O‘tgan yillar mobaynida O‘zbekistonda qonun ustuvorligini, qonuniylikni ta’minlashga, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilishga qaratilgan sud-huquq tizimini isloh qilish, erkinlashtirish va demokratlashtirish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi.

Sudlar xolisligi va mustaqilligini mustahkamlash, qonunchilikning barcha tarmoqlarini demokratlashtirish, shuningdek mamlakatimizda huquq-tartibotni, tinch va osuda hayotni ta’minlashda huquqni muhofaza qilish tizimining samaradorligini oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar o‘z natijalarini bermoqda hamda nufuzli xalqaro tashkilotlar, yetakchi tahlil markazlari va xorijiy mamlakatlarning ekspertlari tomonidan ijobiy baholanmoqda.

Qonunchilik asoslari har jihatdan mustahkamlanayotgani hamda qonunlarga so‘zsiz itoat etish va qonun ustuvorligi ta’minlanayotgani, fuqarolarning huquqiy ongi o‘sib borayotgani demokratik huquqiy davlatni shakllantirish, xususiy mulkchilik va tadbirkorlikning rivojini jadallashtirish hamda ishonchli himoyasini ta’minlash borasida bugungi kunda amalga oshirilayotgan islohotlarni davom ettirishning muhim shartlari hisoblanadi.

Ushbu chora-tadbirlar samarali amalga oshirilishida prokuratura organlarining tutgan o‘rni muhimdir. Zero, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga muvofiq ularning zimmasiga “qonunlarning aniq va bir xilda bajarilishi ustidan nazoratni” amalga oshirish, huquqbuzarliklarning oldini olish va profilaktika qilish vazifalari yuklangan.

Shu bilan birga, mamlakatimiz Konstitutsiyasida “prokuratura organlarining Oliy Majlis Senati oldida hisobdorligi” belgilanganiga qaramay, Bosh prokuratura va joylardagi prokuratura organlari faoliyati ustidan parlament nazoratining samarali mexanizmini yaratish va amalga oshirish yo‘lga qo‘yilmaganligini e’tirof etish zarur.

Prokuratura organlari faoliyati ustidan parlament nazoratini amalga oshirishning tashkiliy-huquqiy mexanizmlarini yanada takomillashtirish, prokuratura organlarining mamlakatimizda qonun ustuvorligi va qonuniylikni, fuqarolar huquq va erkinliklari, jamiyat va davlat manfaatlari ishonchli himoya qilinishini ta’minlashga doir ishlarining samaradorligini oshirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Kengashi va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Kengashi qaror qiladi:

1. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining prokuratura organlari faoliyati ustidan nazorat qiluvchi komissiyasi tuzilsin (bundan buyon matnda Komissiya deb yuritiladi).

Quyidagilar belgilab qo‘yilsin:

Komissiya a’zolari Senat tomonidan senatorlar orasidan o‘n besh kishidan iborat tarkibda, shu jumladan Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridan kamida bir a’zodan Senat vakolati muddatiga saylanadi;

Komissiya a’zolari orasidan saylanadigan rais Komissiyaga rahbarlik qiladi.

2. Quyidagilar Komissiyaning asosiy vazifalari etib belgilansin:

prokuratura organlari faoliyati ustidan, qonun ustuvorligini ta’minlash va qonuniylikni mustahkamlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish bo‘yicha ular zimmasiga yuklatilgan vazifalar bajarilishining samaradorligi ustidan muntazam parlament nazoratini amalga oshirish;

prokuratura organlari faoliyatida muntazam uchraydigan kamchiliklar va huquqbuzarliklarni aniqlash hamda bartaraf etish maqsadida ularning huquqni qo‘llash amaliyotini har tomonlama o‘rganish va umumlashtirish;

prokuratura organlari faoliyatini tartibga solib turuvchi qonun hujjatlarini, shuningdek ularning huquqni qo‘llash amaliyoti va ish usullarini yanada takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqish.

3. O‘z zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarish maqsadida Komissiya quyidagi funksiyalarni amalga oshirishi belgilab qo‘yilsin:

prokuratura organlari tomonidan “Prokuratura to‘g‘risida”gi Qonunda mustahkamlab qo‘yilgan prinsiplar, qoidalar hamda vazifalar muntazam va so‘zsiz bajarilayotganligini o‘rganish;

prokuratura organlari zimmasiga yuklatilgan vazifa va topshiriqlar samarali bajarilayotganligini joylarga borib o‘rganish, ular faoliyatida yuzaga kelayotgan muammolarni tahlil qilish;

prokuratura organlari mansabdor shaxslarining o‘z vakolatiga kiradigan masalalar, shu jumladan Komissiya nazorat tadbirlarining yakunlari bo‘yicha hisobotini eshitish;

Komissiyaning nazorat tadbirlari materiallarini, qarorlarini prokuratura organlari va boshqa organlar faoliyatida aniqlangan kamchiliklar hamda muammolarni bartaraf etish yuzasidan tegishli chora-tadbirlar ko‘rish uchun ularga yuborish;

prokuratura organlari faoliyatida muntazam uchraydigan kamchilik hamda huquqbuzarliklarga olib keladigan sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish, prokuratura organlari faoliyatini tartibga solib turuvchi qonun hujjatlarini, shuningdek ularning huquqni qo‘llash amaliyotini, ish usullarini yanada takomillashtirish yuzasidan takliflar ishlab chiqish.

4. O‘z zimmasiga yuklatilgan vazifa va funksiyalarni bajarish maqsadida Komissiya quyidagi huquqlarga ega:

Bosh prokuraturadan, davlat organlari va boshqa tashkilotlardan, mansabdor shaxslardan hujjatlarni, ekspert xulosalarini, umumlashtirilgan, tahliliy, statistik va boshqa ma’lumotlarni so‘rab olish;

prokuratura organlari mansabdor shaxslariga parlament so‘rovini yuborish to‘g‘risida belgilangan tartibda takliflar kiritish;

Oliy Majlis palatalarining qo‘mitalari (komissiyalari), davlat organlari, ilmiy muassasalar, nodavlat notijorat tashkilotlari va ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlik qilish;

nazorat tadbirlariga tayyorgarlik ko‘rilayotganda va ular o‘tkazilayotganda davlat organlari, ilmiy muassasalar, nodavlat notijorat tashkilotlari vakillarini jalb qilish.

5. O‘z vakolatlarini amalga oshirayotganda Komissiya quyidagilarga haqli emas:

tekshiruvlar, taftishlar, surishtiruvlar va dastlabki tergovga taalluqli aniq ishlar hamda materiallarning, ma’muriy, jinoyat, fuqarolik va xo‘jalik ishlarining ko‘rib chiqilishi hamda hal etilishi jarayonini o‘rganish;

tezkor-qidiruv tadbirlari o‘tkazilishiga aralashish, shu jumladan tezkor-qidiruvga oid ma’lumotlar va materiallarni so‘rab olish;

yuridik va jismoniy shaxslarning murojaatlarini mazmunan ko‘rib chiqish, bundan qonun hujjatlarini va prokuratura organlari faoliyatini takomillashtirishga doir takliflar mustasno.

6. Komissiya o‘z zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarayotganda prokuratura organlari faoliyatining:

vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, hokimlar va boshqa mansabdor shaxslar tomonidan qonunlar ijro etilayotganligini nazorat qilish;

fuqarolarning, shu jumladan tadbirkorlik subyektlarining huquq va erkinliklarini ta’minlashga qaratilgan qonunlar ijro etilayotganligini nazorat qilish;

qonun ijodkorligi faoliyatida va jamiyatning huquqiy madaniyatini oshirishga doir ishlarda ishtirok etish singari yo‘nalishlarini o‘rganishga va tekshirishga alohida e’tibor bersin.

7. Quyidagilar belgilab qo‘yilsin:

Komissiya o‘z faoliyatini Senat Kengashi tomonidan tasdiqlanadigan yillik ish rejalari asosida amalga oshiradi hamda o‘z majlislarini zarur bo‘lganda, biroq yilning har choragida kamida bir marta o‘tkazadi.

Komissiya majlisining kun tartibiga, qoida tariqasida, prokuratura organlari faoliyati to‘g‘risidagi masalalarni navbatma-navbat Qoraqalpog‘iston Respublikasida, viloyatlarda va Toshkent shahrida ko‘rib chiqish kiritiladi;

Komissiya o‘z oldiga qo‘yilgan vazifalar bajarilishining borishi to‘g‘risida bir yilda ikki marta Senat Kengashi oldida hisob beradi.

8. Komissiyaning faoliyatini tashkiliy va axborot-tahlil jihatidan ta’minlash uchun Senat devoni tarkibida umumiy soni 5 nafar boshqaruv xodimdan iborat Komissiya kotibiyati tuzilsin.

9. Moliya vazirligi Komissiya va uning Kotibiyati faoliyatining belgilangan tartibda moliyalashtirilishini ta’minlasin.

10. Ushbu Qo‘shma qaror tegishli ravishda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va Senatining majlislari tasdig‘iga kiritilsin.