlari
1.	Otmostka, lotki
1.	Nishablik	Bino perimetri boʻyicha har tomonga 5 ta joyidan
Poydevorlar
2.	Lenta(tasma) simon poydevorlarni egilishi(bukilishi)	Bino perimetri boʻylab
2.	Poydevorlarni choʻkish farqi (sinchli, karkasli binolar uchun	Har bir (har qaysi) fasatdan 3 tadan kam boʻlmagan. Ruxsat etilganidan yuqori notekis choʻkishlar aniqlansa.
3.	Devorlar
	Yoriqlarni kengligini (oʻlchamlari) aniqlash	Koʻrikdan oʻtkazilayotgan kvartira(xonalar)ning barcha devorlarini va yertoʻlani bitta boʻlimi (seksiya)ni. Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar.
	Katta(yirik) panel va blokni montaj sifati	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Panelni boʻylama egilishi (boʻrtib, shishib chiqishi)	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Vertikaldan ogʻishi	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Devor panellarini pastki qismlarini oʻzaro boʻluvchi oʻq chiziqlarga nisbatan chetlarini siljishi yoki siljish xavfini nazarda tutish	Oʻrganilayotgan kvartiralarning barcha xonalari.
4.	Gʻishtli(toshli) konstruksiyalarni sifati:
	Gʻishtdan terilgan devorni vertikal oʻqqa nisbatan ogʻishi.	Shu tartibda
	Konstruksiyalarni oʻlchamlarini dastlabki reja(plan)ga nisbatan ogʻishi	Shu tartibda
5.	Tashqi devorlarni oʻzaro tutashgan joylarini sifatini nazorati:
	Tashqi devor panellarini oʻzaro choklarini eni	Barcha oʻrganilayotgan kvartiralarning balkonlarini 20 tadan kam boʻlmagan tutashgan joylaridan, 2 ta vertikal burchaklari, 8 ta gorizontal, shu jumladan: oʻrtadagi — 20 foizi; pastdagi — 30 foizi.
	Yon tomondagi(torsovoy) devor panellarini chorrahasimon choklarini vertikal va gorizontal qirralarini nisbiy sijishi.	Barcha oʻrganilayotgan kvartiralarni tashqi chorrahasimon choklarini 20 tadan kam boʻlmagan tutashgan joylaridan, 2 ta vertikal burchaklari, 8 ta gorizontal, shu jumladan: oʻrtadagi — 20 foizi; pastdagi — 30 foizi.
	Tiokologik germetiklarning asosga nisbatan adgeziyasi	Germetik — havo kirmaydigan qilib zich yopilishi
	Germetik plenkani qalinligi	Shu tartibda
	Germetikani oʻrtacha nisbiy uzunligi	20 tadan kam boʻlmagan namuna olish.
6.	Yogʻochdan yuk koʻtaruvchi devorni sifati:
	Yogʻochni namligi	Devorni kamida 3 ta uchastkasini namligi aniqlash.
	Tashqi devorni vertikal ogʻishi.	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar.
	Yogʻochni antiseptik modda yordamida ishlov berilganlik sifati	Shu tartibda
7.	Orayopmalarni oʻrnatish sifati:
7.	Vertikal yuzaga nisbatan ogʻishi.	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
8.	Orayopmalarni va tom yopmalarini holati:
	Ochilgan yoriqlarni chuqurligi	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Nisbiy egilishi	Hosil boʻlgan egilish ruxsat qilinganidan oshgan boʻlsa, u holda 6 oydan soʻng qayta oʻlchov ishlarini olib borish.
	Montaj ishlarini toʻgʻri va aniq bajarilganligi oʻrganish	Oʻrganilayotgan kvartiralarning barcha orayopmalarini, tom yopmalarini.
9.	Balkon va lodjiyalarni oʻrnatilishi oʻrganish:
	Hosil boʻlgan yoriqlarni kengligini aniqlash	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Nishabliklar	3 tadan kam boʻlmagan baklonlarni nishabligi.
10.	Yogʻoch konstruksiyali tomlarni sifati:
	Deformatsiyalanish (stropila va boshqa yogʻoch konstruksiyalarni egilishi, qiyshayishi).	Har bir turdagi konstruksiyadan 3 tadan oʻlchovlar olish.
	Vertikal konstruksiyani ogʻishi	Shu tartibda
	Konstruksiyani koʻndalang kesimini oʻlchamlari	Har 3 ta shikastlangan elementning koʻndalang kesimidan.
	Konstruksiyalarni oraliq masofasi (qadami)	Bino konstruksiyalarini 2-3 oʻq chiziqlarini 3 tadan kesimlari oʻlchanadi: Tayanchlarida; bogʻlam(tugun)laridan va prolyot (tirgak ustunlarini oraligʻini markazidan).
	Antiseptik moddalarni singish chuqurligi	Yogʻoch konstruksiyasini 3ta uchastkasidan namuna.
11.	Tom yopmalarni sifat bahosi:
	Tom yopmalarini nishabliklari.	Bitta boʻlim (seksiya)ni har bir nishabni 3 ta joyidan namuna.
	Gidroizolyatsiyani yopishganlik sifati.	Har bir 1 m² dan 3 tadan kam boʻlmagan uchastkalardan namunalar.
12.	Metall konstruksiyalarni va quyilgan metall detallarini korroziyaga qashi qoplamasi:
	Payvandlangan birikmalarda koʻringan nuqsonlar.	5 foizi payvand birikmalari
	Payvandlangan birikmalarni koʻrinmas nuqsonlari	Shu tartibda
	Metall bogʻlagichlar va payvandlash detallarini korroziyaga qarshi qoplamasini qalinligi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan konstruksiyalarni kamida 3 ta nuqtasidan namuna.
13.	Pollar sifati:
	Yogʻoch, parket va tarket pollarni bir tekis oʻrnatilganligi va namligi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarni barcha xonalaridan.
	Gorizontal tekislik yuzasiga nisbatan ogʻishi	Shu tartibda
14.	Hojatxona va yuvinish xonalarini pollarini gidroizolyatsiyasi (namlanishdan himoyalanganligi)
14.	Suv oʻtkazmaslik	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarni kamida 3 ta san uzel va vanna xonasidan namuna olish. Zavodda ishlab chiqarilgan san kabinadan tashqari.
15.	Deraza va eshik oʻrinlarini toʻldirish:
	Deraza va eshikni yogʻochlarini namlanganligi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarni kamida 3 tadan kam boʻlmagan deraza va eshiklardan namunalar.
	Havo oʻtkazish qarshiligi	Shu tartibda
16.	Xonalarni oʻzaro toʻsuvchi konstruksiyalarini tovush va shovqindan himoyalash:
	Shovqin darajasi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning xonalarini 3 tadan kam boʻlmagan orayopmalaridan (lift shaxtasini yonida joylashgan; shovqin darajasi yuqori boʻlgan oʻzaro bogʻliq boʻlgan xonalar) xulosalar.
	Tebranish (titrash) darajasi	Tebranish darajasi yuqori; oʻzaro bogʻliq boʻlgan texnik xonalardan xulosalar.
17.	Pardozlash ishlarini sifati:
	Pardozlangan yuzani notekisligi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan
	Qoplama yuzasini vertikaldan ogʻishi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan.
	Vertikal va gorizontal choklarni ogʻishi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan
	Devorlarga yopishtirilgan gul qogʻozlarni bir tekis mustahkam yopishtirilganligi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan
18.	Xonalarni namlik haroratini tartibi (rejimi):
	Xonaning havo harorati	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiraning hamma xonalarini, zinapoyalar maydonchasini bitta seksiyasidan maʼlumot
	Xonalar havosini nisbiy namligi.	Shu tartibda
	Toʻsiqlardan oʻtuvchi havo oqimlarini zichligi	Toʻsuvchi konstruksiyalarini har bir turidan
	Toʻsuvchi konstruksiyalarning yuzasini harorati.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiraning hamma xonalarini toʻsuvchi konstruksiyalaridan.
	Toʻsuvchi konstruksiya materiallarini namligi	Muzlagan yoki suv sizib kirgan joylar aniqlanganda.
19.	Shamollatish (Ventilyatsiya)
19.	Havo qabul qilish uskunalari orqali xonadan chiqayotgan havo hajmi.	Hamma oʻrganilayotgan kvartiralardan
20.	Isitish sistemasi
	Tashqi havo harorati	Oʻrganilayotgan bino hududida
	Issiqlik quvurlari orqali uzatilayotgan issiq suvning harorati	Issiqlik berilayotgan (issiqlik punktidan) smestitel uskunasi.
	Orqaga qaytib ketayotgan issiq suv harorati.	Shunday orqaga qaytib kelayotgan issiq suv haroratini smestitel uskunasigacha
	Issiqlik quvurlari orqali kvartiralarga berilayotgan issiq suv harorati	Kvartiralardan orqaga qaytib kelayotgan issiq suv haroratini
	Xuddi shunday qaytayotgan markaziy issiqlik quvurlarida	Issiqlik uzatish boʻlimlarining (issiqlik punktida) smestitel uskunasigacha
	Isitish ustunlarining asoslarini yuzasini harorati	5 minut (daqiqa) oraligʻida 2 tadan ustunlardan oʻlchamlar olish
	Isitish uskunalari (radiatorlar)ning yuzasini harorati	Oʻrganilayotgan kvartilarda
	Isitish uskunalariga yuborilayotgan va undan qaytayotgan issiq suv harorati.	Oʻrganilayotgan kvartilarda
	Isitilayotgan xonalar harorati	Shu tartibda
	Issiqlik setidan quvurlar orqali yuborilayotgan issiq suv bosimi	Smestitel uskunasidan issiqlik yuboruvchi boʻlimgacha.
	Issiqlik quvurlari orqali setga qaytayotgan issiq suv bosimi	Shu tartibda
	Issiqlik quvurlari orqali isitish uskunalariga yuborilayotgan issiq suv bosimi	Shu tartibda
	Isitish uskunalaridan qaytayotgan issiq suv bosimi	Shu tartibda
	Issiqlik yuboruvchi yigʻma quvurlarni nishobligi	Cherdak (yuqori qavat)da va texnik yertoʻla (pastki oxirgi)da
	Isitish asboblarini ulanish nishobligi	Shu tartibda
	Vertikal issiqlik ustuni.	Shu tartibda
	Quvurni egilgan joyidagi oval kesimi	Shu tartibda
	Quvurni (trubani) egilish radiusi	Shu tartibda
	Isitish uskunalarini devorgacha, pastki yuzasini esa oyna ostini yogʻochigacha boʻlgan masofasi	Shu tartibda
	Markaziy ustunlar va oʻtkazuvchi quvurlarni oʻzaro biriktirilgan masofasi	Oʻrganilayotgan binoni cherdak va yer toʻla qismida.
	Isitish uskunalarini mustahkamligi	Oʻrganilayotgan binoning xonadonlarida
	Quvurlar gardishini (flanets) oʻqqa nisbatan koʻndalangligi	Issiqlik yuboruvchi boʻlimda (issiqlik punktida)
	Markaziy uzatuvchi quvurlarni issiqligini himoyalash sifati (loyihaga asosan) bosh ustunlari va issiqlik jihozlari	Binoni cherdak yoki texnik cherdakni isitish sistemasini konstruksiyasini oʻzaro uzviy bogʻliqligi (yuqori yoki pastki markaziy taqsimlanish ); zinapoya maydonchasini strobasi va h.k.z
21.	Issiq suv taʼminotining sistemasi
	Magistral issiqlik tarmogʻidan yuboriladigan issiq suv harorati.	Binoning mahalliy issiqlik punktini har 1 soat oraligʻida oʻlchash.
	Shu kabi orqaga qaytib ketayotgan issiqlik quvurlaridan.	Shu tartibda
	Markaziy issiqlik punkti (MIP)ga yuborilayotgan issiq suv harorati.	Binoning isitish boʻlimlaridan chiqayotgan 2 bosqichda yoki binoga kirayotgan issiqlikdan
	Sirkulyatsiyalovchi suvning harorati	2 bosqichda isitish boʻlimlaridan yoki binoga yuborilayotgan, shuningdek sirkulyatsiya ustunlarini pastki asoslarida
	Issiq suv taqsimlovchi krandan (joʻmrak) qaytib quyiladigan issiq suvning harorati	Issiqlik punktidan uzoqda joylashgan kvartiralardan yoki nazorat qilinayotgan kvartiralardan.
	Sochiq qurish trubasini harorati	Shu kabi.
	Issiq suv taqsimlovchi kranlarni erkin bosimi	Issiqlik uzatish punktlaridan uzoqda joylashgan kvartiralarning yuqori qavatlarida.
	Magistral taqsimlovchigacha boʻlgan masofa yoki bekituvchi ustunlar (stoyaklar) tarmogʻigacha.	Oʻrganilayotgan kvartiralardan.
	Quvur (truba)ni oval kesimi	Shu tartibda
	Quvur(truba)ni egilish radiusi	Shu tartibda
	Magistral taqsimlovchi oʻzaro mustahkam birikkan quvurlarni masofasi.	Oʻrganilayotgan kvartiralarni cherdagi, texnik yertulasi.
22.	Sovuq suv taʼminotining sistemasi
	Yuborilayotgan sovuq suv bosimi.	Yuborilayotgan boʻlimdagi sovuq suvning bosimi oʻlchash.
	Suv taqsimlovchi joʻmrak (kranda)gi sovuq suvni bosimi	Sovuq suv uzatish punktlaridan uzoqda joylashgan kvartiralarning yuqori qavatlarida
	Magistral sovuq suv taqsimlovchigacha boʻlgan masofa yoki bekituvchi ustunlar (stoyaklar) tarmogʻigacha	Oʻrganilayotgan kvartiralardan
	Quvurni(trubani) egilish radiusi	Shu tartibda
	Quvurni egilgan joyidagi oval kesimi	Shu tartibda
	Magistral taqsimlovchi oʻzaro mustahkam birikkan quvurlarni masofasi	Oʻrganilayotgan kvartiralarning cherdagi, texnik yertulasi.
	Magistral taqsimlovchigacha boʻlgan masofa yoki bekituvchi ustunlar (stoyaklar) tarmogʻigacha.	Oʻrganilayotgan kvartiralarning cherdagi, texnik yertulasi.
	Quvurlar gardishini (flanets) oʻqqa nisbatan koʻndalangligi	Sovuq suvni yuborish boʻlimlarida
23.	Ichki suv va oqava suv quvurlari
23.	Oqava suv quvurlarini nishobligi	Oʻrganilayotgan kvartiralarning texnik yertoʻlasida (podvalida).

T/r	Konstruksiya va oʻlchash koʻrsatkichlari	Obyekt oʻlchamlari
1.	Otmostka, lotki
1.	Nishablik	Bino perimetri boʻyicha har tomonga 5 ta joyidan
Poydevorlar
2.	Lenta(tasma) simon poydevorlarni egilishi(bukilishi)	Bino perimetri boʻylab
2.	Poydevorlarni choʻkish farqi (sinchli, karkasli binolar uchun	Har bir (har qaysi) fasatdan 3 tadan kam boʻlmagan. Ruxsat etilganidan yuqori notekis choʻkishlar aniqlansa.
3.	Devorlar
	Yoriqlarni kengligini (oʻlchamlari) aniqlash	Koʻrikdan oʻtkazilayotgan kvartira(xonalar)ning barcha devorlarini va yertoʻlani bitta boʻlimi (seksiya)ni. Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar.
	Katta(yirik) panel va blokni montaj sifati	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Panelni boʻylama egilishi (boʻrtib, shishib chiqishi)	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Vertikaldan ogʻishi	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Devor panellarini pastki qismlarini oʻzaro boʻluvchi oʻq chiziqlarga nisbatan chetlarini siljishi yoki siljish xavfini nazarda tutish	Oʻrganilayotgan kvartiralarning barcha xonalari.
4.	Gʻishtli(toshli) konstruksiyalarni sifati:
	Gʻishtdan terilgan devorni vertikal oʻqqa nisbatan ogʻishi.	Shu tartibda
	Konstruksiyalarni oʻlchamlarini dastlabki reja(plan)ga nisbatan ogʻishi	Shu tartibda
5.	Tashqi devorlarni oʻzaro tutashgan joylarini sifatini nazorati:
	Tashqi devor panellarini oʻzaro choklarini eni	Barcha oʻrganilayotgan kvartiralarning balkonlarini 20 tadan kam boʻlmagan tutashgan joylaridan, 2 ta vertikal burchaklari, 8 ta gorizontal, shu jumladan: oʻrtadagi — 20 foizi; pastdagi — 30 foizi.
	Yon tomondagi(torsovoy) devor panellarini chorrahasimon choklarini vertikal va gorizontal qirralarini nisbiy sijishi.	Barcha oʻrganilayotgan kvartiralarni tashqi chorrahasimon choklarini 20 tadan kam boʻlmagan tutashgan joylaridan, 2 ta vertikal burchaklari, 8 ta gorizontal, shu jumladan: oʻrtadagi — 20 foizi; pastdagi — 30 foizi.
	Tiokologik germetiklarning asosga nisbatan adgeziyasi	Germetik — havo kirmaydigan qilib zich yopilishi
	Germetik plenkani qalinligi	Shu tartibda
	Germetikani oʻrtacha nisbiy uzunligi	20 tadan kam boʻlmagan namuna olish.
6.	Yogʻochdan yuk koʻtaruvchi devorni sifati:
	Yogʻochni namligi	Devorni kamida 3 ta uchastkasini namligi aniqlash.
	Tashqi devorni vertikal ogʻishi.	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar.
	Yogʻochni antiseptik modda yordamida ishlov berilganlik sifati	Shu tartibda
7.	Orayopmalarni oʻrnatish sifati:
7.	Vertikal yuzaga nisbatan ogʻishi.	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
8.	Orayopmalarni va tom yopmalarini holati:
	Ochilgan yoriqlarni chuqurligi	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Nisbiy egilishi	Hosil boʻlgan egilish ruxsat qilinganidan oshgan boʻlsa, u holda 6 oydan soʻng qayta oʻlchov ishlarini olib borish.
	Montaj ishlarini toʻgʻri va aniq bajarilganligi oʻrganish	Oʻrganilayotgan kvartiralarning barcha orayopmalarini, tom yopmalarini.
9.	Balkon va lodjiyalarni oʻrnatilishi oʻrganish:
	Hosil boʻlgan yoriqlarni kengligini aniqlash	Koʻringan nuqsonlar va shikastlanishlar
	Nishabliklar	3 tadan kam boʻlmagan baklonlarni nishabligi.
10.	Yogʻoch konstruksiyali tomlarni sifati:
	Deformatsiyalanish (stropila va boshqa yogʻoch konstruksiyalarni egilishi, qiyshayishi).	Har bir turdagi konstruksiyadan 3 tadan oʻlchovlar olish.
	Vertikal konstruksiyani ogʻishi	Shu tartibda
	Konstruksiyani koʻndalang kesimini oʻlchamlari	Har 3 ta shikastlangan elementning koʻndalang kesimidan.
	Konstruksiyalarni oraliq masofasi (qadami)	Bino konstruksiyalarini 2-3 oʻq chiziqlarini 3 tadan kesimlari oʻlchanadi: Tayanchlarida; bogʻlam(tugun)laridan va prolyot (tirgak ustunlarini oraligʻini markazidan).
	Antiseptik moddalarni singish chuqurligi	Yogʻoch konstruksiyasini 3ta uchastkasidan namuna.
11.	Tom yopmalarni sifat bahosi:
	Tom yopmalarini nishabliklari.	Bitta boʻlim (seksiya)ni har bir nishabni 3 ta joyidan namuna.
	Gidroizolyatsiyani yopishganlik sifati.	Har bir 1 m² dan 3 tadan kam boʻlmagan uchastkalardan namunalar.
12.	Metall konstruksiyalarni va quyilgan metall detallarini korroziyaga qashi qoplamasi:
	Payvandlangan birikmalarda koʻringan nuqsonlar.	5 foizi payvand birikmalari
	Payvandlangan birikmalarni koʻrinmas nuqsonlari	Shu tartibda
	Metall bogʻlagichlar va payvandlash detallarini korroziyaga qarshi qoplamasini qalinligi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan konstruksiyalarni kamida 3 ta nuqtasidan namuna.
13.	Pollar sifati:
	Yogʻoch, parket va tarket pollarni bir tekis oʻrnatilganligi va namligi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarni barcha xonalaridan.
	Gorizontal tekislik yuzasiga nisbatan ogʻishi	Shu tartibda
14.	Hojatxona va yuvinish xonalarini pollarini gidroizolyatsiyasi (namlanishdan himoyalanganligi)
14.	Suv oʻtkazmaslik	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarni kamida 3 ta san uzel va vanna xonasidan namuna olish. Zavodda ishlab chiqarilgan san kabinadan tashqari.
15.	Deraza va eshik oʻrinlarini toʻldirish:
	Deraza va eshikni yogʻochlarini namlanganligi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarni kamida 3 tadan kam boʻlmagan deraza va eshiklardan namunalar.
	Havo oʻtkazish qarshiligi	Shu tartibda
16.	Xonalarni oʻzaro toʻsuvchi konstruksiyalarini tovush va shovqindan himoyalash:
	Shovqin darajasi	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning xonalarini 3 tadan kam boʻlmagan orayopmalaridan (lift shaxtasini yonida joylashgan; shovqin darajasi yuqori boʻlgan oʻzaro bogʻliq boʻlgan xonalar) xulosalar.
	Tebranish (titrash) darajasi	Tebranish darajasi yuqori; oʻzaro bogʻliq boʻlgan texnik xonalardan xulosalar.
17.	Pardozlash ishlarini sifati:
	Pardozlangan yuzani notekisligi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan
	Qoplama yuzasini vertikaldan ogʻishi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan.
	Vertikal va gorizontal choklarni ogʻishi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan
	Devorlarga yopishtirilgan gul qogʻozlarni bir tekis mustahkam yopishtirilganligi.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiralarning har bir xonalaridan
18.	Xonalarni namlik haroratini tartibi (rejimi):
	Xonaning havo harorati	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiraning hamma xonalarini, zinapoyalar maydonchasini bitta seksiyasidan maʼlumot
	Xonalar havosini nisbiy namligi.	Shu tartibda
	Toʻsiqlardan oʻtuvchi havo oqimlarini zichligi	Toʻsuvchi konstruksiyalarini har bir turidan
	Toʻsuvchi konstruksiyalarning yuzasini harorati.	Oʻrganish oʻtkazilayotgan kvartiraning hamma xonalarini toʻsuvchi konstruksiyalaridan.
	Toʻsuvchi konstruksiya materiallarini namligi	Muzlagan yoki suv sizib kirgan joylar aniqlanganda.
19.	Shamollatish (Ventilyatsiya)
19.	Havo qabul qilish uskunalari orqali xonadan chiqayotgan havo hajmi.	Hamma oʻrganilayotgan kvartiralardan
20.	Isitish sistemasi
	Tashqi havo harorati	Oʻrganilayotgan bino hududida
	Issiqlik quvurlari orqali uzatilayotgan issiq suvning harorati	Issiqlik berilayotgan (issiqlik punktidan) smestitel uskunasi.
	Orqaga qaytib ketayotgan issiq suv harorati.	Shunday orqaga qaytib kelayotgan issiq suv haroratini smestitel uskunasigacha
	Issiqlik quvurlari orqali kvartiralarga berilayotgan issiq suv harorati	Kvartiralardan orqaga qaytib kelayotgan issiq suv haroratini
	Xuddi shunday qaytayotgan markaziy issiqlik quvurlarida	Issiqlik uzatish boʻlimlarining (issiqlik punktida) smestitel uskunasigacha
	Isitish ustunlarining asoslarini yuzasini harorati	5 minut (daqiqa) oraligʻida 2 tadan ustunlardan oʻlchamlar olish
	Isitish uskunalari (radiatorlar)ning yuzasini harorati	Oʻrganilayotgan kvartilarda
	Isitish uskunalariga yuborilayotgan va undan qaytayotgan issiq suv harorati.	Oʻrganilayotgan kvartilarda
	Isitilayotgan xonalar harorati	Shu tartibda
	Issiqlik setidan quvurlar orqali yuborilayotgan issiq suv bosimi	Smestitel uskunasidan issiqlik yuboruvchi boʻlimgacha.
	Issiqlik quvurlari orqali setga qaytayotgan issiq suv bosimi	Shu tartibda
	Issiqlik quvurlari orqali isitish uskunalariga yuborilayotgan issiq suv bosimi	Shu tartibda
	Isitish uskunalaridan qaytayotgan issiq suv bosimi	Shu tartibda
	Issiqlik yuboruvchi yigʻma quvurlarni nishobligi	Cherdak (yuqori qavat)da va texnik yertoʻla (pastki oxirgi)da
	Isitish asboblarini ulanish nishobligi	Shu tartibda
	Vertikal issiqlik ustuni.	Shu tartibda
	Quvurni egilgan joyidagi oval kesimi	Shu tartibda
	Quvurni (trubani) egilish radiusi	Shu tartibda
	Isitish uskunalarini devorgacha, pastki yuzasini esa oyna ostini yogʻochigacha boʻlgan masofasi	Shu tartibda
	Markaziy ustunlar va oʻtkazuvchi quvurlarni oʻzaro biriktirilgan masofasi	Oʻrganilayotgan binoni cherdak va yer toʻla qismida.
	Isitish uskunalarini mustahkamligi	Oʻrganilayotgan binoning xonadonlarida
	Quvurlar gardishini (flanets) oʻqqa nisbatan koʻndalangligi	Issiqlik yuboruvchi boʻlimda (issiqlik punktida)
	Markaziy uzatuvchi quvurlarni issiqligini himoyalash sifati (loyihaga asosan) bosh ustunlari va issiqlik jihozlari	Binoni cherdak yoki texnik cherdakni isitish sistemasini konstruksiyasini oʻzaro uzviy bogʻliqligi (yuqori yoki pastki markaziy taqsimlanish ); zinapoya maydonchasini strobasi va h.k.z
21.	Issiq suv taʼminotining sistemasi
	Magistral issiqlik tarmogʻidan yuboriladigan issiq suv harorati.	Binoning mahalliy issiqlik punktini har 1 soat oraligʻida oʻlchash.
	Shu kabi orqaga qaytib ketayotgan issiqlik quvurlaridan.	Shu tartibda
	Markaziy issiqlik punkti (MIP)ga yuborilayotgan issiq suv harorati.	Binoning isitish boʻlimlaridan chiqayotgan 2 bosqichda yoki binoga kirayotgan issiqlikdan
	Sirkulyatsiyalovchi suvning harorati	2 bosqichda isitish boʻlimlaridan yoki binoga yuborilayotgan, shuningdek sirkulyatsiya ustunlarini pastki asoslarida
	Issiq suv taqsimlovchi krandan (joʻmrak) qaytib quyiladigan issiq suvning harorati	Issiqlik punktidan uzoqda joylashgan kvartiralardan yoki nazorat qilinayotgan kvartiralardan.
	Sochiq qurish trubasini harorati	Shu kabi.
	Issiq suv taqsimlovchi kranlarni erkin bosimi	Issiqlik uzatish punktlaridan uzoqda joylashgan kvartiralarning yuqori qavatlarida.
	Magistral taqsimlovchigacha boʻlgan masofa yoki bekituvchi ustunlar (stoyaklar) tarmogʻigacha.	Oʻrganilayotgan kvartiralardan.
	Quvur (truba)ni oval kesimi	Shu tartibda
	Quvur(truba)ni egilish radiusi	Shu tartibda
	Magistral taqsimlovchi oʻzaro mustahkam birikkan quvurlarni masofasi.	Oʻrganilayotgan kvartiralarni cherdagi, texnik yertulasi.
22.	Sovuq suv taʼminotining sistemasi
	Yuborilayotgan sovuq suv bosimi.	Yuborilayotgan boʻlimdagi sovuq suvning bosimi oʻlchash.
	Suv taqsimlovchi joʻmrak (kranda)gi sovuq suvni bosimi	Sovuq suv uzatish punktlaridan uzoqda joylashgan kvartiralarning yuqori qavatlarida
	Magistral sovuq suv taqsimlovchigacha boʻlgan masofa yoki bekituvchi ustunlar (stoyaklar) tarmogʻigacha	Oʻrganilayotgan kvartiralardan
	Quvurni(trubani) egilish radiusi	Shu tartibda
	Quvurni egilgan joyidagi oval kesimi	Shu tartibda
	Magistral taqsimlovchi oʻzaro mustahkam birikkan quvurlarni masofasi	Oʻrganilayotgan kvartiralarning cherdagi, texnik yertulasi.
	Magistral taqsimlovchigacha boʻlgan masofa yoki bekituvchi ustunlar (stoyaklar) tarmogʻigacha.	Oʻrganilayotgan kvartiralarning cherdagi, texnik yertulasi.
	Quvurlar gardishini (flanets) oʻqqa nisbatan koʻndalangligi	Sovuq suvni yuborish boʻlimlarida
23.	Ichki suv va oqava suv quvurlari
23.	Oqava suv quvurlarini nishobligi	Oʻrganilayotgan kvartiralarning texnik yertoʻlasida (podvalida).

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

2-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

2-ILOVA

Binoning konstruktiv elementlari va texnik tizimlarining roʻyxati

Konstruksiyalar va oʻlchanadigan koʻrsatkich	Obyektlar hajmi	Davriyligi
Otmostka, otmostka nishabligi foizi	Har bir fasad tomonidan beshta joydan binoning perimetri boʻyicha	Har yili bahorgi koʻrikda
Zamin va poydevorlar
Zamin va poydevorining deformatsiyasi	Binoning perimetri boʻyicha	Zarurat tugʻilganda. Maxsus sharoitlarda qurilgan turar joy binolari uchun (karst hududlari va boshqalar.), takroriyligi loyiha tashkiloti tomonidan belgilanadi, lekin yiliga kamida 1-martadan kam boʻlmagan
Poydevor betonining mustahkamligi	Uchta namunadan kam boʻlmagan (kernlar)	Poydevor betonining buzilishi aniqlanganda
Devorlar
Yoriqning ochilish kengligi	Koʻzga koʻringan shikastlanishlarni oʻlchash bilan butun fasadni koʻzdan kechirish	Zarurat tugʻilganda
Fasadning boʻrtib chiqqan qismi va balkonlar
Balkon plitasining yuqori qiyaligi (kozirek)	Osmotr vsex balkonov kozirkov i drugix vistupayushix chastey, izmereniye naiboleye zametnix na glaz povrejdeniy Barcha balkonlar va boshqa chiqadigan qismlarni oʻrganish, koʻzga eng koʻrinadigan zararni oʻlchash	Birinchi oʻrganish foydalanish muddati boshlanganidan uch yil oʻtgach hamda zarurat boʻlganda
Yoriqning ochilish kengligi	Shu tartibda	Shu tartibda
Yertoʻla (texnik yer osti qavati)
Havoning harorati va namligi	Bitta seksiya chegarasida	Shu tartibda
Tom
Cherdakda havo harorati va namligi	Bitta seksiya chegarasida	Har yili kuzgi koʻrikda
Kvartiralarning turar joy va yordamchi xonalari
Havoning harorati va namligi	Yil davomida shikoyatlar boʻlgan kvartiralarda	Shu tartibda
Havo olish moslamalari orqali xonadan chiqarilgan havo hajmi	Shu tartibda	Har yili bahor yoki kuz paytida
Zina kletkasi
Havo harorati	Birinchi, oʻrta va oxirgi qavatlarning bitta zinapoya maydonchasida	Shu tartibda
Mahkamlovchi metall detallar va balkonlarni mustahkamlash uchun bogʻlar. Karnizli balkonlar, tashqi devor panellari
Korroziya taʼsiridan shikastlanish darajasi	Turli yoʻnalishdagi fasadda kamida 5 ta tugunlarda, jumladan uzoq vaqt namlanadigan joylarda	Uy-joy fondini doimiy ravishda oʻrganish davrida
Yogʻoch konstruksiyalar va detallar
Yogʻoch namligi, yogʻochni yoʻq qiladigan qoʻziqorinlarning shikastlanish darajasi	Uzoq muddatli namlanishga duchor boʻlgan xonalardan yoki tarkibiy boʻlinmalardan birida	Uy-joy fondini doimiy ravishda oʻrganish davrida
Isitish tizimi
Tashqi havo harorati	Bino joylashgan tumanda	Yiliga 2 marotaba, bahor va kuzda (sinov boshlanishida) oʻrganishlar
Issiqlik tarmogʻining taʼminot quvuridagi suv harorati	Aralashtirish moslamasidan oldin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirishdan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
shuningdek, qaytish quvurida	Aralashtirish moslamasidan keyin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirishdan oldin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
Isitish tizimining taʼminot quvuridagi suv harorati	Aralashtirish moslamasidan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi) (agar mavjud boʻlsa)	Shu tartibda
shuningdek, qaytish quvurida	Issiqlik kiritish tugunida (issiqlik nuqtasi) aralashtirish moslamasiga (agar mavjud boʻlsa)	Shu tartibda
Bazalardagi isitish koʻtargichlarining sirt harorati (yuqori va pastki)	Barcha asosiy quvur ustunlarida 5 daqiqalik oraliq bilan ikki marta oʻlchanadi.	Shu tartibda
Isitish moslamalarining sirt harorati	Nazorat kvartiralarida	Shu tartibda
Uzatish sirt harorati (uzatish va qaytarish) isitish moslamalariga	Shu tartibda	Shu tartibda
Isitiladigan xonalarda havo harorati	Shu tartibda	Shu tartibda
Issiqlik tarmogʻining taʼminot quvuridagi bosim	Aralashtirish moslamasidan oldin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirish valfidan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
bundan tashqari, teskari	Aralashtirish moslamasidan keyin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirish valfidan oldin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
Isitish tizimining taʼminot quvuridagi bosim	Aralashtirish moslamasidan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
bundan tashqari, qaytish quvurida	Issiqlik kiritish tugunida (issiqlik nuqtasi) aralashtirish moslamasiga	Shu tartibda
Tarqatish liniyasi, asosiy koʻtaruvchi va isitish uskunalari issiqlik izolyatsiyasining sifati (loyihaga muvofiq)	Isitish tizimining konstruksiyasiga qarab chodir yoki texnik yer osti (texnik cherdak) (yuqori va pastki ajratuvchi chiziq bilan); zinapoya, kanal, shtraba va boshqalar. (loyihaga muvofiq asosiy quvur ustunining joylashgan joyiga qarab)	Shu tartibda
Issiqlik taʼminoti tizimi
Issiqlik tarmogʻining taʼminot liniyasidagi suv harorati	Binoning mahalliy isitish punktida. 1 soatlik oraliq bilan toʻrtta oʻlchov	Yiliga 2 marotaba, bahor va kuzgi oʻrganishlar paytida (sinovni boshlash paytida)
shuningdek, qaytish quvurida	Shu tartibda	Shu tartibda
Suv olish uchun yetkazib beriladigan issiq suvning harorati	2 darajali suv isitgichlarining chiqish joyida yoki binoning kirish qismida	Shu tartibda
Aylanma suv harorati	Shuningdek, aylanma koʻtargichlarning pastki asoslarida	Shu tartibda
Suv musluklaridan drenajlangan suvning harorati	Isitish nuqtasidan eng uzoqda joylashgan koʻtargichlardagi kvartiralar va kvartiralarni boshqaring	Shu tartibda
Isitilgan sochiq quritishlarning sirt harorati	Shu tartibda	Shu tartibda
Suv kranlarida erkin bosim	Yuqori qavatdagi kvartiralarda isitish nuqtasidan eng uzoq masofada joylashgan	Shu tartibda
Tarqatish va aylanish tarmoqlari, koʻtargichlar va isitish uskunalarini issiqlik izolyatsiyasining sifati	Issiqlik kiritish tugunida (issiqlik nuqtasi), chodir, texnik yer osti (podval), kvartiralarni boshqarish	Shu tartibda
Taʼminot quvuridagi sovuq suv taʼminoti tizimining bosimi	Kirish tugunida	Shu tartibda
Suv taqsimlash kranlaridagi erkin bosim	Yuqori qavatdagi kvartiralarda kirishdan eng uzoq masofada joylashgan	Shu tartibda

Konstruksiyalar va oʻlchanadigan koʻrsatkich	Obyektlar hajmi	Davriyligi
Otmostka, otmostka nishabligi foizi	Har bir fasad tomonidan beshta joydan binoning perimetri boʻyicha	Har yili bahorgi koʻrikda
Zamin va poydevorlar
Zamin va poydevorining deformatsiyasi	Binoning perimetri boʻyicha	Zarurat tugʻilganda. Maxsus sharoitlarda qurilgan turar joy binolari uchun (karst hududlari va boshqalar.), takroriyligi loyiha tashkiloti tomonidan belgilanadi, lekin yiliga kamida 1-martadan kam boʻlmagan
Poydevor betonining mustahkamligi	Uchta namunadan kam boʻlmagan (kernlar)	Poydevor betonining buzilishi aniqlanganda
Devorlar
Yoriqning ochilish kengligi	Koʻzga koʻringan shikastlanishlarni oʻlchash bilan butun fasadni koʻzdan kechirish	Zarurat tugʻilganda
Fasadning boʻrtib chiqqan qismi va balkonlar
Balkon plitasining yuqori qiyaligi (kozirek)	Osmotr vsex balkonov kozirkov i drugix vistupayushix chastey, izmereniye naiboleye zametnix na glaz povrejdeniy Barcha balkonlar va boshqa chiqadigan qismlarni oʻrganish, koʻzga eng koʻrinadigan zararni oʻlchash	Birinchi oʻrganish foydalanish muddati boshlanganidan uch yil oʻtgach hamda zarurat boʻlganda
Yoriqning ochilish kengligi	Shu tartibda	Shu tartibda
Yertoʻla (texnik yer osti qavati)
Havoning harorati va namligi	Bitta seksiya chegarasida	Shu tartibda
Tom
Cherdakda havo harorati va namligi	Bitta seksiya chegarasida	Har yili kuzgi koʻrikda
Kvartiralarning turar joy va yordamchi xonalari
Havoning harorati va namligi	Yil davomida shikoyatlar boʻlgan kvartiralarda	Shu tartibda
Havo olish moslamalari orqali xonadan chiqarilgan havo hajmi	Shu tartibda	Har yili bahor yoki kuz paytida
Zina kletkasi
Havo harorati	Birinchi, oʻrta va oxirgi qavatlarning bitta zinapoya maydonchasida	Shu tartibda
Mahkamlovchi metall detallar va balkonlarni mustahkamlash uchun bogʻlar. Karnizli balkonlar, tashqi devor panellari
Korroziya taʼsiridan shikastlanish darajasi	Turli yoʻnalishdagi fasadda kamida 5 ta tugunlarda, jumladan uzoq vaqt namlanadigan joylarda	Uy-joy fondini doimiy ravishda oʻrganish davrida
Yogʻoch konstruksiyalar va detallar
Yogʻoch namligi, yogʻochni yoʻq qiladigan qoʻziqorinlarning shikastlanish darajasi	Uzoq muddatli namlanishga duchor boʻlgan xonalardan yoki tarkibiy boʻlinmalardan birida	Uy-joy fondini doimiy ravishda oʻrganish davrida
Isitish tizimi
Tashqi havo harorati	Bino joylashgan tumanda	Yiliga 2 marotaba, bahor va kuzda (sinov boshlanishida) oʻrganishlar
Issiqlik tarmogʻining taʼminot quvuridagi suv harorati	Aralashtirish moslamasidan oldin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirishdan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
shuningdek, qaytish quvurida	Aralashtirish moslamasidan keyin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirishdan oldin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
Isitish tizimining taʼminot quvuridagi suv harorati	Aralashtirish moslamasidan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi) (agar mavjud boʻlsa)	Shu tartibda
shuningdek, qaytish quvurida	Issiqlik kiritish tugunida (issiqlik nuqtasi) aralashtirish moslamasiga (agar mavjud boʻlsa)	Shu tartibda
Bazalardagi isitish koʻtargichlarining sirt harorati (yuqori va pastki)	Barcha asosiy quvur ustunlarida 5 daqiqalik oraliq bilan ikki marta oʻlchanadi.	Shu tartibda
Isitish moslamalarining sirt harorati	Nazorat kvartiralarida	Shu tartibda
Uzatish sirt harorati (uzatish va qaytarish) isitish moslamalariga	Shu tartibda	Shu tartibda
Isitiladigan xonalarda havo harorati	Shu tartibda	Shu tartibda
Issiqlik tarmogʻining taʼminot quvuridagi bosim	Aralashtirish moslamasidan oldin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirish valfidan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
bundan tashqari, teskari	Aralashtirish moslamasidan keyin (agar mavjud boʻlsa) yoki kirish valfidan oldin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
Isitish tizimining taʼminot quvuridagi bosim	Aralashtirish moslamasidan keyin issiqlik kirish tugunida (issiqlik nuqtasi)	Shu tartibda
bundan tashqari, qaytish quvurida	Issiqlik kiritish tugunida (issiqlik nuqtasi) aralashtirish moslamasiga	Shu tartibda
Tarqatish liniyasi, asosiy koʻtaruvchi va isitish uskunalari issiqlik izolyatsiyasining sifati (loyihaga muvofiq)	Isitish tizimining konstruksiyasiga qarab chodir yoki texnik yer osti (texnik cherdak) (yuqori va pastki ajratuvchi chiziq bilan); zinapoya, kanal, shtraba va boshqalar. (loyihaga muvofiq asosiy quvur ustunining joylashgan joyiga qarab)	Shu tartibda
Issiqlik taʼminoti tizimi
Issiqlik tarmogʻining taʼminot liniyasidagi suv harorati	Binoning mahalliy isitish punktida. 1 soatlik oraliq bilan toʻrtta oʻlchov	Yiliga 2 marotaba, bahor va kuzgi oʻrganishlar paytida (sinovni boshlash paytida)
shuningdek, qaytish quvurida	Shu tartibda	Shu tartibda
Suv olish uchun yetkazib beriladigan issiq suvning harorati	2 darajali suv isitgichlarining chiqish joyida yoki binoning kirish qismida	Shu tartibda
Aylanma suv harorati	Shuningdek, aylanma koʻtargichlarning pastki asoslarida	Shu tartibda
Suv musluklaridan drenajlangan suvning harorati	Isitish nuqtasidan eng uzoqda joylashgan koʻtargichlardagi kvartiralar va kvartiralarni boshqaring	Shu tartibda
Isitilgan sochiq quritishlarning sirt harorati	Shu tartibda	Shu tartibda
Suv kranlarida erkin bosim	Yuqori qavatdagi kvartiralarda isitish nuqtasidan eng uzoq masofada joylashgan	Shu tartibda
Tarqatish va aylanish tarmoqlari, koʻtargichlar va isitish uskunalarini issiqlik izolyatsiyasining sifati	Issiqlik kiritish tugunida (issiqlik nuqtasi), chodir, texnik yer osti (podval), kvartiralarni boshqarish	Shu tartibda
Taʼminot quvuridagi sovuq suv taʼminoti tizimining bosimi	Kirish tugunida	Shu tartibda
Suv taqsimlash kranlaridagi erkin bosim	Yuqori qavatdagi kvartiralarda kirishdan eng uzoq masofada joylashgan	Shu tartibda

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

3-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

3-ILOVA

Turar joy binolarini koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha ishlar hajmi

	1-jadval

Qaziladigan shurflar soni

Bino oʻlchami (seksiyalarda) *	Shurflar soni
1 2 3-4 4 tadan ortiq	3 5 7 10

	2-jadval

Razvedka-qidiruv quduqlar (skvajinalar) soni**

Bino oʻlchami (seksiyalarda)	Skvajinalar soni
1-2 3-4 4 tadan ortiq	4 6 8

	1-jadval

Qaziladigan shurflar soni

Bino oʻlchami (seksiyalarda) *	Shurflar soni
1 2 3-4 4 tadan ortiq	3 5 7 10

	2-jadval

Razvedka-qidiruv quduqlar (skvajinalar) soni**

Bino oʻlchami (seksiyalarda)	Skvajinalar soni
1-2 3-4 4 tadan ortiq	4 6 8

Izoh:

* — Seksiya sifatida oʻtgan asrning 20 yillariga qadar davrigacha qurilgan binolarda umumiy uzunligi 30 m dan ortiq boʻlgan zinapoya katagiga ega boʻlgan bino qismi qabul qilinadi.

** — Koʻrsatilgan quduqlar soni tadqiqot materiallari mavjud boʻlganda va oddiy geologik tuzilishga ega boʻlgan uchastkalar uchun kamaytirilishi mumkin.

Quduqlar chuqurligini aniqlash. Chuqurlar (skvajinalar)ning joylashish chuqurligi h, m quyidagi formuladan aniqlanadi:

h=h₁+h_ak+c

bu yerda:

h₁ — poydevorlarning yer yuzasidan pastda joylashish chuqurligi, m;

h_ak — zamin faol zonasining chuqurligi, m;

s — 3 qavatgacha boʻlgan binolar uchun 2 m ga teng boʻlgan doimiy kattalik, bu kattalik 3 qavatdan yuqori boʻlgan binolar uchun 3 m ga teng.

						3-jadval

Zoldirlash nuqtalarining soni

Bino oʻlchami (seksiyalarda) 1-2 3-4 4 tadan ortiq	Bino turi
	Temir-beton karkasli yuk koʻtaruvchi tosh devorli
	Qavatlar soni
	3 gacha 3 5 7	4-5 4 7 9	5 dan yuqori 4 8 10	3 gacha 2 3 4	4-5 3 4 5	5 dan yuqori 5 6

						3-jadval

Zoldirlash nuqtalarining soni

Bino oʻlchami (seksiyalarda) 1-2 3-4 4 tadan ortiq	Bino turi
	Temir-beton karkasli yuk koʻtaruvchi tosh devorli
	Qavatlar soni
	3 gacha 3 5 7	4-5 4 7 9	5 dan yuqori 4 8 10	3 gacha 2 3 4	4-5 3 4 5	5 dan yuqori 5 6

				4-jadval

Devor terimi mustahkamligini aniqlash uchun suvoq qatlamidagi ochiladigan joylar soni

Bino oʻlchami (seksiyalarda)	Qavatlar soni
Bino oʻlchami (seksiyalarda)	1-2	3-4	5-6	7 va undan yuqori
1-2 3 4 5 6 7 8	4-6 6-8 8-10 10-12 12-14 14-16 16-20	8 10 12 14 16 20 22	10 12 14 16 20 22 25	12-14 14-16 16-18 20-22 22-25 25-27 27-30

				4-jadval

Devor terimi mustahkamligini aniqlash uchun suvoq qatlamidagi ochiladigan joylar soni

Bino oʻlchami (seksiyalarda)	Qavatlar soni
Bino oʻlchami (seksiyalarda)	1-2	3-4	5-6	7 va undan yuqori
1-2 3 4 5 6 7 8	4-6 6-8 8-10 10-12 12-14 14-16 16-20	8 10 12 14 16 20 22	10 12 14 16 20 22 25	12-14 14-16 16-18 20-22 22-25 25-27 27-30

						5-jadval

Orayopmalarda ochiladigan joylarning umumiy soni

Orayopma	Orayopmaning koʻrikdan oʻtkaziladigan maydoni yuzasi, m²
Orayopma	100 gacha	100-500	500-1000	1000-2000	2000-3000	3000 dan yuqori
Yogʻochli
yogʻoch toʻsinlar boʻyicha	3	10	12	15	20	25
metall toʻsinlar boʻyicha
shu jumladan, laboratoriya tahlillari uchun	2	5	6	7	10	12
Yonmaydigan quyma qovurgʻali temir-beton qobiqlar va temir-betondan ishlangan yigʻma plitalar	1	3	3	3	4	5
metall toʻsinlar boʻyicha	1	2	2	3	4	5

						5-jadval

Orayopmalarda ochiladigan joylarning umumiy soni

Orayopma	Orayopmaning koʻrikdan oʻtkaziladigan maydoni yuzasi, m²
Orayopma	100 gacha	100-500	500-1000	1000-2000	2000-3000	3000 dan yuqori
Yogʻochli
yogʻoch toʻsinlar boʻyicha	3	10	12	15	20	25
metall toʻsinlar boʻyicha
shu jumladan, laboratoriya tahlillari uchun	2	5	6	7	10	12
Yonmaydigan quyma qovurgʻali temir-beton qobiqlar va temir-betondan ishlangan yigʻma plitalar	1	3	3	3	4	5
metall toʻsinlar boʻyicha	1	2	2	3	4	5

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

4-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

4-ILOVA

Konstruksiyalar va bino tizimini oʻlchash vositalari usullari

T/r	Oʻlchanadigan parametr	Ruxsat etiladigan ogʻish
1.	Bino elementlari yuzalarining nishabligi	Otmostka (QR 01.01-23) tom (SHNQ 3.04.01-21), pollar (SHNQ 3.04.01-21)
2.	Poydevorlarning notekis choʻkishi	Chegaraviy ruxsat etiladigan deformatsiyalar (SHNQ 2.02.01-24)
3.	Binoning kreni	SHNQ 2.02.01-24. GOST 10529-96
4.	Beton va temir-beton konstruksiyalardagi yoriqlarning ochilish kengligi	SHNQ 2.03.01-24
5.	Beton va temir-beton konstruksiyalardagi yoriqlarning chuqurligi	Himoya qatlami qalinligida
6.	Plitalar, toʻsinlar, rigellar salqiligi	Beton va temir-beton konstruksiyalarning nisbiy salqiligi. (SHNQ 2.03.01-24), Yogʻoch (SHNQ 2.03.08-22)
7.	Beton va temir-beton konstruksiyalarning vertikaldan ogʻishi, boʻylama egilish, boʻrtgan joylar	QR 03.01-23
8.	Devor panellarining pastki kesimda boʻlish oʻqlariga nisbatan siljishi	QR 03.01-23
9.	Gʻisht terilmasi parametrlarining ogʻishi	QR 03.01-23
10.	Chorrahasimon chokda devor panellari koʻndalang tomoni vertikal va gorizontal qirralarining nisbiy siljishi	10 mm dan oshmasligi lozim
11.	Tashqi devor panellari orasidagi choklarning kengligi	SHNQ 3.04.01-21
12.	Shiftning xona burchaklaridagi satx belgilarining farqi	QR 03.01-23
13.	Orayopma qoʻshni plitalari yuzalaridagi satx belgilarining farqi	QR 03.01-23
14.	Tashqi panelli devorlar choklari germetikasining adgeziyasi	Germetikaning choʻzilishdagi mustahkamlik chegarasidan kam boʻlmasligi lozim
15.	Tashqi panelli devorlar choklaridagi germetik pardasining qalinligi	SHNQ 3.04.01-21
16.	Havo harorati	SHNQ 2.08.01-24
17.	Havo namligi	SHNQ 2.08.01-24
18.	Konstruksiyalar va quvuroʻtkazgichlar sirtining harorati	GOST 26254-84 SHNQ 2.04.05-22 SHNQ 2.01.04-2018
19.	Havo oqimining tezligi	SHNQ 2.08.01-24
20.	Xonadan 1 soat davomida chiqariladigan havo hajmi	SHNQ 2.08.01-24
21.	Toʻsuvchi konstruksiyalar orqali oʻtadigan issiqlik oqimining zichligi, quvuroʻtkazgichlarning issiqlik izolyatsiyasi	SHNQ 2.01.04-2018 Quvuroʻtkazgichlar va uskunalar uchun issiqlik izolyatsiyasini loyihalash normalari
22.	Toʻsuvchi konstruksiyalarning havo oʻtkazishga qarshiligi.	SHNQ 2.01.04-2018
23.	Toʻsiqlar tovush izolyatsiyasining xarakteristikasi, havo orqali va zarba taʼsirida tarqaladigan tovush izolyatsiyasining shovqin darajasi	SHNQ 2.01.08-24
24.	Yoritilganlik	SHNQ 2.08.01-24
25.	Konstruksiyalarning tebranish (vibratsiya) darajasi	-
26.	Materiallarning hajmiy massasi	Loyihaga muvofiq tarzda
27.	Mustahkamlik: beton, gʻisht terish qorishmasi, yogʻoch, metall	Loyihaga muvofiq tarzda
28.	Gʻisht va tosh terimidagi boʻshliqlar	Loyihaga muvofiq tarzda
29.	Temir-beton konstruksiyalarda metall mavjudligini, himoya qatlami qalinligini va armatura kesimini aniqlash	Loyihaga muvofiq tarzda
30.	Gʻishtning qorishma bilan birikish mustahkamligi	SHNQ 2.03.07-21
31.	Armatura va payvandlab biriktiriladigan detallarning korroziyadan shikastlanish chuqurligi	Hisoblash boʻyicha
32.	Konstruksiyalarning chiziqli oʻlchamlari	Loyihaga muvofiq tarzda
33.	Sanitariya tugunlari va vanna xonalari pollari gidroizolyatsiyasining holati.	Sinash paytida tomchilarning mavjud emasligi
34.	Materiallarning namligi: yogʻoch, beton, gʻisht, isitgich	GOST 23166-2021, GOST 475-2016, GOST 12730.0-2020, SHNQ 2.01.04-2018, SHNQ 3.04.01-21
35.	Pardozlash ishlarining sifatini tavsiflovchi parametrlar: devorlar sirtning tekisligi, vertikal va gorizontaldan ogʻish hollari, pol yuzasining notekisliklari	SHNQ 3.04.01-21 GOST 23166-2021 GOST 475-2016
36.	Metall elementlardagi payvandlash birikmalarining koʻrinmas nuqsonlari	QR 03.02-23
37.	Metall bogʻlagichlar va payvandlash detallarining korroziyaga qarshi qoplamasi qalinligi	SHNQ 2.03.11-24
38.	Antiseptik moddaning yogʻoch konstruksiyalar elementlariga singish chuqurligi	QR 03.01-23
39.	Quvuroʻtkazgichlardagi suv harorati	SHNQ 2.04.05-22 SHNQ 2.04.01-22 suv haroratini rostlash grafiklari
40.	Quyiladigan suv harorati	SHNQ 2.04.01-22
41.	Suv bosimi yoki suv tarqatuvchi kranlar oldidagi erkin bosim	QR 05.01-23 Loyiha
42.	Suv sarfi	Loyiha
43.	Oʻtkazgichlar nishabligi	Loyiha
44.	Vertikallik	SHNQ 3.01.03-24
45.	Quvuroʻtkazgich tayanchlari (mahkamlagichlar va sh.oʻ.) orasidagi chiziqli oʻlchamlar	Loyiha,
45.	Quvuroʻtkazgichlar tayanchlari (mahkamlash joylari) orasidagi chiziqli oʻlchamlar	SHNQ 3.01.03-24
46.	Poldan isitish asbobi tagigacha boʻlgan masofa, isitish asbobi va devor orasidagi masofa, isitish pribori ustidan deraza osti taxtasigacha boʻlgan masofa	QR 03.01-23
47.	Quvurlarning egilish radiusi, quvurlarning ovalligi, flanslarning quvur oʻqiga nisbatan perpendikulyarligi	SHNQ 3.01.03-24
48.	Mahkamlash vositalarining sugʻurishdagi zoʻriqish kuchi	SHNQ 3.01.03-24

T/r	Oʻlchanadigan parametr	Ruxsat etiladigan ogʻish
1.	Bino elementlari yuzalarining nishabligi	Otmostka (QR 01.01-23) tom (SHNQ 3.04.01-21), pollar (SHNQ 3.04.01-21)
2.	Poydevorlarning notekis choʻkishi	Chegaraviy ruxsat etiladigan deformatsiyalar (SHNQ 2.02.01-24)
3.	Binoning kreni	SHNQ 2.02.01-24. GOST 10529-96
4.	Beton va temir-beton konstruksiyalardagi yoriqlarning ochilish kengligi	SHNQ 2.03.01-24
5.	Beton va temir-beton konstruksiyalardagi yoriqlarning chuqurligi	Himoya qatlami qalinligida
6.	Plitalar, toʻsinlar, rigellar salqiligi	Beton va temir-beton konstruksiyalarning nisbiy salqiligi. (SHNQ 2.03.01-24), Yogʻoch (SHNQ 2.03.08-22)
7.	Beton va temir-beton konstruksiyalarning vertikaldan ogʻishi, boʻylama egilish, boʻrtgan joylar	QR 03.01-23
8.	Devor panellarining pastki kesimda boʻlish oʻqlariga nisbatan siljishi	QR 03.01-23
9.	Gʻisht terilmasi parametrlarining ogʻishi	QR 03.01-23
10.	Chorrahasimon chokda devor panellari koʻndalang tomoni vertikal va gorizontal qirralarining nisbiy siljishi	10 mm dan oshmasligi lozim
11.	Tashqi devor panellari orasidagi choklarning kengligi	SHNQ 3.04.01-21
12.	Shiftning xona burchaklaridagi satx belgilarining farqi	QR 03.01-23
13.	Orayopma qoʻshni plitalari yuzalaridagi satx belgilarining farqi	QR 03.01-23
14.	Tashqi panelli devorlar choklari germetikasining adgeziyasi	Germetikaning choʻzilishdagi mustahkamlik chegarasidan kam boʻlmasligi lozim
15.	Tashqi panelli devorlar choklaridagi germetik pardasining qalinligi	SHNQ 3.04.01-21
16.	Havo harorati	SHNQ 2.08.01-24
17.	Havo namligi	SHNQ 2.08.01-24
18.	Konstruksiyalar va quvuroʻtkazgichlar sirtining harorati	GOST 26254-84 SHNQ 2.04.05-22 SHNQ 2.01.04-2018
19.	Havo oqimining tezligi	SHNQ 2.08.01-24
20.	Xonadan 1 soat davomida chiqariladigan havo hajmi	SHNQ 2.08.01-24
21.	Toʻsuvchi konstruksiyalar orqali oʻtadigan issiqlik oqimining zichligi, quvuroʻtkazgichlarning issiqlik izolyatsiyasi	SHNQ 2.01.04-2018 Quvuroʻtkazgichlar va uskunalar uchun issiqlik izolyatsiyasini loyihalash normalari
22.	Toʻsuvchi konstruksiyalarning havo oʻtkazishga qarshiligi.	SHNQ 2.01.04-2018
23.	Toʻsiqlar tovush izolyatsiyasining xarakteristikasi, havo orqali va zarba taʼsirida tarqaladigan tovush izolyatsiyasining shovqin darajasi	SHNQ 2.01.08-24
24.	Yoritilganlik	SHNQ 2.08.01-24
25.	Konstruksiyalarning tebranish (vibratsiya) darajasi	-
26.	Materiallarning hajmiy massasi	Loyihaga muvofiq tarzda
27.	Mustahkamlik: beton, gʻisht terish qorishmasi, yogʻoch, metall	Loyihaga muvofiq tarzda
28.	Gʻisht va tosh terimidagi boʻshliqlar	Loyihaga muvofiq tarzda
29.	Temir-beton konstruksiyalarda metall mavjudligini, himoya qatlami qalinligini va armatura kesimini aniqlash	Loyihaga muvofiq tarzda
30.	Gʻishtning qorishma bilan birikish mustahkamligi	SHNQ 2.03.07-21
31.	Armatura va payvandlab biriktiriladigan detallarning korroziyadan shikastlanish chuqurligi	Hisoblash boʻyicha
32.	Konstruksiyalarning chiziqli oʻlchamlari	Loyihaga muvofiq tarzda
33.	Sanitariya tugunlari va vanna xonalari pollari gidroizolyatsiyasining holati.	Sinash paytida tomchilarning mavjud emasligi
34.	Materiallarning namligi: yogʻoch, beton, gʻisht, isitgich	GOST 23166-2021, GOST 475-2016, GOST 12730.0-2020, SHNQ 2.01.04-2018, SHNQ 3.04.01-21
35.	Pardozlash ishlarining sifatini tavsiflovchi parametrlar: devorlar sirtning tekisligi, vertikal va gorizontaldan ogʻish hollari, pol yuzasining notekisliklari	SHNQ 3.04.01-21 GOST 23166-2021 GOST 475-2016
36.	Metall elementlardagi payvandlash birikmalarining koʻrinmas nuqsonlari	QR 03.02-23
37.	Metall bogʻlagichlar va payvandlash detallarining korroziyaga qarshi qoplamasi qalinligi	SHNQ 2.03.11-24
38.	Antiseptik moddaning yogʻoch konstruksiyalar elementlariga singish chuqurligi	QR 03.01-23
39.	Quvuroʻtkazgichlardagi suv harorati	SHNQ 2.04.05-22 SHNQ 2.04.01-22 suv haroratini rostlash grafiklari
40.	Quyiladigan suv harorati	SHNQ 2.04.01-22
41.	Suv bosimi yoki suv tarqatuvchi kranlar oldidagi erkin bosim	QR 05.01-23 Loyiha
42.	Suv sarfi	Loyiha
43.	Oʻtkazgichlar nishabligi	Loyiha
44.	Vertikallik	SHNQ 3.01.03-24
45.	Quvuroʻtkazgich tayanchlari (mahkamlagichlar va sh.oʻ.) orasidagi chiziqli oʻlchamlar	Loyiha,
45.	Quvuroʻtkazgichlar tayanchlari (mahkamlash joylari) orasidagi chiziqli oʻlchamlar	SHNQ 3.01.03-24
46.	Poldan isitish asbobi tagigacha boʻlgan masofa, isitish asbobi va devor orasidagi masofa, isitish pribori ustidan deraza osti taxtasigacha boʻlgan masofa	QR 03.01-23
47.	Quvurlarning egilish radiusi, quvurlarning ovalligi, flanslarning quvur oʻqiga nisbatan perpendikulyarligi	SHNQ 3.01.03-24
48.	Mahkamlash vositalarining sugʻurishdagi zoʻriqish kuchi	SHNQ 3.01.03-24

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

5-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

5-ILOVA

Bino va inshootlarni oʻrganishning nuqsonlar qaydnomasini shakli

Boʻlma, xona, ochilgan joylar, konstruksiyalar va boshqalarning raqami	Tugun, element va oʻrganilayotgan konstruksiya uchastkasi va boshqalar holatining raqami	Holati (qoniqarli, qoniqarsiz)	Nuqsonlar, shikastlanishlar yoki loyihadan chetga chiqishlarning xususiyatlari
1	2	3	4

Boʻlma, xona, ochilgan joylar, konstruksiyalar va boshqalarning raqami	Tugun, element va oʻrganilayotgan konstruksiya uchastkasi va boshqalar holatining raqami	Holati (qoniqarli, qoniqarsiz)	Nuqsonlar, shikastlanishlar yoki loyihadan chetga chiqishlarning xususiyatlari
1	2	3	4

Bino va inshootlarni oʻrganishda quyidagilarni amalga oshirish tavsiya etiladi:

oʻrganilayotgan obyekt boʻyicha dastlabki — loyiha, tarixiy va texnologik maʼlumotlarni toʻplash bilan ishni boshlash;

bino boʻlmalari, xonalari, ochilgan joylari, konstruksiyalar va boshqalarni raqamlash;

bino qismlarining har bir shikastlanish turi boʻyicha nuqsonlar qaydnomasini toʻldirish.

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

6-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

6-ILOVA

Dastlabki oʻrganishlar natijalari asosida binolar holatining toifasini aniqlash

Binoning holat kategoriyasi	Shikastlanishlarning turlari			Konstruksiyalarning eskirish, foizi
Binoning holat kategoriyasi	Yuk koʻtaruvchi devorlar, karkas elementlari, (ustunlar, toʻsinlar va boshqalar), poydevorlar	Toʻsuvchi devorlar	Orayopmalar, zinalar, narvonlar	Konstruksiyalarning eskirish, foizi
1	2	3	4	5
I — normal Foydalanish sharoitlari boʻyicha GOST 31937-2011 meʼyoriy talablari va loyiha hujjatlari va meʼyoriy talablar bajariladi. Taʼmirlash ishlariga boʻlgan zarurat mavjud emas.	Tosh devorlarda koʻrinadigan nuqsonlar va shikastlanishlar mavjud boʻlmaydi. Qorishmalarni kesib oʻtmaydigan alohida gʻishtlarda yoriqlar mavjud boʻladi. Temir-beton konstruksiyalarda koʻrinadigan nuqsonlar va shikastlanishlar mavjud boʻlmaydi yoki alohida kichik chuqurchalar, sinishlar, tolasimon yoriqlar mavjud boʻladi (0,1 mm dan kata boʻlmagan). Konstruksiyalar va mahkamlanish detallarida korroziyaga qarshi shikastlanishlar mavjud boʻlmaydi. Salqiliklar va yoriqlarning ochilish kengligi meʼyorlar boʻyicha ruxsat etilgan qiymatlardan ortib ketmaydi. Poʻlat konstruksiyalarda himoya qoplamalarining shikastlanishi va konstruksiyalarning eskirishini tavsiflovchi belgilari mavjud boʻlmaydi.	Koʻrinadigan shikastlanishlar va yoriqlar mavjud emas	Siljishlar va yoriqlar mavjud emas	5 gacha
II — qoniqarli (ish qobiliyati holatida) Materiallarning haqiqiy xususiyatlarini hisobga olgan holda amaldagi meʼyoriy hujjatlar talabalarini chegaraviy holatlarning I guruhi va II guruhi boʻyicha talablari buzilgan boʻlsada, foydalanish shartlari taʼmirlansa. Konstruksiyalarni kuchaytirmasdan mahalliy shikastlanishlarini joriy taʼmirlash orqali bartaraf etish talab etiladi.	Tosh devorlarda devorning ikki qatoridan koʻp boʻlmagan qatorlaridan oʻtuvchi yoriqlarning mavjudligi (uzunligi 15 sm dan koʻp boʻlmagan). Qoplamalarning 15 foizi chuqurlikkacha boʻlgan qalinlikda qatlamlarga ajralishi. Temir-beton konstruksiyalarda armatura korroziyasi izlari alohida uchastkalarda kichik himoya qatlami joylarida paydo boʻladi; ishchi armaturaning koʻndalang kesim yuzasi 5 foizi koʻp boʻlmagan miqdorda yoʻqoladi. Himoya qatlam chegarasida betonining taxminiy mustahkamligi loyihadagi koʻrsatkichdan kamida 10 foizi dan kam boʻlmasligi kerak. Poʻlat konstruksiyalarda antikorroziya qoplamalarining joylardagi buzilishlari. Baʼzi uchastkalarda — alohida dogʻlarni qoldirgan holda koʻndalang kesim yuzasining 5 foizi gacha shikastlaydi. Transport vositalarining zarbalari taʼsiridan mahalliy egilishlar va boshqa shikastlanishlar koʻndalang kesimini 5 foizi gacha zaiflashishiga olib keladi.	Devorda va panellar orasidagi choklarda tolasimon yoriqlar	Shikastlanishlar va siljishlar mavjud emas	15 — 20
III — qoniqarsiz (cheklangan ish qobiliyati holatida) Amaldagi meʼyoriy talablarning buzilishi, ammo qulab tushish xavfining yoʻqligi va insonlar xavfsizligi tahdidlarining mavjud emasligi. Shikastlangan konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini tiklash va kuchaytirish talab etiladi.	Tosh devorlarda Oʻrtacha shikastlanish. Devorning muzlashi va nurashi 25 foizi chuqurlikkacha qalinlikdagi qoplamalarning qatlamlarga ajralishi. Devor terimining toʻrt qatoridan koʻp boʻlmagan qatorlardan kesib oʻtuvchi devorlar va ustunlarda vertikal va qiya yoriqlar (ochilish kengligiga bogʻliq boʻlmagan holda). Boʻylama va koʻndalang devorlar orasida vertikal yoriqlarning paydo boʻlishi. Devorning yuk koʻtarish qobiliyatining kamayishi 25 foizi gacha. Temir-beton konstruksiyalarda Ruxsat etilgan qiymatidan katta boʻlgan betonning choʻzilish zonasidagi yoriqlarning ochilishi. Siqilish zonasida va bosh choʻzuvchi kuchlanishlar zonalaridagi yoriqlar, foydalanish jarayonidagi taʼsirlardan elementlarda paydo boʻlgan salqiliklar ruxsat etilgan qiymati 30foizi dan oshganda. Egiluvchi elementlarning siqilish zonasidagi betonning mustahkamligini kamayishi 20 foizi gacha boʻlganda. Devor panellari choklarining yuqori suv va havo oʻtkazuvchanligi mavjud boʻlganda. Poʻlat konstruksiyalarda Egiluvchi elementlarning salqiligi uning oraligʻining 1/150 qiymatidan oshib ketsa. Plastin koʻrinishidagi zanglash yuk koʻtaruvchi elementlarning koʻndalang kesim yuzalarini 15foizi gacha kamaytirgan holatda. Koʻndalang kesim yuzalarini 15foizi gacha zaiflashtirishga olib keluvchi transport vositalari zarblaridan va mexanik shikastlanishlardan mahalliy egriliklar. Ferma fasonkalari tugunlarining egriligi.	5 mm gacha kenglikda ochilgan vertikal va qiya yoriqlar.	Tayanchlarda orayopma plitalarining siljishi 1/5 joylashish chuqurligidan koʻp boʻlmagan, lekin 2 sm dan koʻp boʻlmagan qiymatda	25 — 40
IV — avariya oldi yoki avariya holati (avariya holatida). Konstruksiyalardagi mavjud shikastlanishlar ularning foydalanishga yaroqsiz ekanligidan, ularning qulash xavfidan va konstruksiyalar joylashgan joylarda odamlarning boʻlish xavfidan dalolat beradi.	Tosh devorlarda kuchli shikastlanishlarning mavjudligi. Konstruksiyalarda yuk koʻtarish qobiliyatini 50 foizi gacha kamaytirish toʻgʻrisidan dalolat beruvchi deformatsiyalar, shikastlanishlar va nuqsonlar kuzatilishi. Qalinlikning 40 foizi gacha chuqurlikda joylashgan devorning muzlashi va nurashi. Devorning toʻrt qatoridan ortiq boʻlgan ustunlarda va yuk koʻtaruvchi devorlarda vertikal va qiya yoriqlar. Binoning notekis choʻkishi natijasida choʻkishi natijasida devorlarda 50 mm gacha va undan ortiq boʻlishi konstruksiyaning 1/50 dan koʻp qiymatda vertikaldan chetlashishi. Qiya shtroba yoki gorizontal choklar boʻyicha devorlar (siljish), ustunlar, poydevorlarning siljishi. Konstruktorlarda toshlar va qorishmalarning mustahkamligin 30 — 50 foizi ga kamaytirish joylari mavjud boʻladi. Devorda 1/5 joylashish chuqurligidagi tayanchlarda orayopma plitalarining siljishi. Peremichkalar, balkalar, fermalarning tayanch zonalarida ezilishdan devorning buzilishlari kuzatiladi. Temir-beton konstruksiyalarda yoʻnalishi oʻzgaruvchan taʼsirlar ostida ishlovchi konstruksiyalardagi yoriqlar; yoriqlar, jumladan choʻziluvchi armatura ankerlash tayanch zonasini kesib oʻtuvchi; koʻp oraliqli balkalar va plitalar oraliqlarida qiya yoriqlar zonasida xomutlarning uzilishi, hamda armatura kesim yuzasini 15 foizi gacha kamaytiruvchi qatlamli zang va oʻyiqlar; konstruksiyaning siqiladigan zonasida armaturaning boʻrtib chiqishi; oʻzaro siljishi natijasida yigʻma elementlar choklarining buzilishi; egiluvchi elementlarning sezilarli salqiliklari (1/50 oraliqdagi qiymatda katta); choʻziluvchi zonasida ishchi armatura sterjenlarining alohida uzilishi; siqilish zonasida toʻldirgichlarni chiqarib tashlash va betonni maydalash. Yigʻma elementlarning tayanch yuzalarini loyiha va meʼyoriy talablarga qarshi boʻlgan holda kamaytirish. Poʻlat konstruksiyalarda egiladigan elementlarning salqiligi uning 1/75 oraligʻidagi qiymatdan katta boʻlganda. Konstruksiyalarning mahalliy ustuvorligining yoʻqolishi (devorchalar, balka kamarlari va ustunlarning boʻrtib chiqishi). Koʻp boltli birikmalarda parchinlar yoki boltlarning alohida qirqilishi. Yuk koʻtaruvchi elementlar koʻndalang kesim yuzalarining korroziya taʼsirida 25 foizi va undan koʻp miqdorda kamayishi. Payvand choklar va unga yaqin uchastkalarda yoriqlar paydo boʻlishi. Birikmalarning buzilishi; alohida choʻziluvchi elementlarning uzilishi; elementlar asosiy materialida yoriqlarning mavjudligi; choklarning buzilishi va tayanchlarning oʻzaro siljishi.	Panellarning siljishi, 5 mm dan katta boʻlgan yoriqlarning ochilishi.	Birikmalarda siljishlar va yoriqlar, ankerlarning uzilishi.	40 dan yuqori

Binoning holat kategoriyasi	Shikastlanishlarning turlari			Konstruksiyalarning eskirish, foizi
Binoning holat kategoriyasi	Yuk koʻtaruvchi devorlar, karkas elementlari, (ustunlar, toʻsinlar va boshqalar), poydevorlar	Toʻsuvchi devorlar	Orayopmalar, zinalar, narvonlar	Konstruksiyalarning eskirish, foizi
1	2	3	4	5
I — normal Foydalanish sharoitlari boʻyicha GOST 31937-2011 meʼyoriy talablari va loyiha hujjatlari va meʼyoriy talablar bajariladi. Taʼmirlash ishlariga boʻlgan zarurat mavjud emas.	Tosh devorlarda koʻrinadigan nuqsonlar va shikastlanishlar mavjud boʻlmaydi. Qorishmalarni kesib oʻtmaydigan alohida gʻishtlarda yoriqlar mavjud boʻladi. Temir-beton konstruksiyalarda koʻrinadigan nuqsonlar va shikastlanishlar mavjud boʻlmaydi yoki alohida kichik chuqurchalar, sinishlar, tolasimon yoriqlar mavjud boʻladi (0,1 mm dan kata boʻlmagan). Konstruksiyalar va mahkamlanish detallarida korroziyaga qarshi shikastlanishlar mavjud boʻlmaydi. Salqiliklar va yoriqlarning ochilish kengligi meʼyorlar boʻyicha ruxsat etilgan qiymatlardan ortib ketmaydi. Poʻlat konstruksiyalarda himoya qoplamalarining shikastlanishi va konstruksiyalarning eskirishini tavsiflovchi belgilari mavjud boʻlmaydi.	Koʻrinadigan shikastlanishlar va yoriqlar mavjud emas	Siljishlar va yoriqlar mavjud emas	5 gacha
II — qoniqarli (ish qobiliyati holatida) Materiallarning haqiqiy xususiyatlarini hisobga olgan holda amaldagi meʼyoriy hujjatlar talabalarini chegaraviy holatlarning I guruhi va II guruhi boʻyicha talablari buzilgan boʻlsada, foydalanish shartlari taʼmirlansa. Konstruksiyalarni kuchaytirmasdan mahalliy shikastlanishlarini joriy taʼmirlash orqali bartaraf etish talab etiladi.	Tosh devorlarda devorning ikki qatoridan koʻp boʻlmagan qatorlaridan oʻtuvchi yoriqlarning mavjudligi (uzunligi 15 sm dan koʻp boʻlmagan). Qoplamalarning 15 foizi chuqurlikkacha boʻlgan qalinlikda qatlamlarga ajralishi. Temir-beton konstruksiyalarda armatura korroziyasi izlari alohida uchastkalarda kichik himoya qatlami joylarida paydo boʻladi; ishchi armaturaning koʻndalang kesim yuzasi 5 foizi koʻp boʻlmagan miqdorda yoʻqoladi. Himoya qatlam chegarasida betonining taxminiy mustahkamligi loyihadagi koʻrsatkichdan kamida 10 foizi dan kam boʻlmasligi kerak. Poʻlat konstruksiyalarda antikorroziya qoplamalarining joylardagi buzilishlari. Baʼzi uchastkalarda — alohida dogʻlarni qoldirgan holda koʻndalang kesim yuzasining 5 foizi gacha shikastlaydi. Transport vositalarining zarbalari taʼsiridan mahalliy egilishlar va boshqa shikastlanishlar koʻndalang kesimini 5 foizi gacha zaiflashishiga olib keladi.	Devorda va panellar orasidagi choklarda tolasimon yoriqlar	Shikastlanishlar va siljishlar mavjud emas	15 — 20
III — qoniqarsiz (cheklangan ish qobiliyati holatida) Amaldagi meʼyoriy talablarning buzilishi, ammo qulab tushish xavfining yoʻqligi va insonlar xavfsizligi tahdidlarining mavjud emasligi. Shikastlangan konstruksiyalarning yuk koʻtarish qobiliyatini tiklash va kuchaytirish talab etiladi.	Tosh devorlarda Oʻrtacha shikastlanish. Devorning muzlashi va nurashi 25 foizi chuqurlikkacha qalinlikdagi qoplamalarning qatlamlarga ajralishi. Devor terimining toʻrt qatoridan koʻp boʻlmagan qatorlardan kesib oʻtuvchi devorlar va ustunlarda vertikal va qiya yoriqlar (ochilish kengligiga bogʻliq boʻlmagan holda). Boʻylama va koʻndalang devorlar orasida vertikal yoriqlarning paydo boʻlishi. Devorning yuk koʻtarish qobiliyatining kamayishi 25 foizi gacha. Temir-beton konstruksiyalarda Ruxsat etilgan qiymatidan katta boʻlgan betonning choʻzilish zonasidagi yoriqlarning ochilishi. Siqilish zonasida va bosh choʻzuvchi kuchlanishlar zonalaridagi yoriqlar, foydalanish jarayonidagi taʼsirlardan elementlarda paydo boʻlgan salqiliklar ruxsat etilgan qiymati 30foizi dan oshganda. Egiluvchi elementlarning siqilish zonasidagi betonning mustahkamligini kamayishi 20 foizi gacha boʻlganda. Devor panellari choklarining yuqori suv va havo oʻtkazuvchanligi mavjud boʻlganda. Poʻlat konstruksiyalarda Egiluvchi elementlarning salqiligi uning oraligʻining 1/150 qiymatidan oshib ketsa. Plastin koʻrinishidagi zanglash yuk koʻtaruvchi elementlarning koʻndalang kesim yuzalarini 15foizi gacha kamaytirgan holatda. Koʻndalang kesim yuzalarini 15foizi gacha zaiflashtirishga olib keluvchi transport vositalari zarblaridan va mexanik shikastlanishlardan mahalliy egriliklar. Ferma fasonkalari tugunlarining egriligi.	5 mm gacha kenglikda ochilgan vertikal va qiya yoriqlar.	Tayanchlarda orayopma plitalarining siljishi 1/5 joylashish chuqurligidan koʻp boʻlmagan, lekin 2 sm dan koʻp boʻlmagan qiymatda	25 — 40
IV — avariya oldi yoki avariya holati (avariya holatida). Konstruksiyalardagi mavjud shikastlanishlar ularning foydalanishga yaroqsiz ekanligidan, ularning qulash xavfidan va konstruksiyalar joylashgan joylarda odamlarning boʻlish xavfidan dalolat beradi.	Tosh devorlarda kuchli shikastlanishlarning mavjudligi. Konstruksiyalarda yuk koʻtarish qobiliyatini 50 foizi gacha kamaytirish toʻgʻrisidan dalolat beruvchi deformatsiyalar, shikastlanishlar va nuqsonlar kuzatilishi. Qalinlikning 40 foizi gacha chuqurlikda joylashgan devorning muzlashi va nurashi. Devorning toʻrt qatoridan ortiq boʻlgan ustunlarda va yuk koʻtaruvchi devorlarda vertikal va qiya yoriqlar. Binoning notekis choʻkishi natijasida choʻkishi natijasida devorlarda 50 mm gacha va undan ortiq boʻlishi konstruksiyaning 1/50 dan koʻp qiymatda vertikaldan chetlashishi. Qiya shtroba yoki gorizontal choklar boʻyicha devorlar (siljish), ustunlar, poydevorlarning siljishi. Konstruktorlarda toshlar va qorishmalarning mustahkamligin 30 — 50 foizi ga kamaytirish joylari mavjud boʻladi. Devorda 1/5 joylashish chuqurligidagi tayanchlarda orayopma plitalarining siljishi. Peremichkalar, balkalar, fermalarning tayanch zonalarida ezilishdan devorning buzilishlari kuzatiladi. Temir-beton konstruksiyalarda yoʻnalishi oʻzgaruvchan taʼsirlar ostida ishlovchi konstruksiyalardagi yoriqlar; yoriqlar, jumladan choʻziluvchi armatura ankerlash tayanch zonasini kesib oʻtuvchi; koʻp oraliqli balkalar va plitalar oraliqlarida qiya yoriqlar zonasida xomutlarning uzilishi, hamda armatura kesim yuzasini 15 foizi gacha kamaytiruvchi qatlamli zang va oʻyiqlar; konstruksiyaning siqiladigan zonasida armaturaning boʻrtib chiqishi; oʻzaro siljishi natijasida yigʻma elementlar choklarining buzilishi; egiluvchi elementlarning sezilarli salqiliklari (1/50 oraliqdagi qiymatda katta); choʻziluvchi zonasida ishchi armatura sterjenlarining alohida uzilishi; siqilish zonasida toʻldirgichlarni chiqarib tashlash va betonni maydalash. Yigʻma elementlarning tayanch yuzalarini loyiha va meʼyoriy talablarga qarshi boʻlgan holda kamaytirish. Poʻlat konstruksiyalarda egiladigan elementlarning salqiligi uning 1/75 oraligʻidagi qiymatdan katta boʻlganda. Konstruksiyalarning mahalliy ustuvorligining yoʻqolishi (devorchalar, balka kamarlari va ustunlarning boʻrtib chiqishi). Koʻp boltli birikmalarda parchinlar yoki boltlarning alohida qirqilishi. Yuk koʻtaruvchi elementlar koʻndalang kesim yuzalarining korroziya taʼsirida 25 foizi va undan koʻp miqdorda kamayishi. Payvand choklar va unga yaqin uchastkalarda yoriqlar paydo boʻlishi. Birikmalarning buzilishi; alohida choʻziluvchi elementlarning uzilishi; elementlar asosiy materialida yoriqlarning mavjudligi; choklarning buzilishi va tayanchlarning oʻzaro siljishi.	Panellarning siljishi, 5 mm dan katta boʻlgan yoriqlarning ochilishi.	Birikmalarda siljishlar va yoriqlar, ankerlarning uzilishi.	40 dan yuqori

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

7-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

7-ILOVA

Sayoz joylashgan poydevor konstruksiyalarida nuqson va shikastlanishlarning tasnifi va ularning paydo boʻlish sabablari

Nuqson va shikastlanishlarning turi	Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sabablar
Poydevor devorining qatlamlanishi	Tosh devorda bogʻlanishlarning yoʻqligi. Devor qorishmasining mustahkamligini yoʻqolishi (uzoq muddat foydalanish, tizimli namlanish, agressiv muhitning taʼsiri va boshqalar). Poydevorning ortiqcha yuklanishi (binoning yuqori qavatidan qoʻshimcha qavat qurilishi, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni almashtirish va boshqalar)
Poydevor yon yuzalarining buzilishi	Agressiv muhitning poydevorga taʼsiri (sanoat kimyoviy eritmalarining poydevorga sizib oʻtishi, yer osti suvlari sathini koʻtarilishi va boshqalar)
Balandlik boʻyicha poydevorning uzilishi	Notekis choʻkish hodisalari (yer osti suvlari sathi koʻtarilganda suv toshishi, namlanishi va boshqalar.)
Poydevorning plita qismidagi yoriqlar	Poydevorning ortiqcha yuklanishi (binoga qoʻshimcha qavat qurish, yuk koʻtaruvchi qurilish konstruksiyalarini yoki texnologik jihozlarni almashtirish va boshqalar). Ishchi armatura koʻndalang kesimi yuzasi yetarli emasligi.
Poydevor zaminidagi ruxsat etilmagan deformatsiyalar	Poydevor osti tayanchining yuzasi yetarli emasligi. Zamin gruntining avariya holatini keltirib chiqarishgacha namlanishi. Poydevor usti konstruksiyalarining ortiqcha yuklanishi. Zaminda kuchli siqilgan gruntlarning mavjudligi
Binoning poydevor devorining deformatsiyasi	Poydevor devoridagi gʻishtli devorning mustahkamligining yoʻqotishi. Yaqinda joylashgan binodan zamin sirtiga qoʻshimcha yuklanishlar. Binoning yertoʻlasidan notoʻgʻri foydalanilganda noqulay sharoitning vujudga kelishi

Nuqson va shikastlanishlarning turi	Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sabablar
Poydevor devorining qatlamlanishi	Tosh devorda bogʻlanishlarning yoʻqligi. Devor qorishmasining mustahkamligini yoʻqolishi (uzoq muddat foydalanish, tizimli namlanish, agressiv muhitning taʼsiri va boshqalar). Poydevorning ortiqcha yuklanishi (binoning yuqori qavatidan qoʻshimcha qavat qurilishi, yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni almashtirish va boshqalar)
Poydevor yon yuzalarining buzilishi	Agressiv muhitning poydevorga taʼsiri (sanoat kimyoviy eritmalarining poydevorga sizib oʻtishi, yer osti suvlari sathini koʻtarilishi va boshqalar)
Balandlik boʻyicha poydevorning uzilishi	Notekis choʻkish hodisalari (yer osti suvlari sathi koʻtarilganda suv toshishi, namlanishi va boshqalar.)
Poydevorning plita qismidagi yoriqlar	Poydevorning ortiqcha yuklanishi (binoga qoʻshimcha qavat qurish, yuk koʻtaruvchi qurilish konstruksiyalarini yoki texnologik jihozlarni almashtirish va boshqalar). Ishchi armatura koʻndalang kesimi yuzasi yetarli emasligi.
Poydevor zaminidagi ruxsat etilmagan deformatsiyalar	Poydevor osti tayanchining yuzasi yetarli emasligi. Zamin gruntining avariya holatini keltirib chiqarishgacha namlanishi. Poydevor usti konstruksiyalarining ortiqcha yuklanishi. Zaminda kuchli siqilgan gruntlarning mavjudligi
Binoning poydevor devorining deformatsiyasi	Poydevor devoridagi gʻishtli devorning mustahkamligining yoʻqotishi. Yaqinda joylashgan binodan zamin sirtiga qoʻshimcha yuklanishlar. Binoning yertoʻlasidan notoʻgʻri foydalanilganda noqulay sharoitning vujudga kelishi

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

8-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

8-ILOVA

Temir-beton konstruksiyalarida nuqson va shikastlanishlarning tasnifi va paydo boʻlish sabablari

T/r	Nuqsonlar va shikastlanishlar turi	Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sabablar	Mumkin boʻlgan oqibatlar
1.	Aniq yoʻnalishga ega boʻlmagan, boʻrtib chiqqan chetlari mavjud boʻlgan ishlab chiqarish vaqtda paydo boʻlgan yoriqlar, asosan sirtlarda (ishlab chiqarishda) paydo boʻladigan yoriqlar sirtlarda paydo boʻlishiga ruxsat etiladi	Issiqlik va namlik bilan ishlov berishning qabul qilingan rejimi natijasida beton qorishmasining tarkibi, sementning xususiyatlari va boshqalar	Yuk koʻtarish qobiliyatiga taʼsir qilmaydi. Umurboqiyligini pasaytirishi mumkin.
2.	Armatura boʻylab tolasimon yoriqlar, baʼzida beton sirtida zanglash izlari paydo boʻlishi	Betonning himoya xususiyatining yoʻqolishi natijasida armaturadagi korroziya (korroziya qatlami 0,5 mm dan koʻp emas). Armatura bilan ilashishining buzilishida betondagi siniqlar.	Yuk koʻtarish qobiliyatining 5 foizi gacha kamayishi. Kamayish darajasi koʻp faktorlarga bogʻliq boʻlib, oʻrganish hisob natijalari asosida boshqa nuqsonlarning mavjudligini hisobga olib baholanadi.
3.	Betonning yorilishi	Mexanik taʼsirlar	Quyida joylashgan holatlarda: siqilish zonasida — koʻndalang kesim yuzasining kamayishi hisobiga yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi; choʻzilish zonasida — yuk koʻtarish qobiliyatiga taʼsir qilmaydi
4.	Betonni moylash	Texnologik oqishlar	Beton mustahkamligini 30 foizgacha kamayishi hisobiga yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi
5.	Armatura sterjenlari boʻylab 3 mm dan koʻp boʻlmagan yoriqlar	Tolasimon yoriqlardan armatura korroziyasi natijasida rivojlanadi (jadvalning 1-bandga qarang). Korroziya qalinligi 3 mm ortiq emas.	Betonning siqilish zonasining ishidan qoʻshilgan hajmiga va korroziya qatlami qalinligiga bogʻliq ravishda yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi. Armatura ilashishining buzilishi natijasida normal kesimlarning yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi. Kamayish darajasi hisob bilan baholanadi. Tayanch uchastkalarda joylashganda — konstruksiya holati avariya holatda boʻladi.
6.	Betonning himoya qatlamini qatlamlarga ajralishi.	Armatura korroziyasi (Nuqsonlarning rivojlanishini davomi jadvalning 1- va 4-bandlarga qarang)	Siqiladigan zonaning koʻndalang kesim yuzasining qisqarishi va korroziyasi natijasida armatura kesim yuzasining kamayishiga bogʻliq ravishda yuk koʻtarish qobiliyatining kamayishi. Beton bilan armaturaning ilashishining buzilishi natijasida normal kesimning mustahkamligining kamayishi. Tayanch uchastkalarda nuqsonlar joylashganda — avariya holatida boʻladi
7.	Egiluvchi konstruksiyalarda va choʻziluvchi elementlarda poʻlat sinfi uchun yoriqlarning ochilish kengligi A-I − 0,5 mm dan koʻp. A-II, A-III, A-IIIV, A-IV − 0,4 mm dan koʻp; Boshqa hollarda — 0,3 mm dan koʻp	Choʻziluvchi armaturaning siljishi, konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi. Oldindan zoʻriqtirilgan konstruksiyalar uchun — tayyorlanishida armatura choʻzilishining kichik qiymatlarida	Umrboqiyligining kamayishi, yuk koʻtarish qobiliyatining yetarli emasligi
8.	Jadvalning 6-bandida boʻlgani kabi, uchlarida yoriqlari boʻlmaydi	Beton bilan armaturaning ilashishining buzilishi yoki beton mustahkamligining kamayishi natijasida konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Avariya holati ehtimoli mavjud
9.	Armatura orqali oʻtuvchi va beton uchastkalarining bir biriga nisbatan siljishi natijasida qiya yoriqlarning paydo boʻlishi	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi. Armaturani ankerovka qilishda kamchiliklarga yoʻl qoʻyish	Avariya holatida
10.	Quyidagi qiymatlardan katta nisbiy salqiliklar: oldindan zoʻriqtirilgan stropila fermalar uchun — 1/700; oldindan zoʻriqtirilgan stropila balkalari uchun — 1/300; orayopma va yopma plitalari uchun — 1/ 150	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Boshqa nuqsonlarning mavjudligiga bogʻliq ravishda xavflilik darajasi aniqlanadi (misol uchun, jadvalning 6-bandi boʻyicha nuqsonlar mavjud boʻlganda — avariya holatida)
11.	Armatura, mahkamlovchi detallar va boshqalarning shikastlanishi (kesilish, uzilish va boshqalar)	Mexanik taʼsirlar, armatura korroziyasi	Koʻndalang kesim yuzasining kamayishiga proporsional ravishda yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi
12.	Siqilgan armaturaning bukilishi, siqilgan zonada boʻylama yoriqlarning paydo boʻlishi, siqilgan zonada beton sirtining uvalanishi	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Avariya holatida
13.	Loyiha bilan taqqoslagan holda konstruksiyalarning tayanch yuzalarining qisqarishi	Tayyorlanish va montaj jarayonidagi xatoliklar	Yuk koʻtarish qobiliyatining kamayish darajasi hisoblar yordamida aniqlanadi
14.	Qiya yoriqlar zonasida koʻndalang armaturalarning siljishi yoki uzilishi	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Avariya holati
15.	Mahkamlovchi (zakladnoy) detallar plastinalaridan ankerlarning uzilishi, birikadigan elementlarning deformatsiyalari, choklarning buzilishi	Loyihalashda nazarda tutilmagan taʼsirlarning mavjudligi	Avariya holati
16.	Qoliplarni yechgandan keyin yoki bir necha vaqt oʻtgandan soʻng monolit konstruksiyalarning orayopmalari va devorlaridagi zoʻriqish tabiatiga xos yoriqlar	Qisqarish deformatsiya sharoitida harorat — joylashish zoʻriqishlari	Ruxsat etilgandan koʻp ochilishida umrboqiyligini kamaytirishga olib keladi. Bikrlik va mustahkamlikka taʼsiri hisoblar bilan baholanadi

T/r	Nuqsonlar va shikastlanishlar turi	Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sabablar	Mumkin boʻlgan oqibatlar
1.	Aniq yoʻnalishga ega boʻlmagan, boʻrtib chiqqan chetlari mavjud boʻlgan ishlab chiqarish vaqtda paydo boʻlgan yoriqlar, asosan sirtlarda (ishlab chiqarishda) paydo boʻladigan yoriqlar sirtlarda paydo boʻlishiga ruxsat etiladi	Issiqlik va namlik bilan ishlov berishning qabul qilingan rejimi natijasida beton qorishmasining tarkibi, sementning xususiyatlari va boshqalar	Yuk koʻtarish qobiliyatiga taʼsir qilmaydi. Umurboqiyligini pasaytirishi mumkin.
2.	Armatura boʻylab tolasimon yoriqlar, baʼzida beton sirtida zanglash izlari paydo boʻlishi	Betonning himoya xususiyatining yoʻqolishi natijasida armaturadagi korroziya (korroziya qatlami 0,5 mm dan koʻp emas). Armatura bilan ilashishining buzilishida betondagi siniqlar.	Yuk koʻtarish qobiliyatining 5 foizi gacha kamayishi. Kamayish darajasi koʻp faktorlarga bogʻliq boʻlib, oʻrganish hisob natijalari asosida boshqa nuqsonlarning mavjudligini hisobga olib baholanadi.
3.	Betonning yorilishi	Mexanik taʼsirlar	Quyida joylashgan holatlarda: siqilish zonasida — koʻndalang kesim yuzasining kamayishi hisobiga yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi; choʻzilish zonasida — yuk koʻtarish qobiliyatiga taʼsir qilmaydi
4.	Betonni moylash	Texnologik oqishlar	Beton mustahkamligini 30 foizgacha kamayishi hisobiga yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi
5.	Armatura sterjenlari boʻylab 3 mm dan koʻp boʻlmagan yoriqlar	Tolasimon yoriqlardan armatura korroziyasi natijasida rivojlanadi (jadvalning 1-bandga qarang). Korroziya qalinligi 3 mm ortiq emas.	Betonning siqilish zonasining ishidan qoʻshilgan hajmiga va korroziya qatlami qalinligiga bogʻliq ravishda yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi. Armatura ilashishining buzilishi natijasida normal kesimlarning yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi. Kamayish darajasi hisob bilan baholanadi. Tayanch uchastkalarda joylashganda — konstruksiya holati avariya holatda boʻladi.
6.	Betonning himoya qatlamini qatlamlarga ajralishi.	Armatura korroziyasi (Nuqsonlarning rivojlanishini davomi jadvalning 1- va 4-bandlarga qarang)	Siqiladigan zonaning koʻndalang kesim yuzasining qisqarishi va korroziyasi natijasida armatura kesim yuzasining kamayishiga bogʻliq ravishda yuk koʻtarish qobiliyatining kamayishi. Beton bilan armaturaning ilashishining buzilishi natijasida normal kesimning mustahkamligining kamayishi. Tayanch uchastkalarda nuqsonlar joylashganda — avariya holatida boʻladi
7.	Egiluvchi konstruksiyalarda va choʻziluvchi elementlarda poʻlat sinfi uchun yoriqlarning ochilish kengligi A-I − 0,5 mm dan koʻp. A-II, A-III, A-IIIV, A-IV − 0,4 mm dan koʻp; Boshqa hollarda — 0,3 mm dan koʻp	Choʻziluvchi armaturaning siljishi, konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi. Oldindan zoʻriqtirilgan konstruksiyalar uchun — tayyorlanishida armatura choʻzilishining kichik qiymatlarida	Umrboqiyligining kamayishi, yuk koʻtarish qobiliyatining yetarli emasligi
8.	Jadvalning 6-bandida boʻlgani kabi, uchlarida yoriqlari boʻlmaydi	Beton bilan armaturaning ilashishining buzilishi yoki beton mustahkamligining kamayishi natijasida konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Avariya holati ehtimoli mavjud
9.	Armatura orqali oʻtuvchi va beton uchastkalarining bir biriga nisbatan siljishi natijasida qiya yoriqlarning paydo boʻlishi	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi. Armaturani ankerovka qilishda kamchiliklarga yoʻl qoʻyish	Avariya holatida
10.	Quyidagi qiymatlardan katta nisbiy salqiliklar: oldindan zoʻriqtirilgan stropila fermalar uchun — 1/700; oldindan zoʻriqtirilgan stropila balkalari uchun — 1/300; orayopma va yopma plitalari uchun — 1/ 150	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Boshqa nuqsonlarning mavjudligiga bogʻliq ravishda xavflilik darajasi aniqlanadi (misol uchun, jadvalning 6-bandi boʻyicha nuqsonlar mavjud boʻlganda — avariya holatida)
11.	Armatura, mahkamlovchi detallar va boshqalarning shikastlanishi (kesilish, uzilish va boshqalar)	Mexanik taʼsirlar, armatura korroziyasi	Koʻndalang kesim yuzasining kamayishiga proporsional ravishda yuk koʻtarish qobiliyatining pasayishi
12.	Siqilgan armaturaning bukilishi, siqilgan zonada boʻylama yoriqlarning paydo boʻlishi, siqilgan zonada beton sirtining uvalanishi	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Avariya holatida
13.	Loyiha bilan taqqoslagan holda konstruksiyalarning tayanch yuzalarining qisqarishi	Tayyorlanish va montaj jarayonidagi xatoliklar	Yuk koʻtarish qobiliyatining kamayish darajasi hisoblar yordamida aniqlanadi
14.	Qiya yoriqlar zonasida koʻndalang armaturalarning siljishi yoki uzilishi	Konstruksiyalarning ortiqcha yuklanishi	Avariya holati
15.	Mahkamlovchi (zakladnoy) detallar plastinalaridan ankerlarning uzilishi, birikadigan elementlarning deformatsiyalari, choklarning buzilishi	Loyihalashda nazarda tutilmagan taʼsirlarning mavjudligi	Avariya holati
16.	Qoliplarni yechgandan keyin yoki bir necha vaqt oʻtgandan soʻng monolit konstruksiyalarning orayopmalari va devorlaridagi zoʻriqish tabiatiga xos yoriqlar	Qisqarish deformatsiya sharoitida harorat — joylashish zoʻriqishlari	Ruxsat etilgandan koʻp ochilishida umrboqiyligini kamaytirishga olib keladi. Bikrlik va mustahkamlikka taʼsiri hisoblar bilan baholanadi

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

9-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

9-ILOVA

Poʻlat konstruksiyalarda nuqsonlar va shikastlanishlarning tasnifi va yuzaga kelish sabablari

T/r	Nuqson va shikastlanishlarning turi	Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sabablar
1.	Elementlarning zaiflashishiga va nomarkaziy yuklarning qoʻyilishiga olib keluvchi loyihada qabul qilingan geometrik oʻlchamlar (koʻndalang kesim yuzalarining oʻlchamlari, elementlar uzunligi, konstruksiyalarning bosh oʻlchamlari)dan chetga chiqish	Ruxsat etilgan chetlashishlarga rioya etmaslik oqibatida poʻlat konstruksiyalarning montaji va tayyorlanishidagi xatoliklar
2.	Birikish tugunlariga elementlarni biriktirishda markazdan qochish va noaniq oʻrnatish	Loyihalashdagi xatoliklar, montaj va tayyorlanishda yoʻl qoʻyilgan xatoliklar
3.	Ruxsat etilgan qiymatdan ortiq boʻlgan poʻlat konstruksiyalar elementlarining egriligi	Konstruksiyalarni tayyorlashdan oldin poʻlatni toʻgʻrilamaslik, qoldiq payvand kuchlanishlarning paydo boʻlishi, tashish saqlash, montaj va poʻlat konstruksiyalardan foydalanish qoidalarining buzilishi
4.	Poʻlat konstruksiyalar elementlarining mahalliy salqiliklari	Poʻlat konstruksiyalarni tashish, saqlash, montaj va foydalanish qoidalarining buzilishi
5.	Poʻlat konstruksiyalarning loyihadagi holatidan chetlashish	Tayyorlashda va montaj qilishda aniqlikning buzilishi, foydalanish qoidalarining buzilishi
6.	Elementlar kesim yuzalarini zaiflashtiruvchi oʻyiqlar	Foydalanish qoidalarining buzilishi
7.	Asosiy poʻlatdagi charchash va moʻrt yoriqlar	Dinamik va vibratsiya sharoitida ishlovchi konstruksiyalardan foydalanishda poʻlat markasini notoʻgʻri tanlashdan kelib chiquvchi konstruktiv kamchiliklar
8.	Boltli va parchi mixli birikmalarning buzilishi	Kuch yuklanish xususiyatlari hisobga olinmagan konstruktiv kamchiliklar
9.	Poʻlat himoya qoplamining buzilishi va korroziyasi	Himoya materiallarining past sifatga ega ekanligi, ularni notoʻgʻri tanlash, foydalanish qoidalarining buzilishi
10.	Konstruksiyalarning deformatsiyasi	Poydevorlarning notekis choʻkishi va qiyshayishi, harorat taʼsiri, foydalanish qoidalarining buzilishi
11.	Payvand choklardagi yoriqlar	Konstruktiv kamchiliklar, payvand rejimining buzilish tufayli qoldiq payvand kuchlanishlarning taʼsiri

T/r	Nuqson va shikastlanishlarning turi	Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sabablar
1.	Elementlarning zaiflashishiga va nomarkaziy yuklarning qoʻyilishiga olib keluvchi loyihada qabul qilingan geometrik oʻlchamlar (koʻndalang kesim yuzalarining oʻlchamlari, elementlar uzunligi, konstruksiyalarning bosh oʻlchamlari)dan chetga chiqish	Ruxsat etilgan chetlashishlarga rioya etmaslik oqibatida poʻlat konstruksiyalarning montaji va tayyorlanishidagi xatoliklar
2.	Birikish tugunlariga elementlarni biriktirishda markazdan qochish va noaniq oʻrnatish	Loyihalashdagi xatoliklar, montaj va tayyorlanishda yoʻl qoʻyilgan xatoliklar
3.	Ruxsat etilgan qiymatdan ortiq boʻlgan poʻlat konstruksiyalar elementlarining egriligi	Konstruksiyalarni tayyorlashdan oldin poʻlatni toʻgʻrilamaslik, qoldiq payvand kuchlanishlarning paydo boʻlishi, tashish saqlash, montaj va poʻlat konstruksiyalardan foydalanish qoidalarining buzilishi
4.	Poʻlat konstruksiyalar elementlarining mahalliy salqiliklari	Poʻlat konstruksiyalarni tashish, saqlash, montaj va foydalanish qoidalarining buzilishi
5.	Poʻlat konstruksiyalarning loyihadagi holatidan chetlashish	Tayyorlashda va montaj qilishda aniqlikning buzilishi, foydalanish qoidalarining buzilishi
6.	Elementlar kesim yuzalarini zaiflashtiruvchi oʻyiqlar	Foydalanish qoidalarining buzilishi
7.	Asosiy poʻlatdagi charchash va moʻrt yoriqlar	Dinamik va vibratsiya sharoitida ishlovchi konstruksiyalardan foydalanishda poʻlat markasini notoʻgʻri tanlashdan kelib chiquvchi konstruktiv kamchiliklar
8.	Boltli va parchi mixli birikmalarning buzilishi	Kuch yuklanish xususiyatlari hisobga olinmagan konstruktiv kamchiliklar
9.	Poʻlat himoya qoplamining buzilishi va korroziyasi	Himoya materiallarining past sifatga ega ekanligi, ularni notoʻgʻri tanlash, foydalanish qoidalarining buzilishi
10.	Konstruksiyalarning deformatsiyasi	Poydevorlarning notekis choʻkishi va qiyshayishi, harorat taʼsiri, foydalanish qoidalarining buzilishi
11.	Payvand choklardagi yoriqlar	Konstruktiv kamchiliklar, payvand rejimining buzilish tufayli qoldiq payvand kuchlanishlarning taʼsiri

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

10-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

10-ILOVA

Mavjud binolarning chegaraviy qoʻshimcha deformatsiyalari

Bino yoki inshootning konstruktiv xususiyatlari, nomlanishi

Konstruksiyalar holatining kategoriyasi

Qoʻshimcha chegaraviy deformatsiyalar

Maksimal choʻkish,

Choʻkishlarning nisbiy farqi

s/L

Ogʻishi i

Toʻliq temir-beton karkasli bir qavatli va koʻp qavatli fuqaro va sanoat binolari

III

5,0

3,0

2,0

0,0020

0,0010

0,0007

Yuk koʻtaruvchi paneli devorlardan tashkil topgan karkassiz koʻp qavatli binolar

III

4,0

3,0

2,0

0,0016

0,0008

0,0005

0,0016

0,0008

0,0005

Armaturalanmagan gʻishtli devorlar yoki yirik bloklardan tiklangan yuk koʻtaruvchi devorli koʻp qavatli karkassiz binolar

III

4,0

3,0

1,0

0,0020

0,0010

0,0007

0,0020

0,0010

0,0007

Temir-beton kamarlar yoki armaturalar bilan kuchaytirilgan gʻishtlardan yoki beton bloklardan tiklangan yuk koʻtaruvchi devorli karkassiz koʻp qavatli binolar

III

5,0

3,0

2,0

0,0024

0,0015

0,0010

0,0024

0,0015

0,0010

Koʻp qavatli va bir qavatli armaturalanmagan yuk koʻtaruvchi gʻishtli devorlardan iborat tarixiy ahamiyatga ega binolar yoki meʼmoriy obidalar

III

1,0

0,5

0,2

0,0005

0,0003

0,0001

0,0005

0,0003

0,0001

Baland bikr inshootlar va quvurlar

III

0,004

0,002

0,001

Bino yoki inshootning konstruktiv xususiyatlari, nomlanishi

Konstruksiyalar holatining kategoriyasi

Qoʻshimcha chegaraviy deformatsiyalar

Maksimal choʻkish,

Choʻkishlarning nisbiy farqi

s/L

Ogʻishi i

Toʻliq temir-beton karkasli bir qavatli va koʻp qavatli fuqaro va sanoat binolari

III

5,0

3,0

2,0

0,0020

0,0010

0,0007

Yuk koʻtaruvchi paneli devorlardan tashkil topgan karkassiz koʻp qavatli binolar

III

4,0

3,0

2,0

0,0016

0,0008

0,0005

0,0016

0,0008

0,0005

Armaturalanmagan gʻishtli devorlar yoki yirik bloklardan tiklangan yuk koʻtaruvchi devorli koʻp qavatli karkassiz binolar

III

4,0

3,0

1,0

0,0020

0,0010

0,0007

0,0020

0,0010

0,0007

Temir-beton kamarlar yoki armaturalar bilan kuchaytirilgan gʻishtlardan yoki beton bloklardan tiklangan yuk koʻtaruvchi devorli karkassiz koʻp qavatli binolar

III

5,0

3,0

2,0

0,0024

0,0015

0,0010

0,0024

0,0015

0,0010

Koʻp qavatli va bir qavatli armaturalanmagan yuk koʻtaruvchi gʻishtli devorlardan iborat tarixiy ahamiyatga ega binolar yoki meʼmoriy obidalar

III

1,0

0,5

0,2

0,0005

0,0003

0,0001

0,0005

0,0003

0,0001

Baland bikr inshootlar va quvurlar

III

0,004

0,002

0,001

Izohlar: Konstruksiyalar holatining IV toifasiga kiruvchi bino va inshootlar avariya oldi yoki avariya holatida boʻlsa, ularga qoʻshimcha deformatsiyalar paydo boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

11-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

11-ILOVA

Payvandlangan va parchin mixli poʻlat konsturksiyalar ogʻirligining qurilish koeffitsiyenti

T/r	Konstruksiyalar nomlanishi	Konstruktiv yechimi	Ogʻirlik koeffitsiyenti
1.	Stropila fermalar	Qoʻsh burchakliklardan tashkil topgan, quyidagi oraliqda:
		24 m	1,3
		30 — 36 m	1,22
		Trubadan tashkil topgan, 30 — 36 m oraliqda	1,1
2.	Stropila osti fermalar	Qoʻsh burchakliklardan tashkil topgan, quyidagi oraliqda:
		12 m	1,25
		18 m	1,3
		24 m	1,35
3.	Ustunlar	Yaxlit, balandligi boʻyicha oʻzgarmas koʻndalang kesim yuzasiga ega boʻlgan
		Yaxlit, balandligi boʻyicha oʻzgaruvchi kesim yuzasiga ega boʻlgan (pogʻonali)	1,3
		Tepasi yaxlit, pastki pogʻonasi teshikli	1,5
		pogʻonasimon	1,7
		Xuddi shunday oʻrta qatorlarga ega boʻlgan	1,55
4.	Kran osti toʻsinlar	Yaxlit oraliqli
		6, 12, 18	1,2
		24, 30	1,25
		Teshikli, oraligʻi 18 — 30 m	1,15
5.	Tormoz balkalar	Oraligʻi 6 — 18 m	1,2
6.	Tormoz fermalar	Oraligʻi 6 — 24 m	1,35
7.	Bogʻlar	Krest shaklidagi	1,05
		Portalli	1,15
		Rasporkalar, tortqilar	1,05
8.	Progonlar	Yaxlit	1,05
8.	Progonlar	Teshikli	1,2
9.	Stropila fermalar	Oraligʻi:
		18 — 24 m	1,37
		30 m	1,33
10.	Stropila osti fermalar	Oraligʻi:
		5 — 12 m	1,23
		5 — 18 m	1,4
11.	Ustunlar	Teshikli pogʻonasimon	1,85
		Yaxlit oʻzgarmas kesim yuzaga ega boʻlgan	1,35
12.	Kran osti balkalar	Yaxlit oraliqli:
		5 — 12 m	1,25
		15 — 18 m	1,26
		Teshik oraliqli 15 — 24 m	1,33
13.	Tormoz balkalar	Oraligʻi 5 — 12 m	1,27
14.	Tormoz fermalar	Oraligʻi 5 — 18 m	1,36

T/r	Konstruksiyalar nomlanishi	Konstruktiv yechimi	Ogʻirlik koeffitsiyenti
1.	Stropila fermalar	Qoʻsh burchakliklardan tashkil topgan, quyidagi oraliqda:
		24 m	1,3
		30 — 36 m	1,22
		Trubadan tashkil topgan, 30 — 36 m oraliqda	1,1
2.	Stropila osti fermalar	Qoʻsh burchakliklardan tashkil topgan, quyidagi oraliqda:
		12 m	1,25
		18 m	1,3
		24 m	1,35
3.	Ustunlar	Yaxlit, balandligi boʻyicha oʻzgarmas koʻndalang kesim yuzasiga ega boʻlgan
		Yaxlit, balandligi boʻyicha oʻzgaruvchi kesim yuzasiga ega boʻlgan (pogʻonali)	1,3
		Tepasi yaxlit, pastki pogʻonasi teshikli	1,5
		pogʻonasimon	1,7
		Xuddi shunday oʻrta qatorlarga ega boʻlgan	1,55
4.	Kran osti toʻsinlar	Yaxlit oraliqli
		6, 12, 18	1,2
		24, 30	1,25
		Teshikli, oraligʻi 18 — 30 m	1,15
5.	Tormoz balkalar	Oraligʻi 6 — 18 m	1,2
6.	Tormoz fermalar	Oraligʻi 6 — 24 m	1,35
7.	Bogʻlar	Krest shaklidagi	1,05
		Portalli	1,15
		Rasporkalar, tortqilar	1,05
8.	Progonlar	Yaxlit	1,05
8.	Progonlar	Teshikli	1,2
9.	Stropila fermalar	Oraligʻi:
		18 — 24 m	1,37
		30 m	1,33
10.	Stropila osti fermalar	Oraligʻi:
		5 — 12 m	1,23
		5 — 18 m	1,4
11.	Ustunlar	Teshikli pogʻonasimon	1,85
		Yaxlit oʻzgarmas kesim yuzaga ega boʻlgan	1,35
12.	Kran osti balkalar	Yaxlit oraliqli:
		5 — 12 m	1,25
		15 — 18 m	1,26
		Teshik oraliqli 15 — 24 m	1,33
13.	Tormoz balkalar	Oraligʻi 5 — 12 m	1,27
14.	Tormoz fermalar	Oraligʻi 5 — 18 m	1,36

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

12-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

12-ILOVA

Bino va inshootlarning texnik holatini umumiy monitoring qilish bosqichi boʻyicha (joriy) xulosa shakli

Bino va inshootlar texnik holatining umumiy monitoringi natijalari boʻyicha xulosa bosh tashkilot

tomonidan rasmiylashtiriladi

Bino va inshootlar texnik holatining umumiy monitoringi natijalari boʻyicha xulosa bosh tashkilot

tomonidan rasmiylashtiriladi

Bino va inshootlarning texnik holatini umumiy monitoring qilish bosqichi boʻyicha xulosa
1.	Obyektlar manzillarining roʻyxati
2.	Monitoring bosqichining nomeri
3.	Monitoring bosqichini oʻtkazish vaqti
4.	Monitoring bosqichini oʻtkazuvchi bosh tashkilot
5.	Qaysi obyekt oʻrganilganligi va ishni amalga oshirgan tashkilot koʻrsatilgan holda obyektlar texnik holatini monitoring qilish bosqichidagi tashkilotlar roʻyxati
6.	Ish qobiliyati cheklangan holatga mos texnik holati toifasidagi obyektlar roʻyxati
7.	Avariya holatiga toʻgʻri keluvchi texnik holati toifasidagi obyektlar roʻyxati
8.	Vaziyatni umumiy baholash
9.	Yuzaga kelgan xavfsizlik muammolarini tezda hal etishni talab qiluvchi maʼlumotlar

Bino va inshootlarning texnik holatini umumiy monitoring qilish bosqichi boʻyicha xulosa
1.	Obyektlar manzillarining roʻyxati
2.	Monitoring bosqichining nomeri
3.	Monitoring bosqichini oʻtkazish vaqti
4.	Monitoring bosqichini oʻtkazuvchi bosh tashkilot
5.	Qaysi obyekt oʻrganilganligi va ishni amalga oshirgan tashkilot koʻrsatilgan holda obyektlar texnik holatini monitoring qilish bosqichidagi tashkilotlar roʻyxati
6.	Ish qobiliyati cheklangan holatga mos texnik holati toifasidagi obyektlar roʻyxati
7.	Avariya holatiga toʻgʻri keluvchi texnik holati toifasidagi obyektlar roʻyxati
8.	Vaziyatni umumiy baholash
9.	Yuzaga kelgan xavfsizlik muammolarini tezda hal etishni talab qiluvchi maʼlumotlar

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

13-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

13-ILOVA

Yangi qurilish va tabiiy-texnogen taʼsirlar hududiga tushadigan bino va inshootlarning texnik holatini monitoring qilish boʻyicha (joriy) xulosa shakli

Yangi qurilish va tabiiy-texnogen taʼsir zonasiga tushadigan obyektlarning texnik holatini monitoring qilish bosqichi boʻyicha xulosa
1.	Taʼsirlar turi va joylashgan joyini aniqlash imkonini beruvchi maʼlumotlar (tabiiy-texnogen taʼsirlar epitsentri, qurilish manzili)
2.	Monitoring bosqichining nomeri
3.	Monitoring bosqichini oʻtkazish vaqti
4.	Taʼsirlarning taʼsir qilish zonasining radiusi
5.	Taʼsir zonasiga tushadigan obyektlar roʻyxati
6.	Monitoring bosqichini amalga oshirgan bosh tashkilot
7.	Obyektlarning texnik holatini monitoring qilish bosqichini qaysi obyekt oʻrganilganligi va qaysi tashkilot tomonidan amalga oshirilganligini koʻrsatgan holdagi tashkilotlar roʻyxati
8.	Ish holati cheklangan texnik holat kategoriyasiga mos keluvchi obyektlar roʻyxati
9.	Texnik holati kategoriyasi avariya holatiga mos keluvchi obyektlar roʻyxati
10.	Holatni umumiy baholash
11.	Yuzaga kelgan xavfsizlik muammolarini tez hal etishni talab qiluvchi maʼlumotlar

Yangi qurilish va tabiiy-texnogen taʼsir zonasiga tushadigan obyektlarning texnik holatini monitoring qilish bosqichi boʻyicha xulosa
1.	Taʼsirlar turi va joylashgan joyini aniqlash imkonini beruvchi maʼlumotlar (tabiiy-texnogen taʼsirlar epitsentri, qurilish manzili)
2.	Monitoring bosqichining nomeri
3.	Monitoring bosqichini oʻtkazish vaqti
4.	Taʼsirlarning taʼsir qilish zonasining radiusi
5.	Taʼsir zonasiga tushadigan obyektlar roʻyxati
6.	Monitoring bosqichini amalga oshirgan bosh tashkilot
7.	Obyektlarning texnik holatini monitoring qilish bosqichini qaysi obyekt oʻrganilganligi va qaysi tashkilot tomonidan amalga oshirilganligini koʻrsatgan holdagi tashkilotlar roʻyxati
8.	Ish holati cheklangan texnik holat kategoriyasiga mos keluvchi obyektlar roʻyxati
9.	Texnik holati kategoriyasi avariya holatiga mos keluvchi obyektlar roʻyxati
10.	Holatni umumiy baholash
11.	Yuzaga kelgan xavfsizlik muammolarini tez hal etishni talab qiluvchi maʼlumotlar

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

14-ILOVA

SHNQ 1.04.01-23 “Bino va inshootlarning texnik holatini oʻrganish va monitoring qilish tartibi” shaharsozlik normalari va qoidalariga

14-ILOVA

Obyektlarning umumiy xavfsizligini monitoring qilish talablari

1. Bino va inshootlar umumiy xavfsizligining monitoringi maʼlum obyekt uchun belgilangan xavf va uning oʻsish surʼatini ruxsat etilgan qiymatgacha davriy ravishda kuzatish va oʻrganishlari asosida amalga oshiriladi.

2. Xavfni baholash uchun quyidagi dastlabki maʼlumotlar tahlil qilinadi:

ushbu obyektga xos boʻlgan asosiy xavflar va ularning turli jamlanmasi;

obyektning foydalanish sharoiti va tabiati;

obyektda foydalaniladigan vositalar, materiallar va mahsulotlarning koʻrsatkichlari;

bosh reja, obyekt konstruksiyalarining turi, avariya sodir boʻlishi va rivojlanishiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan boshqa bino va obyektlarning joylashishi;

oldin obyektda yuz bergan avariyalar va xavfli holatlar boʻyicha maʼlumotlar;

avariya yuz bergan vaqtda portlashlar yuz berishi mumkin boʻlgan yuqori xavfni oshiradigan hududlar;

obyektning shikastlanish darajasi va boʻlishi mumkin boʻlgan avariyalar oqibatlari;

avariyalar oqibatlari va xavfning maqbul darajasi chastotasi;

individual xavf zonalari;

avariyalar oqibatlarining xavfi va ogʻirligini kamaytirish imkoniyatlari.

3. Bino va inshootlarning xavflilik darajasi quyidagi formula yordamida oʻrganiladi:

R ≤ [R]

bu yerda, R — obyektning xizmat muddati davomida berilgan intensivlikning xavfli taʼsiri bilan maʼlum darajadagi bino va inshootga zarar yetkazish xavfi;

[R] — ruxsat etilgan xavf darajasi (fon darajasi har bir hudud uchun qabul qilinadi).

4. Bino va inshootlarda xavf qiymati R quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

R = R(N)* R(A/N) *R(T/N)* R(D/N)* S

bu yerda R(N) — xavf paydo boʻlish ehtimoli;

R(A/N) va R(T/N) — kuzatilayotgan obyektda mos ravishda fazoda va vaqtda xavfga duch kelish ehtimoli;

R(D/N) va R(T/N) — bu darajadagi zarar yetkazish ehtimoli;

S — nisbiy zarar (zarar qiymatining obyekt qiymatiga nisbati).

Fon darajasidan past xavf maqbul deb qabul qilinadi (uni kamaytirish boʻyicha choralar talab qilinmaydi), yuqori xavf esa ruxsat etilmagan (kamaytirish uchun shoshilinch chora-tadbirlar tizimini koʻrish talab etiladi) daraja hisoblanadi.

Binoning xizmat koʻrsatish muddati yoki taʼmirlanish oraliq muddati, yil

Binodagi xonadonlar soni

11 tadan 15 tagacha

16 tadan 20 tagacha