Ichki tarmoq va tarmoqlararo kooperatsiyani rivojlantirish, tadbirkorlik subyektlariga oʻzlari ishlab chiqargan mahsulotlarni sotishda koʻmaklashish, mahalliylashtirish jarayonlarini kengaytirish, aholining bandligi va sanoat mahsulotlari hajmining oʻsishini taʼminlash mamlakat iqtisodiyotini jadal rivojlantirishning eng muhim shartlaridan hisoblanadi.

Ushbu maqsadlarda koʻrgazma-yarmarka savdolari, shu jumladan, har yili tashkil etilayotgan Xalqaro sanoat yarmarkasi va Kooperatsiya birjasi doirasida oʻtkazilmoqda.

Shu bilan birga, oʻtkazilgan tahlillar koʻrgazma-yarmarka savdolarini tashkil etish va oʻtkazishga masʼul boʻlgan “Xalqaro sanoat yarmarkasi va Kooperatsiya birjasi Direksiyasi” davlat korxonasi (keyingi oʻrinlarda Direksiya deb yuritiladi) faoliyatida jiddiy kamchiliklar mavjudligini, bu esa davlat va korporativ xaridlarning ochiqligi va shaffofligini taʼminlashga salbiy taʼsir etayotganligini koʻrsatdi.

Xususan, tenderlar oʻtkazmasdan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar asosida koʻrgazma-yarmarka savdolari doirasida asbob-uskunalar, butlovchi buyumlar, qayta ishlangan xom ashyo va materiallarni xarid qilishning amaldagi tartibi turli xil korrupsiya koʻrinishlari, shu jumladan, real bozor konyunkturasini inobatga olmasdan shartnomalar tuzish, narxlarni oshirish va sifatsiz mahsulotlarni yetkazib berish uchun sharoit yaratmoqda.

Koʻrgazma-yarmarka savdolarini oʻtkazishning tartib-taomillari, eng avvalo, kichik biznes subyektlarining davlat va korporativ buyurtmalarni olishga boʻlgan imkoniyatlarini lozim darajada taʼminlamayapti, bu esa bozorda sogʻlom raqobatni rivojlantirishni cheklab qoʻymoqda.

Koʻrsatilgan muammolar bitimlarni tuzishning shaffof mexanizmi yoʻqligi, ushbu sohaga ilgʻor axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish boʻyicha ishlarning yetarli emasligi sababli kuchaymoqda.

Bundan tashqari, ilgari oʻtkazilgan xalqaro sanoat yarmarkalari va kooperatsiya birjalari doirasida tuzilgan shartnomalar ijro etilishi yakunlarining tahlili shartnoma majburiyatlari va tasdiqlangan tarmoq jadvallarining bajarilishi toʻliq taʼminlanmayotganligini koʻrsatdi.

Mazkur holat koʻrgazma-yarmarka savdolarida tuzilgan shartnomalarni ijro etish jarayoni ustidan lozim darajada nazorat oʻrnatilmaganligidan, ularni tuzishda, shu jumladan, Direksiya ishini tashkil etishdagi xatolar oqibatida sodir etilgan suiisteʼmolchiliklar mavjudligidan dalolat bermoqda.

Shu bilan bir qatorda, Direksiya tomonidan tuzilgan shartnomalarni tahlil qilish va ular asosida tegishli loyihalarni Mahalliylashtirish dasturiga kiritish yuzasidan takliflarni shakllantirish, mahalliy xom ashyo bazasida tayyor mahsulotlarni mahalliylashtirishni kengaytirish uchun sanoat kooperatsiyasi roli va ahamiyatini oshirish boʻyicha asosiy vazifalarning bajarilishi amalda taʼminlanmagan.

Koʻrgazma-yarmarka savdolarini samarali oʻtkazish uchun pavilyon maydonlari va boshqa infratuzilmalarning yetarli emasligi yetkazib beruvchilarning talablarini toʻliq darajada qanoatlantirmagan, shuningdek, ularning ishtirokchilari doirasini, ayniqsa, kichik biznes subyektlari hisobidan kengaytirish imkonini bermagan.

Bayon etilganlar inobatga olinib, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ushbu qarori bilan Direksiya tugatildi.

Bu borada Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligiga Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Xususiylashtirilgan korxonalarga koʻmaklashish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi bilan birgalikda ikki oy muddatda tovarlar (ishlar, xizmatlar)ning davlat va korporativ xaridlari tizimini tubdan takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritish topshirildi. Takliflar Oʻzbekiston Respublikasi Loyiha boshqaruvining yagona milliy axborot tizimi doirasida davlat xaridlari yagona axborot portali hamda yagona milliy resurslar maʼlumotnomasini tashkil qilish orqali mazkur tizimning ochiqligi va shaffofligini oshirishni nazarda tutishi lozim.

Taʼkidlash joizki, Oʻzbekiston Respublikasi Loyiha boshqaruvining yagona milliy axborot tizimi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 24-iyuldagi “Oʻzbekiston Respublikasida loyiha boshqaruvi tizimini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni ijrosi yuzasidan tashkil qilinmoqda hamda har bir resursning (tovarlar, ishlar va xizmatlarning) haqiqiy bozor qiymatini shakllantirish imkonini beradigan Resurslar yagona milliy maʼlumotnomasini joriy etishni, shuningdek, davlat xaridlarining shaffofligi va suiisteʼmolchiliklarning oldini olishni taʼminlaydigan yagona avtomatlashtirilgan tizimni yaratishni nazarda tutadi.

Umuman olganda, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilingan qaror davlat va korporativ xaridlar jarayonining ochiqligi va shaffofligini yanada oshirish, koʻrgazma-yarmarka savdolaridan qonunga xilof maqsadlarda foydalanish imkoniyatlariga chek qoʻyish, tuziladigan shartnomalarning ijrosi ustidan nazoratni taʼminlashga, pirovard natijada budjet mablagʻlaridan samarali foydalanish, raqobatni yanada rivojlantirish hamda tadbirkorlik subyektlarining davlat va korporativ xaridlarda ishtirok etishi uchun teng imkoniyatlar yaratishga koʻmaklashadi.