Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya organlari va muassasalari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2020-yil 19-maydagi PF-5997-son Farmoniga muvofiq Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Yongʻin xavfsizligi qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

odamlarning hayoti va sogʻligʻini, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkini, atrof tabiiy muhitni yongʻinlardan himoya qilish yuzasidan umumiy yongʻin xavfsizligi talablari;

yongʻin kelib chiqishi xavfi yuqori boʻlgan ishlarni amalga oshirishda hamda muhandislik asbob-uskunalaridan foydalanishda yongʻin xavfsizligi talablari;

ishlab chiqarish, ijtimoiy, qishloq xoʻjaligi, qurilish va boshqa sohalardagi obyektlar hamda maʼmuriy binolar uchun yongʻin xavfsizligi talablari.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi:

Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi bilan birgalikda ushbu qarorning maqsadi hamda mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini taʼminlasin;

aholi, shu jumladan, tadbirkorlik subyektlari orasida muntazam ravishda yongʻin xavfsizligi qoidalari bilan tanishtirish va tushuntirish yuzasidan tizimli targʻibot va tashviqot ishlarini olib borsin;

manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi oʻrinbosari A.J. Ramatov hamda Oʻzbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlar vaziri vazifasini bajaruvchi T.A. Xudaybergenov zimmasiga yuklansin.

1. Ushbu Yongʻin xavfsizligi qoidalari (keyingi oʻrinlarda — Qoidalar) “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq odamlarning hayoti va sogʻligʻini, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkini, atrof tabiiy muhitni yongʻinlardan himoya qilish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi hududida umumiy yongʻin xavfsizligi talablarini belgilaydi.

Qoidalar davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda tashkiliy-huquqiy shaklidan va idoraviy boʻysunuvidan qatʼi nazar boshqa tashkilotlar (keyingi oʻrinlarda — tashkilotlar), ularning xodimlari, shuningdek, yakka tartibdagi tadbirkorlar va fuqarolar uchun majburiydir.

2. Yongʻin xavfsizligini taʼminlashda ushbu Qoidalar bilan birga “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga hamda belgilangan tartibda tasdiqlangan yongʻin xavfsizligi talablarini oʻz ichiga olgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga amal qilish lozim.

3. Yongʻin xavfsizligi sohasiga oid boshqa normativ-huquqiy hujjatlar, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar hamda idoraviy hujjatlar talablari ushbu Qoidalarda belgilangan talablardan past boʻlmasligi kerak.

4. Ushbu Qoidalar:

oʻrmon xoʻjaligi hududlarida;

kon qazilma va shaxta inshootlarida;

portlovchi materiallar ishlab chiqarilayotganda, tashilayotganda, saqlanayotganda, ulardan foydalanilayotganda va ular utilizatsiya qilinayotganda;

sanoat uchun moʻljallangan portlovchi materiallardan foydalanilgan holda portlatish ishlarini olib boruvchi tashkilotlarda;

havo, suv, temir yoʻl, avtomobil transporti hamda elektr transportida yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha talablarni belgilamaydi.

4¹. “Litsenziya” axborot tizimi, Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlarini boshqarish axborot tizimi, “Yerelektron” avtomatlashtirilgan axborot tizimi, shuningdek, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali bino (inshoot) va xonalarning yongin xavfsizligi talablariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosa ushbu Qoidalar va yongin xavfsizligi talablari belgilangan boshqa normativ-huquqiy hujjatlar, hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga asosan beriladi.

Bunda mazkur bandning birinchi xatboshisida nazarda tutilgan axborot tizimlari orqali bino (inshoot) va xonalarning yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi xulosa 10 ish kuni ichida beriladi.

Bino (inshoot) va xonalarning yongʻin xavfsizligi talablari ushbu Qoidalarda belgilangan talablarga muvofiq boʻlmaganda, xulosa berish rad etiladi.

5. Ushbu Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

obyekt — yuridik yoki jismoniy shaxsning mulkiy kompleksi (yoki uning bir qismi), shu jumladan, ular uchun yongʻin xavfsizligi talablari belgilangan binolar, inshootlar, transport vositalari, texnologik qurilmalar, asbob-uskuna, agregatlar, buyumlar va boshqa mol-mulk;

olovli ishlar — uchqun hosil boʻlishi, ochiq alangadan foydalanish bilan bogʻliq ishlar (elektr payvandlash, gaz payvandlash, yonuvchi suyuqliklardan foydalanib kesish, kavsharlash lampalaridan foydalanish, bitum eritish va uchqun chiqarish bilan bogʻliq boshqa ishlar);

texnologik jarayon — modda va mahsulotlarning xususiyatini va (yoki) holatini oʻzgartirishga qaratilgan harakatlar bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish jarayonining bir qismi;

odamlar ommaviy boʻladigan obyekt — bir vaqtning oʻzida 50 nafardan koʻp odamlar boʻlishi koʻzda tutilgan xona, bino, inshoot (turar joylar bundan mustasno);

yongʻinga qarshi oraliq — yongʻin tarqalishining oldini olish uchun binolar va (yoki) inshootlar oraligʻidagi belgilangan masofa;

yongʻinga qarshi texnik himoya vositalari — yongʻinni avtomatik tarzda aniqlash va oʻchirish, tutunni chiqarish, xabar berish, yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlari, shuningdek, odamlarni va moddiy boyliklarni yongʻindan himoya qilish uchun moʻljallangan boshqa texnik vositalar.

6. Tashkilot rahbarining (yakka tartibdagi tadbirkorning) yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha majburiyatlariga quyidagilar kiradi:

a) “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni, yongʻin xavfsizligi sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar va normativ hujjatlar hamda ushbu Qoidalarning talablariga har bir obyektda rioya etilishini va bajarilishi nazorat qilinishini taʼminlash;

b) tarkibiy tuzilmalar nizomlarida va obyekt xodimlarining lavozim yoʻriqnomalarida yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha majburiyatlarni nazarda tutish;

v) obyekt boʻyicha buyruq bilan:

obyektning texnologik uskunalarini, shamollatish va isitish tizimlari, yashindan himoya qiluvchi va yerga ulash moslamalarini, aloqa va xabar berish vositalarini, yongʻinga qarshi texnik himoya vositalarini soz holda saqlash va foydalanish uchun hamda tashkilotning obyektlarida yongʻin xavfsizligi boʻyicha masʼul shaxslarni tayinlash;

har bir obyekt uchun uning yongʻin xavfliligiga koʻra yongʻinga qarshi rejimini belgilaydigan yongʻin xavfsizligi yoʻriqnomalari ushbu Qoidalarga 1-ilovaga muvofiq ishlab chiqilishini taʼminlash;

olovli va boshqa yongʻin xavfi mavjud ishlarni xavfsiz bajarish tartibi va vaqtini belgilash hamda ular bajarilishi ustidan nazoratni tashkil etish;

obyektning xodimlari oʻrtasida yongʻin sodir boʻlgan vaqtdagi majburiyatlarini taqsimlash;

g) tegishli yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish orqali xodimlarni yongʻin xavfsizligi chora-tadbirlariga oʻrgatishni va ushbu Qoidalarga 2-ilovaga muvofiq yongʻin-texnik minimum boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkazishni tashkil etish;

d) yongʻin sodir boʻlganda uning sababini, sodir etilishi va rivojlanishi (tarqalishi) sharoitlarini, yongʻin kelib chiqishida va yongʻin xavfsizligi talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslarni aniqlash choralarini koʻrish;

e) ushbu Qoidalarga 3-ilovaga muvofiq yongʻin xavfsizligi va hayot faoliyati xavfsizligi haqidagi maʼlumotlardan iborat axborot stendlarini tashkil etish, shuningdek, ular oʻz vaqtida yangilanishini taʼminlash.

7. Oʻta muhim davlat ahamiyatiga molik obyektlarda, yirik ijtimoiy-madaniy obyektlarda, shuningdek qonunchilik hujjatlariga muvofiq xavfli ishlab chiqarish obyektlari jumlasiga kiritilgan, portlash-yongʻin xavfi muhitini paydo qilishga qodir boʻlgan moddalar ishlatiladigan, ishlab chiqariladigan, qayta ishlov beriladigan, hosil qilinadigan, saqlanadigan, tashiladigan, yoʻq qilinadigan obyektlarda tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan yongʻinlarning oldini olish va ularni oʻchirish boʻyicha saʼy-harakatlarni muvofiqlashtirish maqsadida yongʻin-texnik komissiyasi tuzilishi hamda ushbu Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq obyektning yongʻin xavfsizligi pasporti ishlab chiqilishi kerak.

8. Yongʻinda odamlarni xavfsiz evakuatsiya qilish, yongʻinlarni samarali oʻchirish, shuningdek, yongʻinga qarshi himoya vositalari joylashgan joylarni belgilash maqsadida bir vaqtning oʻzida qavatida 10 nafardan ortiq odamlar boʻladigan bino va inshootlarning (turar joylardan tashqari) yoʻlaklari va evakuatsiya yoʻllarining koʻrinadigan joylarida quyidagilar:

ushbu Qoidalarga 5-ilovaga muvofiq ishlab chiqilgan yongʻin vaqtida binoni tark etish evakuatsiya rejasi (sxemasi) oʻrnatilgan boʻlishi;

davlat standarti talablariga muvofiq ishlab chiqilgan yongʻin xavfsizligi belgilari joylashtirilgan boʻlishi kerak.

9. Tashkilotlarning xodimlari hamda fuqarolar quyidagilarga majburdirlar:

a) normativ-huquqiy hujjatlarda, shuningdek, normativ hujjatlarda, davlat yongʻin nazoratining hujjatlarida va ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan yongʻin xavfsizligi talablariga amal qilishga;

b) gaz va maishiy elektr asboblaridan, maishiy-kimyo vositalaridan foydalanishda, yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar bilan hamda yongʻin xavfliligi jihatidan xavfli boʻlgan boshqa moddalar, materiallar va uskunalar yordamida ishlarni bajarishda ehtiyotkorlik choralarini koʻrishga;

v) yongʻinni sezib qolganda zudlik bilan bu haqda yongʻindan saqlash xizmatiga xabar berishga hamda odamlarni, mol-mulkni evakuatsiya qilish va yongʻinni oʻchirish yuzasidan choralar koʻrishga.

10. Obyektlar ushbu Qoidalarga 6-ilovaga muvofiq soz holatdagi yongʻinga qarshi texnik himoya vositalari, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari va boshqa yongʻin texnikasi, shuningdek, tezkor aloqa vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

11. Ishlab chiqarish xonalari va omborxonalar eshiklarining (darvozalarining) tashqi tarafiga, shuningdek, tashqi qurilmalarning hududiga ushbu Qoidalarga 7-ilovaga muvofiq portlab yonish va yongʻin xavfi boʻyicha toifalarning hamda zonalar sinfining belgisi oʻrnatilishi kerak.

12. Portlab yonish va yongʻin xavfliligi boʻyicha “A” va “B” toifalariga mansub xonalarning eshiklariga qoʻshimcha ravishda ushbu Qoidalarga 8-ilovaga muvofiq yongʻin xavfsizligi chora-tadbirlarining maʼlumot kartasi oʻrnatilishi kerak.

13. Har bir fuqaro yongʻinni sezganda quyidagilarni bajarishi majbur:

a) zudlik bilan “101” telefon raqami orqali Favqulodda vaziyatlar vazirligining (keyingi oʻrinlarda — FVV) yongʻin-qutqaruv boʻlinmasiga xabar berish (xabarda voqea sodir boʻlgan manzil, yongʻin chiqqan joy va oʻzining familiyasini aytish);

b) odamlarga xabar berish va ularni evakuatsiya qilish choralarini koʻrish;

v) imkon qadar mavjud yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan yongʻinni oʻchirish choralarini koʻrish.

14. Yongʻin joyga yetib kelgan tashkilot rahbari (mansabdor shaxs):

a) odamlar hayotiga xavf tugʻilgan taqdirda, ularni mavjud kuch va vositalar yordamida qutqarish choralarini koʻrishga;

b) zarur boʻlganda elektr energiyasini (yongʻinga qarshi himoya tizimidan tashqari) oʻchirish, yuklarni tashishga moʻljallangan moslamalar, agregatlar, apparatlarning ish faoliyatini toʻxtatish, xom ashyo, gaz, bugʻ va suv kommunikatsiyalarini yopib qoʻyish, avariya roʻy bergan va unga tutash xonalarning shamollatish tizimi ishini toʻxtatish, xonalar tutun bilan qoplanishi va yongʻin tarqalishining oldini olishga imkon beradigan boshqa choralarni koʻrishga;

v) yongʻinni oʻchirishga qaratilgan ishlardan tashqari binodagi barcha ishlarni toʻxtatishga (agar ishlab chiqarishning texnologik jarayoni boʻyicha mumkin boʻlsa);

g) yongʻinni oʻchirishga jalb etilgan xodimlardan tashqari barcha xodimlarni xavfli hudud tashqarisiga chiqarishga;

d) yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari yetib kelgunga qadar (obyektning oʻziga xosligini hisobga olgan holda) yongʻinni oʻchirishda umumiy rahbarlik qilishga;

e) yongʻinni oʻchirishda ishtirok etayotgan xodimlar xavfsizlik talablariga rioya qilishlarini taʼminlashga;

j) yongʻin oʻchirish bilan bir vaqtda odamlarni evakuatsiya qilish va moddiy boyliklarni himoya qilishni tashkil etishga;

z) yongʻin-qutqaruv boʻlinmalarini kutib olishni va yongʻin sodir boʻlgan joyga qisqa yoʻl bilan olib borishni tashkil etishga majbur.

15. Tashkilot (obyekt) rahbari (yoki uning vazifasini bajaruvchi mansabdor shaxs) yongʻin-qutqaruv boʻlinmasi yongʻinga yetib kelishi bilan yongʻinni oʻchirish rahbariga yongʻin joyi haqida, xonalarda odamlarning mavjudligi, yordamga muhtojlar hamda yongʻinni oʻchirishga jalb etilganlar, saqlanayotgan va ishlatilayotgan moddalar, materiallar, mahsulotlarning miqdori va yongʻinni oʻchirish boʻyicha koʻrilgan choralar haqida axborot berishi kerak.

16. Tashkilot (obyekt) rahbari (mansabdor shaxsi) yongʻinni oʻchirish shtabi tarkibiga kiritilganda:

a) yongʻinni oʻchirish rahbari tomonidan berilgan vazifalarni bajarilishini taʼminlashga;

b) obyektning xususiyatlari, tutash bino va inshootlar haqida yongʻinni oʻchirish rahbariga maʼlumot taqdim etishga;

v) yongʻinni oʻchirish rahbari tomonidan berilgan vazifalar bajarilishida obyekt xodimlarining harakatlarini muvofiqlashtirishga majbur.

17. Aholi yashash punktlari va tashkilotlarning hududlari hamda tashkilotlarga, turar joylarga, dala hovlilarga va boshqa qurilmalarga tutash qismlari oʻz vaqtida yonuvchi chiqindilar, axlatlar, qadoqlar, xazonlar, quruq oʻtlar va boshqa yonuvchi buyumlardan tozalanishi kerak.

Yonuvchi chiqindilar, axlatlar va shu kabi boshqa buyumlarni maxsus ajratilgan maydonlardagi yonmaydigan materialdan ishlangan konteynerlarga yoki qutilarga yigʻish va keyinchalik hududdan olib ketish lozim.

18. Bino va inshootlarning yongʻinga qarshi oraliqlarida turli buyumlarni, asbob-uskunalarni, qadoqlarni va transport vositalarini saqlash hamda bino va inshootlarni qurish (oʻrnatish) taqiqlanadi.

19. Hudud va xonalarning joylashtirilishi, binolarning olovga bardoshlilik darajasi, ularning orasidagi yongʻinga qarshi masofalar, xonalardan chiqish eshiklari amaldagi shaharsozlik normalari va qoidalari talablariga mos kelishi va yongʻin xavfsizligi taʼminlangan holatda saqlanishi kerak.

20. Binolarga, inshootlarga, ochiq omborlarga, suv taʼminoti manbalariga, statsionar oʻt oʻchirish narvonlariga va yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalariga olib boruvchi yoʻllarni, tor koʻchalarni va oʻtish joylarini toʻsib va yopib qoʻyish taqiqlanadi.

Yoʻllar va tor koʻchalar qishda qordan va muzlardan tozalanishi kerak.

21. Yoʻllar va tor koʻchalarni taʼmirlash uchun yopilishi yoki yongʻin oʻchirish avtomobillarining erkin harakatlanishiga toʻsqinlik qiladigan boshqa sabablar haqida yongʻin-qutqaruv xizmatiga darhol xabar berilishi hamda ushbu joylarga toʻsib qoʻyilgan yoʻl qismini eng yaqin aylanib oʻtish yoʻnalishini koʻrsatuvchi belgilar oʻrnatilishi yoki yoʻlning taʼmirlanayotgan qismidan oʻtish imkoni yaratilishi kerak.

22. Vaqtinchalik qurilmalar, doʻkonlar, kiosklar va shu kabilarni boshqa bino va inshootlardan kamida 15 m masofada (agarda boshqa normalar bilan kattaroq yongʻinga qarshi oraliq masofa talab etilmasa) yoki yongʻinga qarshi devorlar oldiga joylashtirish lozim.

Sanoat korxonalarining hududida (qurilish-montaj ishlari olib borilayotgan hududlardan tashqari) vaqtinchalik yonuvchan bino va inshootlarni, shu jumladan, vagon va konteynerlarni qurish (oʻrnatish) taqiqlanadi.

23. Ish joylarida, sogʻliqni saqlash, taʼlim, sport-sogʻlomlashtirish muassasalarida, yongʻin chiqish xavfi boʻlgan joylarda, shu jumladan, avtomobillarga yonilgʻi quyish shoxobchalarida va boshqa jamoat joylarida, tamaki mahsulotlarini isteʼmol qilish uchun maxsus ajratilgan va “Chekish joyi” belgisi oʻrnatilgan joylardan tashqari, chekish taqiqlanadi.

24. Yoqib yuborish yoʻli bilan zararsizlantirishga ruxsat etilgan chiqindilarni yoqish muassasa xodimlarining nazorati ostida va shamolsiz ob-havoda maxsus ajratilgan joylarda amalga oshiriladi.

25. Yongʻinga qarshi suv manbalarini, tashqi yongʻin narvonlarini, bino va inshootlarga kirish joylarini tezda topish uchun tashkilotlar hududi yetarli darajada tashqi yoritish chiroqlari bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

26. Turar joylar, dala hovlilar va tashkilotlarning hududidagi ochiq maydonlarda ichida yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar boʻlgan idishlarni hamda siqilgan va suyultirilgan gaz bilan toʻldirilgan ballonlarni qoldirish taqiqlanadi.

27. Ishlab chiqarish korxonalari, shifoxonalar, sanatoriylar va sogʻlomlashtirish muassasalarining hududiga kirish joylarida mavjud va qurilayotgan bino va inshootlar, hududga kirish joylari, hudud ichidagi yoʻllar va yongʻinga qarshi suv taʼminoti manbalari koʻrsatilgan sxemalar osib qoʻyilishi kerak. Sxemalar quyosh nuriga, qor va yomgʻirga chidamli materiallardan ishlanishi lozim. Darvozalar, shlagbaumlar va hududga kirishni cheklaydigan boshqa qurilmalar mexanizatsiyalashtirilgan boʻlsa, ularni qoʻlda ochish imkoni boʻlishi kerak.

28. Obyektlar (yongʻin va portlash xavfi yuqori boʻlgan obyektlardan tashqari), dala hovlilar va turar joylar hududida quyidagilar bajarilgan taqdirda ovqat tayyorlash uchun maxsus moslamalar joylashtirilishi mumkin:

a) yonish maydoncha tashqarisiga tarqalishining oldini olish choralari koʻrilganda;

b) yonish jarayoni doimiy nazoratga olinib, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari (oʻt oʻchirgich, suv bilan toʻldirilgan sigʻim, belkurak va boshqalar) bilan taʼminlanganda. Ovqat tayyorlanib boʻlgandan soʻng, yonayotgan va choʻgʻlanayotgan materiallar toʻliq oʻchirilishi kerak.

29. Tandirlarni joylashtirishda ushbu hududda shamol esishining asosiy yoʻnalishi hisobga olinishi hamda tandir xoʻjalik qurilmalari va turar joyga nisbatan shamol esadigan tomonga qaratib oʻrnatilishi lozim.

30. Obyektlar, ushbu Qoidalarga 9-ilovaga muvofiq avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmalari va yongʻin signalizatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

31. Binolar, inshootlar va xonalardan, asbob-uskunalardan, jihozlardan faqat loyiha va ekspluatatsion-texnik hujjatlarda belgilangan maqsadlarda va yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilingan holda foydalanish kerak.

Belgilangan tartibda ishlab chiqilgan va tasdiqlangan loyihasiz konstruktiv, hajmiy-loyihaviy va muhandislik-texnik yechimlarga oʻzgartirish kiritilishi taqiqlanadi.

32. Binolar, inshootlar va xonalardagi yongʻinga qarshi tizimlar va qurilmalar (tutunga qarshi himoya, yongʻin avtomatikasi vositalari, yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlari, yongʻinga qarshi eshiklar, parda va klapanlar, tutun chiqarish lyuklari, yongʻinga qarshi devor va shiftlardagi boshqa himoya moslamalari va shu kabilar) doimo soz va ishchi holatda boʻlishi kerak.

33. Eshiklarning oʻzini yopadigan moslamalari doimo soz holatda boʻlishi zarur, tutunga qarshi va yongʻinga chidamli eshiklarning oson ochilishiga yoki yopilishiga toʻsqinlik qiluvchi biron-bir moslama oʻrnatish mumkin emas.

34. Qurilish konstruksiyalari, yonuvchi, pardozlash va issiqlikni tutuvchi materiallarning, uskunalarning metalldan ishlangan ustunlarning (tirgaklarning) olovdan himoyalash qoplamlari (olovdan himoyalash xususiyatlarini yoʻqotish va pasaytirishni hisobga olgan holda suvoqlar, maxsus boʻyoqlar, lok va shu kabilar) buzilishi holatlari darhol bartaraf etilishi kerak.

Meʼyor talablari asosida ishlov berilgan (shimdirilgan) yogʻoch konstruksiyalari, dekoratsiya va matolar olovdan himoyalash tarkibining taʼsir muddati tugagan yoki himoyalash xususiyatini yoʻqotgan boʻlsa, ularga takroran ishlov berilishi (shimdirilishi) lozim.

Olovdan himoyalash tarkibi bilan ishlov berilgan (shimdirilgan) konstruksiya va materiallarning holati yiliga kamida 2-marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari tegishli hujjatlarda (dalolatnoma, jurnalda) qayd etiladi.

35. Har xil muhandislik va texnologik kommunikatsiyalar, yongʻinga qarshi devor, orayopmalar va toʻsuvchi konstruksiyalar bilan kesishgan joyda hosil boʻlgan teshik va tuynuklar qurilishda ishlatiladigan qorishmalar yoki yonmaydigan materiallar bilan suvab (berkitib) tashlanishi kerak, bunda tutun va gazni oʻtkazmasligi hamda talab darajasida olovga bardoshlilik chegarasi taʼminlanishi kerak.

36. Xonalarni qayta loyihalashtirishda, ularning funksional vazifasi oʻzgartirilganda yoki yangi texnologik uskunalar oʻrnatilayotganda amaldagi qurilish va texnologik loyihalash normalarining yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilish kerak.

Xonalar ijaraga berilganda ijaraga oluvchilar tomonidan ushbu turdagi bino uchun yongʻinga qarshi rejim bajarilishi kerak.

37. 1000 nafar va undan ortiq odam sigʻimiga ega boʻlgan muassasalarda eng yaqin yongʻin-qutqaruv boʻlinmasi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri telefon aloqasi oʻrnatilishi kerak.

38. Tashkilotlarning xonalarida, bino va inshootlarda (yakka tartibdagi turar joylardan tashqari) quyidagilar taqiqlanadi:

a) yertoʻla va sokol qavatlarida, yoʻlaklarda, zina kataklarida yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni, porox, portlovchi moddalarni, gaz ballonlarini, aerozol idishdagi tovarlarni, selluloid va boshqa portlash xavfi bor modda va materiallarni saqlash va foydalanish, amaldagi normativ hujjatlarda keltirilgan holatlar bundan mustasno;

b) chordoqlar, texnik qavatlar, shamollatish tizimi oʻrnatilgan va boshqa texnik xonalardan ishlab chiqarish uchastkalari, ustaxonalar sifatida foydalanish hamda ushbu joylarda mahsulotlar, uskunalar, mebellar va boshqa buyumlarni saqlash;

v) lift xollariga hujra, kiosk, savdo shoxobchalari va shu kabilarni joylashtirish;

g) yertoʻla va sokol qavatlaridan chiqish eshiklari umumiy zinapoya katakchalaridan alohida ajratilmagan boʻlsa, ularda yonuvchi materiallarni saqlash omborlari va ustaxonalarni tashkil etish hamda boshqa xoʻjalik xonalarini joylashtirish;

d) loyihada koʻzda tutilgan vestibyul va xollar, yoʻlaklar, tambur va zina kataklarining eshiklarini olib tashlash;

e) balkon va lodjiyalarning eshik va lyuklarini, qoʻshni xonaga oʻtish yoʻlaklari va tashqi qutqaruv zinalariga chiqish joylarini mebel, uskuna va boshqa buyumlar bilan toʻsib qoʻyish;

j) benzin, kerosin va boshqa yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklardan foydalangan holda xonalarni tozalash va kiyimlarni yuvish, shuningdek, kavsharlash lampasi va ochiq olovdan foydalangan holda yaxlab qolgan (muzlagan) quvurlarni eritish;

z) belgilangan tartibda tasdiqlangan norma va qoidalarda nazarda tutilgan holatlardan tashqari derazalarga ochilmaydigan panjaralar oʻrnatish;

i) yongʻin vaqtida xavfsizlik zonasiga kiruvchi lodjiya va balkonlarni oynalar bilan qoplash;

k) zina kataklarida va yoʻlaklarda hujralar tashkil etish, shuningdek, zinaning qavatlar orasidagi qismida (marsh) va maydonlarida buyumlar, mebel va boshqa yonuvchi materiallarni saqlash (binoning birinchi va sokol qavatlaridagi zina kataklari ostida faqat markaziy isitish tizimini boshqarish tarmoqlari, suv oʻlchagich tarmoqlari va elektr shchitlari oʻrnatilgan devorlari yonmaydigan materiallardan ishlangan xonalarni joylashtirish mumkin);

l) omborlar va boshqa ishlab chiqarish xonalarida (olovga bardoshliligi V-darajali binolardan tashqari) yonuvchi va qiyin yonuvchi materiallardan hamda tunuka metalldan yasalgan antresollar, shuningdek, boshqa ichki xonalarni tashkil etish.

39. Bino va inshootlarning tashqi yongʻin narvonlari va tom ustidagi toʻsiqlar doimo soz holda boʻlishi va yiliga kamida 2 marotaba chidamliligi boʻyicha sinovdan oʻtkazilishi kerak. Tekshirish natijalari tegishli hujjatlarda (dalolatnoma, jurnalda) qayd etiladi.

40. Chordoqlar, texnik qavatlar va yertoʻlalarning derazalari oyna bilan qoplangan, ularning eshiklari qulflangan holatda boʻlishi lozim. Eshiklarga kalit qayerda saqlanishi yozib qoʻyilishi kerak.

Bino va inshootlarning yertoʻla va sokol qavatlaridagi yorugʻlik darchalari muntazam ravishda yonuvchi axlatlardan tozalanib turilishi kerak. Ushbu yorugʻlik darchalarini va derazalarni ochilmaydigan qilib yopib tashlash taqiklanadi.

41. Tomosha, ovqatlanish, koʻrgazma, savdo-sotiq, birja, ibodat xonalari va boshqa zallar (xonalar), tribunalar, shuningdek, katta va boshqa odamlar ommaviy boʻladigan xonalarga tashrif buyuruvchilar soni, loyihalash boʻyicha meʼyoriy hujjatlarda belgilanganidan yoki evakuatsiya yoʻllarining odamlarni chiqara olish qobiliyatini inobatga olgan holda hisoblash orqali aniqlangan sonidan koʻp boʻlishi taqiqlanadi.

Loyihalash boʻyicha normativ hujjatlarda hisoblash uchun koʻrsatkichlar boʻlmasa, zallardan (xonalardan) odamlarning evakuatsiyasini taʼminlash vaqtini 2 min, bitta odamga toʻgʻri keladigan maydonni esa 0,75 m² deb hisoblash lozim.

42. Evakuatsiya chiqish joylarining soni, ularning oʻlchamlari, yoritish va tutundan himoyalanish taʼminlanganligi sharoitlari, shuningdek, evakuatsiya yoʻllarining uzunligi shaharsozlik normalari va qoidalaridagi yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

43. Evakuatsiya yoʻllaridagi eshiklarni qulflab qoʻyish taqiqlanadi. Xonada odamlar boʻlganida eshiklarni ichki tomonidan oson ochiladigan qilib qulflash mumkin.

Evakuatsiya yoʻllaridagi barcha eshiklar binodan chiqish yoʻnalishi boʻyicha erkin ochilishi kerak.

44. Ellik nafar odam yigʻilishi mumkin boʻlgan barcha xonalarda hamda barcha zina kataklarida, oʻtish joylari va boshqa evakuatsiya yoʻllarida evakuatsiya yoritish chiroqlari oʻrnatilishi lozim.

45. Bino va inshootlarda hamda ulardan chiqish eshiklarining ustki qismida evakuatsiya yoʻllarini va chiqish joylarini koʻrsatuvchi yongʻin xavfsizligi belgilari oʻrnatilishi kerak.

Odamlar ommaviy boʻladigan bino va inshootlardagi evakuatsiya yoʻllari boʻylab chiqish eshiklarining ustki qismida binoni tark etish yoʻnalishi boʻyicha yashil rangdagi “Chiqish” degan yozuvli yorugʻlik koʻrsatkichlari oʻrnatilishi lozim.

Ommaviy tadbirlarni oʻtkazishda binoda odamlar boʻladigan vaqt ichida yorugʻlik koʻrsatkichlari yoqilgan holatda boʻlishi kerak.

Jamoat bino va inshootlarining xonalari va evakuatsiya yoʻllaridagi chiqish koʻrsatgichlari hamda pol ustidagi yonib turadigan “yuguruvchi yoʻlakcha” tipidagi chiqish yoʻnalishini koʻrsatib turadigan koʻrsatgichlar soz holatda boʻlishi lozim.

46. Xavfsiz evakuatsiyani taʼminlash maqsadida quyidagilar taqiqlanadi:

a) yoʻlaklar, tamburlar, galereya, lift xollari, zinapoyalar oldidagi maydonlarni, zinaning qavatlar orasidagi qismini (marsh) va qopqoqli tuyniklarni (lyuklarni) mebel, asbob-uskuna, xar hil buyumlar bilan toʻsib qoʻyish, shuningdek, evakuatsiya eshiklarini mixlab (berkitib) tashlash;

b) xonalardan chiqish joylarida (tamburlarda) har xil kiyim quritish joylari, garderob va boshqalarni oʻrnatish hamda turli buyumlarni va materiallarni saqlash (koʻp kvartirali uylar va yakka tartibdagi turar joylar bundan mustasno);

v) evakuatsiya yoʻllariga eshiklarni imitatsiya qiladigan vitrajlar, oynalar, ostonalar, turniketlar, suriladigan, koʻtariladigan va aylanadigan eshiklarni hamda odamlarning xonani yoki binoni erkin holda tark etishlariga xalaqit beradigan boshqa turdagi moslamalarni oʻrnatish;

g) evakuatsiya yoʻllarida (olovga bardoshliligi V-darajali boʻlgan binolardan tashqari) devorlar, shiftlar, zinapoyalar va zina kataklari hamda pollarni qoplashda, pardozlashda, boʻyoqlashda yonuvchi materiallardan foydalanish;

d) yoʻlak, xoll, tambur va zina kataklaridagi oʻzi yopiladigan eshiklarni ochiq holatda ushlash uchun moslamalarini mahkamlab qoʻyish (agar bu maqsadda yongʻin vaqtida avtomatik holda yopilish moslamasi oʻrnatilmagan boʻlsa) hamda ularni olib qoʻyish;

e) tutun qoplamaydigan zina kataklaridagi havo purkovchi zonalarni oyna bilan qoplash yoki yopish;

j) eshik va darchalarga oʻrnatilgan armaturali oynalarni oddiy oynalarga almashtirish.

47. Texnologik, koʻrgazmali va boshqa uskunalarni oʻrnatishda loyihalash normalariga muvofiq xonalardan zina kataklariga va boshqa evakuatsiya yoʻllariga chiqish (oʻtish) yoʻlaklari taʼminlangan boʻlishi kerak.

48. Evakuatsiya yoʻllaridagi gilamlar, gilam poyandozlar va boshqa oʻramli qoplamalar polga mustahkam qotirilgan boʻlishi kerak.

Ushbu qoplamalarni vestibyul va zina kataklariga joylashtirish taqiqlanadi.

49. Texnologik jarayonlar reglamentlar, texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va boshqa belgilangan tartibda tasdiqlangan normativ-texnik va foydalanish hujjatlariga muvofiq tashkil etilishi kerak.

50. Ishlab chiqarish binolarida, xonalarida texnologik jarayonda ishlatiladigan va oʻzaro aloqada ekzotermik reaksiyalarga kirishishi mumkin boʻlgan moddalar va materiallar maxsus ajratilgan, avariya holatlarida ham ushbu moddalar bilan aloqa qilishga imkon bermaydigan joylarga joylashtirilishi kerak. Moddalar va materiallarni tashishda ushbu Qoidalarga 10-ilovaga muvofiq ularning agregat holati, bir-biriga toʻgʻri (mos) kelishi, shuningdek, yongʻinni oʻchiruvchi vositalarning bir xilligini hisobga olish kerak.

51. Texnologik jarayonda ishlatiladigan yonuvchi moddalar va materiallarni xonada bevosita qurilmalar va jihozlarning yonida texnologik reglamentlarda (kartalar va boshqalarda) nazarda tutilgan miqdorda saqlashga ruxsat etiladi. Ushbu miqdor bir smenada ishlatiladigan meʼyordan oshmasligi kerak.

52. Maxsus shkaflarda kiyimlarni quritganda belgilangan harorat rejimini nazorat qilish kerak.

Kiyimlarni quritish xonalarida yogʻlangan kiyimlarni, matolarni, shuningdek, gugurt, chaqnatgichlar (yondiruvchilar) va yonuvchi materiallari boʻlgan kiyimlarni saqlash taqiqlanadi.

53. Uskunalarga, quvurlarga, sigʻimli qurilmalarga, kommunikatsiyalarga texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash, sinovdan oʻtkazish, tekshirish va diagnostika qilish belgilangan muddatlarda hamda ularning foydalanish boʻyicha tegishli texnik hujjatlarida nazarda tutilgan yongʻin xavfsizligi choralarini koʻrgan holda amalga oshirilishi kerak.

54. Mashina va uskunalarning qismlarini (detallarini) yuvish (moydan tozalash) uchun yonmaydigan texnik suyuqliklar va tarkiblar, shuningdek, yongʻin taʼsiriga xavfsiz qurilmalar va usullardan foydalanish kerak.

55. Yongʻin keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan nosozliklari mavjud uskunalar va qurilmalarda, shuningdek, oʻlchov vositalari, avtomatlashtirish, nazorat qilish va harorat, bosim, konsentratsiya va yonuvchan bugʻlar, suyuqliklar, gazlarning boshqa texnologik parametrlarini belgilovchi avariya holatlariga qarshi himoya tizimlari oʻchirilganda ishlab chiqarish ishlarini oʻtkazish taqiqlanadi.

56. Yengil alangalanadigan va yonuvchi moddalar va materiallarni qayta ishlash va saqlash uskunalari va idishlari germetik zich boʻlishi kerak. Germetiklik (zichlanish) holati vaqti-vaqti bilan tekshirilishi va shikastlanganda, eskirganda tiklanishi kerak.

57. Ochiq olov va elektr isitish moslamalari yordamida ishlar olib boriladigan stollarda va havo tortuvchi shkaflarda portlovchi reaktivlarni, yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni saqlashga, ularni toʻkishga va qurilmalarga kuyishga ruxsat etilmaydi. Yengil alangalanuvchi suyuqliklarni qizdirish paytida, suyuqlikning avariya holatida toʻkilishining oldini olish uchun qurilma tagida xandaq (kyuvet) oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

58. Portlab yonish va yongʻin xavfi boʻyicha “A” va “B” toifali ishlab chiqarish xonalarida uskunaning ishlashi paytida uchqun paydo boʻlishi ehtimoli oldi olinishi kerak. Ushbu xonalarning pollari zarba va ishqalanish taʼsirida uchqun chiqarmaydigan materiallardan ishlangan boʻlishi kerak. Konteynerning (idishning) ichki qismi quruq va toza, korroziya izlarisiz boʻlishi kerak. Texnologik uskunalar, shuningdek, quvurlar statik elektrdan himoyalangan boʻlishi lozim. Xavfli hududlarda ishlatiladigan toʻqimachilik matolariga antistatik vositalar bilan ishlov berilgan boʻlishi kerak.

59. Portlash va yongʻin xavfi mavjud boʻlgan hududlardagi barcha ishlar har qanday ishlash sharoitlarida ham portlashlardan himoyalangan harakatlar bilan uchqun chiqarmaydigan vositalar va jihozlardan foydalangan holda bajarilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlaydigan xodimlar antistatik vositalar bilan ishlov berilgan himoya kiyimlari bilan taʼminlanishi lozim.

60. Portlovchi moddalarni ushlab qolishga moʻljallangan tozalash vositalarini ishlatishda quyidagilar talab qilinadi:

a) filtrlash moslamalarini tozalashni chiqindilar toʻplanishiga koʻra amalga oshirish;

b) siklonlardan changni tushirish ishlarini ventilyator oʻchirilgan holda bajarish;

v) filtrlash moslamalarini tozalash va taʼmirlash paytida ochiq olov yoki uchqun chiqaradigan vositalardan foydalanmaslik;

g) xavfsizlik va olovushlash vositalarining (klapanlar, membranalar, olovtoʻsqichlar) sozligini nazorat qilish;

d) oʻz-oʻzidan yonib ketishga moyil boʻlgan chiqindilarni yigʻishda ularning haroratini doimiy ravishda nazorat qilib borish. Oʻz-oʻzidan yonib ketadigan oʻchoqlar paydo boʻlganda, ularni yoʻq qilish boʻyicha chora-tadbirlarni darhol koʻrish va texnologik qoidalarga muvofiq chiqindilar va kullarni olib tashlash.

61. Texnologik jarayonlarni amalga oshirishda boshqarish, nazorat qilish va avariyadan himoyalash tizimlarini oʻchirib qoʻyishga ruxsat etilmaydi.

Zarur hollarda tekshirish, sinash va sozlash uchun alohida qurilmaning oʻchirilishiga texnologik jarayonning xavfsizligini taʼminlash boʻycha buyruqda koʻrsatilgan mansabdor shaxsning yozma topshirigʻiga koʻra texnologik jarayonning xavfsizligi taʼminlangan holda ruxsat etilishi mumkin.

62. Boʻyash, yogʻsizlantirish va yuvish sexlari, uchastkalar va qurilmalarni ishlatishda quyidagi talablarga rioya qilish kerak:

a) boʻyash shkaflari, kameralari va kabinalaridan ulardagi havo tortish tizimi, purkagichlar (gidrofiltrlar) hamda texnik hujjatlarda nazarda tutilgan yonuvchan boʻyoq va loklar zarrachalarini ushlash uchun boshqa samarali moslamalari nosoz boʻlganda foydalanish taqiqlanadi;

b) boʻyash moslamalarini yonuvchan qoldiqlardan tozalash ishlari har kuni smena tugaganidan keyin ventilyatsiya ishlab turgan holatda amalga oshirilishi kerak. Qirgʻichlar (skreboklar) uchqun chiqarmaydigan materialdan tayyorlanishi lozim;

v) lok-boʻyoq materiallari ish joylariga smena talabidan koʻp boʻlmagan miqdorda tayyor holatda olib kelinishi kerak (kunu tun ishlaydiganlar uchun — bir sutkaga yetadiganidan koʻp boʻlmagan miqdorda).

63. Quvurlardagi qotib qolgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar, muzli tiqinlar yongʻinga xavfsiz tarzda (issiq suv, bugʻ, qizdirilgan qum va boshqalar yordamida) qizdirilishi kerak. Isitish uchun ochiq olovdan va qizdirilgan buyumlardan foydalanish taqiqlanadi.

64. Olovtoʻsqichlarsiz (gidravlik qulflarsiz) yoki ular oʻchirilganda quyidagilarni ishlatishga ruxsat berilmaydi:

a) yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar bilan idishlar va apparatlarning nafas olish tarmoqlarini;

b) toʻliq boʻlmagan yoki davriy oqim bilan ishlaydigan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar tarmoqlarini;

v) gaz va bugʻ-havo tarmoqlarini, agar ularda portlovchi konsentratsiyadagi aralashmalar paydo boʻlganda.

65. Olovtoʻsqichlar va gidravlik qulflarini oʻrnatish joylarini tekshirish va taʼmirlash uchun ushbu joylarga erkin kirish imkoniyati boʻlishi kerak. Olovtoʻsqichlarni tekshirish va zarur holatlarda ularni tozalash grafikga muvofiq, lekin 3 oyda bir martadan kam boʻlmagan tarzda amalga oshirilishi kerak.

66. Moddalar va materiallarni saqlash (joylashtirish) ularning agregat holati, saqlash muvofiqligi, shuningdek, oʻchiruvchi moddalarning bir xilligini hisobga olgan holda ushbu Qoidalarga 10-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi. Obyektlarda nomaʼlum tarkibli, portlovchi va yonish xavfi boʻyicha xususiyatlari oʻrganilmagan moddalar va materiallardan foydalanish va saqlash taqiqlanadi.

67. Havo, suv, yonuvchan moddalar bilan tasirlashganda oʻz-oʻzidan yonib ketishi yoki portlovchi aralashmalar (kalsiy karbidi va boshqa karbidlar, ishqoriy metalllar, natriy gidridi, bariy peroksidi va boshqalar) hosil qilishi mumkin boʻlgan kimyoviy reaktivlar bunday tasirlanishni butunlay istisno qiladigan, shuningdek, yuqori harorat va mexanik taʼsirlardan xoli maxsus sharoitlarda saqlanishi kerak.

68. Mahsulotlarni omborlarda saqlash uning holatini nazorat qilish uchun erkin kirish imkoni yaratilgan holda amalga oshirilishi kerak. Oʻtish joylari va saqlash joylari polda aniq koʻrinadigan chegara chiziqlari bilan belgilanishi kerak. Stellajlar (shtabellar, saqlash joylari) orasidagi oʻtish yoʻllari boʻsh boʻlishi kerak. Stellajlar (shtabellar, saqlash joylari) orasidagi kengligi kamida 1 m boʻlgan yoʻlaklar, maydoni 300 m² dan ortiq boʻlgan omborxonalarda esa devor bilan shtabellar (stellaj) oʻrtasida qoʻshimcha ravishda 0,8 m yoʻlaklar qoldirilishi lozim.

Chiroqlardan saqlanadigan tovarlargacha boʻlgan masofa 0,5 m dan kam boʻlmasligi kerak.

69. Omborxona binolari va xonalarida moddalar va materiallarni joylashtirish rejasi osib qoʻyilishi kerak. Ushbu rejalarda moddalar va materiallarning saqlash joylari, shuningdek, ularning fizik va kimyoviy xususiyatlari aks ettirilishi lozim.

70. Portlab yonish va yongʻin xavfi boʻlgan moddalar va mahsulotlarni ishlab chiqarish xonalarida (agar bu ishlab chiqarish uchun zarur boʻlsa), bir smena ehtiyojlaridan ortiq boʻlmagan miqdorda saqlashga ruxsat etiladi. Bunda ular maxsus ajratilgan joylarda, mahkam berkitiladigan yonmaydigan shkaf yoki qutilarda saqlash shart.

71. Konteynerlarni ochish, sozligini tekshirish hamda kichik taʼmirlash ishlari, mahsulotlarni qadoqlash, yongʻinga xavfli suyuqliklarning (nitro boʻyoqlar, lok va boshqa yonuvchi suyuqliklarning) aralashmalarini tayyorlash bilan bogʻliq barcha ishlar saqlash joylaridan ajratilgan (izolyatsiyalangan) xonalarda amalga oshirilishi kerak.

72. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni ish joylariga yetkazib berish markazlashtirilgan holda amalga oshirilishi kerak. Smena ehtiyoji 200 L gacha boʻlganda yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni xavfsiz germetik qadoqlarda ish joyiga yetkazib berishga ruxsat etiladi.

73. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlarni toʻkishda (quyishda) sigʻimlarning germetikligini taʼminlovchi va bugʻlarni ushlab turuvchi avtomatlashtirilgan quyish moslamalaridan foydalanish lozim. Bunda hudud atrofidagi havoda gaz yigʻilib qolishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

74. Texnologik apparatlarni va sigʻimlarni toʻldirish va boʻshatish uchun uskunalardan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni ochiq oqim bilan quyilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

75. Toʻkilgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni sorbent materiallar (qipiq, qum) yoki boshqa yongʻinga qarshi vositalar yordamida zudlik bilan yigʻib olish hamda binolar va tashqi qurilmalar hududidan olib chiqilishi lozim. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarning avariyaviy toʻkilishini bartaraf etish uchun obyektda avariyaviy sorbent zaxirasi boʻlishi kerak.

76. Texnologik shartlarga koʻra ochiq qurilmalar, yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar boʻlgan sigʻimli idishlar va konteynerlardan foydalanishni taqiqlab boʻlmaydigan sexlarda quyidagilarni taʼminlash zarur:

a) ochiq vannalar va sigʻimlarda soz holatdagi uchqundan xavfsiz qopqoqlarning boʻlishini hamda ularni ishlatilmayotgan paytda va yongʻin davrida yopilishini;

b) suyuqlikni statsionar vannalar va sigʻimlardan avariyaviy toʻkib olinishini.

77. Toʻkish-quyish jarayonida idishlar toshirib yuborilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Isitiladigan yoki yozda uzoq muddat saqlanadigan rezervuarni yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar bilan toʻldirishda suyuqlik miqdori (rezervuarning toshib ketishining oldini olish uchun) qizdirilganda suyuqlikning kengayishini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

78. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar bilan ishlashda sintetik matolardan tikilgan maxsus kiyimlardan foydalanish taqiqlanadi.

79. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar omborlari hududiga, shuningdek, ushbu omborlar estakadalariga qayta ishlangan gazni chiqarib yuborish tizimlarida uchqun soʻndirgichi boʻlmagan va yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan jihozlanmagan traktorlar, avtomobillar, teplovozlar va boshqa ichki yonish dvigatelli transport vositalarining kirishi taqiqlanadi.

80. Yuklarni tushirish paytida, rezervuarlarni koʻrikdan oʻtkazishda, namuna olish yoki suyuqlik darajasini oʻlchashda ish joyini yoritish uchun portlashdan himoyalangan fonarlardan foydalanish kerak. Yuklarni ortish va tushirish ishlari olib boriladigan joylarda ochiq olovdan foydalanish taqiqlanadi.

81. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar saqlanadigan shisha idishlar germetikligi yoʻqotilishini istisno qilish maqsadida yonmaydigan taglik va boʻsh joylari singdiruvchi materiallar bilan toʻldirilgan yogʻoch, plastmassa, metalldan tayyorlangan mustaxkam qutilarga qadoqlanadi. Qutilarning devorlari yopilgan shisha idishlardan 5 sm dan balandroq boʻlishi kerak.

82. Sigʻimi 30 L dan ortiq boʻlgan yengil alangalanuvchi suyuqliklar saqlanadigan shisha idishlarni ustma-ust saqlanishi hamda ularni stellajlarga yoki shtabellarga qoʻyish taqiqlanadi.

83. Omborlarda yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar barabanlarini qoʻlda joylashtirishda polga 2 qatordan koʻp boʻlmagan tarzda oʻrnatish kerak, mexanizatsiyalashtirilgan joylashtirishda — yonuvchi suyuqliklar 5 qatordan oshmasligi, yengil alangalanuvchi suyuqliklar esa — 3 ta qatordan oshmasligi kerak. Shtabelning kengligi 2 ta barabandan katta boʻlmasligi lozim. Barabanlarni tashish uchun asosiy oʻtish joylarining kengligi kamida 1,8 m, shtabellar orasi esa kamida 1 m boʻlishi kerak.

84. Toʻldirilgan barcha ballonlarning ventillari va rezbali ulanish joylarining germetikligi tekshirilishi kerak.

85. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar oqib (sizib) chiqish holatlarida quyidagilarni bajarish kerak:

a) barcha texnologik operatsiyalarni, shuningdek, yongʻinga xavfli vaziyatni qurshab olish va bartaraf qilish bilan bogʻliq boʻlmagan transport vositalarining harakatini toʻxtatish, mumkin boʻlgan yondirish manbaini (olov, uchqun va boshqalar) bartaraf etish;

b) voqea joyiga avariya xizmatlarini va yongʻin-qutqaruv boʻlinmalarini chaqirish. Temir yoʻl liniyalari kirgan obyekt hududida avariya holati yoki toʻkilgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlarning yonishi kuzatilganda darhol temir yoʻl stansiyasi navbatchisiga xabar berish kerak. Xabarda yongʻin xavfi yoki yongʻinning xususiyati, sisterna-vagonlarda tashilayotgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlarning nomi, ularning miqdori maʼlum qilinishi kerak.

86. Havo sharlarini va shunga oʻxshash boshqa buyumlarni toʻldirish (shishirish) uchun yonuvchi gazlardan foydalanish taqiqlanadi.

87. Estakadada mahsulotlarni toʻkish va quyish vaqtida manevr ishlarini bajarish taqiqlanadi.

Ikki tomonlama estakadalarda yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni quyish va toʻkishda, quyish-toʻkish jarayoni tugamaguncha ikkinchi yoʻlga sisterna kiritilishi taqiqlanadi.

88. Quyish-toʻkish ishlari boshlanishidan oldin sisternalar uchqun hosil qilmaydigan materialdan tayyorlangan maxsus tormoz boshmoqlari yordamida relsga mahkamlanadi.

89. Sisternaning nosoz ostki quyish qurilmalarini ularning konstruksiyalarida koʻzda tutilmagan moslamalar, shuningdek, uchqun chiqaruvchi materialdan yasalgan moslamalar yordamida ochishga ruxsat etilmaydi.

90. Mahsulotni quyish-toʻkish harakatlari tugagach quyish-toʻkish ustunlari, quvurlar, vakuum va ochish uchun moʻljallangan idishlar, oʻlchagichlar, mahsulot qabul qilgichlar va boshqa jihozlardan mahsulot boʻshatilishi va sisternalarning lyuk qopqoqlari germetik ravishda yopilishi kerak.

91. Quyish-toʻkish estakadalari hududida sisternalarni taʼmirlash taqiqlanadi.

92. Sisternalardan yonuvchi gazlar toʻkilayotgan sigʻimlar, toʻkish quvurlariga ega boʻlgan sisternalar, shuningdek, toʻkish vaqtida ishlayotgan nasos va kompressorlar qarovsiz qoldirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

93. Quyish-toʻkish ishlari amalga oshirilmayotgan vaqtda sisternani kommunikatsiyalarga ulab turish taqiqlanadi. Yonuvchi gazlarni quyish yoki toʻkish paytida uzoq tanaffus paydo boʻlsa, ulash shlanglari sisternadan uzib qoʻyilishi lozim.

94. Yonuvchi gazlar bilan sisternani toʻldirish jarayonida sisterna qozonidagi gaz darajasini nazorat qilish kerak. Agar mahsulot oqishi (sizib chiqishi) aniqlansa, sisternani toʻldirish toʻxtatiladi, mahsulot toʻkiladi, bosim tushiriladi va nosozlikni aniqlash va bartaraf etish choralari koʻriladi.

95. Taʼmirlash ishlarini olib borishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) qozonni yuklangan va boʻsh holatida uni degazatsiya qilinishidan oldin taʼmirlash;

b) sisterna qozoniga zarba berish;

v) uchqun chiqaruvchi vositadan va sisternaga bevosita yaqin tarzda ochiq olovdan foydalanish.

96. Suyultirilgan uglevodorod gazi oqishida (sizib chiqishida) quyidagilarni bajarish lozim:

a) suyultirilgan uglevodorod gazini toʻkish (quyish) boʻyicha barcha texnologik operatsiyalarni toʻxtatish, shuningdek, yongʻin xavfi holatini qurshab olish va bartaraf etish bilan bogʻliq boʻlmagan poyezdlar harakati va manevr ishlarini toʻxtatish, potensial yonish manbaini (olov, uchqun va boshqalar) bartaraf qilish;

b) suyultirilgan uglevodorod gazi toʻkilgan joydan yonuvchan moddalarni olib tashlash;

v) oqishni toʻxtatish va (yoki) sisterna ichidagi suyultirilgan uglevodorod gazini boshqa soz sisternaga (sigʻimga) oʻtkazish;

g) suyultirilgan uglevodorod gazi bilan toʻldirilgan sisterna-vagonni xavfsiz zonaga olib borish;

d) voqea sodir boʻlgan joyga avariya-qutqaruv boʻlinmalarini va gaz taʼminoti xizmatini chaqirish;

e) suyultirilgan uglevodorod gazini tunnellar, yertoʻlalar, kanalizatsiyaga kirishiga yoʻl qoʻymaslik choralari koʻrish.

97. Agar intensiv oqim boʻlsa, gazning sisternadan butunlay chiqib ketishiga imkon yaratish, bunda 200 m radiusdagi gaz yigʻilishi mumkin boʻlgan zonalarni gaz tarqalib ketkunga qadar kuzatib turish kerak.

98. Rezervuarlarda va katta sigʻimli inshootlarda faqat ularga moʻljallangan mahsulotlar saqlanishi kerak. Zarur hollarda va tegishli tayyorgarlik boʻlganda, rezervuarga boshqa mahsulot quyishga, yaʼni bugʻ bosimi egiluvchanligi hisob-kitob boʻyicha ushbu turdagi rezervuarnikidan oshmasa ruxsat beriladi.

99. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar toʻldirilgan sigʻimlar, rezervuarlardan foydalanish jarayonida ularning germetikligi, sifon joʻmraklari, flanetsli ulanish joylarining qistirmalari, salnikli zichlanishlarning holati ustidan doimiy nazorat oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Aniqlangan nosozliklar darhol bartaraf etilishi kerak.

100. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar toʻldirilgan sigʻimlar, rezervuarlar joylashgan va aylana toʻsiq (obvalovaniye) bilan oʻralgan hududga avtotransport vositalarining kirishiga faqat taʼmirlash ishlarini olib borish uchun obyekt rahbari yoki uning oʻrinbosarining yozma topshirigʻi asosida ruxsat beriladi.

101. Nafas olish armaturalarini tekshirganda klapanlar va toʻrlarni kirlardan tozalash, qishda esa muzdan tozalash kerak. Gidravlik klapanlarida suyuqlik sathini tekshirish zarur. Gidravlik himoya klapani faqat qiyin bugʻlanadigan va muzlamaydigan suyuqlik bilan toʻldirilishi kerak. Ushbu suyuqlikni yiliga kamida ikki marta almashtirish kerak va har bir chiqarishdan keyin suyuqlik qoʻshilishi kerak.

102. Statsionar oʻlchash moslamalari boʻlmasa, sigʻim uskunasidagi suyuqlik darajasi rangli metalldan yasalgan lot bilan oʻlchanganda, lyukning ichki qismiga oʻlchash tasmasi tushirilganda uchqun hosil qilmaydigan halqa yoki metalldan yasalgan kolodkani oʻrnatish kerak.

103. Rezervuarlarning ichki yuzasini pirofor birikmalardan va korroziyadan tozalash tasdiqlangan jadvalga muvofiq muntazam ravishda amalga oshirilishi kerak.

104. Yonuvchi gazlarni birinchi marta toʻldirishdan oldin rezervuarlarni inert gaz yoki bugʻ bilan shamollatish kerak. Shamollatuvchi gazlar, ularning yonishining oldini olish boʻyicha choralar koʻrilgan holatda svechalar orqali chiqariladi. Shamollatishning yakuni svechadan chiqarilayotgan gaz-havo aralashmasidagi kislorod miqdori bilan belgilanadi. Agar aralashmadagi kislorod miqdori 1 foizdan oshmasa, shamollatish yakunlangan hisoblanadi. Rezervuarlar yonuvchi gazlardan boʻshatilgandan keyin havo bilan shamollatishga ruxsat berilmaydi.

105. Avariya holatlarida gazni chiqarish tarmoqlariga qulfli armatura oʻrnatish zarurati boʻlsa, ushbu armaturalarni masofadan boshqarish xavfsiz joydan amalga oshirilishi kerak.

106. Rezervuardagi (sigʻimlardagi) yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklardan namuna olish va ularning miqdorini oʻlchash sutkaning yorugʻ vaqtida amalga oshirilishi kerak.

107. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni rezervuarlarga (sigʻimlarga) ochiq oqim bilan uzatish taqiqlanadi. Rezervuarni toʻldirish va boʻshatish tezligi rezervuarga oʻrnatilgan nafas olish klapanlarning (shamollatish quvurlarining) umumiy oʻtkazuvchanligidan oshmasligi kerak.

108. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar omborlarida quyidagilar taqiqlanadi:

a) germetik boʻlmagan qurilmalar va qulfli armaturalarni ishlatish;

b) buzilishlar va yoriqlar, suzuvchi qopqoqlarida teshiklar yoki yoriqlar boʻlgan rezervuarlar, shuningdek, nosoz boʻlgan oʻlchash vositalari, asboblar, mahsulot taʼminot quvurlari va statsionar yongʻinga qarshi qurilmalarni ishlatish;

v) aylana toʻsiq (obvalovaniye) ichida daraxtlar, butalar va quruq oʻsimliklarning boʻlishi;

g) sigʻimlarni (rezervuarlarni) yonuvchan materiallardan tayyorlangan taglikka oʻrnatish;

d) rezervuarlar va sisternalarni haddan ortiq toʻldirib yuborish;

e) neft va neft mahsulotlarini quyish-toʻkish paytida rezervuarlardan namuna olish yoki mahsulot sathini oʻlchash;

j) momaqaldiroq paytida neft va neft mahsulotlarini quyish va toʻkish, shuningdek, rezervuarlardan namuna olish yoki sathini oʻlchash.

109. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar omborlarida:

a) nafas oluvchi klapanlar va olovtoʻsqichlarni ishlab chiqaruvchi korxonalarning texnik hujjatlariga muvofiq tekshirish kerak;

b) nafas olish armaturalarini tekshirganda klapanlar va toʻrlarni muzdan tozalash kerak, ular faqat yongʻin chiqishini istisno qilgan usullarda isitiladi;

v) namuna olish va idishdagi suyuqlik darajasini oʻlchash uchqun hosil qilmaydigan materiallardan tayyorlangan asboblar yordamida amalga oshirilishi kerak;

g) suyuqlikni faqat yaroqli konteynerda saqlashga ruxsat beriladi. Toʻkilgan suyuqlikni darhol tozalash kerak;

d) neft mahsulotlarini toʻkish, shuningdek, qadoqlash materiallari va konteynerlarni toʻgʻridan-toʻgʻri omborxonalarda va oʻralgan joylarda saqlash taqiqlanadi.

110. Elektr uskunalari Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan “Energetika korxonalari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari”, “Elektr uskunalarining tuzilishi qoidalari”, “Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari”, “Isteʼmolchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligi qoidalari”, “Oʻzbekiston elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari” va boshqa normativ hujjatlar talablariga muvofiq oʻrnatilishi va foydalanilishi kerak.

111. Elektr tarmogʻiga ulangan elektr qurilmalari va jihozlarini qarovsiz qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi (foydalanish hujjatlarida ularni nazoratsiz ishlashiga ruxsat etiladigan qurilmalar bundan mustasno).

Ish tugagandan soʻng binodagi (tuzilmadagi) barcha elektr qurilmalari oʻchirilgan boʻlishi kerak, navbatchi chiroqlar, yongʻinga qarshi avtomatlashtirilgan moslamalar uchun quvvat manbalari, ogohlantirish va evakuatsiya nazorati tizimlari, tutunga qarshi himoya tizimlari, shuningdek, texnologik jarayonning shartlariga muvofiq sutka davomida ishlashi kerak boʻlgan elektr qurilmalari bundan mustasno.

112. Odamlar ommaviy boʻladigan obyektlarda mato va kiyimlarni dazmollash uchun maxsus xonalar jihozlanishi hamda unda elektr va boshqa isitish anjomlaridan foydalanish boʻyicha qatʼiy rejim oʻrnatilishi lozim.

113. Elektr qurilmalaridan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) elektr jihozlarini ishlab chiqaruvchining foydalanish hujjatlari talablariga muvofiq boʻlmagan sharoitlarda ishlatish yoki nosozligi boʻlgan elektr jihozlaridan foydalanish;

b) himoya qobigʻi shikastlangan yoki himoyalash xususiyatini yoʻqotgan elektr kabel va simlardan foydalanish;

v) shikastlangan (nosoz) elektr rozetkalaridan, rubilniklardan, himoya vositalaridan, elektr simlari qutilaridan va boshqa elektr qurilmalardan foydalanish;

g) elektr simlari va kabellarini yelimlash va boʻyash, elektr lampalar va yoritkichlarni qogʻoz, mato va boshqa yonuvchi materiallar bilan oʻrash, shuningdek, yonuvchan materiallar saqlanadigan omborxona (yordamchi) binolaridagi chiroqlardan himoya qalpoqlarini yechib olgan holda foydalanish;

d) yonmaydigan materialdan ishlangan tagliklarisiz (podstavka) dazmol, elektr plitka, elektr choynak va boshqa elektr isitish anjomlaridan foydalanish;

e) tarmoqqa ulangan elektr isitish moslamalarini va boshqa maishiy elektr jihozlarini nazoratsiz qoldirish (ishlab chiqaruvchi korxonaning yoʻriqnomasida kunu tun ishlaydigan va (yoki) ishlashi mumkin boʻlgan elektr jihozlari bundan mustasno);

j) nostandart (qoʻlbola) elektr isitish moslamalaridan, shuningdek, ularda konstruksiyasida nazarda tutilgan yongʻin kelib chiqish ehtimolini istisno qiluvchi termoregulatorlari mavjud boʻlmaganda yoki ishlamay qolganda foydalanish;

z) elektr uzatish tarmoqlari va elektr jihozlarini ortiqcha yuklanishdan va qisqa tutashuvlardan himoya qilish uchun avtomatik saqlagichlar va kalibrlangan eruvchan himoya oʻrnatmasi oʻrniga qoʻlbola tayyorlangan (sim oʻramalari, “qoʻlbola saqlagich” va boshqalarni) vositalarni qoʻllash;

i) omborxonalar ichidan, shuningdek, yongʻin hamda yongʻin-portlash xavfi boʻlgan hududlardan elektr sim va kabellarni tranzit holda hamda havo quvurlari va quvurlar tarmogʻi orqali olib oʻtish;

k) yonuvchi materiallar saqlash omborxonalari va bostirmalari, yonuvchan tomlar ustidan ochiq elektr uzatish liniyalari va tashqi elektr simlarini yotqizish;

l) arxivlar, muzeylar, galereyalar, kutubxonalar va omborlar binolarida elektr isitish moslamalaridan foydalanish;

m) elektr tarmogʻining yuklamasini ruxsat etilgan meʼyoridan oshirish;

n) qurilish-montaj, taʼmirlash va avariyaviy-tiklash ishlari amalga oshirilayotgan joylarni elektr taʼminoti bilan taʼminlash hamda vaqtincha illyuminatsiya yoritish uchun oʻtkazilgan elektr oʻtkazgichlardan tashqari vaqtinchalik elektr oʻtkazgichlardan foydalanish va ularni oʻrnatish;

o) radio va telefon simlaridan elektr tarmoqlari simlari sifatida foydalanish;

p) taqsimlovchi elektr shchitlari va ishga tushirish boshqaruv jihozlarini ochiq holatida ishlatish;

r) turli xil materiallardan (mis va aluminiydan) tayyorlangan elektr simlari (kabellari) oʻtkazgichlarni bir-biriga toʻgʻridan-toʻgʻri ulash;

s) bir-birini zaxiralovchi elektr zanjirlarini, ishchi va avariya yoritish zanjirlarini, boshqaruv va taʼminlovchi elektr kabellarini bir lotokda yoki qurilish konstruksiyasining bir yopiq kanalida, bogʻlamida, metall yengda, quvurda oʻtkazish taqiqlanadi.

114. Koʻchma elektr yoritkichlar egiluvchan elektr simlardan foydalangan holda ishlanishi, shisha qalpoqlar bilan jihozlangan hamda saqlovchi himoya setkasi va osib qoʻyish uchun ilgak bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

115. Sofitlarni oʻrnatish vaqtida faqat yonmaydigan materiallar ishlatilishi, ularning korpuslari ushlab turuvchi trosslardan himoyalangan (izolyatsiya qilingan) boʻlishi kerak.

Projektor va sofitlarni yonuvchi konstruksiya va materiallardan 0,5 m dan kam boʻlmagan masofada oʻrnatish lozim.

116. Binolarda (inshootlarda) yashin qaytargich, statik elektrdan himoyalash moslamalarini soz holatda saqlash kerak.

117. Momaqaldiroq paytida quyidagilarga ruxsat etilmaydi:

a) yashin qaytargich vositalarini taʼmirlash;

b) gaz quvurlari va havo chiqarish moslamalari orqali ishlab chiqarish mahsulotlarini atmosferaga chiqarish;

v) yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar va yonuvchi gazli quvurlar va qurilmalarni shamollatishni amalga oshirish;

g) yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlarning quyish-toʻkish ishlarini amalga oshirish.

118. Temir yoʻllarda quyish-toʻkish ishlari davomida rezervuarlarni, quvurlarni, estakadalarni va sisternalarni yerga ulanmasdan foydalanish taqiqlanadi.

119. Binolarda (inshootlarda) faqat sanoatda (zavodda) ishlab chiqarilgan issiqlik hosil qiluvchi qurilmalardan (shu jumladan, issiqlik toʻplamaydigan pechlardan) va isitish moslamalaridan (turli buyumlardan yasalgan pechlar bundan mustasno) foydalanishga ruxsat etiladi.

120. Isitish mavsumi boshlanishidan oldin pechlar, qozonlar, issiqlik hosil qiluvchi uskunalar hamda boshqa isitish anjomlari va tizimlari tekshirilgan va taʼmirlangan boʻlishi kerak. Nosoz isitish pechlari, qozonxona jihozlari, issiqlik hosil qiluvchi qurilmalar va boshqa isitish anjomlaridan foydalanish taqiqlanadi.

121. Suyuq yoqilgʻida ishlaydigan qozonxona jihozlarining issiqlik hosil qiladigan uskunalari va isitish moslamalarining har bir forsunkasida qumli taglik boʻlishi kerak va yonilgʻi tarmogʻida kamida ikkita ventil boʻlishi zarur (birinchisi — oʻchoqda, ikkinchisi — yonilgʻili idishda).

122. Qozonxona va boshqa issiqlik chiqaruvchi qurilmalardan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) maxsus oʻquv kursida oʻqitilmagan va tegishli malakani beruvchi guvohnomaga ega boʻlmagan shaxslar ishlashiga yoʻl qoʻyilishi (turar joy binolarida oʻrnatilganlar bundan mustasno);

b) qozonxonalarda va issiqlik chiqaruvchi qurilmalar oʻrnatilgan xonalarda suyuq yoqilgʻi mahsulotlarini saqlash;

v) isitish uskunalaridan foydalanish uchun texnik shartlarda koʻrsatilmagan neft mahsulotlari chiqindilaridan va boshqa yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklardan yoqilgʻi sifatida foydalanish;

g) yoqilgʻi uzatish tizimidan suyuq yoqilgʻi tomganda (gaz sizib chiqqanda) issiqlik oʻtkazuvchi qurilmalardan foydalanish;

d) qoʻlbola yasalgan gaz gorelkalaridan foydalanish;

e) oʻchib qolgan forsunka yoki gaz gorelkalariga yoqilgʻini uzatish;

j) uskunalarning yonish kameralarini shamollatmasdan yoqish, shuningdek, mashʼala yordamida va boshqa shunga oʻxshash asboblardan foydalanmasdan yoqish;

z) yoqilgʻi taʼminotini nazorat qilish va boshqarish asboblari bilan jihozlanmaganda, ular nosoz yoki oʻchirilgan holatda boʻlganda ishlatish;

i) kiyimlarni yoki boshqa yonuvchi materiallarni qozonlar ustida va moʻrilarda saqlash. Issiqlik nurlanishining yoʻnalishi boʻyicha yonuvchan materiallargacha boʻlgan masofa kamida 1,25 m boʻlishi kerak;

k) koʻrish tuynugi orqali ishlatiluvchi aralashmani yoqish;

l) sarflash materiallari baklarini purkagichlar, shuningdek, qozonxona jihozlari devoriga 2 m yaqinlikda oʻrnatish;

m) ochiq yoqilgʻi baklari bilan ishlash;

n) satx oʻlchash moslamalari bilan jihozlanmagan sarflash materiallari baklari bilan ishlash;

o) qurilma va sarflash baklari yaqinida yonuvchan materiallardan toʻsiqlar oʻrnatish;

p) shamollatish kanallari va boshqa kanallardan dudburon sifatida foydalanish.

123. Odamlar ommaviy boʻladigan obyektlarda, shuningdek, sutka davomida bolalar boʻladigan muassasalarning yotoqxonalarida isitish pechlarini oʻrnatish taqiqlanadi.

124. Suyuq va qattiq yoqilgʻida ishlaydigan dudburon va pechlarni, isitish mavsumi boshlanishidan oldin hamda isitish mavsumi davomida qurumdan tozalash lozim, ushbu ishlar kamida:

a) isitish pechlari uch oyda bir marta;

b) doimiy (uzluksiz) ishlatiladigan pech va oʻchoqlar ikki oyda bir marta;

v) oshxona plitalari va boshqa uzluksiz (uzoq muddat) yoqiladigan pechlar oyiga bir marta oʻtkaziladi.

Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 12-yanvardagi 22-son qarori bilan tasdiqlangan Tabiiy gazdan foydalanish qoidalarining talablariga muvofiq isteʼmolchilarning ichki gaz tarmoqlarini, gazdan foydalaniladigan asbob-uskunalarni texnik tekshirish va ularga profilaktik xizmat koʻrsatish ishlari amalga oshiriladi.

125. Isitish pechlaridan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) yoqilgan pechlarni nazoratsiz qoldirish hamda ularni nazorat qilishni yosh bolalarga topshirish;

b) pechlar atrofida va ularning eshiklari (tuynuklari) oldidagi tunuka qoplamasida yoqilgʻi va boshqa yonuvchi moddalar va materiallarni joylashtirish;

v) pech va tandirlarni yoqish uchun yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklardan (benzin, kerosin, dizel yonilgʻisi va boshqalar) foydalanish;

g) ushbu turdagi yoqilgʻilarga moʻljallanmagan pechlarni koʻmir, koks va gaz yoqilgʻilari bilan yoqish;

d) xonalarda majlis yoki boshqa ommaviy tadbirlar oʻtkazilishi davrida pechlarni yoqish;

e) ventilyatsiya (shamollatish) va gaz kanallaridan dudburon sifatida foydalanish;

j) pechlarni haddan ziyod qizdirib yuborish;

z) pechlar va boshqa isitish moslamalarini yonuvchan konstruksiyalardan yongʻinga qarshi boʻlinmasiz (ajratmasiz), yonmaydigan materialdan tayyorlangan oʻlchami 0,5×0,7 m dan kam boʻlmagan oʻchoqning oldiga qoʻyiladigan panellarsiz (yogʻochdan tayyorlangan va boshqa yonuvchan materiallardan tayyorlagan pollarda), shuningdek, boʻlinma (ajratma) va oʻchoq oldi panellarida kuyishlar va shikastlanishlar (yoriqlar) boʻlganda ishlatish;

i) pechlarni yoqish uchun uzunligi oʻchoq kattaligidan kattaroq oʻtindan foydalanish;

k) pechlarni eshigi ochilgan holda yoqish.

126. Binolarda va inshootlarda (yashash uylaridan tashqari) pechlarni yoqish, ish vaqti tugashidan ikki soat oldin, shifoxona va boshqa odamlar kunu tun boʻladigan obyektlarda esa uyquga ketishdan ikki soat oldin toʻxtatilishi lozim.

Bolalar kunduz kuni boʻladigan xonalardagi pechlarni yoqish ishlari kamida bolalar kelishidan bir soat oldin tugatilishi lozim. Yoqilgʻi sifatida gazdan foydalaniladigan obyektlarda pechlarni yoqish har toʻrt soatda bir marotaba bir soatdan kam boʻlmagan tanaffus bilan amalga oshirilishi lozim.

127. Oʻtxonadan sidirib olinadigan kul va kulga aylanmagan qoldiqlar (shlaklar) ustiga suv quyib, ularni maxsus ajratilgan xavfsiz joylarga olib chiqib tashlash kerak.

128. Standartlar va texnik shartlarning yongʻin xavfsizligi talablariga javob bermaydigan metall pechlarni oʻrnatish mumkin emas.

Turar joy binolari va tashkilotlarda, maxsus korxonalar tomonidan ishlab chiqarilgan metalldan yasalgan vaqtinchalik va boshqa pechlarni oʻrnatishda ushbu mahsulotning ishlab chiqaruvchi korxonasining koʻrsatmalari (yoʻriqnomasi) hamda isitish tizimlariga qoʻyiladigan loyihalash talablari bajarilishi lozim.

129. Pechlardan moddiy boyliklargacha, savdo rastalari, peshtaxta, shkaflar va boshqa anjomlargacha boʻlgan masofa 0,7 m dan, oʻtxona ogʻzidan esa 1,25 m dan kam boʻlmasligi lozim.

130. Chordoqlardagi barcha dudburonlar va tutun kanallari oʻtgan barcha devorlarning yuzalari yoriqlarsiz, soz holatda va oqlangan boʻlishi lozim.

131. Qattiq yoqilgʻida ishlaydigan qozonxonalarning dudburonlari uchqun soʻndirgich bilan jihozlanishi kerak.

132. 3 soatdan koʻp yoqiladigan, shu jumladan, gaz bilan isitiladigan pechlar (oshxona, kir yuvish xonalari va boshqalar) 51 sm kenglikdagi va 3 soatdan kam yoqiladiganlar esa 38 sm kenglikdagi yongʻinga qarshi devorlar bilan ajratilishi kerak.

133. Polga oʻrnatiladigan infraqizil nurli gorelkaga ega koʻchma qurilmalar barqaror asosga ega boʻlishi kerak. Gorelkaning nurlanish yuzasidan gaz ballonlariga, yonuvchan materiallardan yasalgan tuzilmalarga, elektr jihozlarigacha boʻlgan masofa gorelkadan foydalanish hujjatlariga mos kelishi kerak, lekin 1 m dan kam boʻlmasligi lozim.

134. Infraqizil nurli gorelkalarni ishlatishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) gorelka oʻchgan holatlarda gaz taʼminotini toʻxtatadigan avtomatik qulf bilan jihozlanmagan qurilmalardan foydalanish;

b) tabiiy shamollatish yoki havo almashinuvining mos keladigan darajasi boʻlgan sunʼiy shamollatish mavjud boʻlmagan xonalarda, shuningdek, yertoʻlada yoki sokol qavatlarda foydalanish;

v) gorelkani shikastlangan keramika va koʻzga koʻrinadigan olov “tillari” bilan ishlatish;

g) xonada gaz hidi boʻlganda ishlatish;

d) zaxira ballonlarini ishlayotgan gorelka yaqinida saqlash;

e) gaz ballonlari yonida ochiq olovdan foydalanish.

135. Ochiq joylarda ishlash vaqtida (ish joylarini isitish, nam joylarni quritish uchun) shamolga chidamli gorelkalardan foydalanish kerak.

136. Havo oʻtkazgichlaridagi olovni toʻxtatuvchi qurilmalar (zaslonka, shiber, klapan va boshqalar), avtomatik yongʻin oʻchirish yoki yongʻin signalizatsiyasi qurilmalarini shamollatish tizimi bilan blokirovka qilish moslamalari, yongʻin vaqtida shamollatish tizimini avtomatik ravishda oʻchirish moslamalari doimo soz boʻlishi va belgilangan vaqtda tekshirib turilishi kerak.

137. Shamollatish va sovitish tizimlaridan foydalanishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) shamollatish tizimi kameralarining eshiklarini ochiq holda qoldirish;

b) havo tortish kanallarini, tuynuk va panjaralarni berkitish;

v) havo oʻtkazgichlarga gaz isitish asboblarini ulash;

g) havo oʻtkazgichlarda yigʻilib qolgan yogʻ qatlamlari, chang va boshqa yonuvchi moddalarning qoldiqlarini yoqish;

d) olovni toʻxtatuvchi qurilmalarni oʻchirish va olib tashlash;

e) havo quvurlari va ularning ulanishlari yaxlitligini buzish.

138. Shamollatish kameralari, siklon, filtrlar, havo oʻtkazgichlar obyekt rahbari tomonidan belgilangan muddatlarda yonuvchi chang hamda ishlab chiqarish chiqindilaridan tozalanishi kerak.

Portlash va yongʻin xavfi boʻlgan xonalarning shamollatish tizimlarini xavfsiz usul bilan tozalash tartibi obyekt rahbari tomonidan ishlab chiqilgan boʻlishi kerak.

139. Yonish va portlash xavfi mavjud xonalardagi texnologik uskunalarni gidrofiltri, quruq filtri, chang ushlagich va boshqa shamollatish (aspiratsiya) qurilmalari nosoz yoki oʻchirilgan boʻlsa ishlatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

140. Yonuvchi chang, tola va boshqa chiqindilarni chiqarib tashlovchi ventilyatorga begona jismlar tushishining oldini olish maqsadida ularning oldiga tosh ushlagich, temir parchalarini ushlab qolish uchun esa magnitli ushlagichlar oʻrnatilishi lozim.

141. Mahalliy havo soʻrish tizimlari va pnevmatransport quvurlarida ularni vaqti bilan koʻzdan kechirish, tozalash va yongʻin sodir boʻlganda uni oʻchirish uchun maxsus tuynuklar boʻlishi lozim.

Nazorat qilish tuynuklari bir-biridan 15 m uzoq boʻlmagan masofada joylashishi kerak, bundan tashqari trostniklar, burilishlar, devor va toʻsiqlar oraligʻidan oʻtuvchi joylarga ham oʻrnatilishi kerak.

142. Changdan tozalovchi mashina va agregatlardagi havo tozalash filtrlari alohida xonalarda oʻrnatilishi lozim.

143. Retsirkulyatsiyada, uskunadan chiqariladigan changlangan havo filtrlar orqali ikki bosqichli tozalashdan oʻtkazilishi lozim.

144. Nosoz gaz asboblaridan foydalanish, gaz asboblari va gaz quvurlarining joʻmraklarini ochiq holda qoldirish, gaz asboblaridan 50 sm yaqinlikda mebellar va boshqa yonuvchi jihozlar va buyumlarni qoʻyish yoki oʻrnatish mumkin emas.

145. Yongʻin va yongʻin-portlash xavfi boʻlgan suyuqliklarni kanalizatsiya tizimiga toʻkishga (shu jumladan, avariya holatlarida ham) ruxsat etilmaydi. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar ishlatiladigan obyektlarning kanalizatsiya quvurlariga oʻrnatilgan gidrozatvorlar doimo soz holatda boʻlishi lozim.

146. Axlatlar hamda kiyim oʻtishiga moʻljallangan quvurlarning (yoʻllarning) klapanlari zich yopilishi lozim.

147. Obyektda buyruq (farmoyish) asosida yongʻinga qarshi avtomatika, tutunga qarshi himoya tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantiruvchi qurilmalarni ishlatishga javobgar shaxslar tayinlanishi kerak.

148. Yongʻin signalizatsiyasi va yongʻin oʻchirish qurilmalari, tutundan himoyalash, odamlarga yongʻin haqida xabar berish va evakuatsiyani boshqarish tizimlariga texnik xizmat koʻrsatish hamda rejali-ogohlantiruv taʼmirlash boʻyicha reglament ishlari, moslama va qurilmalarni ishlab chiqargan korxonaning texnik hujjatlari va taʼmirlash ishlarining oʻtkazish muddatlarini hisobga olgan holda tuzilgan yillik ish rejasi asosida amalga oshiriladi. Texnik xizmat koʻrsatish va rejali-ogohlantiruv taʼmirlash ishlari, korxonada qonunchilik hujjatlariga muvofiq maxsus va davriy tayyorgarlikdan oʻtgan xodimlar yoki shartnoma boʻyicha maxsus litsenziyaga ega boʻlgan tashkilot tomonidan amalga oshiriladi.

Uskuna va moslamalarni oʻchirib qoʻyish yoʻli bilan (alohida liniya, tashvishgoh) taʼmirlash yoki texnik xizmat koʻrsatish ishlari amalga oshiriladigan davrda obyekt rahbari bino, inshoot, xona, texnologik uskunalarning yongʻindan himoya qilish chora-tadbirlarini amalga oshirishi kerak.

149. Yongʻin avtomatika moslamalariga, tutunga qarshi himoyalash tizimlariga, odamlarni yongʻindan ogohlantirishga obyekt mutaxassislari tomonidan texnik xizmat koʻrsatishni amalga oshirishning imkoni boʻlmagan taqdirda, qurilmalarni ishga tushirgandan keyin 30 kun ichida ushbu faoliyat turi boʻyicha litsenziyaga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan tashkilotlar bilan uni amalga oshirish boʻyicha shartnoma tuzish kerak.

Yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlariga texnik xizmat koʻrsatish shartnomasi bekor qilinganda, korxona rahbari 24 soat ichida shartnomalar boʻyicha tuman (shahar) Favqulodda vaziyatlar boʻlimini yoki obyektga xizmat koʻrsatadigan favqulodda vaziyatlar boʻlinmalarini xabar qilishi shart.

150. Yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantirish qurilmalariga javobgar shaxs quyidagilarni:

a) yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantirish moslamalarini ishchi holatda va ishga yaroqli tarzda saqlanishini;

b) oʻz vaqtida va sifatli xizmat koʻrsatilishi va taʼmirlanilishini nazorat qilishni;

v) xizmat koʻrsatish (agar mavjud boʻlsa) va korxonaning tezkor xodimlarini tayyorlash, shuningdek, yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimi qurilmalari bilan himoyalangan binolarda ishlaydigan ishchilar uchun koʻrsatmalar berilishini;

g) yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantirish qurilmalaridan foydalanish hujjatlarini ishlab chiqish va ularning yuritilishini tizimli ravishda nazorat qilishni;

d) davlat yongʻin nazorati organlarini yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantirish qurilmalari ishga tushishining barcha holatlari va ishlamay qolishi toʻgʻrisida xabardor qilinishini;

e) yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantirish qurilmalarining ishlashi paytida aniqlangan kamchiliklarni tezda bartaraf etish choralari koʻrilishini;

j) shikoyatlarni tayyorlash va xizmat koʻrsatish tashkilotlariga (zarur hollarda) oʻz vaqtida taqdim etilishini;

z) yongʻin avtomatika moslamalari, tutunga qarshi himoyalash tizimlari, odamlarni yongʻindan ogohlantirish qurilmalari texnik hujjatlarining toʻliq toʻplami mavjudligi va saqlanishini taʼminlashi kerak.

151. Dispetcherlik punkti (yongʻin oʻchirish posti) xonasida koʻrinadigan joyga quyidagi hujjatlar joylashtirilishi kerak:

a) yongʻin toʻgʻrisida signallarni qabul qilganda va yongʻin avtomatika moslamalari (tizimlari) nosozligida tezkor (navbatchi) xodimlarning harakatlari tartibi toʻgʻrisida;

b) yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlarining umumiy sxemasi;

v) oʻchirish vositasini uzatish yoʻnalishlari va uni ishga tushirish usuli koʻrsatilgan avtomatik yongʻin oʻchirish moslamalarining prinsipial sxemasi;

g) yongʻin avtomatikasi bilan himoyalangan binolar roʻyxati;

d) yongʻindan himoya qilishning texnik vositalaridan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar;

e) avariya va maxsus xizmatlarning, korxona rahbarlari va masʼul shaxslarning manzili va telefon raqamlarining roʻyxati.

Ushbu hujjatlar, qabul-nazorat moslamalaridan signallar qabul qilingan hollarda navbatchilarning harakatlari toʻgʻrisidagi yoʻriqnomadan tashqari yongʻin posti xonasida maxsus papkada saqlanishi mumkin.

Dispetcherlik punkti (yongʻin oʻchirish posti) telefon aloqasi va ishchi holatdagi fonarlar (kamida 3 dona) bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

152. Yongʻin oʻchirish posti, nasos stansiyalari va yongʻinni oʻchirish stansiyalari xonalaridagida telefon va (yoki) radio aloqa vositalari ishchi holatda boʻlishi kerak. Telefonlarni tarmoqdan uzib qoʻyish taqiqlanadi.

153. Yongʻinga qarshi texnik himoya vositalarini boʻyash, shuningdek, ularning joylashganligini koʻrsatadigan belgi (simvollar) amaldagi texnik normativ-huquqiy hujjatlar talablariga javob berishi kerak.

154. Turar joylar va yotoqxonalar xonalarining ijarachilari, hamda egalari xonalardagi yongʻindan ogohlantiruvchi vositalarni ishga yaroqli holda saqlashlari shart.

155. Turar joy egalari yongʻinni oʻchirish moslamasini ishlab chiqaruvchining (pasporti) talablariga muvofiq saqlashi hamda yiliga ikki marotaba yongʻin oʻchirish qurilmalarining shlanglari mexanik shikastlanishini vizual va suv yuborish orqali tekshirishi shart.

156. Yongʻin hakidagi xabarni qabul qilish-nazorat moslamalari yongʻin haqida signallarni qabul qilishga va yongʻin-qutqaruv boʻlinmalariga xabar berishga macʼul boʻlgan shaxslarning (navbatchilarning) kunu tun doimiy boʻladigan xonalariga oʻrnatilishi kerak.

157. Yongʻindan xabar beruvchi vositalar (keyingi oʻrinlarda — yongʻin xabarlagichlari) har doim toza turishi kerak. Himoyalangan xonalardagi taʼmirlash ishlari davomida yongʻindan xabar beruvchi vositalarni suvoq, boʻyoq va ohakdan himoya qilish kerak. Taʼmirlashni tugatgandan soʻng himoya vositalari yechilishi kerak.

158. Nosoz yongʻin xabarlagichlar oʻrniga boshqa turdagi yoki ish prinsipi boshqacha boʻlgan yongʻin xabarlagichlarini oʻrnatish, shuningdek, ular boʻlmaganda shleyf blokini tutashtirish taqiqlanadi.

159. Korxonada yongʻindan xabar beruvchi vositalarning zaxirasi oʻrnatilganlar sonining 10 foizidan kam boʻlmagan miqdorda boʻlishi kerak.

160. Yongʻin signalizatsiyasi tizimining yongʻin xabarlagichlari va yongʻinni avtomatik oʻchirish qurilmalarining qoʻzgʻatuvchilari himoyalanadigan xonaga oʻrnatilishda uning barcha nuqtalaridagi yongʻinni oʻz vaqtida aniqlash imkonini taʼminlashi lozim.

161. Yongʻin avtomatikasi qurilmalari doimo soz va ishchi holatda, loyiha hujjatlariga muvofiq saqlanishi kerak.

Qoidalar va normalarda koʻrsatilgan holatlardan tashqari qurilmalarni avtomatik ishga tushirish rejimidan qoʻlda ishga tushiradigan rejimga oʻtkazish taqiqlanadi.

162. Yongʻin haqida xabar berish tizimi evakuatsiya qilish rejasiga muvofiq bir vaqtning oʻzida butun bino (inshoot) boʻyicha yoki tanlov asosida uning alohida qismlariga (qavat, boʻlimlar va boshqalar) signal yuborilishini taʼminlay olishi kerak.

163. Davolash, maktabgacha taʼlim tashkilotlarida hamda maktab- internatlarning yotoqxonalarida faqat xodimlarga yongʻin haqida xabar beriladi.

164. Yongʻin haqida xabar berish tizimidan foydalanish tartibi, ularning yoʻriqnomalarida va yongʻin vaqtida binoni tark etish rejalarida keltirilishi hamda ularda tizimni ishga tushirish huquqiga ega boʻlgan shaxslar belgilab qoʻyilgan boʻlishi lozim.

165. Yongʻin haqida xabar berish moslamalari bilan jihozlanishi talab etilmagan obyektning rahbari yongʻin haqida xabarni odamlarga yetkazish tartibini ishlab chiqishi va masʼul shaxsni tayinlashi lozim.

166. Xabar berish (radiokarnay) moslamalarida ovozni pasaytirish va baland qilish moslamalari boʻlmasligi hamda tarmoqqa toʻgʻridan toʻgʻri uzib quyish imkoniyatisiz ulangan boʻlishi lozim.

167. Evakuatsiya qilishni boshqarish va uzatiladigan xabar matnining ishonchliligi taʼminlangan holda ichki radioeshittirish tarmogʻi va korxonadagi mavjud boshqa tarmoqlardan foydalanish mumkin.

168. Nosoz yongʻin xabarlagichlarni shleyflarda qoldirish taqiqlanadi. Taʼmirlash paytida nosoz qoʻldan ishlaydigan yongʻin xabarlagich oʻrnatilgan joyga yaqin joyda joylashgan soz holatdagi qoʻldan ishlaydigan yongʻin xabarlagichi haqidagi belgi qoʻyiladi.

169. Yongʻin xabarlagichlariga va qoʻl yordamida ishga tushiriladigan yongʻin xabarlagichlariga erkin oʻtish imkoni taʼminlangan boʻlishi kerak.

170. Obyektlarda oʻrnatilgan avtonom yongʻin xabarlagichlarini demontaj qilish taqiqlanadi (binolar ichida taʼmirlash ishlari yoki avtonom yongʻin xabarlagichlari nosoz boʻlgan holda ularning oʻrniga keyinchalik oʻrnatish sharti bilan almashtirish holatlari bundan mustasno).

171. Avtonom yongʻin xabarlagichlariga xizmat koʻrsatish tartibi, shuningdek, quvvat manbai almashinish chastotasi ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlaridagi koʻrsatmalarga muvofiq boʻlishi kerak. Quvvat manbai zaryadsizlangan boʻlsa, uni darhol almashtirish kerak.

172. Avtonom yongʻin xabarlagichlarining ishga yaroqliligini tekshirish ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi, ammo 3 oyda bir martadan kam boʻlmagan tarzda. Avtonom yongʻin xabarlagichi ishlamay qolganda, uni almashtirish kerak.

173. Qurilmalardan foydalinishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) ochilgan, nosoz purkagichlar oʻrniga tiqin va berkituvchilarni oʻrnatish;

b) boshqa uskunalarni ilish yoki mahkamlash uchun quvurlardan va purkagichlardan foydalanish;

v) ishlab chiqarish uskunalari va sanitariya jihozlarini qurilma quvurlariga ulash;

g) qurilmani avtomatik rejimdan qoʻl rejimiga oʻtkazish;

d) quvurlarga berkitish armaturalari va flanetsli ulanishlarni oʻrnatish;

e) quvur tarmoqlari mahkamlagichlarini boʻshatish va bukilishlarini oʻzgartirish.

174. Yongʻin oʻchirish qurilmalari sigʻimlari va ballonlardagi yongʻin oʻchirish vositasining ogʻirligi yoki bosimi hisobdagi koʻrsatkichlardan 10 foiz va undan koʻpga kamaygan boʻlsa, ularni toʻldirish yoki almashtirish talab etiladi.

175. Qurilmalarning sprinklerli (drencherli) suv purkagichlariga mexanik shikast yetkazish xavfi bor joylar issiqlik va suvni sepish maydoniga taʼsir koʻrsatmaydigan hamda uni oʻzgartirmaydigan ishonchli toʻsiq bilan himoyalanishi kerak.

Ochilib ketgan yoki nosoz purkagichlarning oʻrnini tiqin (probka) yoki zaglushkalar bilan berkitish taqiqlanadi.

176. Yongʻin oʻchirish stansiyasi yongʻin vaqtida qurilmani boshqarish yoʻriqnomasi va tizimning bir-biriga ulanish chizmasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Har bir boshqarish nuqtasi oldida himoyadagi xonalar, ulardagi suv purkagichlarning soni va rusumi yozilgan koʻrsatkich bilan taʼminlanishi kerak. Joʻmrak va zadvijkalarga ulanish chizmasiga muvofiq tartib raqamlari qoʻyilishi lozim.

177. Boshqaruv bloki xonasi doimiy ravishda yopiq boʻlishi kerak. Xonalarning kalitlari xizmat koʻrsatuvchi xodim (agar mavjud boʻlsa) va tezkor xodimlarda saqlanishi kerak.

178. Suv, past va oʻrta karrali koʻpik bilan yongʻin oʻchirish moslamalari bilan himoyalangan xonalarda izolyatsiyalanmagan ochiq elektr tokini oʻtkazuvchi qismlari boʻlgan uskunalarning avtomatik ravishda oʻchirish moslamalari ishga yaroqli boʻlishi va har hafta nazorat qilinishi kerak.

179. Koʻpik hosil qiluvchi modda va uning eritmasini saqlash ishlab chiqaruvchining koʻpik hosil qiluvchi moddaning muzlashini istisno etadigan harorat va namlik sharoitlariga rioya etish boʻyicha tavsiyalariga muvofiq amalga oshiriladi. Koʻpik hosil qiluvchi moddaning sifati ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan muddatda nazorat qilinishi kerak.

180. Yongʻin signalizatsiyasi, sprinkler va drencher tizimlarining qabul-nazorat qurilmasiga xizmat koʻrsatuvchi navbatchi shaxslariga navbatchilik paytida uxlash hamda ushbu qurirlmalarni qarovsiz qoldirish taqiqlanadi.

181. Himoyalangan xonalarda ishlaydigan shaxslar uchun qurilmalar ishga tushgani toʻgʻrisida xabarni (signalni) olganlaridan soʻng ularning harakatlari va evakuatsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma koʻrinadigan joylarga oʻrnatilishi kerak.

182. Yongʻinni oʻchirish stansiyasining xonalarida stansiyalar tarmoqlarining sxemalari va qurilmalarning prinsipial sxemalari oʻrnatilishi kerak.

183. Yongʻin oʻchirish qurilmalarining har bir tarqatish uskunasida himoyalanadigan xonaning nomlari va joylashishini koʻrsatuvchi yoʻnalish raqami koʻrsatilgan yorliq boʻlishi kerak. Gazli yongʻin oʻchiruvchi batareyalarning old tomonida boʻlim raqamlarini koʻrsatadigan yorliqlar boʻlishi kerak.

184. Himoyalangan xonaga tutashgan xonalarning havo kanallaridagi germetiklangan klapanlarning ishga yaroqliligini tekshirish oyiga kamida bir marta amalga oshiriladi. Tekshirish natijalari jurnalga qayd etiladi.

185. Har bir obyektdagi yongʻin oʻchirish nasos stansiyasida va yongʻin oʻchirish stansiyasining xonasida yongʻinga qarshi suv rezervuarlari (suv olish mumkin boʻlgan joylar), gidrantlar, klapanlar, suv quvurlari tarmogʻi qismlaridagi quvurlar diametrlari koʻrsatilgan yongʻinga qarshi suv taʼminoti umumiy sxemasi boʻlishi kerak. Yongʻin oʻchirish nasos stansiyasi xonasida yongʻinga qarshi suv taʼminotining umumiy chizmasi hamda nasoslarning bir-biriga ulanish chizmasi osib qoʻyilishi lozim.

186. Yongʻinga qarshi suv taʼminotini tashkil etishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) suv taʼminoti tarmogʻining qismlarini yongʻin oʻchirish gidrantlari va ularga oʻrnatilgan kranlardan oʻchirish, shuningdek, yongʻinni oʻchirish uchun zarur boʻlgan tarmoqdagi bosimni pasaytirish (nasos stansiyalarining ishlamay qolishi, taʼmirlash ishlari yoki avariya yuz bergan taqdirda, tegishli yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari bu haqda darhol ogohlantirilishi kerak);

b) loyihalash hujjatlarini ishlab chiqmasdan va kerakli oqimni taʼminlash uchun tashqi sinovlarni oʻtkazmasdan, suv sarfini koʻpaytirish va tarmoqdagi bosimning pasayishi bilan bogʻliq boʻlgan yongʻinga qarshi suv taʼminoti tarmogʻiga qoʻshimcha ulanishlarni amalga oshirish;

v) yongʻinni oʻchirish gidrantlari va kranlarini demontaj qilish;

g) yongʻinni oʻchirish gidrantlari lyukining qopqogʻini asfalt, beton va boshqa qoplamalar bilan qoplash.

187. Obektdagi tashqi va ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimining holatini tekshirish kamida 6 oyda bir marta (tashqi tizim uchun — bahor-yoz va kuzning boshlanishida, suv chiqarish yoʻli bilan tekshirish), shuningdek, har bir mukammal taʼmirdan soʻng rekonstruksiya qilingan yoki yangi isteʼmolchilar dalolatnoma tuzilgan holda komissiya orqali suv taʼminotiga ulanganda oʻtkazilishi kerak.

188. Tashqi va ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimining holatini nazorat qilish masʼul shaxslar tomonidan quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

a) yongʻinni oʻchirish joʻmraklarining toʻplamni tashqi koʻrikdan oʻtkazish hamda suvning chiqishini (yongʻinni oʻchirish sprinkler purkagich moslamasining taʼminot quvurlariga ulangan kranlardan tashqari) tekshirish;

b) ixtiyoriy shakldagi dalolatnomani tuzgan holda berkitish armaturalarini koʻzdan kechirish, yongʻinni oʻchirish yenglari oʻramalarini quritish (zarur hollarda) va qayta oʻrash;

v) yongʻinni oʻchirish gidrantlari (lyuk, quduq, yongʻinga qarshi gidrant) korpusi mavjudligi, ishga yaroqliligi va holatini, oʻrnatilgan yongʻin xavfsizligi belgilarining mavjudligini tekshirish;

g) yongʻinga qarshi nasoslar zarur bosimni ushlab turishi va asosiydan zaxira nasosga (agar mavjud boʻlsa) oʻtishning ishonchliligini har oyda kamida bir marta dalolatnoma tuzish orqali tekshirish;

d) yongʻinga qarshi rezervuarlarni, sigʻimlarni zarur suv sathini, suv olish vositalari mavjudligi va ularning sozligi, qiyaliklar, yongʻin-qutqaruv mashinalari, shamollatish moslamalari va boshqa jihozlarni oʻrnatish uchun kirish yoʻllari va maydonlar mavjudligini tekshirish, suv havzasini (rezervuarni) atrof muhitning salbiy haroratida ishlatilishini taʼminlash choralarini koʻrish.

189. Yongʻinni oʻchirish moslamasi oʻrnatilgan suv taʼminoti tizimi zarur bosimni va yongʻinni oʻchirish uchun suvning yetarli miqdorini taʼminlashi kerak.

190. Klapanlar va nasoslar korxonaning yongʻinga qarshi suv taʼminotining umumiy sxemasiga mos keladigan raqamlarga ega boʻlishi kerak. Texnik qayta jihozlash, rekonstruksiya qilish va boshqa ishlar bilan bogʻliq suv taʼminoti tizimidagi oʻzgarishlar tegishli texnik hujjatlar va sxemalarda aks ettirilishi kerak.

191. Yongʻinni oʻchirish nasos stansiyasining kirish eshiklari yopiq holatda saqlanishi kerak. Eshiklarda kalitlarning joylashuvi haqida maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim.

192. Yongʻinga qarshi rezervuarlar (yer osti va yarim yer osti) ikki qopqoqli lyuk bilan jihozlangan boʻlishi kerak, ularning orasidagi boʻshliq qishki mavsumda issiqlikni izolyatsiyalovchi materiallar bilan toʻldirilishi kerak (qipiq, mayda boʻlaklar, siqilgan somon va boshqalar).

193. Suv minoralari yilning barcha fasllarida yongʻin-qutqaruv texnikalariga suv olish uchun moslashtirilgan boʻlishi kerak. Suv minorasidan suvni avtotsisternalar va yongʻin-qutqaruv texnikalariga olish uchun suv olish moslamasi qishda isitilishi kerak.

194. Yongʻinni oʻchirish gidrantlari, suv xavzalari raqamlangan boʻlishi kerak, amaldagi normativ hujjatlarga muvofiq koʻrsatkich belgilariga ega boʻlishi kerak. Yongʻinni oʻchirish gidrantlari va suv xavzalari joylashgan joylarini tungi vaqtda aniqlash uchun moʻljallangan yorugʻlik yoki lyuminessent koʻrsatgichlar koʻrinadigan joylarga 2,0 — 2,5 m balandlikda joylashtirilishi kerak.

195. Yongʻinni oʻchirish gidrantlari qish sharoitida ishlashga tayyorlanishi kerak (gidrant va quduqdan cuv chiqarilan, quduqlarning qopqoqlari doimo qor va muzdan tozalangan va isitilgan boʻlishi kerak).

196. Yongʻinni oʻchirish kolonkasi yongʻinni oʻchirish gidrantlariga toʻsqinliklarsiz oʻrnatilishi kerak. Gidrant qudugʻi quruq, chiqindilardan tozalangan boʻlishi va uning qopqogʻi oson ochilishi kerak. Yongʻinni oʻchirish gidrant quduqlarining qopqogʻida (qopqoqning tepasida) transport vositalarini toʻxtatish taqiqlanadi.

197. Obyektning hududida va uning tashqarisida joylashgan yongʻinni oʻchirishga moʻljallangan suv manbalariga yongʻinni oʻchirish texnikalarini oʻrnatish va ulardan yilning barcha fasllarida suv olish uchun kirish yoʻllari va qattiq qoplamali maydon tashkil etilishi kerak. Yongʻinni oʻchirish gidrantlari, suv xavzalari, rezervuarlari, suv minoralari va boshqa yongʻinga qarshi suv taʼminoti manbalariga hamda quruq quvurlarga kirish va oʻtish yoʻlaklari doimo boʻsh boʻlishi kerak.

198. Yongʻinni oʻchirish yoki oʻquv mashgʻulotlari uchun ishlatilgan suv zaxirasi zudlik bilan qayta toʻldirilishi kerak.

199. Yongʻinga qarshi rezervuarlardan suv oqishi aniqlanganda ularni zudlik bilan taʼmirlash va suv bilan toʻldirish choralarini koʻrish kerak.

200. Gradirnyalarga borish yoʻllari qattiq qoplamaga ega boʻlishi va uning hovuzidagi suvdan yongʻin oʻchirish maqsadida ishlatish imkoniyati yaratilgan boʻlishi kerak.

201. Ichki yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimidagi yongʻinni oʻchirish joʻmraklari yongʻinga qarshi shkaflar ichiga oʻrnatilgan, yongʻinni oʻchirish yenglari va dastaklari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ichki yongʻinni oʻchirish joʻmraklaridagi yongʻinni oʻchirish yenglari quruq, juft oʻramaga oʻralgan, joʻmrakka va dastakka ulangan boʻlishi lozim.

202. Yongʻinni oʻchirish joʻmraklaridan doimo foydalanish sharoiti mavjud boʻlishi kerak.

203. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalariga barcha turdagi koʻchma va transportirovka qilinadigan oʻt oʻchirgichlar, toʻkma materiallari (qum, perlit va boshqalar) boʻlgan qutilar, shuningdek, yongʻinga chidamli matolar (asbest matosi, kigiz, namat va boshqalar), bochkalar va suv bilan toʻldirilgan idishlar, qoʻlda foydalaniladigan mexanizatsiyalashmagan va mexanizatsiyalashgan yongʻinga qarshi vositalar (ilgaklar, lomlar, belkuraklar, boltalar, elektr simlarini kesish moslamalari, elektr dvigatel tomonidan boshqariladigan asboblar, ichki yonish dvigateli va boshqalar) kiradi.

204. Obyekt hududi, xonalar, bino va inshootlar ushbu Qoidalarga 6-ilovaga muvofiq yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlanishi kerak.

205. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari ularning pasportlaridagi maʼlumotlarga muvofiq saqlanishi lozim.

Tegishli sertifikati yoki sifat hujjatlari boʻlmagan yongʻinni oʻchirish vositalaridan foydalanish taqiqlanadi.

206. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalaridan belgilangan maqsadlardan tashqari boshqa maqsadlarda foydalanish qatʼiyan taqiqlanadi.

207. Xonalarda, bino va inshootlarda joylashgan yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarining saqlanishi va ulardan foydalanishga tayyorligi uchun javobgarlik ushbu obyekt rahbari zimmasiga yuklanadi.

208. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari ularni ishlatish ehtimoli yuqori boʻlgan va koʻrinadigan joylarga oʻrnatilishi hamda ularga olib boruvchi yoʻllar doimo boʻsh va toʻsib qoʻyilmagan boʻlishi lozim.

209. Obyektning hududidagi (binoning tashqarisidagi) yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari yogʻingarchilik taʼsiridan himoya qiluvchi maxsus yongʻinga qarshi qalqonlari va stendlariga jamlangan boʻlishi kerak.

210. Yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalarini yoʻlaklarga, oʻtish joylariga joylashtirish odamlarni xavfsiz evakuatsiya qilishga toʻsqinlik qilmasligi kerak. Koʻchma oʻt oʻchirgichlar eshikdan uning toʻliq ochilishi uchun yetarli boʻlgan masofada va poldan 1,5 m balandlikda (oʻt oʻchirgichning pastki qismigacha) joylashgan boʻlishi kerak.

211. Uglekislotali, kimyoviy, havo-koʻpikli, kukunli va boshqa oʻt oʻchirgichlarning berkitish armaturalari (kranlari va richag klapanlari) muhrlangan boʻlishi kerak.

212. Ishlatilgan hamda muhrlari buzilgan oʻt oʻchirgichlar tekshirish yoki zaryadlash uchun darhol qaytarilishi kerak.

213. Oʻt oʻchirgichlar, ularni saqlash uchun belgilangan harorat diapazoniga muvofiq boʻlmagan joylarda oʻrnatilmasligi kerak.

214. Sovuq davrda ochiq havoda yoki isitilmaydigan xonalarda joylashgan va manfiy haroratda ishlash uchun moʻljallanmagan oʻt oʻchirgichlar isitiladigan xonada saqlanishi lozim. Bunday hollarda yongʻinga qarshi qalqonlar va stendlarga eng yaqin isitiladigan xonalarda saqlanayotgan oʻt oʻchirgichlari toʻgʻrisida maʼlumot joylashtirilishi kerak.

215. Barcha turdagi yongʻinga qarshi vositalarni zaryadlash, tekshirish va qayta zaryadlash amaldagi standartga, ishlab chiqaruvchining pasportiga yoki foydalanish koʻrsatmalariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. OʼzDSt 3414: 2019ga muvofiq oʻtkazilgan davriy tekshiruv davomida belgilangan parametrlarga mos kelmaydigan ogʻishlar aniqlanganda ularni bartaraf etish va oʻt oʻchirgichni zaryadlash kerak.

216. Asbest mato, kigizni (namatni) qopqoqli metall qutilarda saqlash, vaqti-vaqti bilan (uch oyda bir marta) quritish va changdan tozalash tavsiya etiladi.

217. Qum qutilari 3, 1 va 0,5 m³ sigʻimga ega boʻlishi va belkurak bilan jihozlanishi kerak.

Yongʻinga qarshi qalqon tarkibiga kiritilgan qum uchun idishlar kamida 0,1 m³ sigʻimga ega boʻlishi kerak. Qutining tuzilishi qumni olish qulayligini taʼminlashi va yogʻingarchilik tushishini istisno qilishi kerak. Qumni qutiga solishdan oldin qumaloq boʻlishining oldini olish maqsadida quritib, elakdan oʻtkazish kerak.

218. Suvli bochkalar kamida 200 L sigʻimga, qopqoqqa ega boʻlishi, qizil rangga boʻyalgan va oq boʻyoq bilan “Yongʻinni oʻchirish uchun” soʻzlari yozilgan boʻlishi kerak. Har bir bochka qizil rangga boʻyalgan va “Yongʻin chelagi” soʻzlari yozilgan ikkita chelak bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

219. Quyidagilar payvandlash va boshqa olovli ishlarni (keyingi oʻrinlarda — olovli ishlar) bajarish joylari boʻlishi mumkin:

a) doimiy — ushbu maqsadlar uchun maxsus jihozlangan sexlarda, ustaxonalarda yoki ochiq maydonchalarda tashkil etiladigan;

b) vaqtinchalik — bunday ishlarni amalga oshirishga moʻljallanmagan va maxsus jihozlanmagan tashkilot va turar joy binolari va inshootlarida (shu jumladan, qurilayotgan va foydalanilayotgan), shuningdek, ularning hududida (ochiq maydonchalarida) qurilmalarni taʼmirlash va qurilish tuzilmalarini oʻrnatish maqsadida bajariladigan.

220. Vaqtinchalik joylarda (qurilish maydonchalari va xususiy uylardan tashqari) olovli ishlarni bajarish uchun tashkilot rahbari yoki yongʻin xavfsizligi uchun javobgar shaxs tomonidan ushbu Qoidalarga 11-ilovaga muvofiq shaklda olovli ishni oʻtkazish uchun naryad-ruxsatnomasi rasmiylashtiriladi.

221. Qurilish maydonchalarida va yongʻin xavfi boʻlmagan joylarda faqat texnika xavfsizligi qoidalarini va ushbu Qoidalarning talablarini yaxshi biladigan yuqori malakali mutaxassislarga olovli ishlarni naryad-ruxsatnomasini rasmiylashtirmasdan bajarishga ruxsat beriladi. Yozma ruxsat olmasdan olovli ishlarni mustaqil bajarishga ruxsat berilgan mutaxassislar roʻyxati obyekt rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

222. Doimiy olovli ishlar amalga oshiriladigan joylar tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan belgilanadi.

223. Olovli ishlar bajariladigan joyni yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan (oʻt oʻchirgich yoki qum bilan toʻldirilgan quti, belkurak va suv toʻldirilgan chelak) taʼminlash lozim. Agar payvandlash ishlari amalga oshirilayotgan joy yaqinida ichki yongʻinni oʻchirish joʻmraklari mavjud boʻlsa, unda ushbu ichki yongʻinni oʻchirish joʻmraklariga yongʻinni oʻchirish yeng va dastaklari ulangan (foydalanishga tayyor) holatda boʻlishi zarur.

224. Binolar, inshootlar yoki boshqa joylarda olovli ishlar olib borilishida, ushbu joylarning yonida yoki ostida boʻlgan yonadigan konstruksiyalar metall toʻsiqlar bilan yoki suv toʻkilgan holda yonishdan ishonchli himoyalangan boʻlishi kerak, shuningdek, uchqunlarning tarqalishiga va ularning yonuvchan qismlari tushishi kerak boʻlmagan joy va qavatga tushishiga qarshi choralar koʻrilishi kerak.

225. Olovli ishlar tugagandan soʻng ishni bajaruvchi ushbu ishlar amalga oshirilgan joyni, shuningdek, olovli ishlar taʼsiri etishi kerak boʻlmagan joylar va qavatlarni sinchkovlik bilan tekshirishi, yonuvchan konstruksiyalarga suv quyishi va yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan boshqa holatlarni bartaraf qilishi shart.

226. Obyekt rahbari yoki binodagi yongʻin xavfsizligi uchun masʼul boʻlgan boshqa mansabdor shaxs vaqtincha olovli ishlar oʻtkaziladigan joy ish tugaganidan keyin 3 — 5 soat ichida tekshirilishini taʼminlashi kerak.

227. Yongʻin va portlash xavfi mavjud joylarda payvandlash, gazli kesish, benzinli kesish va chilangarlik ishlari faqat portlovchi va yongʻin xavfi mavjud mahsulotlar, uskunalar va binolar yaxshilab tozalangach, portlovchi chang va moddalar, yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda ularning bugʻlari toʻliq tozalagandan soʻng amalga oshirilishi kerak. Xona doimiy ravishda shamollatilishi va gaz analizatorlari yordamida ekspress-tahlillarni oʻtkazish orqali havo muhitining holati nazorat qilinishi kerak.

228. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar saqlagan idishlarni (sisternalar, baklar va boshqalarni) payvandlashdan oldin tozalash, kaustik sodali issiq suv bilan yuvish, bugʻlash, quritish va havo muhitini laboratoriya tahlilidan yoki koʻchma gaz analizatorlari yordamida tekshirish (ekspress usul) hamda shamollatish kerak. Payvandlash ishlari ushbu idishlarning tuynuklari, lyuklari va tiqinlari ochiq holatda, shuningdek, koʻchma shamollatish orqali amalga oshirilishi kerak.

229. Vaqtinchalik olovli ishlar oʻtkaziladigan joylar va payvandlash moslamalari, gaz ballonlari va yonadigan suyuqlik bilan toʻldirilgan konteynerlar oʻrnatilgan joylar kamida 5 m radiusda yonuvchi materiallardan tozalangan boʻlishi kerak.

230. Olovli ishlarni bajarayotganda quyidagilar taqiqlanadi:

a) nosoz boʻlgan apparatlarda ishga kirishish;

b) yangi boʻyalgan konstruksiyalar va buyumlarni toʻliq qurimagunga qadar payvandlash, kesish yoki kavsharlash;

v) olovli ishlarni bajarishda yogʻ-moy, benzin, kerosin boshqa yonuvchi suyuqliklar izlari qolgan kiyim va qoʻlqoplardan foydalanish;

g) payvandlash joylarida kiyim, yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni hamda boshqa yonuvchi materiallarni saqlash;

d) oʻquvchilarga, shuningdek, malaka sertifikatiga ega boʻlmagan xodimlarga mustaqil ravishda ishlashga ruxsat berish;

e) siqilgan, suyultirilgan va erigan gazlar ballonlariga elektr simlari tegib turishiga imkon berish;

j) yonuvchan va zaharli moddalar bilan toʻldirilgan, shuningdek, bosim ostida yoki elektr kuchlanishida boʻlgan qurilmalar va apparatlarda ish olib borish;

z) tomga gidroizolyatsiya va bugʻ izolyatsiyasini, yonuvchan va qiyin yonuvchan isitish panellarni oʻrnatish, pol qoplamalarini yopishtirish va yonuvchan loklar, yelimlar, mastikalar va boshqa yonuvchan materiallardan foydalangan holda binolarni pardozlash ishlari bilan bir vaqtda olovli ishlarni bajarish;

i) yonuvchan va qiyin yonadigan issiqlik saqlovchi materiallari bilan qoplangan yengil metall konstruksiyalardan yasalgan binolarda (xonalarda) olovli ishlarni bajarish;

k) xonada bolalar boʻlganda olovli ishlarni bajarish.

231. Binolarda elektr payvandlash ishlari faqat havo almashish imkoniga ega boʻlgan xonalarda amalga oshirilishi lozim.

232. Yongʻin xavfi ehtimoli bor xonalarda payvandlash ishlarini bajarish joyi yonmaydigan toʻsiq bilan himoyalangan boʻlishi va toʻsiqning balandligi kamida 2,5 m, toʻsiq va pol orasidagi masofa esa — koʻpi bilan 5 sm ga teng boʻlishi kerak.

233. Payvandlash ishlari bajariladigan xonalardagi pollar yonmaydigan materiallardan yasalgan boʻlishi zarur.

234. Rezervuarlar, qozonxonalar va metall qurilmalarining boshqa yopiq boʻshliqlarida, payvandlash qurilmasi yassi singan paytda payvandlashni oʻchiradigan maxsus moslama bilan jihozlangan boʻlsa, bunda oʻchirilish paytidagi vaqtning kechikishi esa 0,5 sec dan oshmasa yassi payvandlashga ruxsat etiladi.

235. Qoʻlda payvandlash qurilmasi rubilnik yoki kontaktor (payvandlash toki manbaini taqsimlovchi sex tarmogʻiga ulanish uchun), saqlagich (birlamchi zanjirda) va payvandlash tokining miqdorini koʻrsatuvchi asboblar (tok regulatoridagi ampermetr yoki shkala) bilan taʼminlangan boʻlishi zarur.

236. Elektr payvandlash kabellari (elektr simlari) kislorod oʻtuvchi quvurlardan kamida 0,5 m masofada, atsetilen va boshqa yonuvchi gazlar quvurlaridan esa kamida 1 m masofada oʻtgan boʻlishi lozim. Baʼzi hollarda, kabel himoya metall quvurga oʻralgan taqdirda, belgilangan masofalarni ikki baravar kamaytirishga ruxsat beriladi.

237. Elektr payvandlash ishlarini bajarayotganda manbaga payvandlanadigan ish qismidan qaytib keladigan sim faqat izolyatsiya qilingan sim bilan amalga oshiriladi va izolyatsiya sifati jihatidan elektrod ushlagichga ulangan toʻgʻridan-toʻgʻri simga mos kelishi kerak.

238. Qaytish simi sifatida ichki temir yoʻllar, nollash yoki yerga ulash qurilmalari hamda binolarning metall konstruksiyalari, kommunikatsiyalar va texnologik uskunalardan foydalanish taqiqlanadi. Payvandlash jarayoni ikkita simdan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.

239. Oʻziga oʻzi payvandlanadigan har qanday profilning temir shinalari, payvandlash plitalari, stellajlar va konstruksiyalar, payvandlash oqimi manbai bilan payvandlanadigan ish qismini bogʻlaydigan qaytish simi boʻlib xizmat qilishi mumkin, agar ularning kesishmasi isitish sharoitida payvandlash tokining xavfsiz oqimini taʼminlasa.

Qaytish simi sifatida ishlatiladigan alohida elementlar orasidagi aloqa juda ehtiyotkorlik bilan amalga oshirilishi kerak (murvat, qisqichlar yoki tutqichlardan foydalangan holda).

240. Agregat va ishga tushirish moslamalarini tozalash har kuni ish tugaganidan keyin amalga oshirilishi lozim. Payvandlash uskunalarini taʼmirlash ishlari rejali-ogohlantiruv taʼmirlashni amalga oshirish rejasiga muvofiq bajarilishi kerak.

241. Payvandlash quvvat manbaini sexning taqsimlash tarmogʻiga ulash uchun istalgan markalardagi simlaridan foydalanishga ruxsat etilmaydi. Istisno tariqasida quvvat simlari sifatida mustahkamlangan izolyatsiya va mexanik shikastlanishdan himoya qilingan simlardan foydalanish mumkin.

242. Elektrodga elektr tokini yetkazib berish uchun oʻrta darajadagi sharoitlarga moʻljallangan himoya shlangidagi izolyatsiyalangan bukiluvchan simlardan foydalanish kerak. Egiluvchanligi kam boʻlgan simlardan foydalanganda ularni elektrod ushlagichga egiluvchan shlang simidan yoki uzunligi kamida 3 m boʻlgan simdan yasalgan uzatma orqali ulash lozim.

243. Elektr simlari va payvandlash moslamalari yonishining oldini olish maqsadida simlarni ularning kesimini oqim qiymati va ish kuchlanishining qiymati boʻyicha izolyatsiyalash zarur, shuningdek, nominal tok ruxsat etilgan chegaralari elektr saqlagichlarning eruvchan oʻrnatmalari toʻgʻri tanlanishi kerak.

244. Izolyatsiyasiz yoki izolyatsiyasi shikastlangan simlardan, qoʻlbola elektr saqlagichlar va talab etiladigan miqdordagi payvandlash toki oʻtishini taʼminlab bermaydigan simlardan foydalanish taqiqlanadi.

245. Payvandlash simlarini presslash, payvandlash, kavsharlash bilan yoki maxsus qisqichlar yordamida bir-biriga ulash lozim. Elektr simlari elektrod ushlagichga, payvandlanadigan buyumga va payvandlash apparatiga shaybalarni qoʻyib boltlar bilan mahkamlangan misdan yasalgan kabel uchliklari yordamida ulanishi lozim.

246. Payvandlash apparatlari, taqsimlovchi shchitlar va boshqa uskunalarga hamda payvandlash ishlari olib borilayotgan joyga ulangan simlar ishonchli izolyatsiyalangan, kerakli joylarda yuqori harorat taʼsiridan, mexanik shikastlanishlardan va kimyoviy taʼsirlardan himoyalangan boʻlishi kerak.

247. Yongʻin xavfi mavjud boʻlgan bino va inshootlarda elektr payvandlash ishlari olib borilayotganda payvandlanayotgan buyumdan tok manbaigacha oʻtkazilgan qaytish simi izolyatsiyalangan boʻlishi hamda uning izolyatsiyasining sifati elektrod ushlagichga ulangan toʻgʻri sim izolyatsiyasining sifatidan past boʻlishi lozim.

248. Qoʻlda payvandlash uchun moʻljallangan elektrod ushlagichlar payvandlashda vaqtinchalik uzilishlar yuzaga kelganda yoki ustiga temirli buyumlar tushib ketganda uning qobigʻi payvandlanayotgan detal bilan qisqa tutashib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan konstruksiyaga ega boʻlishi lozim. Elektrod ushlagichning dastasi yonmaydigan dielektrik yoki issiqlik oʻtkazmaydigan materialdan yasalgan boʻlishi zarur.

249. Payvandlash uchun qoʻllaniladigan elektrodlar payvandlash tokining nominal (belgilangan) miqdoriga muvofiq boʻlishi lozim.

Payvandlash jarayonida elektrodlar almashtirilganda ularning qoldiqlari payvandlash ishlari bajariladigan joyda oʻrnatiladigan maxsus metall qutiga tashlanishi kerak.

250. Elektr payvandlash uskunasi har doim yerga ulangan boʻlishi kerak. Asosiy elektr payvandlash uskunalarini yerga ulashdan tashqari payvandlash moslamalarida toʻgʻridan-toʻgʻri payvandlash transformatorining mahsulotga boradigan ikkilamchi oʻramasi (qaytish simi) ulangan terminalini bevosita yerga qoʻyish kerak.

251. Ochiq havoda oʻrnatiladigan payvandlash generatorlari va transformatorlari hamda ularning barcha yordamchi asbob-uskunalari yopiq yoki himoyalangan shaklda ishlangan, zaxni oʻtkazmaydigan izolyatsiyaga ega boʻlishi hamda yonmaydigan materiallardan qurilgan bostirma ostida oʻrnatilishi lozim.

252. Payvandlash agregati alohida qismlarining (transformatorlar, podshipniklar, choʻtkalar, ikkilamchi zanjir kontaktlari va shu kabilar) qizish harorati 75 °C dan yuqori boʻlmasligi lozim.

253. Gaz payvandlash ishlarini olib borish uchun koʻchma atsetilen generatorlarini ochiq maydonlarda oʻrnatish lozim. Ularni faqat havo almashish imkoniga ega joylarda vaqtinchalik ishlatish mumkin.

254. Atsetilen generatorlarini payvandlash ishlari olib boriladigan joydan, ochiq alanga va qizib ketgan buyumlardan, kompressor va ventilyatorlar havo tortadigan joylardan kamida 10 m boʻlgan masofada toʻsib qoʻyilgan holda joylashtirish lozim.

Atsetilen generatori oʻrnatilganda “Begonalarga kirish taqiqlanadi”, “Yongʻin xavfi mavjud”, “Chekilmasin”, “Olov bilan yaqinlashmang” kabi eslatmalar ilinadi.

255. Payvandlash uskunalari yordami gaz tarmoqlarini taʼmirlashga faqat Gaz xoʻjaligida xavfsizlik qoidalariga muvofiq binolar va tashqi qurilmalar hududida joylashgan ishlatiladigan tabiiy gaz quvurlari uchun ruxsat etiladi.

256. Avariya yuz bergan joyda gazlanishni nazorat qilish gaz analizatorlari yordamida amalga oshirilishi kerak. Gaz quvurlaridan gaz chiqishi joylari sovun emulsiyasi yordamida aniqlanadi. Ushbu maqsadlar uchun ochiq olov manbalaridan foydalanish, shuningdek, bir vaqtning oʻzida gaz tamoqlarining deformatsiyalangan joyida payvandlash, izolyatsiyalash va transheyani tozalash taqiqlanadi.

257. Ishlar tugagandan soʻng koʻchma generatordagi kalsiy karbidi oxirigacha ishlatilishi lozim. Generatorlardan chiqarib tashlanadigan ohakli loy buning uchun moslashtirilgan idishga toʻkilishi va maxsus bunkerga yoki loyli chuqurga tashlanishi talab etiladi.

258. Ochiq loyli chuqurlar panjaralar bilan toʻsib qoʻyilishi, yopiqlari esa — yonmaydigan tom bostirmasiga ega boʻlishi hamda oqimli shamollatish va loyni chiqarib tashlash uchun tegishli tuynuklar bilan jihozlanishi zarur.

259. Ohakli loy saqlanadigan joylardan kamida 10 m radiusdagi masofada ochiq alanga manbalaridan foydalanish taqiqlanadi va bu haqida tegishli ogohlantiruvchi belgilar ilib qoʻyilishi lozim.

260. Gaz ballonlarni saqlash va tashish faqat ularning boʻyinlariga xavfsizlik qolpoqlari oʻrnatilgan holda amalga oshiriladi. Ballonlarni tashishda silkinishlar va zarbalarga ruxsat etilmaydi.

Ballonlar payvandlash joyiga maxsus aravalarda va zambillarda yetkazib beriladi. Ballonlarni yelkalarda va qoʻllarda tashish taqiqlanadi.

261. Gaz solingan ballonlarni saqlash, tashish va ulardan foydalanishda ular quyosh nurlari va boshqa issiqlik manbalari taʼsiridan himoyalangan boʻlishi lozim.

262. Xonalarda oʻrnatiladigan gaz ballonlari isitish radiatorlari va boshqa isitish asbob-uskunalardan kamida 1 m masofada, ochiq olovli issiqlik manbalaridan esa — kamida 5 m masofada boʻlishi lozim.

263. Aylanma rampa (guruhli) qurilmalardan gorelkalargacha boʻlgan masofa (gorizontal boʻyicha) 10 m va yonuvchan gazlar va kislorodli ballonlardan kamida 5 m dan kam boʻlgan masofada saqlanish kerak.

264. Bir xonada kislorod va gaz bilan toʻldirilgan ballonlarni hamda kalsiy karbidini, boʻyoqlar, moylar va yogʻlarni saqlash taqiqlanadi.

265. Payvandlash ustaxonasida 10 tadan kam payvandlash postlari boʻlganda har bir post uchun bittadan kislorod yoki gaz toʻldirilgan zaxira ballonlar saqlanishi mumkin. Zaxira ballonlar maxsus poʻlat shitlar bilan toʻsib qoʻyilishi yoki payvandlash ustaxonasiga qoʻshimcha qurilgan maxsus yordamchi joylarda saqlanishi lozim. Payvandlash ustaxonasida 10 tadan ortiq payvandlash postlari boʻlganda markazlashtirilgan gaz taʼminoti boʻlishi zarur.

266. Kislorod va yonuvchi gazlar bilan toʻldirilgan hamda ulardan boʻshagan ballonlarga bir xil xavfsizlik choralari koʻrilishi kerak.

267. Kalsiy karbidi solingan barabanlarni saqlash va ochish joylarida chekish, ochiq alangadan foydalanish va zarbada uchqun hosil qilishi mumkin boʻlgan asboblardan foydalanish taqiqlanadi.

268. Kalsiy karbidi solingan barabanlarni jezli zubilo va bolgʻa yordamida ochish lozim. Kavsharlangan barabanlar maxsus pichoq bilan ochiladi. Baraban qopqogʻidagi kesib ochiladigan joyga dastlab solidolning qalin qatlami surtiladi.

269. Ochilgan kalsiy karbidli barabanlarning suv oʻtkazmaydigan va barabanni zich qoplab oladigan, chetlari bukilgan qopqoqlar bilan himoyasi taʼminlanishi hamda qopqoq bortining balandligi kamida 50 mm ga teng boʻlishi lozim.

270. Gaz payvandlash va gaz bilan kesish ishlarini bajarishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) muzlab qolgan atsetilen generatorlari, quvurlar, ventillar, reduktorlar va payvandlash qurilmalarining boshqa detallarini ochiq alanga yoki qizdirilgan buyumlar yordamida isitish hamda urganda uchqun hosil boʻlishi mumkin boʻlgan asboblardan foydalanish;

b) kislorod ballonlarini, reduktorlar va boshqa uskunalarning turli moy va moylanib ketgan kiyimlar va artish materiallariga tegib ketishiga yoʻl qoʻyish;

v) kislorod va yonuvchi gaz bilan toʻldirilgan ballonlar, atsetilen generatorlari va ohak-loy chuqurlaridan 10 m dan kam boʻlgan masofada ochiq alangadan foydalanish;

g) bir suv zatvoridan ikki payvandchi tomonidan foydalanish, granulyatsiyasi belgilangandan yirikroq boʻlgan kalsiy karbidini ortish yoki uni apparatning voronkasiga temirli xipchin yoki sim bilan itarib solish, karbid kukunidan foydalanish;

d) kalsiy karbidini hoʻl ortish korzinalariga solish yoki gaz toʻplagichda suv mavjud boʻlganda generatorlar “suv-karbid ustidan” rejimida ishlashda korzina hajmining yarimidan ortigʻini karbid bilan toʻldirish;

e) yonuvchi gazlar uchun moʻljallangan shlangni kislorod oqimi bilan tozalash, kislorod uchun moʻljallangan shlangni yonuvchi gaz oqimi bilan tozalash hamda ushbu shlanglarni almashtirib ishlatish, uzunligi 30 m dan koʻp boʻlmagan shlanglardan foydalanish. Gaz payvandlash ishlarini bajarishda uzunligi 40 m gacha boʻlgan shlanglardan foydalanish mumkin. Uzunligi 40 m dan ortiq boʻlgan shlanglardan foydalanishga alohida holatlarda ishlarni boshqarish va xavfsizlik boʻyicha muhandisning ruxsati bilan amalga oshirishga ruxsat beriladi;

j) gaz yetkazib beruvchi shlanglarni burab tashlash, buklash yoki siqib qoʻyish;

z) gaz toʻplagichda atsetilen mavjud boʻlganda generatorni koʻchirish;

i) generatordagi gaz bosimini ataylab yoki bir harakatda solinadigan kalsiy karbidining miqdorini oshirish yoʻli bilan atsetilen generatorining ishini jadallashtirish.

271. Kalsiy karbidi solingan barabanlarni ochish uchun misdan yasalgan asboblardan foydalanish hamda atsetilen apparaturasi bilan payvandlash va atsetilen bilan tutashib ketish ehtimoli boʻlgan boshqa joylarda misdan kavsharlash uchun foydalanish taqiqlanadi.

272. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlari uchun ish joyi elektr payvandlash ishlarida boʻlgani kabi tashkil etiladi. Bunda yengil alangalanadigan va yonuvchi suyuqlikni toʻkib yuborish mumkin emasligiga va ular toʻgʻri saqlanishiga, kesish va yonuvchi suyuqlik solingan kichik bakdan foydalanilishiga alohida eʼtibor qaratilishi lozim.

273. Yonuvchi suyuqliklar yordamida kesish ishlari bajarilayotgan joyda faqat bir smena ehtiyojlariga yetadigan miqdordagi yoqilgʻi saqlanishi mumkin. Yonilgʻi olovli ishlar olib borilayotgan joydan kamida 10 m masofada soz holatdagi, sinmaydigan, zich yopiladigan maxsus idishda saqlanishi zarur.

274. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlari uchun tarkibida begona aralashmalar va suv mavjud boʻlmagan yonuvchi suyuqlikdan foydalanish lozim. Yonilgʻi bilan bak hajmining 3/4 qismidan ortiq toʻldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

275. Yonilgʻi solinadigan bak soz va germetik zich yopiladigan boʻlishi lozim. Bakda manometr hamda bakdagi bosim 5 atmosferadan ortiq koʻtarilib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan saqlovchi klapan boʻlishi lozim. Suv yordamida 10 atmosfera bosimida sinalmagan, yonuvchi suyuqliklar sirqib chiqayotgan yoki nasosi nosoz boʻlgan baklardan foydalanish taqiqlanadi.

276. Ish joyida quyilgan yonuvchi suyuqlikni oʻt oldirib, rezakning toʻgʻirlovchi qismini qizdirish taqiqlanadi.

277. Yonilgʻi solingan bak kislorod solingan ballonlardan va ochiq alanga manbalaridan kamida 5 m masofada, kesuvchining ish joyidan esa — kamida 3 m masofada oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Bunda bakni ish jarayonida olov va uchqun tegmaydigan holatda joylashtirish lozim.

278. Benzin va kerosin yordamida kesish ishlarini olib borishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) yonuvchi suyuqlik solingan bakdagi havo bosimi rezakdagi kislorodning ishchi bosimidan yuqori boʻlgan holatda kesish ishlarini bajarish;

b) rezakning bugʻlatkichini toʻq qizil ranggacha qizdirib yuborish hamda ish bajarish vaqtida rezakni tik holatda, golovkasi bilan tepa tomon ilib qoʻyish;

v) rezakka kislorod va yonuvchi suyuqlikni uzatuvchi shlanglarni siqib qoʻyish, burab yuborish yoki buklab qoʻyish;

g) rezakka benzin yoki kerosin uzatish uchun kislorod shlangidan foydalanish.

279. Kavsharlash ishlarini olib borishda ish joyi yonuvchi materiallardan tozalangan, ish joyidan 5 m dan kam masofada joylashgan yonuvchi konstruksiyalar alangalanishdan temirli toʻsiqlar bilan ishonchli himoyalangan yoki ustiga suv sepilgan boʻlishi lozim.

280. Kavsharlash lampalarini soz holatda saqlash, bir oyda bir marta mustahkamligini va germetikligini tekshirish hamda tekshiruv sanasi va natijalarini maxsus yuritilgan jurnalga kiritish lozim. Bundan tashqari, kamida bir yilda bir marta gidravlik bosim ostida sinash kerak.

281. Har bir lampa zavodda oʻtkazilgan gidravlik sinov natijalari va ruxsat etilgan ishchi bosim aks ettirilgan pasportga ega boʻlishi lozim. Lampalar belgilangan bosimga sozlangan prujinali saqlagich klapanlar bilan jihozlanishi lozim.

282. Kavsharlash lampalariga yonuvchi suyuqlik quyish va uni oʻt oldirish maxsus ajratilgan joylarda amalga oshirilishi zarur. Yonuvchi suyuqlikni quyish jarayonida uning toʻkilishi va ochiq alangadan foydalanish taqiqlanadi.

283. Kavsharlash lampasidan olov otilib chiqishining oldini olish uchun unga quyiladigan yonuvchi suyuqlik begona aralashmalar va suvdan tozalangan boʻlishi lozim.

284. Kavsharlash lampasi portlab ketishining oldini olish uchun quyidagilar taqiqlanadi:

a) kerosinda ishlaydigan lampalar uchun yonilgʻi sifatida benzin yoki benzin bilan kerosin aralashmasidan foydalanish;

b) lampa rezervuaridagi bosimni pasportida nazarda tutilgan bosimdan havo bilan koʻpaytirish;

v) lampaga uning hajmining 3/4 qismidan ortiq miqdorda kerosin quyish;

g) nasos yordamida dam urilayotgan lampaning suyuqligi bilan gorelkani qizdirish;

d) yonib turgan yoki hali sovishga ulgurmagan lampaning havo vintini va yonilgʻi quyish qopqogʻini burab chiqarish;

e) ochiq alangaga yaqin joyda (yonib turgan gugurt, sigareta va hokazolar) lampani qismlarga ajratish, taʼmirlash hamda uning ichidan suyuqlikni toʻkish yoki ichiga quyish.

285. Konstruksiyasi yoki pardozlari yonuvchi materiallardan ishlangan binolarda muzlab qolgan vodoprovod, kanalizatsiya va bugʻ quvurlarini qizdirish uchun kavsharlash lampalaridan foydalanish taqiqlanadi.

286. Bitum va qatronlarni eritish qozonlarini yangi qurilayotgan imoratlar, binolar va yonuvchi qurilish materiallaridan kamida 50 m masofada joylashgan maxsus ajratilgan joylarda oʻrnatish kerak.

Qozonlarni binolarning chordoq xonalariga hamda qoplamalarning ustiga (yonmaydigan qoplamalar bundan mustasno) oʻrnatish taqiqlanadi.

287. Yogʻingarchiliklaridan himoyalash va qozonda alangalangan massani oʻchirish uchun har bir qozon zich yopiladigan yonmaydigan qopqoq bilan taʼminlanishi, bitum qaynab ketganda oʻt yoqish kamerasiga toʻkilishidan himoyalovchi moslama bilan jihozlanishi lozim.

288. Qozonni oʻrnatganda uning oʻt yoqish kamerasi ustidagi cheti qarama-qarshi tomondagi chetidan 5-6 sm ga balandroq boʻlishi zarur. Qozonning oʻt yoqish kamerasi yonmaydigan materialdan yasalgan qopqoq bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

289. Ishlar yakunlangandan keyin qozonlarning oʻt yoqish kameralaridagi olov oʻchirilishi va ustiga suv sepilishi kerak.

290. Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan yongʻinni oʻchirish maqsadida bitum eritish joyi hajmi 0,5 m³ ga teng boʻlgan quruq qumli qutilar, 2 ta belkurak va oʻt oʻchirgichlar (koʻpiklik yoki kukunli) bilan taʼminlanishi zarur.

291. Gaz ballonlaridagi gaz yordamida ishlatilganda koʻchma qozonlarni shamollatiladigan metall shkaflarda ikkitadan koʻp boʻlmagan miqdorda, qozondan kamida 20 m masofada joylashtirish kerak.

Metall shkaflar doimo qulflangan holatda turishi zarur.

292. Bitumni eritish yoki isitish vaqtida qozonlarni qarovsiz qoldirish taqiqlanadi.

293. Bitum va qatronlarni erituvchi suyuklik (rastvoritel) bilan eritish taqiqlanadi.

294. Qizdirilgan bitumni erituvchi suyuklik bilan aralashtirishda bitumni suyuqlika qoʻshish lozim. Aralashtirish faqat yogʻochli qorgʻich bilan amalga oshirilishi kerak.

295. Qizdirilgan bitumni erituvchi suyuklik bilan aralashtirishda 50 m radiusda ochiq alangadan foydalanish taqiqlanadi.

296. Boʻyash sexi va uchastkalari portlashdan himoyalangan majburiy shamollatish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

297. Ish jarayonida zararli bugʻ va gazlar chiqadigan (boʻyash kameralari, vannalar, qoʻlda boʻyash postlari, quritish kameralari, sirtlarni boʻyash uchun tozalash va tayyorlash postlari hamda agregatlar va hokazo) ish joylari mahalliy havo tortish qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

298. Boʻyoq tayyorlash boʻlimining tashqi devori yonmaydigan toʻsuvchi konstruksiyalardan ishlangan, toʻgʻridan-toʻgʻri tashqariga chiqish joyi bilan taʼminlangan bir qavatli binoda maxsus ajratilgan xonada joylashgan boʻlishi lozim.

299. Boʻyash sexlaridagi elektr uskunalari va yoritqichlar portlashdan himoyalangan shaklda bajarilgan boʻlishi lozim.

Elektr yoqish qurilmalari boʻyash va quritish kameralarining tashqarisida oʻrnatilishi zarur.

300. Boʻyoqlar, loklar, gruntlar, shpatlyovkalar, qotiruvchilar, suyultiruvchi va erituvchilar saqlanadigan joylarda har bir idishda ularning aniq nomi yozilgan yorligʻi boʻlishi kerak.

301. Lok-boʻyoq materiallari, kukunli polimer boʻyoqlar, suyultiruvchilar, erituvchilar, qotiruvchilar, yuvish, yogʻsizlantirish va yaltiratish tarkiblarini tayyorlash uchun yarim tayyor mahsulotlarni alohida binolarda yoki majburiy shamollatish tizimi va yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan jihozlangan yer osti omborlarda saqlash lozim.

302. Lok-boʻyoq materiallarini saqlash omborlari stellajlar (yopiq metall shkaflar) bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

303. Bir-biriga taʼsir koʻrsatuvchi moddalar alohida saqlanishi lozim. Boʻsh idishlarni saqlash uchun boʻyash xonasining tashqarisidan kamida 25 m masofada boʻlgan maxsus ajratilgan maydon boʻlishi kerak.

304. Lok-boʻyoq materiallari uchun suyultiruvchi va erituvchilar sifatida benzol, metanol va pirobenzoldan foydalanish taqiqlanadi. Mumkin boʻlgan barcha holatlarda lok-boʻyoq materiallarida toluol va ksilolni ishlatishni cheklab qoʻyish (15 foizdan ortmagan holda) lozim.

305. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar yordamida bajariladigan ishlarni amalga oshirish uchun uchqun chiqarmaydigan materiallardan (aluminiy, mis, plastmassa, bronza) yasalgan asboblarni ishlatish lozim. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar yordamida ishlar bajarilgandan soʻng ushbu asboblar ochiq maydonda yoki shamollatish tizimiga ega boʻlgan xonalarda yuvilishi lozim.

306. Har bir elektr boʻyash kamerasi uglekislotali avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

307. Quritish kameralari tashqi devorlarining harorati 45 ^oC dan yuqori boʻlmasligini taʼminlaydigan ishonchli issiqlik izolyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi zarur.

308. Lok-boʻyoq materiallaridan boʻshagan idishlarni yumshoq skrebokalar va choʻtkalar (misdan yoki aluminiydan yasalgan) yordamida tozalash lozim.

309. Polga toʻkilgan boʻyoqlar va erituvchilarni quruq qum yoki qirindi yordamida zudlik bilan yigʻish va boʻyash xonasidan chiqarib tashlash kerak.

310. Ishlatib boʻlingan artish materiallarini qopqoqli temir qutilarga solish hamda ish vaqti tugaganidan soʻng binoning tashqarisidagi maxsus ajratilgan joylarga olib chiqish lozim.

311. Boʻyash ishlarini bajarishda quyidagilar taqiqlanadi:

a) boʻyoq tayyorlash va boʻyash xonalarida ochiq olovdan foydalanish va uchqun chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan (payvandlash ishlari, charxlovchi dastgohlarda ish bajarish) ishlarni amalga oshirish;

b) kameralarni tozalash uchun qora metallardan yasalgan va ishqalanishda uchqun chiqaradigan abraziv asboblardan foydalanish;

v) boʻyash uchastkalarida hamda boʻyoqlar va erituvchilar saqlanadigan joylarda olov yoqish, kavsharlaydigan lampalar va elektr kavsharlash asboblaridan foydalanish;

g) portlashning oldini olish maqsadida bochkalar, bidonlar, sigʻimlar va ichida lok-boʻyoq materiallari mavjud boʻlgan (yoki avval solingan) idishlarning ichini gugurt yoki boshqa alanga manbalari bilan yoritish;

d) yengil alangalanuvchi suyuqliklarni ochiq idishlarda saqlash;

e) ishchi xonalarda boʻyoqlar va erituvchilardan boʻshagan idishlarni saqlash;

j) ishchi xonalarda ifloslangan va moylanib ketgan artish materiallarini ish tuganadan soʻng yigʻishtirilmagan holda qoldirish.

312. Yopiq sigʻimlardagi olovli ishlar faqat naryad-ruxsatnoma asosida oʻtkazilishi kerak.

313. Yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar saqlanadigan sigʻimlar va apparatlarda olovli ishlarni oʻtkazishdan avval ular tozalanishi, yuvilishi, bugʻlanishi, inert gazlar va siqilgan havo yordamida tozalanishi kerak. Ularda olovli ishlarni oʻtkazishda lyuklar va qopqoqlar ochiq holatda boʻlishi hamda doimiy shamollatilishi kerak. Ishlarni boshlashdan avval sigʻimlar 40°C dan oshmaydigan haroratgacha sovitilishi kerak.

314. Rezervuarda olovli ishlarni bajarish bilan bogʻliq taʼmirlash ishlarini oʻtkazishdan oldin uning tayyorligi haqida dalolatnoma rasmiylashtirilishi kerak.

315. Sigʻimlar va apparatlarga ulangan barcha kommunikatsiyalar himoya armaturasi bilan yopilgan va ajratilgan boʻlishi kerak.

Apparatni koʻrikdan oʻtkazish, tozalash yoki taʼmirlash uchun uni ochishdan oldin apparatning ichidagi bosimni atmosfera bosimigacha tushirish yoki vakuumni soʻndirish, apparat ichidan ishlab chiqarish mahsulotlarini chiqarib tashlash va uni barcha kommunikatsiyalardan tiqinlar bilan ajratish kerak. Bu haqda smena boshliqlarining jurnaliga yoki kommunikatsiyalardagi tiqinlarni olish va oʻrnatish boʻyicha maxsus jurnalga yozib qoʻyiladi.

316. Sigʻimlar va apparatlarda olovli ishlarni bajarishdan oldin ular yerga ishonchli ulanishi kerak.

317. Payvandlash apparati elektr yoyi uzilgan vaqtda boʻsh yurishini (xolostoy xod) avtomatik ravishda oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

318. Olovli ishlarni boshlashdan avval va har bir tanaffusdan keyin taʼmirlash ishlari oʻtkazilayotgan sigʻimlar, apparatlar, quvurlar va texnologik qurilmalardagi hamda ishlab chiqarish binosi va hududidagi havo tarkibida uglevodorod gazlari, shuningdek, sharoitdan kelib chiqib oltingugurt birikmali gazlar va boshqa shu kabi yondosh gazlar mavjudligi hamda ularning miqdori tekshirilishi kerak. Tekshirishni oʻtkazish davriyligi naryad-ruxsatnomaga asosan belgilanadi. Agar hududda yoki texnologik qurilmada yonuvchi gazlar hamda bugʻlarning miqdori ruxsat etilgan chegaraviy konsentratsiyadan oshib ketgan holatlarda taʼmirlash ishlarini zudlik bilan toʻxtatish kerak.

319. Ish bajaruvchilarning sigʻimlarga tushishi va chiqishi uchun uchqun chiqarmaydigan materialdan tayyorlangan narvonlardan foydalanish kerak.

320. Quvurlar, rezeruvarlar va boshqa texnologik qurilmalarda taʼmirlash va olovli ishlarni oʻtkazish uchun gazlardan tozalashda neft mahsulotlari bugʻlarining xavfsiz konsentratsiyasi taʼminlangan boʻlishi kerak.

321. Qurilmalarda nosozliklar aniqlanganda ishchilarni sodir boʻlishi mumkin boʻlgan portlash va yongʻinlardan himoya qilish boʻyicha birinchi navbatdagi choralar koʻrilishi, shuningdek, neft mahsulotlari tarqalishini cheklash choralari koʻrilishi kerak.

322. Payvandlash uskunalari oʻrnatilgan olovli ishlarni oʻtkazish joylari va maydonchalarda quyidagi yongʻin xavfsizligi choralari koʻrilgan boʻlishi shart:

a) ushbu ishlarni oʻtkazish joylariga yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlar bugʻlarining tarqalishi butunlay bartaraf etilgan boʻlishi kerak;

b) obyektlardagi payvandlash va kesish ishlari oʻtkaziladigan joylarning konstruksiyalari yonadigan materiallardan ishlangan boʻlsa, ular yonmaydigan yaxlit toʻsiqlar bilan toʻsib qoʻyilishi kerak. Bunda toʻsiqning balandligi 1,8 m dan kam boʻlmasligi, toʻsiq va yer oraligʻi 0,05 m dan oshmasligi kerak. Qizigan choʻgʻlarning tarqalishini cheklash uchun yuqoridagi oraliqlar oʻlchami 0,001 x 0,001 m dan kam boʻlmagan yonmaydigan sim toʻrlar bilan toʻsilgan boʻlishi kerak.

323. Quyidagi masofalardan yaqin boʻlmagan holatlarda obyekt hududida ochiq olovdan foydalanib taʼmirlash ishlarini bajarishga ruxsat beriladi:

a) toʻkish-quyish estakadalaridan quyish va toʻkish jarayonlarini bajarishda — 100 m, ushbu jarayonlar bajarilmayotgan vaqtda — 50 m;

b) gaz kompressorli apparatlar, gazgolderlar, rezervuarlar parklari va yengil alangalanuvchi suyuqliklar boʻlgan alohida rezervuarlardan — 40 m;

v) kanalizatsiya quduqlari va oqib tushish joylaridan, surilma qopqoqlar uzellari va yonuvchi mahsulot sizib chiqishi mumkin boʻlgan joylardan — 20 m. Kanalizatsiya quduqlari va oqib tushish joylari koʻrsatilgan masofadan yaqinda joylashganda quduqlarning qopqoqlarini qalinligi 5 sm boʻlgan tuproq qatlami bilan koʻmib tashlash kerak.

324. Shaharsozlik normalari va qoidalarida nazarda tutilgan talablardan tashqari yakka tartibdagi va koʻp kvartirali uylarning turar joylarida, yotoqxonalarning yashash xonalarida, joylashtirish vositalari nomerlarida yongʻin, portlash va yongʻin-portlash xavfi boʻlgan modda va materiallar ishlatiladigan va saqlanadigan turli ishlab chiqarish va omborxonalarni tashkil etish taqiqlanadi, shu jumladan, ulardan foydalanish maqsadlari oʻzgarganda ham (ijaraga berilishida ham).

325. Yakka tartibdagi va koʻp kvartirali uylarning turar joylarida 10 L gacha boʻlgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni yopiq idishda saqlashga (foydalanishga) ruxsat beriladi. 3 L dan ortiq boʻlgan yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar yonmaydigan va sinmaydigan idishlarda saqlanish lozim.

326. Yonuvchi gaz bilan toʻldirilgan ballonlarni, yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklarni yakka tartibdagi va koʻp kvartirali uylarning turar joylarining evakuatsiya yoʻllarida, sokol qavatlarida, yertoʻla va chordoqlarida saqlashga ruxsat berilmaydi.

327. Oshxonadagi va boshqa maishiy gaz uskunalarini gaz bilan taʼminlaydigan gaz ballonli qurilmalar (alohida ballonlar) gaz taʼminoti tashkilotlarining loyihalariga (chizmalariga) muvofiq oʻrnatilishi hamda ulardan Bosim ostida ishlaydigan idishlarning tuzilishi va xavfsiz ishlatish qoidalari talablariga asosan foydalanish lozim.

328. Dala hovli uylaridan uzoq vaqt foydalanilmaganda, ularning elektr taʼminoti oʻchirilishi va gaz ballonlarining joʻmraklari (klapanlari) mustahkam yopilishi kerak.

329. Tashrif buyuruvchilar uchun vaqtinchalik yashashga moʻljallangan joylashtirish vositalarida, yongʻin xavfsizligi qoidalari aks ettirilgan eslatmalar (yoʻriqnomalar) ushbu Qoidalarga 12-ilovaga muvofiq bir nechta tillarda ishlab chiqilishi lozim.

330. Joylashtirish vositalarida tashrif buyuruvchilar yongʻin xavfsizligi qoidalari bilan (imzo qoʻydirish orqali) tanishtirilishi kerak.

Tashrif buyuruvchilarni yongʻin xavfsizligi qoidalari bilan videoroliklar orqali tanishtirish yoʻlga qoʻyilgan taqdirda, imzo qoʻydirish talab etilmaydi.

331. Joylashtirish vositalari nomerlarida (“elektron qulf” tizimi bilan jihozlangan nomerlar bundan mustasno) isitish moslamalaridan (suv qaynatish va elektr isitish moslamasi, elektr choynaklar, dazmol va boshqalardan) foydalanish taqiqlanadi.

Ushbu ishlar uchun maʼmuriyat tomonidan alohida xona ajratilishi lozim.

332. Joylashtirish vositalarining yashashga moʻljallangan qavatlarida omborxona, ofis va boshqalarni joylashtirishga ruxsat etilmaydi.

333. Tungi vaqtda odamlar boʻladigan ijtimoiy obyektlarda (maktab-internat, bolalar uylari, nogironligi boʻlgan shaxslar va qariyalar uylari, shifoxonalar, sanatoriy, yozgi dam olish oromgohlari va boshqalar) xodimlarning kunu tunlik navbatchiligi tashkil etilishi lozim. Navbatchilikda turgan xodimda doimo barcha evakuatsiya eshiklari qulflarining kalitlar toʻplami boʻlishi, kalitlarning ikkinchi toʻplami navbatchililar xonasida saqlanishi lozim.

Toʻplamlardagi har bir kalitda qaysi eshikdagi qulfga taalluqliligi yuzasidan yozuvlari boʻlishi kerak.

Tungi vaqtdagi navbatchi (qorovul) shahar telefon tarmogʻiga ulangan telefon apparati mavjud boʻlgan xonada boʻlishi kerak, ularga uxlash va obyekt hududini tark etishga ruxsat etilmaydi.

Bino qavatlarining yoʻlaklarida, xollarda va boshqa evakuatsiya yoʻllarida jihozlarni joylashtirish taqiqlanadi.

334. Har bir yakka tartibdagi va koʻp kvartirali uylarning turar joylarida oʻt oʻchirgich boʻlishi tavsiya etiladi.

Koʻp kvartirali uylarga oʻrnatilgan yongʻin avtomatikasi tizimlarini (avtomatik yongʻin signalizatsiyasi, yongʻindan xabardor va evakuatsiya qilish, tutunga qarshi shamollatish tizimlari hamda avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmalari va boshqa avtomatik yongʻinga qarshi himoya texnik uskunalarini) ishchi holatda saqlab turish uchun koʻp kvartirali uylarni boshqarish organlari shtatida yongʻin xavfsizligi boʻyicha kamida bir nafar mutaxassis boʻlishi lozim.

335. Sogʻlomlashtirish muassasasi va dam olish uyi (bazasi), shuningdek, bolalarning yozgi dam olish oromgohi rahbari mavsum boshlanishidan oldin mahalliy Davlat yongʻin nazorati organlari vakilining ishtirokida muassasaning yongʻinga qarshi holatini oʻrganib chiqishi hamda aniqlangan yongʻin xavfsizligi talablarining buzilishi holatlarini bartaraf etish choralarini koʻrishi shart.

336. Sogʻlomlashtirish muassasasi, dam olish uyi (bazasi) va bolalarning yozgi dam olish oromgohi rahbari obyekt hududidagi barcha binolar, odamlar yashash joylari (yashash uylari, palatkalar va boshqalar), xoʻjalik binolari (ovqat tayyorlash, koʻchma elektr stansiyalar va boshqalar) maʼmuriy va maishiy xizmatlar, savdo shoxobchalari, tashqi yongʻinga qarshi suv taʼminoti tizimlari, gulxanlar yoqish joylari, avtoturargohlar va boshqa binolar koʻrsatilgan yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar rejasini va obyektlarning umumiy chizmasi ishlab chiqilishini taʼminlashga majbur.

Ishlab chiqilgan chizmalar obyekt hududiga kirish darvozasi oldiga (agar bir nechta kirish darvozasi mavjud boʻlsa har biriga) koʻrinarli joyga oʻrnatilishi shart.

337. Yongʻin sodir boʻlganda bolalarni va mol-mulkni qutqarish rejalari oromgohlar va sogʻlomlashtirish muassasalarining barcha xizmat koʻrsatuvchi ishchi-xizmatchilari bilan bolalarni qabul qilishdan oldin va har bir smenadan soʻng amaliy tarzda oʻrganilishi kerak.

338. Sogʻlomlashtirish muassasalari, dam olish uylari (bazalari) va bolalarning yozgi dam olish oromgohlarining hududiga yongʻin oʻchirish avtomobillari kirib-chiqishi uchun 2 tadan kam boʻlmagan darvozalar boʻlishi kerak.

339. Sogʻlomlashtirish muassasalari va bolalarning yozgi dam olish oromgohlari hududidagi yoʻllar va yoʻlaklar yongʻinga qarshi maqsadda aylanma shaklda boʻlishi kerak.

340. Qishloq joylardagi eng yaqin yongʻin-qutqaruv boʻlinmasigacha 3000 m dan ortiq masofada joylashgan dam olish uylari (bazalari) va boshqa sogʻlomlashtirish muassasalari yongʻin oʻchirish motopompasi yoki yongʻin oʻchirishga moslashtirilgan (qayta jihozlangan) texnika va anjomlar bilan taʼminlanishi kerak.

341. Sogʻlomlashtirish muassasalari, dam olish uylari (bazalari) va bolalar yozgi dam olish oromgohlari hududida yongʻin oʻchirish motopompasi hamda boshqa yongʻin oʻchirish jihozlari va texnikalarini saqlash uchun 20 — 30 m² maydonga ega boʻlgan alohida bino qurilgan boʻlishi lozim.

342. Sogʻlomlashtirish muassasalari va bolalar yozgi dam olish oromgohlari hududida balandligi 10 m gacha boʻlgan binolar tashqi yongʻinga qarshi tirkagich narvonlar bilan taʼminlanishi kerak.

Tirkagich narvonlar maxsus ajratilgan joylarda saqlanishi lozim.

343. Sogʻlomlashtirish muassasalari va bolalar yozgi dam olish oromgohlari hududidagi balandligi 10 m dan yuqori boʻlgan binolarga temirdan ishlangan tashqi yongʻinga qarshi narvonlar oʻrnatilishi lozim. Ushbu narvonlar yer ustidan 1,5 — 1,8 m balandlikdan boshlanishi kerak.

344. Qiyin yonuvchi va yonuvchi bostirmali yotoqxonalarnig ostki qismida omborxonalar va boshqa moddiy boyliklarni saqlash uchun yordamchi xonalar tashkil etish taqiqlanadi.

345. Bolalarni joylashtirish uchun moʻljallangan palatkalarga har yili olovdan himoya qilish tarkibi bilan ishlov berilishi lozim.

346. Guruhlar joylashtirilgan pavilyonlar xonalari oʻrtasida olovga bardoshlik chegarasi 0,75 soatdan (45 min dan) kam boʻlmagan yonmaydigan devorlar va olovga bardoshlik chegarasi 0,6 soatdan (36 min dan) kam boʻlmagan eshiklar oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Yotoqxonalar, oshxona va ommaviy madaniy tadbirlarni oʻtkazish xonalari olovga bardoshli devorlar bilan ajratilishi lozim.

347. Bolalar yozgi dam olish oromgohlarining koʻp qavatli binolarida kichik yoshdagi bolalarni birinchi qavatlarda joylashtirish lozim.

348. Xonalardagi stol, stul va karavotlar chiqish yoʻlaklarini toʻsib qoʻymasligini hisobga olgan holda joylashtirilishi kerak.

349. Bolalar uchun gulxanlarni yoqish faqat maxsus tayyorlangan va binolardan 100 m uzoqlikda joylashgan maydonlarda ruxsat etiladi. Shamolli ob-havo sharoitida gulxan yoqish taqiqlanadi.

350. Bayram tugagandan soʻng gulxanni suv bilan oʻchirish va shundan soʻng tuproq bilan koʻmib tashlash kerak.

351. Elektr yoritish tarmoqlari boʻlmagan bostirma, ombor, chordoq, yertoʻla va boshqa joylarga kirganda qoʻl elektr fonaridan foydalanish lozim, bunday vaziyatlarda gugurt, sham va boshqa ochiq olov manbalaridan foydalanish qatʼiyan taqiqlanadi.

352. Sogʻlomlashtirish muassasalari, dam olish uylari (bazalari) va bolalarning yozgi dam olish oromgohlarida mavjud olovga bardoshliligi IV va V-darajali boʻlgan yotoqxona, oshxonalar va klublar binolari yashindan himoya qiluvchi moslamalar bilan jihozlanishi kerak.

353. Barcha yotoqxonalar, zallar, foye, vestibyul, yoʻlaklar, zinapoyalar, oshxonalar markazlashtirilgan holda yongʻin haqida xabar berish moslamasi bilan taʼminlanishi lozim. Agar yongʻin haqida xabar berish maqsadida radioeshittirish tarmogʻidan foydalaniladigan boʻlsa, kunu tun ishlaydigan reproduktorlar (radio karnaylar) oʻrnatilishi kerak.

354. Sogʻlomlashtirish muassasalari, dam olish uylari (bazalari) va bolalar yozgi dam olish oromgohlarida yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari bilan telefon aloqasi oʻrnatiligan boʻlishi lozim. Istisno tariqasida yongʻin-qutqaruv boʻlinmasi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri telefon aloqa vositasi mavjud boʻlgan dispetcherlik xizmati bilan kunu tun ratsiya orqali aloqa oʻrnatishga ruxsat etiladi.

Sogʻlomlashtirish muassasalari va bolalar yozgi dam olish oromgohlari hududida yongʻin yoki boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda xavfni bildiruvchi signal beruvchi moslamalar oʻrnatilgan boʻlish kerak.

355. Oʻrmon massivlarida yoki bevosita ularning yaqinida joylashgan sogʻlomlashtirish muassasalari va dam olish uylari (bazalari), shuningdek, bolalarning yozgi dam olish oromgohlari hududida yongʻin tarqalishining oldini olish choralari koʻrilishi lozim (oʻrmon massivlari tomonidan perimetri boʻylab kengligi 3 m dan kam boʻlmagan madanlashtirilgan himoya yoʻli boʻlishi kerak).

356. Sogʻlomlashtirish muassasalari, dam olish uylari (bazalari) va bolalar yozgi dam olish oromgohlari hududlarida mushakbozlik qilish va pirotexnika buyumlaridan foydalanish belilangan tartibda amalga oshirilishi lozim.

357. Sogʻlomlashtirish muassasalari, dam olish uylari (bazalari) va bolalar yozgi dam olish oromgohlari hududida shaxsiy avtomobillarni vaqtinchalik saqlash joylarini tashkil etish taqiqlanadi. Ushbu obyektlarga tegishli boʻlgan xoʻjalik ishlarida foydalaniladigan avtotransport vositalari maishiy-xizmat hududlaridagi garajlarda saqlanishi kerak.

358. Koʻrgazmalar, bozorlar, yarmarkalar, umumiy ovqatlanish va savdo obyektlarida (keyingi oʻrinlarda — savdo obyektlari) quyidagilar taqiqlanadi:

a) mijozlar savdo zallarida boʻlganda olovli ishlarni olib borish;

b) agar savdo obyektlari yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar hamda yonuvchi gazlarni (shu jumladan, gaz toʻldirilgan ballonlar, lok-boʻyoq materiallari, suyultiruvchilar, aerozol idishdagi tovarlar), porox, kapsyulalar, oʻq-dori, pirotexnik va boshqa portlovchi buyumlarning savdosi bilan shugʻullanishga moslashtirilmagan boʻlsa, savdo qilish;

v) yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar, yonuvchi gazlar hamda pirotexnik buyumlar bilan savdo qilish boʻlimlari va seksiyalarni binoning evakuatsiya yoʻllaridagi barcha eshiklar, zina kataklari va boshqa evakuatsiya chiqish joylaridan 4 m dan kam boʻlgan masofada joylashtirish;

g) savdo zallarida yonuvchi gazlar bilan toʻldirilgan ballonlarni oʻrnatish;

d) zina kataklari oldidagi maydonchalarda, tambur, xoll, vestibyul, yoʻlaklar va boshqa evakuatsiya yoʻllarida savdo-sotiq bilan shugʻullanish, savdo va oʻyin apparatlarini joylashtirish (oʻrnatish).

359. Savdo zallarida va evakuatsiya yoʻllarida yonuvchi moddalar, chiqindilar, qadoqlar (mahsulotlar oʻraladigan yoki solinadigan qop, yashik, karton va hokazo) va konteynerlarni vaqtincha saqlash taqiqlanadi.

360. Yonuvchi yoki yonmaydigan tovar mahsulotlarini yonadigan qadoqlarda, deraza (tuynuk) yoki tutun tortish tizimi mavjud boʻlmagan xonalarda saqlash taqiqlanadi.

361. Yarim tayyor mahsulotlarni idishsiz (qadoqsiz) koʻtarib-tushirish uchun moʻljallangan shaxtali yuklash koʻtargichlar tuynuklari faqat ularni yuklash davrida ochiladigan zaslonkalar bilan taʼminlanishi lozim.

362. Savdo maydonlarida odamlarning ommaviy boʻlishi bilan bogʻliq savdo-sotiq, aksiyalar va boshqa shu kabi tadbirlarni oʻtkazishni tashkil etuvchi masʼullar yongʻin xavfsizligini taʼminlash boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar koʻrishi, shu jumladan, savdo maydonlariga tashrif buyuruvchilarni loyihada nazarda tutilgan sonidan oshib ketishini cheklashga, shuningdek, ularning bajarilishi uchun javobgar shaxslarni tayinlashga majbur.

363. Ish jarayonida (vaqtida) evakuatsiya yoʻllarida va oʻtish joylarida yuk va tovarlarni ortish (tushirish) taqiqlanadi.

364. Ish jarayonida (vaqtida) yuklarni qabul qilish va olib chiqish ishlari savdo obyektlarining (binolarning) orqa tomonidan xaridorlarning savdo obyektlarida (binolarida) harakatlanishiga va chiqishiga xalaqit bermagan holda amalga oshirilishi lozim.

365. Har birining hajmi 1 L dan oshadigan shisha idishlarga qadoqlangan maishiy kimyo vositalari, lok, boʻyoqlar va boshqa yengil alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar, shuningdek, “Yongʻin xavfi mavjud”, “Ochiq olov yaqinida sepilmasin” ogohlantiruvchi yozuvlari boʻlmagan yongʻin chiqish xavfi mavjud boʻlgan tovar va mahsulotlarni sotish taqiqlanadi.

366. Yongʻin chiqish xavfi mavjud boʻlgan mahsulotlarni qadoqlash ishlari faqat ushbu maqsad uchun moʻljallangan maxsus xonalarda amalga oshirilishi lozim.

367. Savdo obyektlarining binolarida (pavilyonlarida) muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlgan va ishlab chiqaruvchining foydalanish qoidalariga rioya qilgan holda moyli elektrradiatorlar va elektrokalorifer isitish uskunalaridan foydalanishga ruxsat etiladi.

368. Elektr isitgichlardan doimiy ravishda yonmaydigan tagliklarga oʻrnatilgan holda foydalanish lozim. Isitish qurilmasining issiqlik tarqatish (qizish) yuzasi yonuvchan materiallar hamda bino (inshootlar) konstruksiyalaridan kamida 0,5 m uzoqlikda boʻlishi lozim.

369. Kerosin va boshqa yonuvchi suyuqliklarni idishlarga quyish yoʻli bilan savdo qilish hamda ularni saqlash faqat devorlari, shu jumladan, pol qismi yonmaydigan materiallardan ishlangan xonalarda amalga oshirilishiga ruxsat beriladi. Avariya holatida yonuvchi suyuqliklar tarqalishining oldini olish maqsadida ushbu xonalarning pol sathi qoʻshni xonalarning pol sathidan past boʻlishi lozim. Ushbu binolarda isitish pechlaridan foydalanish taqiqlanadi.

370. Kerosin va boshqa yonuvchi suyuqliklar solingan sigʻimlar (rezervuar, bochka) oʻrnatilgan (saqlanayotgan) omborlar bilan savdo zallari oraligʻi yongʻinga qarshi devorlar bilan ajratilishi lozim. Sigʻimlarning hajmi 5 m³ dan yuqori boʻlishi mumkin emas.

371. Rezervuardan tarqatish sigʻimlariga yonuvchi suyuqliklarni uzatib beruvchi quvurlar statsionar qotirilgan boʻlishi va ularni tarqatish sigʻimlariga ulangan joylari joʻmraklar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Tarqatish sigʻimlarining hajmi 100 L gacha boʻlishi kerak. Quvurlar va tarqatish sigʻimlari kamida ikkita joydan yerga ulangan boʻlishi lozim. Yerga ulanishning ishonchliligi elektr qarshilikni oʻlchash yoʻli bilan kamida 1 yilda bir marta tekshirilishi kerak.

372. Kerosinni tarqatish peshtaxtasi (rastasi) yonmaydigan va zarbadan uchqun chiqishini istisno etadigan materialdan qoplangan boʻlishi lozim.

373. Kerosin savdosi amalga oshirilayotgan binolarda (inshootlarda) qadoqlash materiallarini (payraxa, somon, qogʻoz va boshqalarni) saqlash taqiqlanadi.

374. Kerosin va boshqa yonuvchi suyuqliklardan boʻshatilgan (boʻshagan) idishlar faqat maxsus ajratilgan maydonlarda saqlanish lozim.

375. Ochiq maydonlarda yoki binolarda (inshootlarda) belgilangan tartibda tashkil etilgan kiyim bozorlarida tashkilot rahbari quyidagi yongʻin xavfsizligi talablari bajarilishini taʼminlaydi:

a) evakuatsiya yoʻllariga olib boruvchi yoʻlaklar va oʻtish joylaridagi savdo rastalarning oʻtish qatorlarining kengligi 2 m dan kam boʻlmasligini;

b) savdo qatorlarining har 30 m dan soʻng kengligi kamida 1,4 m boʻlgan koʻndalang yoʻlaklar boʻlishini.

376. Yarmarkalar va bozorlarda yongʻin sodir boʻlganda odamlarni va moddiy boyliklarni evakuatsiya qilish, binolarni va hududni tark etish rejalari (sxemasi) hamda xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning majburiyatlari ishlab chiqilishi lozim.

Yongʻin sodir boʻlganda fuqarolarga xabar berish va ularni evakuatsiya qilish boʻyicha tovushli xabar berish moslamalarini yoqish va ishlatish tartibi hamda xabar berish matni yarmarka va bozorlar rahbariyati tomonidan ishlab chiqiladi.

377. Yarmarka va bozorlar hududiga yongʻin-qutqaruv avtomobillari kirib-chiqishi uchun kengligi 5 m dan kam boʻlmagan darvoza boʻlishi kerak. Agar ushbu obyektlar hududi bir gektardan oshiq boʻlsa, hudud relyefiga qarab bir nechta kirish joylari tashkil etilishi mumkin, lekin ularning soni kamida ikkita boʻlishi lozim. Yarmarka va bozorlarning ish vaqtida ularning hududlariga kirish darvozalari va ularga borish yoʻllari doimo ochiq boʻlishi lozim.

378. Yarmarka va bozorlarda savdo rastalari, binolar, inshootlar, omborlar, yongʻinga qarshi suv manbalarining joylashuvi, ularga yongʻin-qutqaruv avtomobillarini olib boruvchi yoʻllar, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari oʻrnatilgan joylar, shuningdek, xaridorlarning yurish va oʻtish yoʻlaklari koʻrsatilgan sxemalar ishlab chiqilgan boʻlishi kerak.

379. Yarmarka va bozorlarning maxsus ajratilgan hududlarida har bir gʻuruhda 10 tadan avtomobillar va ularning tirkamalari hamda 20 tadan savdo palatkalarini oʻrnatishga ruxsat beriladi. Bunda ularning umumiy maydoni 160 m² dan oshmasligi kerak.

380. Transport vositalari koʻrgazmalari oʻtkaziladigan binolarda (inshootlarda) va ochiq maydonlarda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

a) transport vositalarini joylashtirish tartibini buzish;

b) transport vositalari orasidagi masofani, shuningdek, ulardan binolargacha (inshootlargacha) belgilangan masofani qisqartirish;

v) chiqish darvozalarini toʻsib quyish;

g) binolarda transport vositalariga yonilgʻi va moylarni quyish hamda ularni toʻkib olish;

d) transport vositalarini yonilgʻi baklarining qopqoqlarini (ogʻzini) ochiq holda saqlash;

e) binoda (inshootda) boʻlgan transport vositalarining akkumulyatorlarini ularning oʻzida (yechib olmasdan) zaryadlash;

yo) transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish.

381. Oʻq-dorilar (porox, kapsyulalar, patronlar), pirotexnika va boshqa portlovchi buyumlar savdosi maxsus doʻkonlarda amalga oshirilishi lozim.

Ushbu buyumlar savdosi uchun ixtisoslashtirilmagan binolarda (inshootlarda) maxsus savdo doʻkonlarini joylashtirish taqiqlanadi.

382. Bitta savdo maydonida qurol-yarogʻ va ularga tegishli patronlarni boshqa tovarlar bilan birlashgan holda sotish taqiqlanadi. Sport, ov va baliq ovlash aksessuarlari va qurol uchun ehtiyot qismlar bundan mustasno.

383. Oʻq-dori va pirotexnika buyumlari boshqa binolardan (inshootlardan) yongʻinga qarshi devorlar bilan ajratilgan xonalarga oʻrnatilgan metall shkaflarda saqlanishi lozim.

Ushbu metall shkaflarni yertoʻlalarda joylashtirish taqiqlanadi.

384. Oʻq-dori va pirotexnika buyumlarini, porox hamda kapsyulalarni yoki patronlarni bitta shkafda (seyfda) birga saqlash taqiqlanadi. Savdo doʻkonlaridagi (shu jumladan, doʻkonlarning omborxonasidagi) pirotexnika buyumlarning umumiy vazni 50 kg dan oshmasligi lozim.

385. Savdo doʻkonida (shu jumladan, doʻkon omborxonasida) 50 kg tutunli yoki 50 kg tutunsiz poroxni saqlash mumkin.

386. Poroxni faqat ishlab chiqaruvchi tomonidan qadoqlangan idishlarda sotish mumkin.

387. Savdo obyektlarida kuyidagilar taqiqlanadi:

a) pirotexnika buyumlarini ulardan foydalanish yoʻriqnomasisiz sotish;

b) pirotexnika buyumlarini ishlab chiqaruvchi tomonidan qadoqlangan idishlardan boshqalarida sotish;

v) pirotexnika buyumlarini xaridorlar uchun oson olish mumkin boʻlgan joylarda saqlash;

g) pirotexnika buyumlarini yongʻin xavfsizligi talablariga javob bermaydigan bino va inshootlarda saqlash.

388. Pirotexnika buyumlaridan foydalanish yoʻriqnomalarida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq yongʻin xavfsizligi qoidalariga rioya qilish yuzasidan koʻrsatmalar boʻlishi lozim. Isteʼmolchi uchun maʼlumotlarning mazmuni pirotexnika buyumlarining xavflilik darajasiga mos kelishi kerak.

389. Pirotexnika buyumlarining xavflilik darajasi akkreditatsiyalangan laboratoriya tomonidan oʻtkazilgan sinovlar natijalari bilan tasdiqlanishi lozim. Sinov natijalarini tasdiqlovchi hujjatlar (muvofiqlik sertifikati, sinov bayonnomasi yoki ularning nusxalari) sotuvchilarda saqlanishi kerak.

390. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarining binolarida, shuningdek, ommaviy tadbirlar (tomosha) oʻtkaziladigan xonalarda kamida ikkita evakuatsiya eshiklari boʻlishi kerak.

391. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida quyidagilar taqiqlanadi: