Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini belgilash, oʻzgartirish, himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Davlat chegarasi toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonundan va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasi toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasi (bundan buyon matnda Davlat chegarasi deb yuritiladi) — Oʻzbekiston Respublikasi hududi doirasini (quruqlikda, suvda, yer ostida, havo boʻshligʻida) belgilovchi chiziqdan va bu chiziq boʻylab oʻtuvchi vertikal sathdan iborat.

Davlat chegarasini belgilash va oʻzgartirish paytida Oʻzbekiston Respublikasi milliy xavfsizlikni taʼminlash zaruratidan kelib chiqadi hamda quyidagi prinsiplarga amal qiladi:

davlatlarning suvereniteti, hududiy yaxlitligi, davlat chegaralari daxlsizligi va buzilmasligini oʻzaro hurmatlash;

chegara masalalarini tinch yoʻl bilan hal etish;

chet el davlatlari bilan har tomonlama, teng huquqlilik va oʻzaro manfaatdorlik asosida hamkorlik qilish;

qoʻshni davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik;

kuch ishlatmaslik va kuch bilan tahdid qilmaslik.

Davlat chegarasini belgilash va oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan amalga oshiriladi. Davlat chegarasi dyelimitatsiya va demarkatsiya (redemarkatsiya) qilinadi.

Davlat chegarasi quyidagicha belgilanadi:

quruqlikda — oʻziga xos nuqtalar, relyefning chiziqlari yoki aniq koʻrinib turadigan joylar boʻyicha;

kema qatnaydigan daryolarda — daryoning asosiy farvateri yoki talvegi oʻrtasi boʻylab; kema qatnamaydigan daryolarda, jilgʻalarda — ularning oʻrtasi yoki daryoning asosiy oʻzanining oʻrtasi boʻylab; koʻllar yoki boshqa suv havzalarida — Davlat chegarasi koʻl yoki boshqa suv havzasi qirgʻoqlariga chiqqan joylarni tutashtiruvchi toʻgʻri yoki boshqacha chiziq boʻyicha. Daryo, jilgʻa, koʻl yoki boshqa suv havzasi orqali oʻtadigan Davlat chegarasi ular qirgʻoqlarining koʻrinishi yoki suv sathi oʻzgarganda ham, daryo, jilgʻa oqimi u yoki bu tomonga burilganda ham oʻzgarmay qolaveradi;

suv omborlarida va boshqa sunʼiy suv havzalarida — ular suv bilan toʻldirilgunga qadar Davlat chegarasining mazkur joydan oʻtgan chizigʻiga muvofiq ravishda;

daryolar, jilgʻalar, koʻllar va boshqa suv havzalari orqali oʻtuvchi koʻpriklarda, toʻgʻonlar va boshqa inshootlarda — Davlat chegarasi suvdan oʻtish-oʻtmasligidan qatʼi nazar, shu inshootlarning oʻrtasi yoki ularning texnologik oʻqi boʻylab.

Davlat chegarasi joylarda aniq koʻrinib turadigan chegara belgilari bilan koʻrsatib qoʻyiladi.

Chegara belgilarining shakllari, oʻlchamlari va ularni oʻrnatish tartibi qonunchilik hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi.

Qoʻshni davlatlar oʻrtasida Davlat chegarasi chizigʻini koʻrsatib qoʻyish uchun joylarda chegaraning butun uzunligi boʻylab, shuningdek chegara boʻyi daryolari va suv havzalari boʻylab chegaraning tozalash mintaqalari belgilanadi.

Davlat chegarasini belgilash, oʻzgartirish, himoya qilish va qoʻriqlash tadbirlarini moliyaviy taʼminlash davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Davlat chegarasini belgilash, oʻzgartirish, himoya qilish va qoʻriqlash tadbirlarini moddiy-texnikaviy taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan normalarda va tartibda amalga oshiriladi.

Davlat chegarasi rejimi:

Davlat chegarasini jihozlash va uni asrash ustidan nazorat qilish;

Davlat chegarasining shaxslar va transport vositalari tomonidan kesib oʻtilishi;

Davlat chegarasi orqali tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni olib oʻtish;

Davlat chegarasi orqali shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni oʻtkazish;

Davlat chegarasida yoki uning yaqinida xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat yuritish tartibini belgilovchi qoidalar majmuidan iborat.

Davlat chegarasi rejimi ushbu Qonun bilan, boshqa qonunchilik hujjatlari hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi.

Davlat chegarasini jihozlash chegara belgilarini, tozalash mintaqalarini bunyod etish, saqlash va soz holda boʻlishini taʼminlashdan, ularni nazorat tarzida koʻzdan kechirib turishdan, shuningdek qoʻshni davlatlar bilan birgalikda Davlat chegarasi chizigʻining oʻtishini tekshirib turishdan iborat.

Davlat chegarasini jihozlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatining chegara qoʻshinlariga (bundan buyon matnda chegara qoʻshinlari deb yuritiladi) Davlat chegarasi chiziqlariga bevosita tutash yer uchastkalari qonunchilikda belgilangan tartibda doimiy foydalanish uchun ajratiladi.

Davlat chegarasining shaxslar va transport vositalari tomonidan kesib oʻtilishi xalqaro avtomobil, temir yoʻl, havo, daryo qatnovi yoʻllarida yoki qonunchilikda hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilab qoʻyiladigan boshqa joylarda amalga oshiriladi.

Davlat chegarasi orqali tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni olib oʻtish qonunchilikda hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilangan joylarda va tartibda amalga oshiriladi.

Davlat chegarasi orqali shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni oʻtkazish belgilangan oʻtkazish punktlari orqali amalga oshiriladi.

Oʻtkazish punktlari soni, joylashgan er, shuningdek Davlat chegarasi orqali oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining xavfsizligini taʼminlash maqsadida Davlat chegarasini kesib oʻtish, shu jumladan uning ayrim uchastkalarini kesib oʻtish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda vaqtincha cheklab yoki toʻxtatib qoʻyilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi yoki chet el davlat hududida oʻta xavfli yuqumli kasalliklar tarqalishi tahdidi boʻlgan taqdirda Davlat chegarasining ayrim uchastkalarida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan Davlat chegarasini kesib oʻtuvchi shaxslar, tovarlar, boshqa mol-mulk, hayvonlar, urugʻliklar, koʻchatlar hamda kelib chiqishi hayvonotga va oʻsimlikka mansub boʻlgan boshqa mahsulotlar uchun karantin oʻrnatilishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasining chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari suv qismida kemalar qatnovi, suv obyektlaridan foydalanish va boshqacha tarzda suvdan foydalanish, suvni isteʼmol qilish, suv inshootlari qurish, Davlat chegarasida yerlardan, oʻsimlik va hayvonot dunyosidan foydalanish, konchilik ishlari, geologiya-qidiruv faoliyati va boshqa faoliyat yuritish qonunchilikka hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Quyidagilar Davlat chegarasini buzuvchilar deb hisoblanadi:

Davlat chegarasini Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridan boshqa joydan yoki oʻtkazish punktlari orqali boʻlsa-da, lekin chegarani kesib oʻtish qoidalarini buzgan holda har qanday usul bilan kesib oʻtgan yoki kesib oʻtishga harakat qilayotgan shaxslar;

chet elga ketayotgan transport vositalariga Oʻzbekiston Respublikasidan noqonuniy ravishda chiqib ketish maqsadida chiqib olgan yoki chiqib olishga urinayotgan shaxslar;

Oʻzbekiston Respublikasi ichki suvlariga, shuningdek chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari suv qismiga ularga kirish yuzasidan belgilangan qoidalarni buzgan holda kirgan chet el noharbiy kemalari va harbiy kemalari;

Davlat chegarasini tegishli davlat organlarining ruxsatisiz kesib oʻtgan yoki Davlat chegarasi orqali uchib oʻtish qoidalarini boshqa tarzda buzgan havo kemalari va boshqa xil uchish apparatlari.

Davlat chegarasini tegishli ruxsati boʻlmay turib yoki belgilangan tartibni buzgan holda har qanday texnikaviy yoki boshqa xil vositalar bilan kesib oʻtish ham Davlat chegarasini buzish hisoblanadi.

Chegara nizolari va mojarolarini hal etish qonunchilikda hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Davlat chegarasi rejimiga rioya etilishiga doir masalalarni hal qilish, chegara nizolarini tartibga solish maqsadida Davlat chegarasining muayyan uchastkalariga Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatining raisi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining chegara vakillari tayinlanadi.

Chegara vakillarining vakolatlari va faoliyat koʻrsatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi va chet el davlatlari harbiy havo kemalarining, boshqa harbiy obyektlar yoki harbiy xizmatchilarning xatti-harakatlari bilan bogʻliq boʻlgan chegara nizolari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi vakillari ishtirokida hal etiladi.

Chegara vakillari yoki Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi vakillari hal eta olmagan masalalar va nizolar diplomatik tartibda hal qilinadi.

Chegara oldi rejimi chegara oldi zonasiga kirish (undan oʻtish), u erda boʻlish (yashash), harakatlanish hamda ishlar bajarish tartibini belgilovchi qoidalar majmuini oʻz ichiga oladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Chegara oldi zonasida chegara oldi rejimiga rioya etilishi ustidan nazorat qilish chegara qoʻshinlari va ichki ishlar organlari zimmasiga ularning vakolat doirasida yuklanadi.

Chegara oldi zonasi va chegara oldi mintaqasi Davlat chegarasi rejimini taʼminlash uchun belgilanadi.

Chegara oldi zonasi — Davlat chegarasiga tutash hududning bir qismi boʻlib, uning doirasida chegara oldi rejimi joriy etiladi.

Chegara oldi zonasi Davlat chegarasiga tutash tuman, shahar, shaharcha, qishloq, ovul hududi doirasida belgilanadi. Chegara oldi zonasi tarkibiga bunday mintaqa belgilangan joydagi Oʻzbekiston Respublikasining ichki suvlari, chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari suv qismi hamda shu suvlarda joylashgan Oʻzbekiston Respublikasi orollari ham kiritiladi.

Chegara oldi mintaqasi — chegara oldi zonasining Davlat chegarasi chizigʻiga bevosita tutash qismidir.

Chegara oldi mintaqasi bevosita Davlat chegarasi boʻylab, uning quruqlik uchastkalarida yoki chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari qirgʻogʻi boʻylab oʻtkaziladi.

Chegara oldi mintaqasida chegara qoʻshinlari tomonidan kirish va chiqish (oʻtish), boʻlish (yashash), shaxslar va transport vositalari harakatlanishiga oid qoʻshimcha rejim qoidalari belgilanadi.

Chegara oldi zonasi va chegara oldi mintaqasini belgilash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Shaxslarning chegara oldi zonasiga kirishi, undan chiqishi (oʻtishi), u erda boʻlishi (yashashi), agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, ichki ishlar organlarining ruxsatnomasi asosida amalga oshiriladi.

Chegara oldi mintaqasiga kirish va undan chiqish (oʻtish), u erda vaqtincha boʻlish (yashash), harakatlanish va ishlar bajarish chegara qoʻshinlarining ruxsatnomasi asosida amalga oshiriladi.

Xavfli yuqumli kasalliklar tarqalishi tahdididan Oʻzbekiston Respublikasi hududini muhofaza qilish maqsadida chegara oldi mintaqasi doirasida profilaktik mintaqa belgilanib, u erda chorva mollarni boqish va saqlash man etiladi.

Profilaktika mintaqasining kengligi, uni toʻsib qoʻyish tartibi va u erdagi rejim qonunchilik bilan belgilanadi.

Chegara oldi mintaqasida er, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, yer osti, suvlardan foydalangan holda xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyatni yuritish, shuningdek ommaviy va boshqa madaniy tadbirlarni oʻtkazish tartibi qonunchilikda belgilab qoʻyiladi.

Chegara oldi mintaqasida chegara qoʻshinlari tomonidan xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyat yuritish, ommaviy va boshqa madaniy tadbirlar oʻtkazish boʻyicha qoʻshimcha rejim qoidalari belgilanishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasining ichki suvlarida, chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari suv qismlarida foydalaniladigan kichik hajmli kemalar albatta hisobga olinishi hamda pristanlarda, prichallarda, boshqa turish punktlarida saqlanishi shart. Ushbu kemalarning turish punktlaridan chiqishi va qaytib kelishi tartibi chegara qoʻshinlari tomonidan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining ichki suvlarida, chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalarining suv qismlarida ovchilik, tadqiqot, qidiruv faoliyati va boshqa faoliyat yuritish chegara qoʻshinlari ruxsatiga binoan qonunchilikka hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridagi rejim chegara, bojxona nazorati va nazoratning boshqa turlarini amalga oshirish uchun belgilanuvchi hamda shaxslarning, transport vositalarining shu punktlarga kirishi, u erda boʻlishi va u erdan chiqishi, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlar olib kirilishi, turishi va olib chiqilishi, oʻtkazish punktlari hududida xoʻjalik faoliyati va boshqa faoliyatni amalga oshirish tartibini belgilovchi qoidalar majmuini oʻz ichiga oladi.

Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridagi rejim Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati tomonidan Davlat chegarasida nazoratni amalga oshiruvchi barcha organlar xizmat faoliyatining zarur sharoitlarini saqlab turish maqsadida belgilanadi.

Chet el noharbiy kemalari va harbiy kemalarining Oʻzbekiston Respublikasi ichki suvlariga, portlariga (reydlarga) kirishi hamda u erda boʻlishi tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq belgilanadi.

Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlarida bevosita chegara, bojxona nazorati va nazoratning boshqa turlari amalga oshiriladigan hamda qonunchilikda nazarda tutilgan qoʻshimcha rejim qoidalari joriy etiladigan hududlar, binolar belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi kuchlar va vositalarni, oʻtkaziladigan tadbirlarni moliyalash va resurslar bilan taʼminlashni amalga oshiradi;

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash sohasida normativ hujjatlar chiqaradi;

vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, ijro hokimiyati mahalliy organlarining Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi faoliyati ustidan nazoratni amalga oshiradi;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati:

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;

Davlat chegarasi himoya qilinishi va qoʻriqlanishini taʼminlaydi;

chegara qoʻshinlarini boshqarishni amalga oshiradi;

davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirib turadi;

Davlat chegarasi xavfsizligiga tahdidlar toʻgʻrisida belgilangan tartibda axborot taqdim etadi;

razvedka, kontrrazvedka va tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiradi;

belgilangan tartibda kontrabandaga qarshi kurash choralarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash sohasida boshqa davlatlarning tegishli chegara idoralari, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni amalga oshiradi;

Davlat chegarasi chizigʻining oʻtishini belgilashda ishtirok etadi;

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjetining Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashga doir qismini shakllantirish yuzasidan takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi muhokamasiga kiritadi;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi:

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashni tashqi siyosiy va xalqaro-huquqiy jihatdan taʼminlashni amalga oshiradi;

Davlat chegarasini va uning rejimini belgilash boʻyicha muzokaralar olib boradi, zarur hujjatlar va materiallar tayyorlaydi;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasiga kirishi va Oʻzbekiston Respublikasidan chiqishi huquqini beruvchi hujjatlarni rasmiylashtiradi;

Davlat chegarasi rejimiga rioya etish masalalarini, chegara nizolarini belgilangan tartibda hal etadi;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi:

havo boʻshligʻida Davlat chegarasi himoya qilinishi va qoʻriqlanishini amalga oshiradi;

Oʻzbekiston Respublikasining Qurolli Kuchlari qonunchilikda belgilangan tartibda Davlat chegarasini himoya qilishda ishtirok etishini taʼminlaydi;

oʻz vakolatlari doirasida havo boʻshligʻida yuzaga kelgan chegara nizolarini hal etadi;

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash tadbirlari resurs va boshqa jihatdan taʼminlanishida chegara qoʻshinlariga belgilangan tartibda koʻmaklashadi;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi:

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashga doir tadbirlarni amalga oshirishda chegara qoʻshinlariga koʻmaklashadi;

chegara oldi zonasida chegara oldi rejimiga rioya etilishi ustidan hamda Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlariga tutash hududlarda huquq-tartibotga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirishda ichki ishlar organlarining ishtirokini taʼminlaydi;

chegara oldi hududlarida huquq-tartibotning holati toʻgʻrisida chegara qoʻshinlariga axborot beradi;

Davlat chegarasini himoya qilishda ichki qoʻshinlar qonunchilikda belgilangan tartibda ishtirok etishini taʼminlaydi;

chegara qoʻshinlarining taqdimnomasiga binoan chegara oldi qidiruv ishlari va operatsiyalari oʻtkazilayotgan paytda, shuningdek harbiy xurujni qaytarish yoki Davlat chegarasi orqali noqonuniy ommaviy oʻtishlarning oldini olish chogʻida Davlat chegarasiga yaqin ayrim uchastkalar yoki obyektlarga fuqarolarning oʻtishini vaqtincha cheklash yoki man etishni taʼminlaydi;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi:

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda chegara qoʻshinlariga koʻmaklashadi;

Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridagi rejimga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirishda bojxona organlari ishtirokini taʼminlaydi;

shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarning Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlarida bojxona nazoratidan oʻtishi va rasmiylashtirilishini tashkil etadi;

kontrabandaga va bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikning boshqa tarzda buzilishiga qarshi kurashga doir choralar ishlab chiqadi va amalga oshiradi;

Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlari tashkil etishga doir takliflarni kiritadi;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Davlat chegarasida sanitariya-karantin tekshiruvi, veterinariya, fitosanitariya nazoratini hamda nazoratning boshqa turlarini amalga oshiruvchi davlat boshqaruvi organlari:

shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlar Davlat chegarasi orqali oʻtkazilishida oʻz vakolatlari doirasida ishtirok etadilar;

zarur hollarda Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlarida oʻz xizmatlarini tuzadilar va ular ishini tashkil qiladilar;

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda chegara qoʻshinlariga oʻz vakolatlari doirasida koʻmaklashadilar;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradilar.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari:

Davlat chegarasini qoʻriqlash uchun qonunchilikka muvofiq sharoit yaratib beradilar;

Davlat chegarasi ehtiyojlari uchun belgilangan tartibda yer uchastkalari beradilar, ulardan foydalanish ustidan nazoratni amalga oshiradilar;

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda fuqarolar ixtiyoriy asosda ishtirok etishlariga koʻmaklashadilar;

qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa vakolatlarni amalga oshiradilar.

Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar:

chegara qoʻshinlariga, Havo hujumiga qarshi mudofaa qoʻshinlariga, shuningdek Davlat chegarasida nazoratni amalga oshiruvchi davlat boshqaruv organlariga koʻmaklashadilar, ularga zarur axborot taqdim etadilar;

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda fuqarolar ixtiyoriy asosda ishtirok etishlari uchun sharoit yaratadilar.

Fuqarolar chegara qoʻshinlariga koʻmaklashuvchi otryadlar tarkibida va boshqa shakllarda chegara oldi hududi doirasida Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda ixtiyoriy asosda ishtirok etadilar.

Fuqarolarning Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda ishtirok etishi tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash chogʻida chegara qoʻshinlari quyidagi huquqlarga ega:

belgilangan tartibda oʻzlariga berilgan yer uchastkalarida zarur muhandislik-texnika inshootlari qurish, aloqa liniyalari va kommunikatsiyalar qurilishini amalga oshirish, texnika va qurol-yarogʻlarni joylashtirish hamda ulardan foydalanish;

joylarning har qanday uchastkalarida chegara naryadlarini joylashtirish hamda harakat qilish, transport vositalarini chegara naryadlari bilan kuzatib borish, transport vositalarini belgilangan tartibda koʻzdan kechirish;

qoʻshinga oid, razvedka, kontrrazvedka, tezkor-qidiruv faoliyatni hamda qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa faoliyatni amalga oshirish;

Davlat chegarasi rejimini, chegara oldi rejimini yoki Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridagi rejimni buzgan shaxslarni qonunchilikda belgilangan tartibda maʼmuriy tartibda ushlash;

maʼmuriy tartibda ushlangan, shuningdek jinoyat sodir etganlikda gumon qilinib ushlangan shaxslarni maxsus jihozlangan joylarda qonunchilikda belgilangan tartibda saqlash;

chegara qoʻshinlari boʻlinmalariga shaxslarni taklif etish va ularga maʼlum boʻlgan Davlat chegarasini noqonuniy kesib oʻtish yoki Davlat chegarasi rejimini, chegara oldi rejimini yoki Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridagi rejimni boshqa tarzda buzish holatlari toʻgʻrisida ulardan tushuntirishlar olish. Zarur hollarda yuqorida koʻrsatib oʻtilgan qoidabuzarlik holatlari toʻgʻrisidagi tushuntirishlar boshqa joylarda ham olinishi mumkin;

Davlat chegarasi orqali oʻtayotgan shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasiga kirish yoki undan chiqish huquqi toʻgʻrisidagi hujjatlarini tekshirish, ularga tegishli belgilar qoʻyish, zarurat boʻlganda bu hujjatlarni belgilangan tartibda olib qoʻyish, Oʻzbekiston Respublikasiga kirish yoki undan chiqish huquqini beruvchi haqiqiy hujjatlari boʻlmagan shaxslarni ular hujjatlarini lozim darajada rasmiylashtirgunga yoki chet elda boʻlgan chogʻida hujjatlarini yoʻqotganlik holatlari aniqlangunga yoki ularning shaxsi aniqlangunga qadar Davlat chegarasi orqali oʻtkazmaslik, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasidan chiqishi uchun vaqtinchalik cheklash belgilangan shaxslarni Davlat chegarasi orqali oʻtkazmaslik;

manfaatdor organlar va transport tashkilotlari bilan hamkorlikda Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlarida transport vositalari toʻxtash (toʻxtab turish) joylari va muddatlarini belgilash;

chegara oldi qidiruvlari va operatsiyalari oʻtkazilayotgan vaqtda odamlarning sogʻligʻi va hayotini himoya qilish maqsadida joylarning ayrim uchastkalarida shaxslar va transport vositalari harakatini cheklash yoki man etish, zarur hollarda fuqarolarni bunday yerlarga kiritmaslik, ulardan oʻsha joyda turishni yoki bu uchastkalardan chiqib ketishni talab qilish;

Davlat chegarasi uchun tahdid tugʻilgan paytda uning ayrim uchastkalarida fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlari, manfaatdor korxona, muassasa, tashkilotlarni ogohlantirgan holda har xil ishlar olib borishni vaqtincha cheklab qoʻyish, mudofaa ahamiyatiga molik ishlar yoki tabiiy ofat yoxud oʻta xavfli yuqumli kasalliklarning oldini olish va oqibatlarini tugatish bilan bogʻliq ishlar bundan mustasno;

Oʻzbekiston Respublikasi hududiga bostirib kirishni daf etish, chegara oldi qidiruvlarini oʻtkazish, huquqbuzarlik sodir etganlikda gumon qilinayotgan shaxslarni ushlab kelish chogʻida korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoat birlashmalarining va, alohida hollarda, fuqarolarning aloqa, transport vositalaridan foydalanib qilingan xarajatlar va yetkazilgan zararni egalariga belgilangan tartibda qoplash. Ushbu huquq diplomatik, konsullik, chet el davlatlarining boshqa vakolatxonalariga va xalqaro tashkilotlarga tegishli aloqa va transport vositalariga tatbiq etilmaydi.

Chegara qoʻshinlari qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa huquqlarga ham egadirlar.

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash chogʻida chegara qoʻshinlari quyidagilarga majbur:

Davlat chegarasi chizigʻining joylarda huquqqa xilof tarzda oʻzgartirilishiga yoʻl qoʻymaslikka;

Davlat chegarasida harbiy va boshqa fitnalarning oldini olishga;

Davlat chegarasini noqonuniy ravishda kesib oʻtilishiga yoʻl qoʻymaslik, Davlat chegarasini buzuvchilarni aniqlash va ushlashga;

Davlat chegarasi rejimiga, chegara oldi rejimiga va Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridagi rejimga rioya qilinishi ustidan nazoratni amalga oshirishga;

shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarning Davlat chegarasi orqali belgilangan tartibda oʻtkazilishini amalga oshirishga;

Davlat chegarasi orqali olib oʻtilayotgan kontrabanda narsalarini hamda boshqa noqonuniy ravishda olib oʻtilayotgan tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni, shuningdek transport vositalarini aniqlash va belgilangan tartibda ushlab qolishga;

Davlat chegarasi rejimini buzish bilan bogʻliq huquqbuzarliklarning oldini olishga.

Chegara qoʻshinlari qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarga ham ega.

Havo hujumiga qarshi mudofaa qoʻshinlari havo boʻshligʻida Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash paytida quyidagi huquqlarga ega:

Davlat chegarasini noqonuniy kesib oʻtish tahdidi paydo boʻlgan yoki noqonuniy kesib oʻtilgan paytda Oʻzbekiston Respublikasi havo boʻshligʻidagi havo kemalari va boshqa uchish apparatlarini aniqlash uchun oʻzlarida mavjud vositalardan foydalanish;

vaziyatni aniqlash hamda havo boʻshligʻida Davlat chegarasi noqonuniy kesib oʻtilishining oldini olish yoki bartaraf etish chorasini koʻrish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari boshqa turlari, davlat organlari kuchlari va vositalarini belgilangan tartibda jalb etish;

Davlat chegarasini havo boʻshligʻida noqonuniy kesib oʻtish tahdidi paydo boʻlgan yoki noqonuniy kesib oʻtilganda yoxud parvozlar xavfsizligini taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi havo boʻshligʻining ayrim rayonlarida havo kemalari va boshqa uchish apparatlari parvozini man etish yoki cheklash;

Oʻzbekiston Respublikasi havo boʻshligʻida Davlat chegarasi noqonuniy kesib oʻtilishi holatlarini aniqlashda ishtirok etish.

Havo hujumiga qarshi mudofaa qoʻshinlari Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash paytida quyidagilarga majburdirlar:

havo kemalari va boshqa uchish apparatlari Davlat chegarasini kesib oʻtish qoidalariga rioya etishi ustidan nazorat qilishga;

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini noqonuniy kesib oʻtgan yoki havo boʻshligʻidan foydalanish tartibini buzgan havo kemalari va boshqa uchish apparatlarining Oʻzbekiston Respublikasi hududida parvozini belgilangan tartibda toʻxtatishga;

fors-major vaziyati hollarida havo kemalari va boshqa uchish apparatlariga yordam koʻrsatishga.

Chegara qoʻshinlari, Havo hujumiga qarshi mudofaa qoʻshinlari Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash paytida quyidagi maqsadlarda qurol va harbiy texnikani qoʻllaydilar:

Oʻzbekiston Respublikasi hududiga qurolli bostirib kirishni daf etish;

Davlat chegarasidagi harbiy fitnalarning oldini olish;

transport vositalarini yoʻlovchilarsiz chet elga olib qochishga urinish hollarining oldini olish.

Qurol va harbiy texnika Davlat chegarasini buzuvchilar kuch ishlatgan hollarda ularga qarshi javob sifatida yoki qoidabuzarlikning oldini olish yoxud qoidabuzarlarni boshqa vositalar bilan ushlashning iloji boʻlmagan hollarda ham qoʻllaniladi.

Zarur hollarda Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari boshqa qoʻshinlarining qurol va harbiy texnikasi qoʻllanilishi mumkin.

Qurol va harbiy texnikani qoʻllash tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.

Davlat chegarasida huquqqa xilof xatti-harakatlarni bartaraf etish maqsadida qonunchilikda belgilangan tartibda maxsus vositalar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Davlat chegarasi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlashda ishtirok etayotgan davlat organlari va mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari (qarorlari) ustidan bevosita sudga yoki tobelik boʻyicha yuqori turuvchi davlat organi yoxud mansabdor shaxsga shikoyat qilinishi mumkin.