Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Xususiy tadbirkorlikda tashabbus koʻrsatish va uni ragʻbatlantirish toʻgʻrisida” 1995-yil 5-yanvardagi PF-1030-son Farmonini bajarish yuzasidan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonining qoidalarini amalga oshirish boʻyicha tadbirlar rejasi 1-ilovaga* muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasida xususiy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi Nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Respublikaning tijorat banklariga xususiy tadbirkorlik tuzilmalariga ularning arizalari va roʻyxatdan oʻtkazilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomalari asosida uch kun muddatda hisob-kitob schyotlarini ochish tavsiya etilsin.

4. “Oʻzulgurjibirjasavdo” uyushmasi vazirliklar, idoralar, konsernlar, uyushmalar va korporatsiyalar bilan birgalikda tovar ishlab chiqaruvchi tadbirkorlarga ularning buyurtmanomalariga binoan respublika korxonalari tomonidan ishlab chiqarilayotgan xomashyo va materiallarni odatda doimiy faoliyat koʻrsatuvchi yarmarka, Respublika tovar-xomashyo birjasi hamda “Oʻzulgurjibirjasavdo” uyushmasining boshqa ulgurji-vositachilik tuzilmalari orqali shartnomaviy asosda sotilishini taʼminlasin.

6. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimlari kichik va oʻrta biznesni rivojlantirishga koʻmaklashuvchi jamgʻarmaning hududiy boʻlimlarini shakllantirishda, ijaraga berish yoki sotish yoʻli bilan zarur xonalar ajratilishiga hamda ularning unumli ishlashi uchun tegishli shart-sharoitlar yaratishda har tomonlama koʻmaklashsinlar.

7. Toshkent shahar hokimligi (Toʻlaganov) Respublika koʻchmas mulk va fond birjalarini joylashtirish uchun Pravda Vostoka koʻchasi, 10-uyda joylashgan sobiq Sverdlov nomidagi konsert zali binosini ajratsin.

Davlat mulki qoʻmitasi (Fofurov), “Oʻzsuvqurilish” davlat konserni (Rakitin) koʻrsatib oʻtilgan binoni rekonstruksiya qilishni nihoyasiga yetkazsinlar.

8. Vazirlar Mahkamasining 1992-yil 26-fevraldagi 85-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasida xususiy tadbirkorlik toʻgʻrisidagi Nizom oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining tegishli oʻrinbosarlariga yuklansin.

1. Xususiy tadbirkorlik — bu fuqarolar (alohida fuqaro) tomonidan oʻzlarining tavakkalchiliklari va mulkiy javobgarliklari ostida, shaxsiy daromad (foyda) olish maqsadida amaldagi qonunchilik doirasida amalga oshiriladigan tashabbuskor xoʻjalik faoliyatidir.

Faoliyatni yollanma mehnatni jalb qilgan holda amalga oshirayotgan xususiy tadbirkor yuridik shaxs sifatida ish koʻradi va korxonani roʻyxatdan oʻtkazishga majburdir.

Yollanma mehnatdan foydalanmaydigan xususiy tadbirkor (yakka tadbirkorlik) oʻz faoliyatini yuridik shaxsni tashkil qilmay amalga oshirishga haqlidir.

2. Xususiy tadbirkorning mulki davlat, kooperativ yoki boshqa korxonaning barcha mulki yoki uning bir qismi fuqaro mulkiga oʻtishi yoki u tomonidan xarid qilinishi, ijaradagi mulk sotib olinishi yoki u qonunda nazarda tutilgan boshqacha usullarda qoʻlga kiritilishi asosida yuzaga keladi.

3. Tadbirkorning xususiy mulkiga asoslangan korxona Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlariga va mazkur Nizomga muvofiq faoliyat yurituvchi xususiy korxona hisoblanadi. Oʻzining tashkiliy-huquqiy shakliga koʻra xususiy korxona unitar korxona hisoblanadi.

Ushbu Nizom xorijiy fuqarolar ishtirokidagi xususiy korxonalarni tashkil qilish, ularning faoliyati hamda ularni tugatishning huquqiy va iqtisodiy asoslariga tatbiq etiladi.

Mazkur Nizomning amal qilishi dehqon xoʻjaliklarini tashkil etish, ularning faoliyat koʻrsatishi va ularni tugatishning huquqiy va iqtisodiy asoslariga tatbiq qilinmaydi.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasida xususiy korxonaning tashkil etilishi, faoliyat koʻrsatishi va tugatilishining xususiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy asoslari, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunchiligi bilan tartibga solinadi.

5. Xususiy korxonalar yuridik shaxs hisoblanadilar, mustaqil balansga, muhrga, hisob-kitob schyotiga ega boʻladilar.

6. Xususiy korxona oʻzi joylashgan joydagi tumanlar, shaharlar va shaharlardagi tumanlar xokimliklarida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab yuridik shaxs huquqini oladi.

7. Xususiy korxonalar oʻz filiallari, shuʼba korxonalari va vakolatxonalarini tashkil etishlari mumkin.

8. Xususiy korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazish tadbirkorlik subyektlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish va hisobga qoʻyish uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Bunda xususiy korxonani tumanlar, shaharlar va shaharlardagi tumanlar hokimliklarida davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun quyidagi hujjatlar taqdim etiladi:

a) davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisida ariza (1-ilova);

b) korxona ustavi (notarial tasdigʻisiz, muassis tomonidan tasdiqlangan);

v) korxonaning pochta manzilini tasdiqlovchi hujjat;

g) korxonani roʻyxatdan oʻtkazganlik uchun belgilangan miqdordagi yigʻim toʻlanganligi toʻgʻrisidagi bank toʻlov hujjati;

d) savdo va savdo-vositachilik xususiy korxonalari yuqorida sanab oʻtilgan hujjatlardan tashqari oʻzlarida oʻz ustav faoliyatiga muvofiq savdo, omborxona maydonlari va asbob-uskunalar, shu jumladan chakana savdo korxonalari — nazorat-kassa apparatlari yoki ularni sotib olish yoxud ijaraga olish uchun mablagʻlar mavjudligini tasdiqlovchi hujjatlarni ham taqdim etadidar.

9. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning qarori, shuningdek uning mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) noqonuniy deb topilgan hollarda ular tadbirkorga roʻyxatdan oʻtkazish rad etilganligi yoki roʻyxatdan oʻtkazish muddatlariga rioya etilmaganligi oqibatida yetkazilgan zararni toʻlaydilar va maʼnaviy ziyon oʻrnini qoplaydilar.

10. Roʻyxatdan oʻtkazilgan korxonaga: hokimning korxona roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi qarorining nusxasi, korxonaning roʻyxatdan oʻtkazilgan va hokimlik tomonidan tasdiqlangan ustavi va korxona korxonalar reyestriga albatta kiritilgan holda uning roʻyxatdan oʻtkazilgani toʻgʻrisida davlat orderi (2-ilova) beriladi.

Xususiy korxonaning yuridik shaxs sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi uning Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy aloqalar vazirligida tashqi iqtisodiy aloqalar) qatnashchisi sifatida qoʻshimcha ravishda roʻyxatdan oʻtkazilmasdan tashqi iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishi va vakolatli banklarda valyuta hisobvaraqlari ochish uchun asos boʻlib hisoblanadi.

Xususiy korxona vakolatli davlat organlarini oʻz pochta manzili oʻzgarganligi toʻgʻrisida oʻn kun muddatda xabardor qilishga majburdir. Vakolatli davlat organlarini oʻz pochta manzili oʻzgarganligi toʻgʻrisida xabardor qilmaganlik uchun xususiy korxonaning mansabdor shaxslari qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

Davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin bir yil oʻtgach xususiy korxona roʻyxatdan oʻtkazuvchi organga taʼsis hujjatlarida maʼlum qilingan ustav jamgʻarmasini shakllantirish tugallanganligi toʻgʻrisida maʼlumotnoma taqdim etishga majburdir. Ustav jamgʻarmasi shakllantirilmagan, biroq belgilangan eng kam miqdordan kam boʻlmagan, amalda shakllantirilgan miqdorgacha kamaytirilmagan yoki boshqacha tashkiliy-huquqiy shakllarga oʻzgartirilgan taqdirda roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ korxonalarni tugatish boʻyicha maxsus komissiyaga xususiy korxona bundan buyon faoliyat koʻrsatishining maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish uchun taqdimnoma kiritadi.

11. Xususiy korxona mulkini asosiy va aylanma mablagʻlar, shuningdek, qiymati korxonaning mustaqil balansida aks ettiriladigan boshqa boyliklar tashkil qiladi.

12. Xususiy korxona egasi oʻz mulkiga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga zid boʻlmaydigan har qanday harakatni amalga oshirishga haqlidir.

13. Xususiy korxona majburiyatlar boʻyicha shaxsiy mulk huquqida korxona egasiga tegishli boʻlgan oʻz mulki bilan javob beradi.

14. Xususiy korxona egasi ishlab chiqarish, tijorat va yuridik mustaqillikka ega boʻladi. Korxona egasi xususiy korxonani boshqarishni tashkil etadi.

15. Xususiy korxona oʻz mahsuloti (ishlar, xizmatlar)ni, ishlab chiqarish chigitlarini mustaqil yoki shartnoma asosida belgilanadigan narxlar va tariflar boʻyicha sotadi.

16. Tadbirkorlik faoliyati subyektlarining barcha ishlab chiqarish xarajatlari qoplangandan, soliqlar, yigʻmalar va boshqa majburiy toʻlovlar toʻlangandan, shuningdek, kreditorlar bilan hisob-kitob qilingandan soʻng qoladigan daromadi (foydasi) ularning xohishiga koʻra foydalaniladi.

17. Faoliyatni xususiy mulk asosida amalga oshirayotgan xususiy tadbirkorlarning daromadlariga mulk egasining shaxsiy daromadi sifatida qaraladi va amaldagi qonunchilikka muvofiq soliq solinadi.

18. Xususiy tadbirkor pul mablagʻlarini saqlash va barcha turdagi hisob-kitob, kredit hamda kassa operatsiyalarini amalga oshirish uchun istalgan bankda hisob-kitob va boshqa schyotlarni ochishga haqlidir.

19. Xususiy korxona tomonidan ishlab chiqariladigan buyumlar, ularda firma belgisi yoki ishlab chiqaruvchining familiyasi, buyumning nomi yoki ramzi, buyumni ifodalovchi boshqa maʼlumotlar koʻrsatilib, albatta markirovka qilinishi kerak.

20. Xususiy korxona belgilangan shakllar boʻyicha statistika va buxgalteriya hisobini yuritadi. Xususiy korxona egasi hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi uchun qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradi,

21. Xususiy korxona faoliyatini tekshirish nazorat organlari tomonidan ularning belgilangan vakolatlari doirasida, shuningdek auditorlik tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

Xususiy korxonalar faoliyatini tekshirish jarayonida nazorat va huquqni muhofaza qilish organlarining mansabdor shaxslari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tekshirishlarni roʻyxatga olish daftariga qayd yozuvini kiritadilar.

Xususiy korxonaning faoliyati tekshirilganda tekshiruvchi organlar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq korxonaning tijorat sirini tashkil qiluvchi maʼlumotlarning saqlanishiga rioya etilishini va oshkor qilinmasligini taʼminlaydilar.

22. Xususiy korxonalar xodimlarni tomonlarning huquq va majburiyatlari koʻrsatilib yozma shaklda tuzilgan mehnat shartnomasi (kontrakti) boʻyicha yollaydilar,

23. Mehnat shartnomasi (kontrakti) quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi:

maʼlum ixtisoslik, malaka yoki lavozim boʻyicha ishni bajarish majburiyati;

kontrakt tuzilgan muddat;

mehnat sharoitlari va unga haq toʻlash, ijtimoiy va tibbiy sugʻurta hamda ijtimoiy taʼminot tartibi;

xodimning ijtimoiy himoyalanganligi;

mehnat shartnomasini buzganlik uchun javobgarlik;

tomonlarning kelishuviga koʻra boshqa maʼlumotlar.

24. Xususiy korxona Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari talablariga rioya qilishga, korxonadagi ichki mehnat tartibi qoidalarini belgilashga, mehnat xavfsizligi, sanitariya va gigiyenasi talablariga rioya qilinishini taʼminlashga majburdir.

25. Xususiy korxonada ishlayotgan xodimlarga belgilangan tartibda mehnat daftarchasi beriladi.

26. Yollanib ishlayotgan shaxslar mehnatiga shartnoma yoki kontraktda koʻrsatib oʻtilgan haq toʻlash davlat tomonidan belgilangan eng kam ish haqi miqdoridan kam boʻlishi mumkin emas.

27. Xususiy tadbirkor Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq ijtimoiy va tibbiy sugʻurta hamda ijtimoiy taʼminot jamgʻarmalariga majburiy ajratmalar ajratadi.

28. Xususiy korxonalarda mehnatga oid nizolar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq hal qilinadi.

29. Xususiy korxona mol-mulk egasining qaroriga koʻra yoxud qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda sudning (xoʻjalik sudining) qarori bilan tugatiladi.

30. Shaxsiy korxona davlat roʻyxatiga olish reyestridan chiqarilgan paytdan boshlab tugatilgan hisoblanadi.

31. Mablagʻlarning budjet va tashkilotlar, tugatilgan shaxsiy korxona xodimlaridan qarzlar belgilangan tartibda toʻlangandan soʻng qolgan qismi korxona egasiga tegishli boʻladi.

32. Yakka tartibdagi tadbirkorlik xususiy tadbirkorlik shakllaridan biri hisoblanadi va jismoniy shaxs tomonidan yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiriladi.

33. Yakka tadbirkorni davlat roʻyxatidan oʻtkazish “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

34. Oʻzbekiston Respublikasida qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish istagini bildirgan jismoniy shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazish mazkur shaxs doimiy istiqomat qiluvchi tuman, shahar, shahardagi tuman hokimligi tomonidan ariza hamda tegishli hujjatlar taqdim etilgan vaqtdan boshlab uch kun mobaynida amalga oshiriladi. Davlat roʻyxatidan oʻtkazish rad etilgan hollarda roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ uch kun ichida bu toʻgʻrida jismoniy shaxsga yozma ravishda xabar berishi shart. Agar belgilangan muddatda roʻyxatdan oʻtkazish amalga oshirilmagan yoki tadbirkor asossiz deb hisoblagan sabablarga koʻra rad etilgan boʻlsa, tadbirkor sudga murojaat qilishi mumkin. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organning qarori, shuningdek uning mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) noqonuniy deb topilgan hollarda ular tadbirkorga roʻyxatdan oʻtkazish rad etilganligi yoki roʻyxatdan oʻtkazish muddatlariga rioya etilmaganligi oqibatida yetkazilgan zarar va maʼnaviy ziyon oʻrnini qoplaydilar.

35. Tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanish istagini bildirgan jismoniy shaxsni davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun tuman, shahar va shahardagi tuman hokimliklariga ariza (3-ilova), 3X4 sm oʻlchamli bir dona fotosurat, pasport, shuningdek roʻyxatdan oʻtkazilganligi uchun belgilangan miqdorda roʻyxatdan oʻtkazish yigʻimi toʻlanganligidan dalolat beruvchi hujjat taqdim etiladi.

Agar jismoniy shaxs arizada tadbirkorlik faoliyati amalga oshiriladigan joy sifatida mahalliy davlat hokimiyati organlari ushbu maqsadlar uchun nazarda tutmagan manzilni koʻrsatgan boʻlsa, qoʻshimcha ravishda unda bunday joyning mavjudligini tasdiqlovchi hujjat (ijara shartnomasi, ijaraga beruvchining kafolat xati, mulkiy huquqqa doir dalolatnoma, turar joyning noturar-joy toifasiga oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma va boshqalar) taqdim etiladi.

36. Yakka tartibdagi tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan jismoniy shaxsga, uni albatta yakka tartibdagi tadbirkorlar reyestriga kiritgan holda, uning arizasida koʻrsatilgan muddatga yakka tartibdagi tadbirkorni davlat roʻyxatdan oʻtkazilganlik toʻgʻrisida guvohnoma (4-ilova) beriladi. Mazkur guvohnoma biror-bir qoʻshimcha kelishuvlarsiz bankda hisobvaragʻi ochish, muhrlar va boshqa rekvizitlar tayyorlatish uchun asos boʻladi.

Jismoniy shaxs yakka tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganidan soʻng qonun hujjatlarida belgilangan tartibda soliq organlarida hisobga turadi, hisobga qoʻyish uchun davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomaning nusxasi asos hisoblanadi.

36. Davlat xususiy tadbirkorning huquqlariga va qonuniy manfaatlariga rioya qilinishini kafolatlaydi, erkin halol raqobat uchun sharoit yaratadi, moddiy-ashyoviy, moliyaviy, mehnat, axborot va boshqa resurslarni olishda, bu resurslar bozorining monopoliya qilinishiga yoʻl qoʻymay, teng imkoniyatlarni taʼminlaydi.

37. Agar davlat yoki boshqa organ tomonidan uning vakolatiga yoki qonunchilik talablariga muvofiq kelmaydigan hujjat chiqarilishi natijasida xususiy tadbirkorning huquqi buzilsa, u bunday hujjatni qonuniy kuchga ega emas deb eʼtirof etish toʻgʻrisida ariza bilan sudga murojaat qilishga haqlidir.

39. Xususiy tadbirkorlik subyektiga yetkazilgan zarar, zararni yetkazgan shaxs tomonidan toʻliq miqdorda, boy berilgan foydani ham qoʻshib hisoblagan holda qoplanadi. Qonun zarar oʻrnini qoplash majburiyatini zararni yetkazuvchi hisoblanmaydigan shaxs zimmasiga yuklashi mumkin.

Xususiy tadbirkorlik subyektiga davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarining noqonuniy qarorlari natijasida yetkazilgan zarar, sud qaroriga asosan, mazkur organlar mansabdor shaxslarining aybidan qatʼi nazar, qoplanadi.

Xususiy tadbirkorlik subyektiga davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) oqibatida yetkazilgan zarar sud qaroriga asosan qoplanadi.