O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi qaror qiladi:

O‘zbekiston Respublikasining quyidagi qonun hujjatlariga o‘zgartishlar va qo‘shimchalar kiritilsin:

II. O‘zbekiston Respublikasining 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining Davlat bayrog‘i to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 1, 27-modda):

1) 5-moddasida:

1-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“1) doimiy suratda:

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti devonining binosida;

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining binosida;

O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining binosida;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi va hukumatining binosida;

O‘zbekiston Respublikasi mahalliy davlat hokimiyati organlarining binosida;

sudlarning binosida”.

4-banddagi “O‘zbekiston Respublikasi xalq deputatlari” degan so‘zlar “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputatlari” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

6-banddagi “Oliy Kengashining Raisi”, “O‘zbekiston Respublikasining mudofaa ishlari vaziri — Milliy gvardiya qo‘mondoni” degan so‘zlar tegishincha “Oliy Majlisining Raisi”, “O‘zbekiston Respublikasining mudofaa vaziri” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

2) 9-moddasining birinchi qismidagi “Oliy Kengashi Rayosatining qaroriga muvofiq” degan so‘zlar “Prezidentining Farmoniga muvofiq” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

3) 12-moddasidagi “xalq deputatlari mahalliy Sovetlari ijroiya qo‘mitalariga” degan so‘zlar “viloyatlar, tumanlar va shaharlarning hokimliklariga” degan so‘zlar bilan almashtirilsin”.

IV. O‘zbekiston Respublikasining 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Davlat gerbi to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil, № 9, 328-modda):

1) 3-moddasining ikkinchi qismidagi “yarim oy va yulduzlar — oltin rangida” degan so‘zlar “yarim oy va yulduzlar — oq rangda” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

2) 4-moddasida:

birinchi qism 1-bandining “b”, “d” va “e” kichik bandlari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“b) O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining binosida”;

“d) O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga qarashli boshqa organlarning binolarida;

e) sudlarning binolarida”;

birinchi qismning 2, 3 va 4-bandlari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“2) O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining sessiyalari, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Kengashining, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlislari, xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining sessiyalari o‘tkazilayotgan zallarda, sudlarning sud majlislari zallarida, shuningdek tug‘ilish va nikoh tantanali suratda ro‘yxatga olinadigan xonalarda;

3) O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va uning devoni, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, uning Kengashi, qo‘mitalari, komissiyalari va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Kotibiyati, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, O‘zbekiston Respublikasi diplomatiya vakolatxonalari va konsullik muassasalari, O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari va davlat qo‘mitalarining, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga qarashli boshqa organlarning, sudlarning, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi, O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlari, mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlarining, davlat notarial idoralarining, O‘zbekiston Respublikasi bank muassasalari va tashkilotlarining, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan muhrlari va hujjat blankalarida gerbning tasvirini tushirish huquqi berilgan respublika va mahalliy bo‘ysunuvdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning muhrlari va hujjat blankalarida;

4) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining rasmiy nashrlarida”;

ikkinchi qismdagi “sudlar va hakamlik sudlari — sud o‘tkaziladigan Majlis zallarida” degan so‘zlar “sudlarning sud majlislari zallarida” degan so‘zlar bilan almashtirilsin.

VII. O‘zbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 1, 3-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda):

1) 53-moddasi quyidagi mazmundagi to‘rtinchi qism bilan to‘ldirilsin:

“Turar joylar yoki yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar, mulk shaklidan qat’i nazar, davlatga xoinlik qilish, konstitutsiyaviy tuzumga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga tajovuz qilish, terrorizm, qo‘poruvchilik jinoyatlari sodir etish uchun foydalanilgan yoxud bu jinoyatlar qasddan odam o‘ldirish, bosqinchilik, talonchilik yoki boshqa og‘ir, o‘ta og‘ir jinoyatlar bilan bog‘liq bo‘lgan hollarda — bu joylar davlat foydasiga musodara qilinadi”;

2) 178-moddasida:

birinchi qismning sanksiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“eng kam oylik ish haqining yetmish besh baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yildan besh yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoxud mol-mulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay, besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi”;

ikkinchi qismning sanksiyasidagi “mol-mulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay, uch yildan besh yilgacha” degan so‘zlar “mol-mulk musodara qilinib, besh yildan sakkiz yilgacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismning sanksiyasidagi “mol-mulk musodara qilinib, besh yildan o‘n yilgacha” degan so‘zlar “mol-mulk musodara qilinib, sakkiz yildan o‘n ikki yilgacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

3) Kodeks quyidagi mazmundagi 184¹-modda bilan to‘ldirilsin:

Budjet intizomini buzish, ya’ni budjet mablag‘larini budjetda yoki budjetdan moliyalanadigan muassasalar va tashkilotlarning smetalarida nazarda tutilmagan xarajatlarga yo‘llash, shunday muassasalar va tashkilotlarda xarajatlar qismi bo‘yicha budjetdan ajratilgan mablag‘larning limitlardan ortib ketishi, shtat-smeta intizomini buzish, shunday qilmish uchun ma’muriy jazo qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, —

eng kam oylik ish haqining ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki bir yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud olti oygacha qamoq bilan jazolanadi.

O‘sha qilmish ko‘p miqdorda sodir etilgan bo‘lsa, —

eng kam oylik ish haqining ellik baravaridan yetmish besh baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

O‘sha qilmish juda ko‘p miqdorda sodir etilgan bo‘lsa, —

eng kam oylik ish haqining yetmish besh baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki ikki yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Budjetdan moliyalanadigan muassasalar va tashkilotlarga ish haqi, nafaqalar, stipendiyalar va ularga tenglashtirilgan boshqa xarajatlar to‘lovi uchun pul mablag‘lari berish banklarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari tomonidan asossiz ravishda kechiktirilganligi, shunday harakatlar uchun ma’muriy jazo qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, —

eng kam oylik ish haqining ellik baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoxud bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi”;

4) 216-moddasining nomi va dispozitsiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

G‘ayriqonuniy jamoat birlashmalari yoki diniy tashkilotlarni qonunga xilof ravishda tuzish yoki ularning faoliyatini tiklash, shuningdek bunday birlashmalar yoki tashkilotlar faoliyatida faol qatnashish —”;

5) 216¹-moddasining nomi va dispozitsiyasidagi “Faoliyati taqiqlangan”, “Faoliyati O‘zbekiston Respublikasida taqiqlangan” degan so‘zlar tegishincha “G‘ayriqonuniy”, “O‘zbekiston Respublikasida G‘ayriqonuniy” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

6) 224-moddasida:

birinchi qismning dispozitsiyasidagi “ro‘yxatdan o‘tish, propiska” degan so‘zlar “vaqtincha yoki doimiy propiska” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

birinchi qismning sanksiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“eng kam oylik ish haqining ellik baravaridan yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki bir yildan uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi”;

uchinchi qismning dispozitsiyasidagi “mazkur fuqarolarning chet el pasportlarini o‘z vaqtida ro‘yxatdan o‘tkazishga, ular shu erda bo‘lishining belgilangan muddati o‘tgach chiqib ketishlarini ta’minlashga” degan so‘zlar “mazkur fuqarolarning vaqtincha propiskadan o‘tishlarini, shuningdek ular shu erda bo‘lishining belgilangan muddati o‘tgach chiqib ketishlarini ta’minlashga” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismning sanksiyasidagi “yetmish besh baravarigacha” degan so‘zlar “yuz baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

7) Kodeks quyidagi mazmundagi 244²-moddasi bilan to‘ldirilsin:

Diniy ekstremistik, separatistik, fundamentalistik yoki boshqa taqiqlangan tashkilotlar tuzish, ularga rahbarlik qilish, ularda ishtirok etish —

mol-mulk musodara qilinib, besh yildan o‘n besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

O‘sha harakatlar — og‘ir oqibatlar kelib chiqishiga sabab bo‘lsa, —

mol-mulk musodara qilinib, o‘n besh yildan yigirma yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Basharti shaxs taqiqlangan tashkilotlar mavjudligi to‘g‘risida o‘z ixtiyori bilan xabar qilgan va jinoyatni ochishga yordam bergan bo‘lsa, u ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan jinoyat uchun javobgarlikdan ozod qilinadi”.

VIII. O‘zbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 2, 5-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 269-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda):

1) 48-moddasining birinchi qismidagi “qaror yoki ushlanganligi to‘g‘risidagi bayonnoma unga ma’lum qilingan paytdan boshlab” degan so‘zlar “qaror unga ma’lum qilingan paytdan yoki u ushlangan paytdan boshlab” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

2) 49-moddasining uchinchi qismidagi “qaror yoxud ushlanganligi to‘g‘risidagi bayonnoma e’lon qilingan paytdan boshlab” degan so‘zlar “qaror e’lon qilingan paytdan yoxud u ushlangan paytdan boshlab” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

3) 53-moddasining birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Himoyachi: manfaatlarini himoya qilayotgan shaxsning nimada gumon qilinayotganligi yoki ayblanayotganligini bilish; ishda ishtirok etish uchun o‘ziga ijozat berilgani to‘g‘risida surishtiruv, dastlabki tergov organlari va suddan yozma ravishda tasdiq talab qilish; gumon qilinuvchi so‘roq qilinayotganda ishtirok etish, shaxsga ayblov e’lon qilinayotganda hozir bo‘lish hamda ayblanuvchi so‘roq qilinayotganda, shuningdek ularning ishtirokida o‘tkaziladigan boshqa tergov harakatlarida qatnashish va gumon qilinuvchiga, ayblanuvchiga, guvohlarga, ekspertlarga, mutaxassislarga savollar berish; surishtiruvchi yoki tergovchining ruxsati bilan boshqa tergov harakatlari yurgizilayotganda ishtirok etish; o‘zi qatnashgan tergov harakatlarining yuritilishi xususida yozma mulohazalar berish; iltimosnoma berish va rad etish; dalillar taqdim qilish; davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan hamda jamoat birlashmalaridan himoyani amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan ma’lumotnomalar, tavsifnomalar va boshqa hujjatlar so‘rab olish; gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi ishtirokida o‘tkazilgan protsessual harakatlarga oid hujjatlar bilan, dastlabki tergov tamom bo‘lgandan keyin esa, jinoyat ishiga doir barcha materiallar bilan tanishish va ulardan kerakli ma’lumotlarni yozib olish; agar himoyani amalga oshirish zaruriyati taqozo etsa, davlat sirlari, tijorat siri yoki boshqa sir hisoblangan ma’lumot bilan qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda tanishish; ishning suddagi muhokamasida taraf sifatida ishtirok etish; surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning va sudning harakatlari hamda qarorlari ustidan shikoyatlar keltirish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish va u haqda o‘z mulohazalarini bildirish; ish bo‘yicha keltirilgan shikoyatlar, protestlardan xabardor bo‘lish va ularga nisbatan e’tirozlar bildirish; kassatsiya va nazorat instansiyasi sudi majlislarida ishtirok etish huquqiga egadir”;

4) 216-moddasining ikkinchi qismidagi “Ushlab turilgan va qamoqqa olinganlar saqlanadigan joy ma’muriyati: qamoqqa olinganlarga ayblov xulosasining nusxasini, shuningdek sudning hukmi va ajrimining nusxasini ular kelib tushgan kunda topshirishni ta’minlashi” degan so‘zlar “Ushlab turilgan va qamoqqa olinganlar saqlanadigan joy ma’muriyati: ushlab turilganlar va qamoqqa olinganlarga advokat bilan moneliksiz va holi uchrashish hamda undan maslahat olish uchun zarur shart-sharoitlarni ta’minlashi; qamoqqa olinganlarga ayblov xulosasining nusxasini, shuningdek sudning hukmi va ajrimining nusxasini ular kelib tushgan kunda topshirishni ta’minlashi” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

5) 290-moddasi quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan to‘ldirilsin:

“Turar joylar yoki yashash uchun mo‘ljallanmagan joylar, mulk shaklidan qat’i nazar, davlatga xoinlik qilish, konstitutsiyaviy tuzumga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentiga tajovuz qilish, terrorizm, qo‘poruvchilik jinoyatlari sodir etish uchun foydalanilgan yoxud bu jinoyatlar qasddan odam o‘ldirish, bosqinchilik, talonchilik yoki boshqa og‘ir, o‘ta og‘ir jinoyatlar bilan bog‘liq bo‘lgan hollarda — bu joylar xatlanadi”;

uchinchi, to‘rtinchi, beshinchi, oltinchi, yettinchi va sakkizinchi qismlar tegishincha to‘rtinchi, beshinchi, oltinchi, yettinchi, sakkizinchi va to‘qqizinchi qismlar deb hisoblansin;

6) 345-moddasida:

ikkinchi qism “183” raqamidan keyin “184¹” degan raqam bilan to‘ldirilsin, “244¹” raqami esa chiqarib tashlansin;

oltinchi qismdagi “167-moddasida” degan so‘zlar “167, 244¹, 244²-moddalarida” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

7) 479-moddasi to‘rtinchi qismining ikkinchi jumlasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Ishni nazorat tartibida ko‘rish chog‘ida himoyachi ishtirok etishga haqlidir, boshqa shaxslar esa zarurat tug‘ilgan hollarda taklif etiladilar”.

IX. O‘zbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 3, 6-modda; O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 9, 193-modda, № 12, 269-modda; 1996-yil, № 5-6, 69-modda, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 4-5, 126-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 3, 38-modda, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda):

1) Kodeks quyidagi mazmundagi 104¹-modda bilan to‘ldirilsin:

Qishloq xo‘jalik ekinlarining navini yangilash va nav joylashtirish tartibini buzish —

mansabdor shaxslarga eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

2) 159-moddasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

Turar joylarni saqlash va ulardan foydalanish, umum foydalanadigan joylarni sanitariya holatida saqlash qoidalarini buzish, uy-joy fondidan texnik foydalanish qoidalari va normalarini buzish, ko‘p kvartirali uylardagi turar joylarda chorva mollarni, xuddi shuningdek odamlarning salomatligiga xavf soluvchi hayvonlarni boqish —

fuqarolarga eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — o‘n baravaridan o‘n besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

3) 160-moddasining sanksiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

4) 171-moddasida:

birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarning sanksiyalaridagi “uch baravaridan besh baravarigacha” degan so‘zlar “sakkiz baravaridan o‘n ikki baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

to‘rtinchi qismdagi “ikkinchi va uchinchi qismlarida” degan so‘zlar “birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida” degan so‘zlar bilan, “besh baravaridan o‘n baravarigacha” degan so‘zlar esa “o‘n ikki baravaridan o‘n besh baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

5) Kodeks quyidagi mazmundagi 175² va 175³-moddalar bilan to‘ldirilsin:

Budjet intizomini buzish, ya’ni budjet mablag‘larini budjetda yoki budjetdan moliyalanadigan muassasalar va tashkilotlarning smetalarida nazarda tutilmagan xarajatlarga yo‘llash, shunday muassasalar va tashkilotlarda xarajatlar qismi bo‘yicha budjetdan ajratilgan mablag‘larning limitlardan ortib ketishi, shtat-smeta intizomini buzish —

mansabdor shaxslarga eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Budjetdan moliyalanadigan muassasalar va tashkilotlarga ish haqi, nafaqalar, stipendiyalar va ularga tenglashtirilgan boshqa xarajatlar to‘lovi uchun pul mablag‘lari berish banklarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari tomonidan asossiz ravishda kechiktirilganligi —

mansabdor shaxslarga eng kam ish haqining o‘n baravaridan o‘n besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Soliq to‘lovchilarning identifikatsiya raqamlarini qo‘llanish tartibini buzish —

fuqarolarga eng kam ish haqining bir baravaridan uch baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — uch baravaridan yetti baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

6) 176²-moddasining nomi va birinchi qismidagi “yoki bank rekvizitlari o‘zgarganligi” degan so‘zlar “bank rekvizitlari o‘zgarganligi yoki qayta ro‘yxatdan o‘tganligi” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

7) Kodeks quyidagi mazmundagi 178¹-modda bilan to‘ldirilsin:

Reklamaga taalluqli ma’lumotlarni vakolatli davlat organiga belgilangan muddatda taqdim etmaganlik, shuningdek reklama to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishini tugatish haqidagi ko‘rsatmalarni o‘z muddatida bajarmaganlik —

eng kam ish haqining uch baravaridan besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Noto‘g‘ri reklama berganlik, tashqi reklamani joylashtirish tartibiga rioya etmaganlik yoki aksilreklama berishdan bosh tortganlik —

eng kam ish haqining besh baravaridan yetti baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”.

8) 202¹-moddasining nomi va dispozitsiyasidagi “Faoliyati taqiqlangan”, “Faoliyati O‘zbekiston Respublikasida taqiqlangan” degan so‘zlar tegishincha “G‘ayriqonuniy”, “O‘zbekiston Respublikasida G‘ayriqonuniy” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

9) 215-moddasida:

birinchi qismning sanksiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“eng kam ish haqining besh baravaridan yetti baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

ikkinchi qismning sanksiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“eng kam ish haqining yetti baravaridan o‘n ikki baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

10) Kodeks quyidagi mazmundagi 215¹-modda bilan to‘ldirilsin:

Korxonalarning moliya-xo‘jalik faoliyati to‘g‘risidagi materiallarni mansabdor shaxslar tomonidan bankrotlik to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha davlat organlariga taqdim etmaslik yoki vaqtida taqdim etmaslik —

eng kam ish haqining uch baravaridan besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Xuddi shunday huquqbuzarlik ma’muriy jazo chorasi qo‘llanilganidan keyin bir yil davomida takror sodir etilgan bo‘lsa, —

eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

11) 223 va 224-moddalari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

Pasporti bo‘lishi shart bo‘lgan fuqaroning pasportsiz yoki haqiqiy bo‘lmagan pasport bilan, vaqtincha yoki doimiy propiskasiz yashashi, pasportni qasddan yaroqsizlantirishi, shuningdek pasportni beparvolik bilan saqlashi va buning oqibatida pasportning yo‘qolishi —

eng kam ish haqining bir baravaridan uch baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Fuqarolarning yo‘qolganligi to‘g‘risida o‘zlari ariza bergan o‘z pasportlaridan, shuningdek boshqa fuqarolarga tegishli pasportlardan g‘arazli maqsadlarda foydalanishi —

eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Pasport tizimi qoidalariga rioya etish uchun mas’ul bo‘lgan shaxslarning fuqarolarning pasportsiz yoki haqiqiy bo‘lmagan pasport bilan yoxud vaqtincha yoki doimiy propiskasiz yashashiga yo‘l qo‘yishi, xuddi shuningdek fuqarolarning o‘z turar joylarida pasportsiz, vaqtincha yoki doimiy propiskasiz shaxslar yashab turishiga yo‘l qo‘yishi —

eng kam ish haqining uch baravaridan o‘n baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Pasportsiz yoki haqiqiy bo‘lmagan pasport bilan, xuddi shuningdek vaqtincha yoki doimiy propiskasiz yashab turgan fuqarolarni ishga qabul qilish, shuningdek fuqarolardan pasportlarini qonunga xilof ravishda olib qo‘yish yoki ularning pasportlarini garovga olish —

mansabdor shaxslarga eng kam ish haqining besh baravaridan o‘n besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Chegara zonasiga, shuningdek fuqarolarning kirishi va bo‘lishiga vaqtincha cheklov belgilangan joylarga kirish hamda ularda yashash qoidalarini buzish —

eng kam ish haqining bir baravaridan uch baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi”;

12) 225-moddasida:

birinchi qismning dispozitsiyasidagi “ro‘yxatdan o‘tish, propiska” degan so‘zlar “vaqtincha yoki doimiy propiska” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismning sanksiyasidagi “o‘n baravarigacha” degan so‘zlar “o‘n besh baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismning dispozitsiyasidagi “mazkur fuqarolarning chet el pasportlarini o‘z vaqtida ro‘yxatdan o‘tkazishga, ular shu erda bo‘lishining belgilangan muddati o‘tgach chiqib ketishlarini ta’minlashga” degan so‘zlar “mazkur fuqarolarning vaqtincha propiskadan o‘tishlarini, shuningdek ular shu erda bo‘lishining belgilangan muddati o‘tgach chiqib ketishlarini ta’minlashga” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismning sanksiyasidagi “besh baravarigacha” degan so‘zlar “o‘n baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

13) 245-moddasining birinchi qismidagi “175¹-moddasida” degan so‘zlar “175¹, 175³-moddalarida” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

14) Kodeks quyidagi mazmundagi 264¹, 266³ va 267¹-moddalar bilan to‘ldirilsin:

O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi organlariga ushbu Kodeksning 175¹-moddasida nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlar taalluqlidir.

Moliya vazirligi Nazorat-taftish bosh boshqarmasi boshlig‘i, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar nazorat-taftish boshqarmalarining boshliqlari hamda ularning o‘rinbosarlari Moliya vazirligi Nazorat-taftish bosh boshqarmasi organlari nomidan ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish va ma’muriy jazo chorasini qo‘llanishga haqlidirlar”;

Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligi ekinlari urug‘larini sertifikatsiyalash va ularning sifatini nazorat qilish davlat markazi organlariga ushbu Kodeksning 104¹-moddasida nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlar taalluqlidir.

Quyidagilar ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan organlar nomidan ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish va jarima solish tariqasida ma’muriy jazo chorasini qo‘llanishga haqlidirlar:

Qishloq xo‘jalik ekinlari urug‘larini sertifikatsiyalash va ularning sifatini nazorat qilish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi bosh davlat inspektori — eng kam ish haqining o‘n baravarigacha miqdorda;

Qishloq xo‘jalik ekinlari urug‘larini sertifikatsiyalash va ularning sifatini nazorat qilish bo‘yicha davlat markazi inspektorlari, qishloq xo‘jalik ekinlari urug‘larini sertifikatsiyalash va ularning sifatini nazorat qilish bo‘yicha viloyatlar davlat inspektorlari — eng kam ish haqining yetti baravarigacha miqdorda;

Qishloq xo‘jalik ekinlari urug‘larini sertifikatsiyalash va ularning sifatini nazorat qilish bo‘yicha tumanlar inspektorlari — eng kam ish haqining besh baravarigacha miqdorda jarima solishga”;

Bankrotlik to‘g‘risidagi ishlar bo‘yicha davlat organlariga ushbu Kodeksning 215¹-moddasida nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlar taalluqlidir.

Quyidagilar ushbu moddaning birinchi qismida ko‘rsatilgan organlar nomidan ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish va jarima solish tariqasida ma’muriy jazo chorasini qo‘llanishga haqlidirlar:

Iqtisodiy nochor korxonalar ishlari qo‘mitasi raisi va uning o‘rinbosarlari — eng kam ish haqining o‘n baravarigacha miqdorda;

Iqtisodiy nochor korxonalar ishlari qo‘mitasi hududiy boshqarmalari boshliqlari va ularning o‘rinbosarlari — eng kam ish haqining besh baravarigacha miqdorda jarima solishga”;

15) 268¹-moddasida:

birinchi qismdagi “178-moddasida” degan so‘zlar “178 va 178¹-moddalarida” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismning ikkinchi xatboshisidagi “besh baravarigacha” degan so‘zlar “yetti baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismning uchinchi xatboshisidagi “to‘rt baravarigacha” degan so‘zlar “besh baravarigacha” degan so‘zlar bilan almashtirilsin.

X. O‘zbekiston Respublikasining 1995-yil 21-dekabrda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 247-modda; 1998-yil, № 9, 181-modda):

1) 4-moddasining to‘rtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“O‘zbekiston Respublikasi Xalq bankining, shuningdek Markaziy bank faoliyat yuritishini ta’minlovchi korxonalar va tashkilotlarning kapitallarida ishtirok etishini istisno etganda, banklar va boshqa yuridik shaxslarning kapitallarida qatnashishga haqli emas”;

2) 51-moddasida:

ikkinchi qismning to‘qqizinchi xatboshisidagi “bank aksiyalarining yigirma foizidan ortig‘ini” degan so‘zlar “ustav kapitalining qonun hujjatlarida belgilangan miqdordan ortiq qismini” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

to‘rtinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Qonun hujjatlarida belgilangan hollarda bank aksiyalarini sotib olish uchun oldindan Markaziy bankning roziligini olish talab qilinadi. Markaziy bank aksiya sotib oluvchilarning moliyaviy ahvoli qoniqarsizligi aniqlangan taqdirda bank aksiyalari xarid qilinishi va sotilishiga rozilik bermaslik huquqiga ega. Markaziy bank o‘z qarori to‘g‘risida ariza beruvchiga iltimosnoma olingan kundan boshlab o‘ttiz kundan kechiktirmay yozma ravishda xabar beradi”.

XIII. O‘zbekiston Respublikasining 1996-yil 25-aprelda qabul qilingan “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 5-6, 54-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda):

1) 7-moddasida:

uchinchi, to‘rtinchi va beshinchi qismlar quyidagi mazmundagi uchinchi, to‘rtinchi, beshinchi va oltinchi qismlar bilan almashtirilsin:

“Har bir aksiyadorning ustav kapitalidagi ishtirokining eng ko‘p ulushi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Banklarning aksiyalarini olish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Bank muassislari bank aksiyadorlari tarkibidan u ro‘yxatga olingan kundan boshlab bir yil mobaynida chiqib ketish huquqiga ega emaslar.

Bankning boshqa banklarning ustav kapitalida ishtirokiga yo‘l qo‘yilmaydi, chet el kapitali ishtirokidagi banklar va shu’ba banklar tashkil etish hollari bundan mustasno”;

2) 26-moddasi uchinchi qismining uchinchi va to‘rtinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“ustav kapitalining qonun hujjatlarida belgilangan miqdordan ortiq qismiga egalik qilib turgan bank aksiyadorlari;

ustav kapitalining qonun hujjatlarida belgilangan miqdordan ortiq qismiga egalik qilib turgan aksiyador yuridik shaxslarning mansabdor shaxslari, shuningdek ularning yaqin qarindoshlari”;

3) 31-moddasining ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Mijozlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda o‘zlari tanlagan bitta yoki bir nechta bankda milliy valyutada va chet el valyutasida talab qilib olguncha saqlanadigan depozit hisobvaraqlar ochishga haqli”.

XIV. O‘zbekiston Respublikasining 1996-yil 29-avgustda qabul qilingan “Fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-yil, № 9, 128-modda):

1) 5-moddasining birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi:

sog‘liqni saqlash va tibbiy sug‘urtaning, sog‘liqni saqlash sifati davlat standartlarining normativ bazasini ishlab chiqadi hamda barcha tibbiy muassasalarning ularga rioya etishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash sohasida tarmoq davlat dasturlarini amalga oshiradi;

davlat tomonidan kafolatlangan hajm doirasida aholiga birlamchi tibbiy-sanitariya yordami ko‘rsatishni budjet mablag‘lari hisobidan moliyalaydi;

davolash-profilaktika va dorixona muassasalarining sertifikatsiyasi va akkreditatsiyasini amalga oshiradi;

shifokorlarga xususiy tibbiyot amaliyoti bilan shug‘ullanish uchun, farmatsevtlarga xususiy farmatsevtika faoliyati bilan shug‘ullanish uchun litsenziyalar beradi;

tibbiy xizmat tariflari darajasini boshqarib boradi;

O‘zbekiston Respublikasi hududida qo‘llanishga ruxsat etilgan dori vositalari va preparatlarini standartlashtirish va sertifikatsiya qilishni amalga oshiradi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi”;

2) 6-moddasi quyidagi mazmundagi o‘n to‘rtinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:

“sog‘liqni saqlashning xususiy va boshqa xil tizimlarini rivojlantirishni rag‘batlantiruvchi sharoitlar yaratish”;

o‘n to‘rtinchi xatboshi o‘n beshinchi xatboshi deb hisoblansin;

3) 8-moddasining uchinchi qismi quyidagi mazmundagi uchinchi va to‘rtinchi qismlar bilan almashtirilsin:

“Davlat sog‘liqni saqlash tizimining davolash-profilaktika muassasalari aholiga davlat tomonidan kafolatlangan bepul tibbiy yordam ko‘rsatadi. Bepul tibbiy yordam ko‘rsatish hajmi va tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Davlat tomonidan kafolatlangan tibbiy yordam hajmining belgilanganidan ortiqcha tibbiy va boshqa xil xizmatlar ko‘rsatish qo‘shimcha xizmatlar bo‘lib, aholi tomonidan belgilangan tartibda haq to‘lanadi”;

4) 9-moddasi quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi bilan to‘ldirilsin:

“davolash-profilaktika muassasalarining davlat tomonidan kafolatlangan hajmdan ortiqcha tibbiy yordam ko‘rsatganlik uchun va pullik xizmatlar ko‘rsatganlik uchun olingan mablag‘lari”;

beshinchi, oltinchi va yettinchi xatboshilar tegishincha oltinchi, yettinchi va sakkizinchi xatboshilar deb hisoblansin;

5) 10-moddasi quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan to‘ldirilsin:

“Sog‘liqni saqlashning xususiy va boshqa xil tizimlariga taalluqli davolash-profilaktika muassasalari fuqarolarning ayrim guruhlariga bepul tibbiy xizmat ko‘rsatadilar. Bunday xizmatlarning hajmi, ro‘yxati, ularni ko‘rsatish tartibi hamda kompensatsiyasi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi”;

6) 17-moddasining birinchi qismidagi “Vazirlar Mahkamasi” degan so‘zlar “Sog‘liqni saqlash vazirligi” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

7) 19-moddasining uchinchi qismidagi, 25-moddasining ikkinchi qismidagi, 26-moddasining uchinchi qismidagi, 34-moddasining ikkinchi qismidagi va 45-moddasi uchinchi qismining beshinchi xatboshisidagi “O‘n besh yoshdan”, “o‘n besh yoshga”, “O‘n besh yoshga” degan so‘zlar tegishincha “O‘n to‘rt yoshdan”, “o‘n to‘rt yoshga”, “O‘n to‘rt yoshga” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

8) 29-moddasining ikkinchi qismi “ushbu Qonun 10-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq shunday yordam ko‘rsatiladigan fuqarolarning ayrim guruhlari bundan mustasno” degan so‘zlar bilan to‘ldirilsin.

XVII. O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan “Dori vositalari va farmatsevtika faoliyati to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 120-modda):

1) 2-moddasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

Ushbu Qonunda quyidagi tushunchalar qo‘llanilmoqda:

dori vositalari — kelib chiqishi tabiiy va sun’iy bo‘lgan bir yoki bir necha dori moddalari (substansiyalari) hamda yordamchi moddalar asosida hosil qilingan, kasallikning oldini olish, tashxis qo‘yish va davolash uchun qo‘llashga ruxsat etilgan vositalar. Ular jumlasiga immunobiologik, radiofarmatsevtik va parafarmatsevtik preparatlar, gomeopatik, tashxis qo‘yish va sterilizatsiya vositalari kiradi;

dori preparatlari — dozalangan, idishga joylangan-o‘ralgan, qo‘llashga tayyor dori vositalari;

dori moddalari (substansiyalari) — kelib chiqishi tabiiy va sun’iy bo‘lgan, qo‘llashga ruxsat etilgan biologik faol moddalar;

farmakologik vositalar — belgilangan farmakologik faollikka ega bo‘lib, klinik sinov obyektlari hisoblanadigan muayyan dorivor shaklidagi moddalar yoki moddalar aralashmasi;

farmakopeya — dori vositalari sifatini, ularni tayyorlash, sifat-miqdor jihatidan nazorat qilishni, saqlash shart-sharoitlarini va nomlanishini belgilaydigan davlat standartlari to‘plami;

farmakopeya maqolasi — dori vositasi uchun farmakopeya qo‘mitasi tomonidan tasdiqlangan normativ-texnik hujjat;

farmakopeya qo‘mitasi — dori vositalari, tibbiy buyumlar sifatiga va ularni nazorat qilish usullariga nisbatan qo‘yiladigan talablarni belgilaydigan normativ-texnik hujjatlarni tasdiqlovchi rasmiy ekspert organi;

ro‘yxatdan o‘tkazilganlik guvohnomasi — dori vositalarini tibbiy qo‘llanish huquqi uchun O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ruxsatini tasdiqlovchi hujjat;

dori vositalarining, tibbiy buyumlarning davlat reyestri — rasmiy hujjat bo‘lib, u tibbiyot amaliyotida qo‘llashga ruxsat etilgan dori vositalari, tibbiy buyumlar ro‘yxatidan iborat;

generik dori vositalari (generiklar) — patent berilganlaridan qolishmaydigan, lekin boshqa ishlab chiqaruvchi tomonidan tayyorlangan dori preparatlari;

gomeopatik vositalar — gomeopatik qoidalarga binoan qo‘llaniladigan va davlat reyestrining maxsus bo‘limiga kiritilgan dorilar;

farmatsevtik faoliyat — dori vositalarini, tibbiy buyumlarni yaratish bo‘yicha izlanishlarni, tadqiqotlarni, shuningdek ularni ishlab chiqarish, tayyorlash, sifatini nazorat qilish, standartlash, ro‘yxatdan o‘tkazish, saqlash, axborot berish, yetkazib berish va realizatsiya qilishni qamrab oladigan faoliyat;

dorixona — dori vositalarini tayyorlash, qadoqlash, ularning sifatini nazorat qilish, shuningdek davolash hamda kasallikning oldini olishga mo‘ljallangan dori vositalari, tibbiy buyumlarni, sanitariya va gigiyena ashyolarini, shifobaxsh oziq-ovqatlarni, ma’danli suvlarni, davolash-kosmetika mahsulotlarini xarid qilish, saqlash va sotishni amalga oshiruvchi tibbiyot muassasasi. Dorixona muassasalari jumlasiga dorixonalar va ularning filiallari, davolash va kasallikning oldini olish muassasalarining dorixonalari kiradi;

retsept — shifokorning farmatsevtga dori tayyorlash va berish haqidagi yozma ko‘rsatmasi bo‘lib, unda dorini qo‘llash usuli qayd etilgan bo‘ladi;

standart yozuv — dori preparatlarining davolash xususiyatlari samaradorligi tekshirilganidan so‘ng tuzilgan tarkibi;

tibbiy buyumlar — kasallikning oldini olish, tashxis qo‘yish va davolash uchun tibbiyotda qo‘llaniladigan buyumlar. Ular jumlasiga bog‘lash va tikish materiallari shpritslar, qon va infuzion eritmalarni quyishga mo‘ljallangan sistemalar, bemorlarni parvarishlashda qo‘llaniladigan ashyolar va materiallar kiradi”;

2) 6-moddasi uchinchi qismining uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“dorilarni tayyorlashda qo‘llaniladigan dori vositalari (substansiyalari) va biologik faol yordamchi moddalar”;

3) 7-moddasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

Dori vositalarini ishlab chiqarish — dori vositalarini ularni ishlab chiqarish hamda sifatini nazorat qilishni tashkil etish qoidalariga muvofiq ko‘plab hosil qilish, shu jumladan to‘liq texnologik turkum yoki uning ayrim bosqichlari: dori vositalarini sintez (biosintez) qilish, ekstraksiyalash, tozalash, ularga ishlov berish, ularni qadoqlash, idishga joylash-o‘rash va ularni markalash bosqichlari bo‘yicha hosil qilish.

O‘zbekiston Respublikasida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilmagan dori vositalarini ishlab chiqarish taqiqlanadi.

Dori vositalarini ishlab chiqarish litsenziyaga ega bo‘lgan korxonalar tomonidan amalga oshiriladi.

Dori vositalari davlat reyestridan chiqarilgan taqdirda ishlab chiqarilgan hamda dorixonalar, omborlar va davolash-kasallikning oldini olish muassasalarida mavjud bo‘lgan mazkur dori vositalarining qoldiqlari masalasi O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan hal qilinadi.

Dori vositalarini yaratish, ularni sinash, ishlab chiqarish, tayyorlash, saqlash, yo‘q qilishni amalga oshiruvchi korxonalar, muassasalar hamda tashkilotlar dori vositalarining sifatini nazorat qiluvchi ichki idoraviy xizmatga ega bo‘lishlari kerak”;

4) 8-moddasidagi “dori vositalari substansiyalaridan” degan so‘zlar “dori vositalaridan (substansiyalaridan)” degan so‘zlar bilan almashtirilsin;

5) 13-moddasi quyidagi mazmundagi beshinchi qism bilan to‘ldirilsin:

O‘zbekiston Respublikasida ro‘yxatdan o‘tkazilgan dori vositalarining qalbakisi yoki g‘ayriqonuniy nusxasi bo‘lgan dori vositalarini realizatsiya qilish taqiqlanadi”;

beshinchi va oltinchi qismlar tegishincha oltinchi va yettinchi qismlar deb hisoblansin;

6) 14-moddasi quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan to‘ldirilsin:

“O‘zbekiston Respublikasida ro‘yxatdan o‘tkazilgan dori vositalarining qalbakisi yoki g‘ayriqonuniy nusxasi bo‘lgan dori vositalarini O‘zbekiston Respublikasi hududiga import qilish taqiqlanadi”;

7) 16-moddasida:

moddaning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Dori vositalari, tibbiy buyumlar haqida axborot berish va ularni reklama qilish”;

ikkinchi qism quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Dori vositalari va tibbiy buyumlarni reklama qilish qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi”.