Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, 15.02.1991 yildagi 229-XII-son
Дата вступления в силу
02.03.1991
Рус
Ўзб
O’zb
O‘zb|Рус
|
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI KORXONALAR TOʻGʻRISIDA Ushbu Qonun mulkchilikning barcha shakliga mansub korxonalarni barpo etishning, ular faoliyatining, ularni qayta tashkil etish va tugatishning umumiy huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslarini belgilab beradi. Qonun foyda (daromad) olishni koʻzlab ish olib boradigan korxonalarning mustaqilligini taʼminlashga qaratilgan boʻlib, ularning huquqlari va masʼuliyatini belgilaydi, boshqa korxonalar va tashkilotlar, davlat hokimiyati va boshqaruv idoralari bilan munosabatlarini tartibga solib turadi. (muqaddima Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR 1-modda. Korxona va uning asosiy vazifalari 1. Huquqiy shaxs huquqiga ega boʻlgan, mulkchilik huquqi yoki xoʻjalikni toʻla yuritish huquqi boʻyicha oʻziga qarashli mol-mulkdan foydalanish asosida mahsulot ishlab chiqaradigan va sotadigan yoki mahsulotni ayirboshlaydigan, ishlarni bajaradigan, xizmat koʻrsatadigan, bellashuv hamda mulkchilikning barcha shakllari teng huquqliligi sharoitida amaldagi qonunlarga muvofiq oʻz faoliyatini roʻyobga chiqaradigan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subyekt korxona hisoblanadi. 2. Korxonaning faoliyati maqsadlarini roʻyobga chiqarishga oʻz mahsuloti, ishlari va xizmatlariga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantirish hamda ana shu asosda mehnat jamoasi aʼzolarining ijtimoiy va iqtisodiy manfaatlarini hamda korxona mol-mulki egasining manfaatlarini taʼminlash yoʻli bilan erishiladi. 3. Korxona xoʻjalik faoliyatining har qanday turlarini, agar ular Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida taqiqlab qoʻyilgan boʻlmasa va korxona Ustavida koʻzda tutilgan maqsadlar va vazifalariga muvofiq kelsa, amalga oshirish huquqiga ega. (1-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 2-modda. Korxonaning turlari 1. “Oʻzbekiston Respublikasida mulkchilik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilab qoʻyilgan mulk shakllariga muvofiq quyidagi turdagi korxonalar ish olib borishi mumkin: jismoniy shaxslarning xususiy mulkiga asoslangan korxonalar; shirkat (jamoa) mulkiga asoslangan jamoa, oila, mahalla korxonalari, ishlab chiqarish kooperativlari; xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlariga jamoat tashkilotlari va diniy tashkilotlarga qarashli korxonalar hamda jamoa mulkining boshqa shakllariga asoslangan korxonalar; davlat mulkiga asoslangan respublika davlat korxonalari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi davlat korxonalari, viloyatlararo, viloyat, tumanlararo, tuman, shahar davlat korxonalari va boshqa turdagi korxonalar; (2-modda 1-bandining ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi xatboshlari Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) (2-modda 1-bandining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuniga asosan chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) aralash mulkka asoslangan davlatlararo va qoʻshma korxonalar hamda mulkchilikning turli shakliga mansub, toʻliq yoki hissabay yoʻsinda ishtirok etishga asoslangan boshqa korxonalar; (2-modda 1-bandining beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 2. Mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, korxona ishlovchilar soniga qarab kichik yoki oʻrta korxonalar jumlasiga kiritilishi mumkin, bunday korxonalarni barpo etish va ular faoliyatining oʻziga xos jihatlari, maqomi, ularni roʻyxatga olish shartlari, shuningdek korxonalarni bu turga kiritish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va Qoraqalpogʻiston ASSR Vazirlar Kengashi tomonidan tartibga solinadi. (2-modda 2-bandining birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1998-yil 29-avgustdagi 681-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1998-y., 9-son, 181-modda) Oʻzbekiston Respublikasida korxonalarning respublika qonun hujjatlariga zid boʻlmagan holda tuzilgan boshqa turlari ham ish olib borishi mumkin. 3-modda. Korxonalarning xoʻjalik uyushmalari 1. Mulkchilikning barcha shakliga mansub korxonalar ixtiyoriylik asosida faoliyatni muvofiqlashtirish, oʻz huquqlarining himoya qilinishini taʼminlash, tegishli davlat idoralari va boshqa idoralarda, shuningdek xalqaro tashkilotlarda umumiy manfaatlarni ifoda etish maqsadida xoʻjalik uyushmalariga: ittifoqlarga, konsernlarga, konsorsiumlarga hamda tarmoq prinsiplari, hududiy yoki boshqa prinsiplar asosida oʻzga birlashmalarga uyushishlari mumkin. Koʻrsatib oʻtilgan tarkibiy boʻlinmalarni barpo etish Oʻzbekiston Respublikasining tegishli qonun hujjatlarida belgilangan monopoliyaga qarshi talablar hisobga olingan holda amalga oshiriladi. Koʻngilli xoʻjalik uyushmalari davlat roʻyxatidan oʻtishi kerak va ularning faoliyati ushbu Qonun bilan tartibga solinadi. (3-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 2. Uyushma, birlashma uni taʼsis etuvchilar tasdiqlaydigan ustav asosida ish olib boradi. Uyushmalar tarkibiga kirgan korxonalar oʻz mustaqilliklarini, huquqiy shaxs huquqlarini saqlab qoladilar va ushbu Qonun ularga nisbatan ham amal qiladi. 3. Uyushma, birlashma oʻz tarkibiga kiruvchi korxonalar majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi, korxonalar esa, taʼsis shartnomasi (ustavda) oʻzga holat koʻzda tutilgan boʻlmasa, uyushma majburiyati yuzasidan javob bermaydi. 4. Uyushmaga kirgan korxonalar uyushma tarkibidagi korxonalar oldidagi majburiyatlarini tuzilgan shartnomalarga muvofiq saqlab qolgan holda uning tarkibidan chiqishga haqlidir. 5. Assotsiatsiya, birlashma uning tarkibiga kiruvchi korxonalarning, sud yoki xoʻjalik sudining qaroriga binoan tugatiladi. Uyushma korxonani tugatish uchun belgilab qoʻyilgan tartibda tugatiladi. Uyushma tugatilganidan keyin qolgan mol-mulk uyushmaning ustaviga muvofiq uning qatnashchilari oʻrtasida taqsimlanadi. (3-moddaning 5-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 4-modda. Korxona toʻgʻrisidagi qonunlar 1. Mulkchilikning barcha shakliga mansub korxonalarni barpo etish va ularning faoliyati bilan bogʻliq munosabatlar ushbu Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solib turiladi. (4-modda 1-bandining birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) Qoraqalpogʻiston Respublikasida korxonalarni tashkil etish, ularning faoliyati, ularni qayta tashkil etish va tugatishning huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslari Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlari bilan tartibga solinadi. 2. Faoliyati ishni tashkil etishga va uning xavfsizligiga oshirilgan talablar qoʻyish bilan bogʻliq boʻlgan, texnologiya jarayonlari uzluksiz davom etadigan, shuningdek boshqaruv vazifalarini markazlashtirish zarurati bilan bogʻliq boʻlgan korxonalarning ayrim turlari uchun ushbu Qonunni qoʻllash xususiyatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. (4-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 3. Oʻzbekiston Respublikasining, boshqa davlatlar yuridik shaxslari va fuqarolarining toʻliq yoki hissabay mulki boʻlgan korxonalarni (davlatlararo korxonalar va qoʻshma korxonalarni) barpo etish hamda ular faoliyatining xususiyatlari Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari va davlatlararo shartnomalar (bitimlar) bilan belgilab qoʻyiladi. (4-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) II BOʻLIM. KORXONANI BARPO ETISh VA UNI ROʻYXATDAN OʻTKAZISh TARTIBI 5-modda. Korxonani barpo etishning umumiy shartlari 1. Korxona mol-mulk egasi (egalari) yoki u (ular) vakil qilgan idora, korxona, tashkilot qaroriga yoki mehnat jamoasining qaroriga muvofiq, yo boʻlmasa taʼsis etuvchilar guruhi va ayrim taʼsis etuvchi shaxslar qarori bilan ushbu Qonunda hamda Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan tartibda barpo etilishi mumkin. 2. Korxona ishlab turgan korxonalar, tashkilotlar tarkibidan bitta yoki bir nechta tarkibiy boʻlinmaning shu boʻlinma (boʻlinmalar) mehnat jamoasi tashabbusi bilan ajralib chiqishi natijasida, agar bunday ajralib chiqish uchun korxona mol-mulki egasining (u vakil qilgan idora, korxona va tashkilotning) roziligi boʻlsa va korxona ilgari oʻz zimmasiga olgan majburiyatlarning bajarilishi taʼminlansa, tuzilishi mumkin. 3. Korxonani barpo etish va uning faoliyati uchun yer uchastkasi, boshqa tabiat resurslari talab qilinadigan hollarda ulardan foydalanishga ruxsatnomani davlat hokimiyatining tegishli idorasi, qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda esa ekologiya ekspertizasining ijobiy xulosasi boʻlgan taqdirda tabiatdan foydalanuvchi tegishli boshlangʻich tashkilot tomonidan ham beriladi. Yer uchastkasi va boshqa tabiat resurslarini berish rad etilganida Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan tartibda shikoyat qilinishi mumkin. (5-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 4. Korxona davlat roʻyxatidan oʻtgan kundan boshlab barpo etilgan deb hisoblanadi va huquqiy shaxs huquqini oladi. 6-modda. Korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazish 1. Korxona davlat roʻyxatidan korxona joylashgan erdagi davlat hokimiyati va boshqaruv idoralarida, basharti Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida oʻzgacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, oʻtkaziladi. Korxona davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Korxonalar va tashkilotlar yagona davlat registriga kiritish uchun oʻn kunlik muddat ichida statistika organlariga xabar qilinadi. (6-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustdagi 832-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 229-modda) 2. Korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilab qoʻyadi. (6-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 3. Korxonani barpo etishning SSR Ittifoqi, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan tartibi buzilganligi, shuningdek taʼsis hujjatlari qonun talablariga mos kelmasligi sabablariga koʻra korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazish rad etilishi mumkin. Korxonani barpo etish maqsadga muvofiq emasligini vaj qilib, uni davlat roʻyxatidan oʻtkazishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Agar korxona belgilangan muddatda davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan boʻlmasa yoki taʼsis etuvchi korxonani roʻyxatdan oʻtkazish rad etilganligi sabablarini asossiz deb hisoblasa, u sudga murojaat qilishi mumkin. Sud korxonani roʻyxatdan oʻtkazish rad etilganligini asossiz deb topsa, bu hol davlat hokimiyatining korxonani roʻyxatdan oʻtkazishni rad etgan idorasini moddiy javobgarlikka tortishga (sud chiqimlaridan tashqari) sabab boʻladi. Moddiy javobgarlikning miqdori xoʻjalik sudi tomonidan belgilanadi va qonunda belgilab qoʻyilgan tartibda undirib olinadi. (6-modda 3-bandining uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 4. Korxonani davlat roʻyxatidan oʻtkazganlik uchun undan Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyiladigan miqdorda haq olinadi. Olingan mablagʻ davlat hokimiyatining korxona roʻyxatdan oʻtkazilgan joydagi idorasi budjeti hisobiga oʻtkaziladi. (6-moddaning 4-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) Davlat korxonalarini qayta tuzish natijasida tashkil etilgan ochiq tipdagi aksiyadorlik jamiyatlarini roʻyxatdan oʻtkazishda roʻyxatga olish yigʻimlari va boshqa toʻlovlar undirilmaydi. (6-moddaning 4-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 31-avgustdagi 118-I-son Qonuniga asosan ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilgan — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1995-y., 9-son, 193-modda) 1. Korxona yuridik shaxs huquqiga ega boʻlgan shuʼba korxonalar barpo etish va bu korxonalarning ustavlarini tasdiqlash huquqiga ega. Korxona, shuningdek joriy va hisob-kitob schyotlari ochish huquqiga ega boʻlgan shuʼbalar, vakolatxonalar, boʻlimlar va boshqa alohida boʻlinmalar barpo etish hamda ular toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash huquqiga ega. 2. Bunday korxonalar va boʻlinmalarni joylashtirish masalasi davlat hokimiyatining tegishli mahalliy idoralari bilan amaldagi qonunlarda belgilangan tartibda kelishib olinadi. (7-modda matni Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 8-modda. Faoliyat turlariga litsenziya olish 1. Litsenziya olinishi kerak boʻlgan faoliyat turlarini amalga oshirish uchun korxona zarur litsenziyani olishi shart. 2. Korxonaning litsenziya olinishi kerak boʻlgan faoliyatiga ruxsat berish va bunday ruxsatni haqiqiy emas deb topish tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. (8-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 9-modda. Korxona ustavi 1. Korxona ustav asosida ish olib boradi. Ustavni korxonani taʼsis etuvchi (taʼsis etuvchilar) tasdiqlaydi. 2. Korxona ustavida quyidagilar belgilab qoʻyiladi: korxonaning nomi, uning qayerda joylashganligi (pochta manzili), faoliyat turi va maqsadlari, uning boshqaruv va nazorat organlari, ularning vakolati, korxona mol-mulkini tashkil etish va foydani (daromadni) taqsimlash tartibi, korxonani qaytadan tashkil etish va uning faoliyatini toʻxtatish shartlari. (9-modda 2-bandining birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustdagi 832-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 229-modda) Ustavga korxona faoliyatining xususiyatlari bilan bogʻliq boʻlgan, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid kelmaydigan oʻzga qoidalar ham kiritilishi mumkin. Mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, korxonalarning ustav bilan boshqarilmaydigan barcha munosabatlari ushbu Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solib turiladi. (9-modda 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuniga asosan ikkinchi qism bilan toʻldirilgan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) III BOʻLIM. KORXONA MOL-MULKINING EGASI (III-boʻlimning nomi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 10-modda. Korxona mol-mulkining egasi 1. Korxona mol-mulkining egasi (egalari) oʻziga qarashli mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqiga ega. Mol-mulkning egasi (egalari) oʻz mol-mulkiga nisbatan Qonunga zid boʻlmagan har qanday harakatlarni qilishga haqli. Ular mol-mulkidan qonunda taqiqlab qoʻyilmagan har qanday xoʻjalik faoliyatini yoki oʻzga faoliyatni amalga oshirish uchun foydalanishi mumkin. Davlat korxona egasining mulkiy huquqlari himoya qilinishiga kafolat beradi. 2. Korxona mol-mulkining egasi (egalari) oʻzining (oʻzlarining) mulkchilik huquqini amalga oshirishda Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan shartlar asosida va shu shartlar doirasida Oʻzbekiston Respublikasining, boshqa davlatlarning fuqarolari hamda fuqaroligi boʻlmagan shaxslar bilan ularning mehnatidan foydalanish toʻgʻrisida shartnomalar tuzishga haqlidir. (10-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 11-modda. Mol-mulkni tashkil etish va undan foydalanish shartlari 1. Asosiy fondlar va oborot mablagʻlari, shuningdek qiymati korxonaning mustaqil balansida aks etadigan boshqa boyliklar korxona mulkini tashkil etadi. 2. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga va korxona ustaviga muvofiq korxonaning mol-mulki mulkchilik huquqi yoki toʻla xoʻjalik yuritish huquqi asosida unga tegishli boʻlishi mumkin. 3. Quyidagilar korxona mol-mulkini tashkil etuvchi manbalardir: taʼsis etuvchilarning pul va moddiy badallari; mahsulot, ishlar, xizmatlarni realizatsiya qilishdan, shuningdek xoʻjalik faoliyatining boshqa turlaridan olingan daromadlar; qimmatli qogʻozlardan olinadigan daromadlar; bank va boshqa qarz beruvchilarning kreditlari; kapital mablagʻ va budjetdan dotatsiyalar; tashkilotlar, korxonalar va jismoniy shaxslarning tekinga va xayriya maqsadlarida bergan badallari, ionalari, shuningdek meros tariqasida, ayirboshlash va sovgʻa qilish yoʻli bilan oladigan daromadlari; (11-modda 3-bandining yettinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan oʻzga manbalar. 4. Korxona mol-mulkining egasi (egalari) yoki u (ular) vakolat bergan idoralar oʻziga qarashli mol-mulkni boshqa korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga sotish hamda topshirish, ayirboshlash, ijaraga berish, vaqtincha foydalanish uchun bepul berish yoki qarzga berishga, shuningdek, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida va korxona ustavida oʻzga hollar koʻzda tutilgan boʻlmasa, ularni balans hisobidan chiqarishga haqlidir. (11-moddaning 4-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 5. Korxona mol-mulkining egasi (egalari) yoki u (ular) vakolat bergan idoralar, basharti qonun hujjatlarida va ustavda oʻzga qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, ishlab chiqarish vositalari va boshqa moddiy boyliklarni sotish, bepul topshirish, ijaraga berishga haqlidir, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq fuqarolarning mulki boʻla olmaydigan yoki ular foydalana olmaydigan ishlab chiqarish vositalari va oʻzga moddiy boyliklar bundan mustasno. (11-moddaning 5-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 12-modda. Tabiat resurslariga egalik qilish va ulardan foydalanish 1. Korxona belgilangan tartibda haq evaziga yer va boshqa tabiat resurslariga egalik qiladi va ulardan foydalanadi, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno. 2. Korxona oʻz ishlab chiqarishining tabiiy muhitga salbiy taʼsirini kamaytirishga va bu taʼsirning oʻrnini qoplashga qaratilgan tabiatni muhofaza qilish tadbirlarini oʻz vaqtida amalga oshirishi shart. Bunday tadbirlar oʻz mablagʻlari yoki oʻzga manbalar hisobidan pul bilan taʼminlanishi mumkin. (12-modda 2-bandining ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuniga asosan chiqarib tashlangan — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 13-modda. Korxonaning yuridik va jismoniy shaxslar mablagʻlarini jalb etishi 1. Korxona ishlab chiqarishni kengaytirish va takomillashtirish, mehnat jamoasini ijtimoiy rivojlantirish maqsadlarida qimmatli qogʻozlar chiqarish hamda sotish yoʻli bilan yuridik va jismoniy shaxslarning qoʻshimcha pul mablagʻlarini jalb etish huquqiga egadir. 2. Korxonaning qimmatli qogʻozlar chiqarish va sotish tartibini, ularning turlari hamda bunday qimmatli qogʻoz egalarining huquqlarini Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari belgilaydi. 14-modda. Korxona mulkiy huquqlarining kafolatlari Davlat korxonaning mulkiy huquqlari himoya qilinishiga kafolat beradi. Davlatning korxonaga qarashli asosiy fondlarni, oborot mablagʻlarni va boshqa mol-mulkni tortib olishiga yoʻl qoʻyilmaydi, Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasnodir. (14-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) Yuridik va jismoniy shaxslar, davlat hokimiyati va boshqaruv idoralari tomonidan korxonaning mulkiy huquqlarini buzish natijasida unga yetkazilgan zarar sud yoki xoʻjalik sudi qaroriga koʻra korxonaga toʻlanadi. (14-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) IV BOʻLIM. KORXONANI BOShQARISh 15-modda. Korxonani boshqarishni tashkil etishning umumiy qoidalari 1. Korxona oʻz ustaviga muvofiq boshqariladi. Korxona boshqaruv strukturasi, shakli va uslublarini mustaqil aniqlaydi, shtatlarni belgilaydi. Mulkdor yoki xoʻjalikni toʻla yuritish huquqi subyekti korxonani bevosita yoki oʻzi vakolat bergan idoralar orqali boshqaradi. Mulkdor yoki xoʻjalikni toʻla yuritish huquqi subyekti yoxud u vakolat bergan idoralar ana shu huquqlarni korxona kengashiga (idorasiga) yo boʻlmasa korxona ustavida koʻzda tutilgan hamda mulkdor va mehnat jamoasi manfaatlarini ifoda etadigan boshqa idoraga topshirishi mumkin. 2. Korxona rahbarini yollash (tayinlash, saylash) va boʻshatish korxona mol-mulki egasining huquqi boʻlib, bu huquqni u bevosita, shuningdek oʻzi vakolat bergan idoralar orqali yoki korxonani boshqarish huquqi berilgan korxona kengashi, boshqaruvi yoxud boshqa idoralar orqali amalga oshiradi. (15-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 16-modda. Korxonaning rahbari 1. Korxona rahbari lavozimiga yollash (tayinlash, saylash) chogʻida nomzod shaxs bilan bitim (shartnoma, kelishuv) tuziladi, unda korxona rahbarining huquqlari, vazifalari va masʼuliyati, uning moddiy taʼminoti hamda egallab turgan lavozimidan boʻshatish shartlari Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlarida koʻzda tutilgan kafolatlarni hisobga olgan holda belgilab qoʻyiladi. (16-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 2. Korxona rahbari korxona faoliyati bilan bogʻliq masalalarni mustaqil hal qiladi, ushbu Qonunda mehnat jamoasi va korxona kengashi umumiy yigʻilishi (konferensiyasi)ning mutlaq vakolatiga topshirilgan masalalar bundan mustasno, korxona nomidan ishonch qogʻozisiz ish olib boradi, respublikadagi va boshqa davlatlardagi barcha korxonalarda, firmalar va tashkilotlarda shu korxona manfaatlarini himoya qiladi, korxona mol-mulkini tasarruf etadi, shartnomalar, shu jumladan mehnat shartnomalarini tuzadi, ishonch qogʻozlari beradi, banklarda hisob raqamlari va boshqa raqamlar ochadi, mablagʻlarni tasarruf etish huquqidan foydalanadi, maʼmuriyatning ijroiya apparati shtatlarini tasdiqlaydi, korxonaning barcha xodimlari uchun majburiy buyruqlar chiqaradi va koʻrsatmalar beradi. (16-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 3. Korxona rahbari oʻz oʻrinbosarlarini, boshqaruv apparati rahbarlarini va tarkibiy boʻlinmalar rahbarlarini mustaqil tayinlaydi va ishdan ozod qiladi. 4. Korxona rahbari shartnomada yoki Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlarida koʻzda tutilgan asoslarga muvofiq shartnoma muddati tugamay turib, egallab turgan lavozimidan boʻshatilishi mumkin. 17-modda. Korxona kengashi (boshqaruvi) 1. Korxona kengashi (boshqaruvi) mulkdor korxonani boshqarish sohasidagi oʻz vakolatlarini kengashga topshirgan taqdirda tuziladi. (17-modda 1-bandining birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) Korxona kengashi (boshqaruvi)da, korxona ustavida oʻzga hollar koʻzda tutilgan boʻlmasa, korxona mol-mulkining egasi yoki xoʻjalikni toʻla yuritish huquqi subyekti tomonidan tayinlanadigan va shu korxona mehnat jamoasi tomonidan saylab qoʻyiladigan vakillar soni baravar boʻladi. 2. Korxona kengashi (boshqaruvi)ning huquq va burchlari korxona mol-mulkining egasi yoki u vakolat bergan idoralar tasdiqlaydigan Kengash (boshqaruv) toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilab qoʻyiladi. (17-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) V BOʻLIM. KORXONA XOʻJALIK FAOLIYATINING ASOSLARI 18-modda. Korxona oladigan foyda (daromad) 1. Hamma turdagi korxonalarda xoʻjalik faoliyatining moliyaviy natijalarini umumlashtiruvchi asosiy koʻrsatkich foydadir (daromaddir). 2. Soliqlarni va budjetga boshqa toʻlovlarni toʻlashdan keyin korxonada qolgan foyda (daromad) (sof foyda) toʻla-toʻkis uning tasarrufiga oʻtadi va qonunlarda nazarda tutilganidan boʻlak hollarda tortib olinmaydi. Korxona, agar ustavda oʻzga hol koʻzda tutilgan boʻlmasa, sof foydani (daromadni) qaysi sohalarga ishlatishni mustaqil belgilaydi. 3. Qonun hujjatlarida yoki korxona ustavida koʻzda tutilgan hollarda sof foydaning bir qismi korxona mehnat jamoasi aʼzolariga mulk qilib topshiriladi. (18-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 19-modda. Korxona xodimining mehnat daromadlari 1. Korxona turidan qatʼi nazar, har bir xodimning mehnat daromadlari korxona ishining pirovard natijalari hisobga olinib, xodimning mehnatga qoʻshgan shaxsiy ulushi bilan belgilanadi, soliqlar bilan tartibga solinadi va eng koʻp miqdori cheklab qoʻyilmaydi. 2. Barcha turdagi korxonalar xodimlari mehnat haqining eng kam miqdori Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilab qoʻyiladi. (19-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 3. Mehnatga haq toʻlashning shakllari, sistemalari va miqdorini, shuningdek xodimlar daromadlarining boshqa turlarini korxona mustaqil belgilaydi. 20-modda. Korxona faoliyatini rejalashtirish 1. Korxona oʻz faoliyatini mustaqil rejalashtiradi va xomashyo resurslari va materiallarning mavjudligini hamda ishlab chiqarilayotgan mahsulotga, bajarilayotgan ishga, koʻrsatilayotgan xizmatga boʻlgan talablarni hisobga olib, taraqqiyot istiqbollarini belgilaydi. 2. Korxona davlat ehtiyojlari uchun shartnoma asosida ishlar bajaradi, mahsulot sotadi va xizmat koʻrsatadi. 21-modda. Korxonaning boshqa korxonalar, tashkilotlar, yuridik va jismoniy shaxslar bilan xoʻjalik munosabatlari 1. Xoʻjalik faoliyatining barcha sohalarida korxonaning boshqa korxonalar, tashkilotlar, yuridik va jismoniy shaxslar bilan munosabatlari shartnoma negiziga quriladi. 2. Korxonalar nima haqda shartnoma tuzishni tanlashda, majburiyatlarni, oʻzaro xoʻjalik munosabatlarining Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid boʻlmagan boshqa har qanday shartlarni aniqlashda erkindir. 3. Korxona oʻz mahsuloti va mol-mulkini, basharti Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid boʻlmasa, oʻz xohishiga koʻra sotadi, shuningdek oʻz xohishi bilan xizmatlar koʻrsatadi. 4. Korxona isteʼmolchining manfaatlarini hamda uning mahsulot, ishlar va xizmatlar sifatiga qoʻyadigan talablarini hisobga oladi. Isteʼmolchining manfaatlari va huquqlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan himoya qilinadi. Erkin realizatsiya qilish taqiqlab yoki cheklab qoʻyilgan mahsulotlar, ishlar, xizmatlar turlarining roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilab qoʻyiladi. 22-modda. Ulgurji savdo, ishlab chiqarishni taʼminlash va mahsulotni sotish 1. Korxona bozor talablarini, ehtimol tutilgan sheriklarning imkoniyatlarini oʻrganish, narx-navoning oʻzgarishi toʻgʻrisidagi axborot asosida oʻz ishlab chiqarishining taʼminotini, bozorlarda (tovarlar, xizmatlar, moliya bozorlarida) monopoliyaga qarshi qonunlarning talablarini nazarda tutgan holda bevosita yoki vositachi orqali oldi-sotdini, mahsulot sotishni va oʻz ishlab chiqarishining taʼminotini mustaqil amalga oshiradi. 2. Bozorga oʻtish davrida davlat ehtiyojlari uchun ishlarni bajarayotgan va mahsulot yetkazib berayotgan korxonalarni davlat shu ishlarni bajarish va mahsulotni yetkazib borish uchun moddiy-texnika resurslari bilan taʼminlaydi. 23-modda. Narx-navo va narx belgilash Korxona oʻz mahsulotini, ishlarini, xizmatlarini, ishlab chiqarish chiqitlarini mustaqil yoki shartnoma asosida belgilanadigan narxlar va tariflarda sotadi. Korxona bozorda yakkahokimlik mavqeyini egallagan hollarda davlat fuqarolarni ijtimoiy muhofaza qilish maqsadlarida Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq narxlarni tartibga soladi. 24-modda. Moliya va kredit munosabatlari 1. Foyda (daromad), amortizatsiya ajratmalari, qimmatli qogʻozlarni sotishdan tushgan pul, mehnat jamoasi aʼzolarining, korxonalar, tashkilotlar, fuqarolarning pay va oʻzga badallari, shuningdek, boshqa tushumlar korxona moliyaviy resurslarini tashkil etuvchi manbalardir. (24-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 2. Korxona tijorat shartnomasi asosida bank kreditidan, boshqa korxonalarning kreditlaridan foydalanadi. 3. Korxonalar oʻz hisob-kitob va kassa xizmati uchun banklarni mustaqil ravishda tanlaydi hamda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda bitta yoki bir nechta bankda milliy va chet el valyutalarida talab qilib olguncha saqlanadigan depozit hisobvaraqlar ochishga haqli. (24-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 15-apreldagi 772-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1999-y., 5-son, 124-modda) 4. Budjetga va budjetdan tashqari fondlarga toʻlovlar, ish haqi berish, mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan barcha talablarni hamda ularga tenglashtirilgan toʻlovlarni qondirish, shuningdek bevosita ishlab chiqarish faoliyati bilan bogʻliq kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlarga pul mablagʻlarini hisobdan chiqarish fuqarolik qonun hujjatlari boʻyicha hisob-kitoblarning qolgan turlari korxona tomonidan kalendar tartibda amalga oshiriladi. (24-moddaning 4-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1998-yil 1-maydagi 621-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1998-y., 5-6-son, 102-modda) 5. Korxona xaridor (isteʼmolchi) ga qarzga olingan mablagʻ uchun foyda toʻlash tartibida qarzga mahsulot yetkazib berishi, ishni bajarishi va xizmat koʻrsatishi mumkin. Bunday savdo bitimlarini rasmiylashtirish uchun korxona xoʻjalik oborotida vekselni qoʻllashi mumkin. Korxona foiz toʻlash sharti bilan boshqa korxonalarga yoki banklarga kredit berishi mumkin. (24-moddaning 5-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 6. Korxona kredit shartnomalari va hisob-kitob intizomiga rioya etilishi uchun toʻla javobgardir. Hisob-kitob qilish yuzasidan oʻz majburiyatlarini muntazam bajarmaydigan korxona bank tomonidan toʻlovga qobiliyatsiz deb eʼlon qilinishi mumkin. Bunday korxonalarga taʼsir oʻtkazish choralari va ularni qoʻllash tartibi banklar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 25-modda. Kapital qurilish 1. Korxona Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga, respublika Hukumati ayrim hudud zonalari boʻyicha belgilaydigan har xil ishlab chiqarish turlarini joylashtirish haqidagi normativ talablarga, qurilish normalari va qoidalariga, kvotalar va litsenziyalarga rioya etgan holda respublika hududida qurilish joyini tanlab olishda erkindir. 2. Korxona qurilish olib borish uchun har qanday sheriklarni tanlab olishda, pudratchi tashkilotlar konkursini tashkil etishda erkindir, zarur hollarda tegishli qonunlarga, tasdiqlab qoʻyilgan qurilish normalari va qoidalariga amal qilib, qidiruv ishlarini olib boradi, qurilish-montaj ishlarini loyihalash va bajarishni oʻzi amalga oshiradi. 3. Hamma hollarda qurilish loyihasi viloyat yoki respublika ekspert idoralari darajasida davlat ekspertizasidan oʻtkazilib, puxtaligi, chidamliligi, rasman tasdiqlangan xavfsizlik qoidalariga, mehnatni va atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga rioya etilganligi baholanadi. 26-modda. Korxonaning tashqi iqtisodiy faoliyati 1. Korxona Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq tashqi iqtisodiy faoliyatni mustaqil ravishda amalga oshirish huquqiga egadir. 2. Olingan valyuta korxonaning valyuta balansi hisobiga oʻtkaziladi va undan korxona mustaqil foydalanadi. Korxonaning valyuta tushumidan mazkur korxona oʻz valyuta mablagʻi hisobidan qilgan bevosita valyuta xarajatlari chegirib tashlanganidan soʻng respublika budjetlariga va mahalliy budjetga valyuta ajratmalari oʻtkaziladi. Respublika budjetlariga va mahalliy budjetlarga ajratmalar miqdori Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan tartibga solinadi. Korxonaning valyuta mablagʻini qonunlarda nazarda tutilganidan boʻlak hollarda oʻzga yoʻl bilan tortib olish taqiqlanadi. VI BOʻLIM. KORXONANING IJTIMOIY KAFOLATLARI 27-modda. Korxonaning ijtimoiy faoliyati 1. Ijtimoiy taraqqiyot masalalari, shu jumladan mehnat sharoitlarini yaxshilash va ish vaqtining uzunligi masalalari, mehnat jamoasi aʼzolari va ular oilalarining dam olish, turmush sharoitlarini va sihat-salomatligini yaxshilash masalalari, korxonaning isteʼmol fondi hisobidan amalga oshiriladigan majburiy tibbiy sugʻurta kafolatlari masalalari Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq mehnat jamoasi tomonidan korxonalar maʼmuriyati ishtirokida hal qilinadi. Korxona amaldagi qonunlarda belgilab qoʻyilgan tartibda va miqdorda Oʻzbekiston Respublikasi Ijtimoiy taʼminot vazirligi huzuridagi Pensiya fondiga hamda aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish fondiga pul oʻtkazishi shart. (27-moddaning 1-bandi ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 25-apreldagi 421-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1997-y., 4-5-son, 126-modda) 2. Korxona bu erda ishlovchi barcha xodimlar uchun xavfsiz mehnat sharoitini taʼminlashga majbur boʻlib, ularning salomatligiga va mehnat qobiliyatiga yetkazilgan zarar uchun qonunlarda belgilab qoʻyilgan tartibda javobgar boʻladi. 3. Pensiyaga chiqqunga qadar korxonada mehnat qilgan pensionerlar tibbiy xizmat, uy-joy bilan taʼminlanish, sogʻlomlashtirish va profilaktika muassasalariga yoʻllanmalar olish borasida korxonadagi mavjud imkoniyatlardan, shuningdek jamoaning umumiy yigʻilishi (konferensiyasi) qaroriga muvofiq boshqa ijtimoiy xizmatlar va imtiyozlardan uning xodimlari bilan baravar foydalanadilar. 4. Korxona xotin-qizlarining mehnat va turmush sharoitini muntazam yaxshilashga, yosh bolali ayollarni ish kuni qisqartirilgan asosan kunduzgi ish bilan taʼminlashga, homilador ayollarni mehnat sharoiti zararsiz yengilroq ishga oʻtkazishga, shuningdek, ayollarga qonunlarda koʻzda tutilgan boshqa imtiyozlarni berishga majburdir. Mehnat sharoiti zararli boʻlgan korxona mehnat jamoasining roziligi bilan xotin-qizlarga yengilroq ish berish uchun sexlar, uchastkalar barpo etishi mumkin. 5. Korxona mehnat jamoasiga xizmat qiladigan va uning tarkibiga kirmaydigan tibbiy muassasalar xodimlarini, bolalar, madaniy-maʼrifiy, sogʻlomlashtirish, oʻquv va sport muassasalari, umumiy ovqatlanish tashkilotlari va boshqa tashkilotlarning xodimlarini moddiy ragʻbatlantirishi mumkin. 6. Fuqarolarning, xalq deputatlarining korxonaga iltimoslari va murojaatlariga doir masalalarni koʻrib chiqish va hal etish faqat korxona maʼmuriyatining vazifasi boʻlib, bu ish fuqarolarning oʻz zimmasiga yuklab qoʻyilishi mumkin emas. 28-modda. Korxonaning mehnat jamoasi, uning vakolatlari 1. Oʻz mehnati bilan korxona faoliyatida mehnat shartnomasi (bitimi, kelishuvi), shuningdek xodimning korxona bilan mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi boshqa shakllar asosida qatnashuvchi barcha fuqarolar shu korxonaning mehnat jamoasini tashkil etadilar. 2. Mehnat jamoasining vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, korxonani barpo etish toʻgʻrisidagi taʼsis hujjatlari, korxona ustavi, korxona maʼmuriyati (mol-mulki egasi) bilan mehnat jamoasi oʻrtasida tuzilgan shartnomalar bilan belgilab beriladi. Korxona mehnat jamoasi vakolatlarini amalga oshirishning asosiy shakli umumiy yigʻilish (konferensiya)dir. (28-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 29-modda. Korxona mehnat jamoasining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi) Mehnat jamoasining umumiy yigʻilishi (konferensiyasi): korxona mol-mulkini sotib olish bilan bogʻliq masalalarni hal qiladi; korxona maʼmuriyati bilan jamoa shartnomasi (bitimi) tuzish zarurligi toʻgʻrisidagi masalani hal qiladi, bunday shartnoma (bitim) loyihasini koʻrib chiqadi va uni mehnat jamoasi nomidan imzolash uchun kasaba uyushmasi qoʻmitasiga yoki boshqa organlarga vakolat beradi; korxona kengashiga (boshqaruviga) vakillar saylaydi (ularni chaqirib oladi), ularning faoliyati toʻgʻrisidagi hisobotlarni tinglaydi; (29-moddaning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) oʻz xodimlari uchun qoʻshimcha taʼtillar, qisqartirilgan ish kuni va ishlab topilgan hamda isteʼmolga sarflanadigan mablagʻlar doirasida boshqa ijtimoiy imtiyozlar belgilaydi. (29-moddaning beshinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 30-modda. Jamoa shartnomasi (bitimi) Jamoa shartnomasi (bitimi) hamma turdagi korxonalarda tuzilishi mumkin va u Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlariga zid boʻlmasligi lozim. Korxonadagi ishlab chiqarish va mehnat munosabatlari, mehnatni muhofaza qilish, jamoaning ijtimoiy taraqqiyoti va jamoa aʼzolarining salomatligi masalalari jamoa shartnomasi (bitimi) bilan tartibga solinadi. Jamoa shartnomasi (bitimi) tuzish yoki uni bajarish chogʻida kelishmovchilik chiqqan taqdirda bu kelishmovchilik Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi. VII BOʻLIM. KORXONA VA DAVLAT 31-modda. Korxonalar huquqlari va manfaatlarining kafolatlari 1. Davlat korxona huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishiga kafolat beradi. Korxona xoʻjalik faoliyatini va oʻzga faoliyatni amalga oshirish chogʻida oʻz tashabbusi bilan Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlariga zid kelmaydigan har qanday qarorlarni qabul qilishga haqlidir. Korxonaning xoʻjalik faoliyati va oʻzga faoliyatiga Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollardan tashqari davlat, jamoat va kooperativ idoralarining aralashishiga yoʻl qoʻyilmaydi. 2. Respublika va mahalliy davlat, jamoat hamda kooperativ idoralari va ularning mansabdor shaxslari korxonaga daxldor qarorlar qabul qilish chogʻida va oʻzlarining shu korxona bilan munosabatlarida ushbu Qonunning qoidalariga rioya etilishi uchun javobgardirlar. Davlat idoralari va oʻzga idoralar va mansabdor shaxslar oʻzlarining qonunlarda belgilab qoʻyilgan vakolatlariga muvofiq tarzdagina korxonaga koʻrsatma berishlari mumkin. Davlat idoralari yoki oʻzga idoralar oʻz vakolatlariga yoki qonun talablariga mos kelmaydigan hujjatni qabul qilgan taqdirda korxona bunday hujjatni haqiqiy emas, deb eʼtirof etish toʻgʻrisida ariza bilan sud yoki xoʻjalik sudiga murojaat qilishga haqlidir. Korxona huquqni buzgan davlat idorasi yoki oʻzga idora yoxud ularning mansabdor shaxslari koʻrsatmalarini bajarish natijasida, shuningdek bunday idoralar yoki ularning mansabdor shaxslari korxonaga nisbatan qonunda koʻzda tutilgan burchlarini tegishlicha amalga oshirmaganliklari oqibatida korxonaga yetkazilgan zarar ana shu idoralar tomonidan toʻlanishi kerak. Zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi nizolarni xoʻjalik sudi oʻz vakolatlariga muvofiq holda hal qiladi. (31-modda 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 32-modda. Korxona xoʻjalik faoliyatining huquqiy va iqtisodiy shart-sharoitlari 1. Davlat korxonalarga, mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, xoʻjalik yuritishning teng huquqiy va iqtisodiy sharoitlarini taʼminlaydi. 2. Davlat bozorni rivojlantirishga koʻmaklashadi, monopoliyaga qarshi tadbirlarni amalga oshiradi, barcha mehnatkashlarning ijtimoiy kafolatlarini taʼminlaydi. Raqobatchining obroʻsini tushirishga qaratilgan xatti-harakatlarga, ishlab chiqarish kvotalari, sotish va taʼminot bozorlarini boʻlib olish, erkin raqobatni cheklash maqsadida korxonalar oʻrtasida monopol narx-navoni ushlab turish haqidagi har qanday til biriktirishlarga yoʻl qoʻyilmaydi. Aks holda korxona monopoliyaga qarshi qonunlarga muvofiq javobgarlikka tortiladi. Davlat qonun asosida, huquqni himoya qiluvchi va moliya organlari orqali raqobat qilish erkinligini taʼminlaydi, isteʼmolchilarni ularning huquqlari kamsitilishidan, xoʻjalik faoliyatining har qanday sohasida monopolizm koʻrinishlaridan muhofaza qiladi. 3. Korxona xoʻjalik oborotiga kiritayotgan buyumlar firma belgisini yoki buyumning ramzini, buyumni taʼriflaydigan boshqa maʼlumotlarni koʻrsatgan holda markirovka qilinishi shart. Oʻzga firma va tovar belgilarini, shuningdek, bir ishlab chiqaruvchining buyumlarini boshqa ishlab chiqaruvchilarning buyumlari bilan chalkashtirib yuborishga (oʻxshatishga) imkon beradigan har qanday maʼlumotlarni oʻzlashtirib olishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bu masalalarda chiqqan nizolar sud tartibida hal qilinadi. 33-modda. Hisob va hisobot 1. Korxona oʻz ishi natijalarining operativ va buxgalteriya hisobini amalga oshiradi, statistika hisoboti olib boradi. Davlat statistika hisobotining shakllarini davlat statistika idoralari, bunday hisobotlarni taqdim etish tartibini esa Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. (33-modda 1-bandining ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 2. Korxonaning mansabdor shaxslari davlat hisobotini buzib koʻrsatganliklari uchun Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyilgan intizomiy, maʼmuriy, moddiy yoki jinoiy javobgarlikka tortiladilar. (33-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 34-modda. Korxonaning tijorat siri 1. Korxonaning tijorat siri deganda korxonaning ishlab chiqarishi, texnologiya axboroti, boshqaruvi, rejalashtirishi, moliyasi va boshqa faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan hamda eʼlon qilish (topshirish, ochilib qolishi) uning manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan davlat siri boʻlmagan maʼlumotlar tushuniladi. 2. Tijorat sirini tashkil etuvchi maʼlumotlar tarkibi va hajmi, ularni himoya qilish tartibi korxona rahbari tomonidan belgilanadi. Korxona faoliyatining turlarini (agar ular haqidagi maʼlumot tijorat siri boʻla olmasa) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi korxonalar atrof-muhitni ifloslantirayotganligi yoki jamiyatga zarar keltirishi mumkin boʻlgan boshqa salbiy faoliyatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yashirishning oldini olish maqsadida belgilab qoʻyadi. 3. Korxonaning tijorat siri boʻlgan maʼlumotlarni eʼlon qilganlik, bunday maʼlumotlarni saqlash tartibini buzganlik uchun javobgarlik Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. 35-modda. Korxonaning masʼuliyati 1. Shartnoma majburiyatlarini, kredit hisob-kitob va soliq intizomini, mahsulot sifatiga qoʻyiladigan talablarni, xoʻjalik faoliyatini amalga oshirishning boshqa qoidalarini buzganlik uchun korxona Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilganidek toʻla mulkiy javobgar boʻladi. 2. Korxona yer va boshqa tabiat resurslaridan oqilona foydalanish, atrof-muhitni muhofaza etish talablariga amal qilmaslik, uni ifloslantirish va boshqa zararli taʼsirlar oqibatida ishlab chiqarish xavfsizligi qoidalari, sanitariya-gigiyena normalarini hamda korxona xodimlarini, aholining va mahsulot isteʼmol qiluvchilarning salomatligini himoya qilish talablarini buzganlik oqibatida yetkazilgan zararni qoplashi, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan miqdorda jarima toʻlashi shart. (35-moddaning 2-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) Tabiatdan foydalanish rejimini buzayotgan korxona faoliyati yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar tugatilguniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan tartibda toʻxtatib qoʻyilishi mumkin. 36-modda. Korxona faoliyatini nazorat qilish 1. Korxonaning moliya-xoʻjalik faoliyati korxona mol-mulki egasining tashabbusiga binoan taftish qilinishi mumkin. 2. Korxonalar faoliyatini rejali tarzda tekshirishlar Oʻzbekiston Respublikasi Nazorat organlari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi respublika kengashining qaroriga binoan soliq va boshqa nazorat qiluvchi organlar tomonidan yiliga koʻpi bilan bir marta amalga oshirilishi mumkin. Soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlarni oʻz vaqtida hamda toʻla hajmda toʻlovchi, boshqa norma va qoidalarga rioya qiluvchi, auditorlarning har yilgi tegishli xulosalariga ega boʻlgan korxonalar faoliyatini tekshirishlar nazorat qiluvchi organlar tomonidan, qoida tariqasida, ikki yilda koʻpi bilan bir marta amalga oshiriladi. Korxonalar faoliyatini tekshirishdan oʻtkazish muddatlari oʻttiz kalendar kunidan oshmasligi lozim. Alohida hollarda Nazorat organlari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi respublika kengashining qaroriga binoan bu muddat uzaytirilishi mumkin. 3. Kichik va oʻrta biznes korxonalarining, Oʻzbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi aʼzolarining faoliyatini tekshirishlar Palata yuridik xizmatlari va hududiy tuzilmalarining majburiy ishtirokida amalga oshiriladi. 4. Korxonalarni ularning xoʻjalik faoliyatini taftish qilish bilan bogʻliq boʻlmagan holda tekshirishlar Nazorat organlari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi respublika Kengashi tasdiqlagan rejalar asosida tegishli nazorat qiluvchi (yongʻinga qarshi, sanitariya, veterinariya, energetika nazorati va boshqa) organlar tomonidan, qoida tariqasida; bir yoʻla oʻtkaziladigan kompleks tekshiruv davomida amalga oshiriladi. 5. Auditorlik tekshirishlarini oʻtkazish xarajatlari shu tekshirishlarni tayinlagan tashkilotlar hisobidan qoplanadi”. (36-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 15-apreldagi 772-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1999-y., 5-son, 124-modda) 37-modda. Korxonaning davlat hokimiyati mahalliy idoralari bilan munosabatlari 1. Korxonaning davlat boshqaruvi idoralari va mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish idoralari bilan oʻzaro munosabatlari ushbu Qonunga hamda ana shu idoralarining vakolatlarini belgilab beruvchi Oʻzbekiston Respublikasi boshqa qonun hujjatlariga muvofiq tashkil etiladi. 2. Korxona davlat hokimiyati mahalliy idorasining hududni kompleks iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirish boʻyicha mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan amalga oshiradigan ishlarda ixtiyoriy ravishda shartnoma asosida qatnashadi. Korxona davlat hokimiyati mahalliy idorasining yoki boshqa vakolatli davlat idoralarining qarori bilan shu idoralar mablagʻlari hisobidan mehnat qobiliyati cheklangan shaxslar uchun maxsus ish joylarini barpo etishi shart. 3. Davlat hokimiyatining mahalliy idoralari korxonaga qarashli uy-joy va ishlab chiqarish maydonini ayrim obyektlarini tortib olishga yoʻl qoʻyilmaydi. (37-modda Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) VIII BOʻLIM. KORXONANI TUGATISh VA QAYTA TAShKIL ETISh 38-modda. Korxonani tugatish va qayta tashkil etish shartlari 1. Korxonani tugatish va qayta tashkil etish (birlashtirish, qoʻshish, boʻlib yuborish, ajratish, qaytadan tuzish), korxona mol-mulki egasining yoki shunday korxonalarni tuzishga vakolatli boʻlgan idoralar qaroriga binoan yoxud sud yoki xoʻjalik sudining qaroriga binoan amalga oshiriladi. Singan korxonalarni tugatish Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan tartibga solinadi. Korxona olti oy mobaynida (savdo va savdo-vositachilik korxonasi esa — uch oy mobaynida) bank hisobvaraqlari boʻyicha pul operatsiyalarini oʻtkazish bilan bogʻliq moliya-xoʻjalik faoliyatini amalga oshirmagan, dehqon va fermer xoʻjaliklari bundan mustasno, va (yoki) davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran bir yil ichida oʻz ustav fondini taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorda shakllantirmagan taqdirda, qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, belgilangan tartibda tugatilishi lozim. Shu bilan birga oʻz ustav fondini belgilangan muddatda taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan miqdorda shakllantira olmagan korxona uni amalda shakllantirib ulgurgan, ammo qonun hujjatlarida belgilangan eng kam miqdordan oz boʻlmagan darajada kamaytirishi yoki oʻzi boshqa tashkiliy-huquqiy shaklga aylantirilishi mumkin. (38-modda 1-bandining ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1999-yil 20-avgustdagi 832-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1999-y., 9-son, 229-modda) 2. Korxonani qayta tashkil etish va tugatish chogʻida ishdan boʻshatilayotgan xodimlarga Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ularning huquqlari va manfaatlariga rioya etilishiga kafolat beriladi. 3. Korxona davlat roʻyxati reyestridan chiqarib yuborilgan paytdan boshlab qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan hisoblanadi. 4. Korxona boshqa korxona bilan qoʻshilgan taqdirda mazkur korxonalarning har biriga taalluqli barcha mulkiy huquqlar va majburiyatlar qoʻshilish natijasida vujudga kelgan korxonaga oʻtadi. Bir korxonaning boshqa bir korxonaga qoʻshilishi chogʻida uning barcha mulkiy huquqlari va majburiyatlari qoʻshib olgan korxonaga oʻtadi. 5. Korxona boʻlib yuborilgan taqdirda qaytadan tashkil etilgan korxonaning mulkiy huquqlari va majburiyatlari ana shu boʻlib yuborish natijasida vujudga kelgan yangi korxonalarga boʻlib yuborish hujjatlari (balansi)ga muvofiq tegishli qismlarda oʻtadi. Korxonadan bitta yoki bir nechta yangi korxonani ajratib chiqarish chogʻida qaytadan tashkil etilgan korxonaning mulkiy huquqlari va majburiyatlari boʻlib yuborish hujjati (balansi)ga muvofiq tegishli qismlarda ularning har biriga oʻtadi. 6. Bir korxonani boshqa korxona qilib oʻzgartirish chogʻida avvalgi korxonaning barcha mulkiy huquqlari va majburiyatlari qaytadan tashkil etilgan korxonaga oʻtadi. 39-modda. Tugatish komissiyasi 1. Korxonani tugatish mol-mulk egasi yoki shu mol-mulkni boshqarishga vakil qilingan organ tuzgan tugatish komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi, bankrotlik hollari bundan mustasno. Xoʻjalik sudi xoʻjalik yuritish subyektining bankrot boʻlganligi toʻgʻrisida hal qiluv qarori qabul qilgan taqdirda, tugatish komissiyasini tuzish hamda uning ishlash tartibi “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq belgilanadi. (39-modda 1-bandining birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 23-sentabrdagi 2022-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1994-y., 11-12-son, 285-modda) Korxonani tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan korxona mol-mulki egasi, sud (xoʻjalik sudi) yoki korxonani barpo etishga vakolatli boʻlgan idora tugatish tartibi va muddatini, shuningdek qarz berganlarning daʼvo qilish muddatlarini belgilaydi. Bu muddat tugatish eʼlon qilingan kundan boshlab ikki oydan kam boʻlmasligi kerak. (39-modda 1-bandining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 31-avgustdagi 118-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1995-y., 9-son, 193-modda) 2. Tugatish komissiyasi yoki korxonani tugatishni amalga oshirayotgan boshqa idora korxona joylashgan erdagi rasmiy matbuotda uni tugatish va qarz berganlarning daʼvolarini qabul qilish tartibi va muddati toʻgʻrisida eʼlon beradi. Tugatish komissiyasi (tugatishni amalga oshirayotgan idora) ana shu eʼlon bilan bir qatorda korxonaga debitorlik qarzini undirib olish va qarz berganlarni korxona tugatilganidan xabardor qilib, ularning daʼvolarini aniqlash ishlarini bajarishi shart. Tugatish komissiyasi (tugatishni amalga oshirayotgan idora) tugatilayotgan korxonaning mol-mulkini baholaydi va qarz berganlar bilan hisob-kitob qiladi, tugatish balansini tuzadi va uni korxona mol-mulki egasiga yoki tugatish komissiyasini tayinlagan idoraga taqdim etadi. Tugatish komissiyasi oʻz aybi bilan yetkazilgan zarar uchun javobgar boʻladi. Zararni undirib olish miqdorlari va tartibini xoʻjalik sudi belgilaydi. (39-modda 2-bandining ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 31-avgustdagi 118-I-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1995-y., 9-son, 193-modda) 40-modda. Qarz berganlarning daʼvolarini qondirish 1. Tugatilayotgan korxonaga qarz berganlarning daʼvolari ana shu korxonaning mol-mulkidan qondiriladi. Bunda birinchi navbatda budjet oldidagi qarzlar qondiriladi va tugatilayotgan korxona tasarrufida boʻlgan yerlarni qaytadan tiklash xarajatlari qoplanadi. “Bankrot boʻlgan xoʻjalik yuritish subyektining kreditorlar daʼvolarini qanoatlantirish hamda mol-mulkini taqsimlash tartibi va navbati “Bankrotlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq belgilanadi”. (40-modda 1-bandining birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 23-sentabrdagi 2022-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1994-y., 11-12-son, 285-modda) Yuridik shaxs — garovga qoʻyuvchi qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda garovga oluvchi garov bilan taʼminlangan majburiyatning ijro muddatidan qatʼi nazar, undirishni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratish huquqini qoʻlga kiritadi. 2. Daʼvo qilish uchun belgilangan muddat oʻtganidan keyin aniqlangan va qilingan daʼvolar birinchi navbatdagi daʼvolar, aniqlangan daʼvolar, shuningdek, belgilangan muddatda maʼlum qilingan daʼvolar qondirilgandan keyin korxonaning qolgan mol-mulkidan qondiriladi. 3. Mol-mulk yetishmaganligi uchun qondirilmagan daʼvolar bekor qilingan deb hisoblanadi. Tugatish komissiyasi (tugatishni amalga oshirgan idora) tan olinmagan daʼvolar ham, agar qarz beruvchilar daʼvoni toʻla yoki qisman tan olmaslik toʻgʻrisidagi xabarni olgan kunidan eʼtiboran bir oy muddat ichida oʻz talablari qondirilishi toʻgʻrisida xoʻjalik sudiga daʼvo qilmagan boʻlsalar, bekor qilingan deb hisoblanadi. (40-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 862-XII-son Qonuni tahririda — Oliy Kengash Axborotnomasi, 1993-y., 6-son, 246-modda) 4. Korxonani tugatish chogʻida fuqaroning shikastlanganligi yoki salomatligiga boshqa xil zarar yetganligi yoxud oʻlimi munosabati bilan shu korxonadan undiriladigan vaqtinchalik toʻlovlarga pul ajratiladi. 5. Korxonani tugatish chogʻida mehnat jamoasi aʼzosining qoʻshgan hissasi qarz berganlarning daʼvolari ustavda koʻzda tutilgan shartlar asosida va tartibda qondirilgandan soʻng unga pul shaklida yoki qimmatli qogʻozlar bilan beriladi. 6. Qarz berganlarning va mehnat jamoasi aʼzolarining daʼvolari qondirilganidan keyin qolgan mol-mulkdan mulkdorning koʻrsatmasiga binoan foydalaniladi. 7. Korxona qaytadan tashkil etilganida uning huquq va majburiyatlari qonuniy vorislariga oʻtadi. Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV Toshkent sh., 1991-yil 15-fevral, 229-XII-son (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1991-y., 4-son, 78-modda; 1993-y., 6-son, 246-modda; 1994-y., 11-12-son, 285-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 9-son, 193-modda; 1997-y., 2-son, 56-modda; 4-5-son, 126-modda; 9-son, 241-modda; 1998-y., 5-6-son, 102-modda; 9-son, 181-modda; 1999-y., 5-son, 124-modda; 9-son, 229-modda) |
Закон Республики Узбекистан О ПРЕДПРИЯТИЯХ В республике УЗБЕКистан Настоящий Закон определяет общие правовые, экономические и социальные основы создания, деятельности, реорганизации и ликвидации предприятий всех форм собственности. Закон направлен на обеспечение самостоятельности предприятий, целью деятельности которых является получение прибыли (дохода), определяет их права и ответственность, регулирует отношения с другими предприятиями и организациями, органами государственной власти и управления. (преамбула в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) РАЗДЕЛ I. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ Статья 1. Предприятие и его главные задачи 1. Предприятием является самостоятельный хозяйствующий субъект с правами юридического лица, который на основе использования имущества, принадлежащего ему на праве собственности или полного хозяйственного ведения, производит и продает или обменивает продукцию, выполняет работы, оказывает услуги, осуществляя свою деятельность в условиях состязательности и равноправия всех форм собственности в соответствии с действующим законодательством. 2. Реализация цели деятельности предприятия достигается путем удовлетворения общественных потребностей в его продукции, работах, услугах и обеспечения на этой основе социальных и экономических интересов членов трудового коллектива и интересов собственника имущества предприятия. 3. Предприятие вправе осуществлять любые виды хозяйственной деятельности, если они не запрещены законодательными актами Республики Узбекистан и отвечают целям и задачам, предусмотренным в уставе предприятия. (пункт 3 статьи 1 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 2. Виды предприятий 1. В соответствии с формами собственности, установленными Законом Республики Узбекистан «О собственности в Республике Узбекистан», могут действовать предприятия следующих видов: основанные на частной собственности физических лиц; основанные на ширкатной (коллективной) собственности — коллективные, семейные, махаллинские предприятия, производственные кооперативы; предприятия, принадлежащие хозяйственным обществам и товариществам, общественным и религиозным организациям и предприятия, основанные на других формах коллективной собственности; основанные на государственной собственности — государственное республиканское предприятие, государственное предприятие Республики Каракалпакстан, государственное межобластное, межрайонное, районное, городское и другие виды предприятий; (абзацы второй, третий и четвертый пункта 1 статьи 2 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) (абзац пятый пункта 1 статьи 2 исключен в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) основанные на смешанных формах собственности — межгосударственные, совместные и другие, основанные на полном или деловом участии различных форм собственности. (абзац пятый пункта 1 статьи 2 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 2. В соответствии с численностью работников предприятие, независимо от форм собственности, может быть отнесено к малым или средним предприятиям, особенности создания и деятельности, статус, условия регистрации которых, а также порядок отнесения к этому виду предприятий регулируются Кабинетом Министров Республики Узбекистан, Советом Министров Республики Каракалпакстан. (часть первая пункта 2 статьи 2 в редакции Закона Республики Узбекистан от 29 августа 1998 г. № 681-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1998 г., № 9, ст. 181) В Республике Узбекистан могут действовать и другие виды предприятий, создание которых не противоречит законодательным актам Республики Узбекистан. Статья 3. Хозяйственные ассоциации предприятий 1. Предприятия всех форм собственности могут на добровольных началах объединяться в хозяйственные ассоциации: союз (иттифок), концерн, консорциум и другие объединения по отраслевому, территориальному или иным принципам в целях координации деятельности, обеспечения защиты их прав, представления общих интересов в соответствующих государственных и иных органах, а также в международных организациях. Создание указанных структур производится с учетом антимонопольных требований, установленных соответствующими законодательными актами Республики Узбекистан. Добровольные хозяйственные ассоциации подлежат государственной регистрации, и деятельность их регулируется настоящим Законом. (пункт 1 статьи 3 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 2. Ассоциация, объединение действуют на основе устава, утверждаемого их учредителями. Предприятия, входящие в состав ассоциаций, сохраняют самостоятельность, права юридического лица, и на них распространяется действие настоящего Закона. 3. Ассоциация, объединение не отвечают по обязательствам входящих в их состав предприятий, а предприятия не отвечают по обязательствам ассоциации, если иное не предусмотрено учредительным договором (уставом). 4. Входящие в ассоциацию предприятия вправе выйти из нее с сохранением обязательств перед предприятиями, входящими в состав ассоциации, в соответствии с заключенными договорами. 5. Ассоциация, объединение ликвидируются по решению входящих в них предприятий, суда или хозяйственного суда. Ликвидация ассоциации осуществляется в порядке, установленном для ликвидации предприятия. Имущество, оставшееся после ликвидации ассоциации, распределяется между участниками в соответствии с ее уставом. (пункт 5 статьи 3 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 4. Законодательство о предприятии 1. Отношения, связанные с созданием и деятельностью предприятий всех форм собственности, регулируются настоящим Законом и иными актами законодательства Республики Узбекистан. (часть первая пункта 1 статьи 4 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Правовые, экономические и социальные основы создания, деятельности, реорганизации и ликвидации предприятий в Республике Каракалпакстан регулируются законодательством Республики Каракалпакстан. 2. Особенности применения настоящего Закона для отдельных видов предприятий, деятельность которых связана с повышенными требованиями к организации и безопасности работ, непрерывностью технологических процессов, а также обусловлена необходимостью централизации функций управления, определяются Кабинетом Министров Республики Узбекистан. (пункт 2 статьи 4 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 3. Особенности создания и деятельности предприятий, находящихся в полной или долевой (межгосударственные и совместные предприятия) собственности Республики Узбекистан, юридических лиц и граждан других государств, устанавливаются законодательными актами Республики Узбекистан и межгосударственными договорами (соглашениями). (пункт 3 статьи 4 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) РАЗДЕЛ II. СОЗДАНИЕ ПРЕДПРИЯТИЯ И ПОРЯДОК ЕГО РЕГИСТРАЦИИ Статья 5. Общие условия создания предприятия 1. Предприятие может создаваться по решению собственника (собственников) имущества или уполномоченного им (ими) органа, предприятия, организации, либо по решению трудового коллектива, группы и отдельных учредителей в порядке, предусмотренном настоящим Законом и другими законодательными актами Республики Узбекистан. 2. Предприятие может быть создано в результате выделения из состава действующих предприятий, организации одного или нескольких структурных подразделений по инициативе трудового коллектива указанного подразделения (подразделений), если на это имеется согласие собственника имущества предприятия (уполномоченного им органа, предприятия, организации) и обеспечивается выполнение ранее принятых предприятием обязательств. 3. В случаях, когда для создания и деятельности предприятия требуются участок земли, другие природные ресурсы, разрешение на их использование выдается соответствующим органом государственной власти, а в предусмотренных законодательными актами случаях — также соответствующим первичным природопользователем при наличии положительного заключения экологической экспертизы. Отказ в предоставлении участка земли и других природных ресурсов может быть обжалован в порядке, предусмотренном законодательными актами Республики Узбекистан. (пункт 3 статьи 5 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 4. Предприятие считается созданным и приобретает права юридического лица со дня его государственной регистрации. Статья 6. Государственная регистрация предприятия 1. Государственная регистрация предприятия осуществляется в органах государственной власти и управления по месту нахождения предприятия, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Узбекистан. Данные государственной регистрации предприятия в десятидневный срок сообщаются в органы статистики для внесения в Единый государственный регистр предприятий и организаций. (пункт 1 статьи 6 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 1999 г., № 832-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1999 г., № 9, ст. 229) 2. Порядок государственной регистрации предприятий определяется Кабинетом Министров Республики Узбекистан. (пункт 2 статьи 6 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 3. Отказ в государственной регистрации предприятия может последовать по мотивам нарушения установленного законодательными актами Союза ССР, Республики Узбекистан порядка создания предприятия, а также несоответствия учредительных актов (документов) требованиям законодательства. Отказ в государственной регистрации предприятия по мотивам нецелесообразности его создания не допускается. Если государственная регистрация предприятия в установленный срок не произведена либо в ней отказано по мотивам, которые учредитель предприятия считает необоснованными, он может обратиться в суд. Необоснованный отказ в регистрации предприятий, установленный судом, влечет за собой материальную ответственность (сверх судебных издержек) органа государственной власти, отказавшего в регистрации предприятия. Размеры материальной ответственности определяются хозяйственным судом и взыскиваются в установленном законом порядке. (часть третья пункта 3 статьи 6 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 4. За государственную регистрацию предприятия с него взимается плата в размерах, устанавливаемых законодательством Республики Узбекистан. Полученные средства зачисляются в бюджет органа государственной власти по месту регистрации предприятия. (пункт 4 статьи 6 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) При регистрации акционерных обществ открытого типа, созданных в результате преобразования государственных предприятий, регистрационные сборы и иные платежи не взимаются. (пункт 4 статьи 6 дополнен абзацем вторым в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 31 августа 1995 г. № 118-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1995 г., № 9, ст. 193) Статья 7. Создание дочерних предприятий и обособленных подразделений предприятия 1. Предприятие имеет право создавать дочерние предприятия с правами юридического лица и утверждать уставы этих предприятий. Предприятие также имеет право создавать филиалы, представительства, отделения и другие обособленные подразделения с правом открытия текущих и расчетных счетов и утверждать положение о них. 2. Согласование вопроса о размещении таких предприятий и подразделений с соответствующими местными органами государственной власти производится в порядке, установленном действующим законодательством. (текст статьи 7 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 8. Лицензирование видов деятельности 1. Для осуществления видов деятельности, подлежащих лицензированию, предприятие обязано получить необходимую лицензию. 2. Порядок выдачи и признания недействительными разрешений на лицензионную деятельность предприятия устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан. (пункт 2 статьи 8 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 9. Устав предприятия 1. Предприятие действует на основании устава. Устав утверждается учредителем (учредителями) предприятия. 2. В уставе предприятия определяются: наименование предприятия, его местонахождение (почтовый адрес), предмет и цели деятельности, его органы управления и контроля, их компетенция, порядок образования имущества предприятия и распределения прибыли, условия реорганизации и прекращения деятельности предприятия. (абзац первый пункта 2 статьи 9 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 1999 г., № 832-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1999 г., № 9, ст. 229) В устав могут включаться также иные, не противоречащие законодательству Республики Узбекистан положения, связанные с особенностями деятельности предприятия. Все отношения предприятий, не урегулированные уставом, независимо от форм собственности, регламентируются настоящим Законом и законодательными актами Республики Узбекистан. (пункт 2 статьи 9 дополнен частью четвертой в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) РАЗДЕЛ III. СОБСТВЕННИК ИМУЩЕСТВА ПРЕДПРИЯТИЯ (наименование раздела III в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 10. Собственник имущества предприятия 1. Собственник (собственники) имущества предприятия обладает правом владения, пользования и распоряжения принадлежащим им имуществом. Собственник (собственники) имущества вправе совершать в отношении своего имущества любые действия, не противоречащие Закону. Они могут использовать имущество для осуществления любой хозяйственной или иной деятельности, не запрещенной законом. Государство гарантирует защиту имущественных прав собственника предприятия. 2. Собственник (собственники) имущества предприятия при осуществлении принадлежащего ему (им) права собственности вправе на условиях и в пределах, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан, заключать договоры с гражданами Республики Узбекистан, других государств и лицами без гражданства об использовании их труда. (статья 10 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 11. Условия образования и использования имущества 1. Имущество предприятия составляют основные фонды и оборотные средства, а также иные ценности, стоимость которых отражается в самостоятельном балансе предприятия. 2. Имущество предприятия в соответствии с законодательными актами Республики Узбекистан и уставом предприятия может принадлежать ему на праве собственности либо полного хозяйственного ведения. 3. Источниками формирования имущества предприятия являются: денежные и материальные взносы учредителей; доходы, полученные от реализации продукции, работ, услуг, а также других видов хозяйственной деятельности; доходы от ценных бумаг; кредиты банков и других кредиторов; капитальные вложения, дотации из бюджетов; безвозмездные и благотворительные взносы, пожертвования организаций, предприятий и физических лиц, а также имущество, получаемое по наследству, путем обмена и дарения; (абзац седьмой пункта 3 статьи 11 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) иные источники, не запрещенные законодательными актами Республики Узбекистан. 4. Собственник (собственники) имущества предприятия или уполномоченные им органы имеют право продавать и передавать другим предприятиям, учреждениям и организациям, обменивать, сдавать в аренду, предоставлять бесплатно во временное пользование либо взаймы принадлежащее ему имущество, а также списывать его с баланса, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Узбекистан и уставом предприятия. (пункт 4 статьи 11 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 5. Собственник (собственники) имущества предприятия или уполномоченные им органы вправе, если иное не предусмотрено законодательными актами и уставом, продавать, безвозмездно передавать, сдавать в аренду гражданам средства производства и иные материальные ценности, за исключением тех, которые в соответствии с законодательными актами Республики Узбекистан не могут находиться в их собственности или пользовании. (пункт 5 статьи 11 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 12. Владение и пользование природными ресурсами 1. Владение и пользование землей и иными природными ресурсами предприятие осуществляет в установленном порядке за плату, кроме случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан. 2. Предприятие обязано своевременно осуществлять природоохранные мероприятия, направленные на снижение и компенсацию отрицательного воздействия его производства на природную среду. (часть вторая пункта 2 статьи 12 исключена в соответствии с Законом Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 13. Привлечение предприятием средств юридических и физических лиц 1. Предприятие имеет право привлекать дополнительные денежные средства юридических и физических лиц в целях расширения и совершенствования производства, социального развития трудового коллектива путем выпуска и реализации ценных бумаг. 2. Порядок выпуска и реализации ценных бумаг, их виды и права держателей определяются законодательством Республики Узбекистан. Статья 14. Гарантии имущественных прав предприятия Государство гарантирует защиту имущественных прав предприятия. Изъятие государством у предприятия его основных фондов, оборотных средств и иного имущества не допускается, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Узбекистан. (часть первая статьи 14 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Убытки, причиненные предприятию в результате нарушения его имущественных прав юридическими и физическими лицами, органами государственной власти и управления, возмещается по решению суда или хозяйственного суда. (часть вторая статьи 14 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) РАЗДЕЛ IV. УПРАВЛЕНИЕ ПРЕДПРИЯТИЕМ Статья 15. Общие принципы организации управления предприятием 1. Управление предприятием осуществляется в соответствии с его уставом. Предприятие самостоятельно определяет структуру, формы и методы управления, устанавливает штаты. Собственник или субъект права полного хозяйственного ведения осуществляет управление предприятием непосредственно либо через уполномоченные им органы. Собственник, субъект права полного хозяйственного ведения или уполномоченные им органы могут делегировать эти права совету предприятия (правлению) или другому органу, предусмотренному уставом предприятия и представляющему интересы собственника и трудового коллектива. 2. Найм (назначение, избрание) и освобождение руководителя предприятия являются правом собственника имущества предприятия и осуществляются им непосредственно, а также через уполномоченные им органы либо через советы предприятия, правления или другие органы, которым делегированы права по управлению предприятием. (пункт 2 статьи 15 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 16. Руководитель предприятия 1. При найме (назначении, избрании) руководителя предприятия на должность с ним заключается контракт (договор, соглашение), в котором определяются права, обязанности и ответственность руководителя предприятия, условия его материального обеспечения и освобождения от занимаемой должности с учетом гарантий, предусмотренных действующим законодательством Республики Узбекистан, и другие условия найма. (пункт 1 статьи 16 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 2. Руководитель предприятия самостоятельно решает вопросы деятельности предприятия, за исключением отнесенных настоящим Законом к компетенции общего собрания (конференции) трудового коллектива и совета предприятия, без доверенности действует от имени предприятия, представляет его интересы на всех предприятиях, в фирмах и организациях республики и других государств, распоряжается имуществом предприятия, заключает договоры, в том числе трудовые, выдает доверенности, открывает в банках расчетный и другие счета, пользуется правом распоряжения средствами, утверждает штаты исполнительного аппарата дирекции, издает приказы и дает указания, обязательные для всех работников предприятия. (пункт 2 статьи 16 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 3. Руководитель предприятия самостоятельно назначает и освобождает своих заместителей, руководителей аппарата управления и руководителей структурных подразделений. 4. Руководитель предприятия может быть освобожден от занимаемой должности до истечения срока контракта по основаниям, предусмотренным в контракте или действующем законодательстве Республики Узбекистан. Статья 17. Совет (правление) предприятия 1. Совет (правление) предприятия создается при условии делегирования ему собственником своих полномочий по управлению предприятием. (часть первая пункта 1 статьи 17 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Совет (правление) предприятия состоит из равного числа представителей, назначаемых собственником имущества предприятия или субъектом права полного хозяйственного ведения и избираемых его трудовым коллективом, если иное не предусмотрено уставом предприятия. 2. Права и обязанности совета (правления) предприятия определяются Положением о совете (правлении), утверждаемым собственником имущества предприятия либо уполномоченными им органами. (пункт 2 статьи 17 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) РАЗДЕЛ V. ОСНОВЫ ХОЗЯЙСТВЕННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРЕДПРИЯТИЯ Статья 18. Прибыль (доход) предприятия 1. На предприятиях всех видов основным обобщающим показателем финансовых результатов хозяйственной деятельности является прибыль (доход). 2. Прибыль (доход), остающаяся у предприятия после уплаты налогов и других платежей в бюджет (чистая прибыль), поступает в полное его распоряжение и не подлежит изъятию, кроме случаев, предусмотренных законодательством. Предприятие самостоятельно определяет направления использования чистой прибыли (дохода), если иное не предусмотрено уставом. 3. В случаях, предусмотренных законодательными актами или уставом предприятия, часть чистой прибыли (дохода) передается в собственность членов трудового коллектива предприятия. (статья 18 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 19. Трудовые доходы работников предприятия 1. Трудовые доходы каждого работника, независимо от вида предприятия, определяются его личным трудовым вкладом с учетом конечных результатов работы предприятия, регулируются налогами и максимальными размерами не ограничиваются. 2. Минимальный размер оплаты труда работников всех видов предприятий устанавливается законодательством Республики Узбекистан. (пункт 2 статьи 19 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 3. Формы, системы и размеры оплаты труда, а также другие виды доходов работников устанавливаются предприятием самостоятельно. Статья 20. Планирование деятельности предприятия 1. Предприятие самостоятельно планирует свою деятельность и определяет перспективы развития исходя из наличия ресурсов сырья и материалов и спроса на производимую продукцию, работы, услуги. 2. Предприятие производит работы и продает продукцию, оказывает услуги для государственных нужд на договорной основе. Статья 21. Хозяйственные отношения предприятия с другими предприятиями, организациями, юридическими и физическими лицами 1. Отношения предприятия с другими предприятиями, организациями, юридическими и физическими лицами во всех сферах хозяйственной деятельности строятся на основе договоров. 2. Предприятия свободны в выборе предмета договора, определении обязательств, любых других условий хозяйственных взаимоотношений, не противоречащих законодательству Республики Узбекистан. 3. Предприятие продает свою продукцию и имущество, а также оказывает услуги по своему усмотрению, если это не противоречит законодательству Республики Узбекистан. 4. Предприятие учитывает интересы потребителя и его требования к качеству продукции, работ и услуг. Интересы и права потребителя защищаются законодательством Республики Узбекистан. Перечень видов продукции, работ, услуг, свободная реализация которых запрещена либо ограничена, устанавливается законодательством Республики Узбекистан. Статья 22. Оптовая торговля, обеспечение производства и сбыт продукции 1. Предприятие на основе изучения конъюнктуры рынка, возможностей потенциальных партнеров, информации о движении цен самостоятельно осуществляет обеспечение собственного производства, куплю-продажу, сбыт продукции на рынках (товарном, услуг, финансовом) непосредственно или через посредника, с учетом требований антимонопольного законодательства. 2. В переходный период к рынку предприятия, выполняющие работы и поставки для государственных нужд, обеспечиваются в этой части материально-техническими ресурсами государством. Статья 23. Цены и ценообразование Предприятие реализует свою продукцию, работы, услуги, отходы производства по ценам и тарифам, устанавливаемым самостоятельно или на договорной основе. Государство в соответствии с законодательными актами Республики Узбекистан регулирует цены в случаях монопольного положения предприятия на рынке в целях социальной защиты граждан. Статья 24. Финансовые и кредитные отношения 1. Источниками формирования финансовых ресурсов предприятия являются прибыль (доход), амортизационные отчисления, средства, полученные от продажи ценных бумаг, паевые и иные взносы членов трудового коллектива, предприятий, организаций, граждан, а также другие поступления. (пункт 1 статьи 24 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 2. Предприятие пользуется банковским кредитом, кредитом других предприятий на коммерческой договорной основе. 3. Предприятия самостоятельно выбирают банки для своего расчетного и кассового обслуживания и вправе открывать депозитные счета до востребования в национальной и иностранной валютах в одном или нескольких банках в порядке, установленном законодательством. (пункт 3 статьи 24 в редакции Закона Республики Узбекистан от 15 апреля 1999 г. № 772-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1999 г., № 5, ст. 124) 4. Платежи в бюджет и внебюджетные фонды, выплата заработной платы, удовлетворение всех требований, вытекающих из трудовых правоотношений и приравненных к ним платежей, а также списание денежных средств на неотложные нужды, связанные непосредственно с производственной деятельностью, осуществляются в порядке, установленном гражданским законодательством. Остальные виды расчетов по другим платежным документам производятся предприятием в порядке календарной очередности. (пункт 4 статья 24 в редакции Закона Республики Узбекистан от 1 мая 1998 г., № 621-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1998 г., № 5-6, ст. 102) 5. Предприятие может поставлять продукцию, выполнять работы, оказывать услуги в кредит с уплатой покупателями (потребителями) процентов, как за пользование заемными средствами. Для оформления таких торговых сделок предприятие может применять в хозяйственном обороте векселя. Предприятие может предоставлять кредит другим предприятиям или банкам с уплатой процентов. (пункт 5 статьи 24 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 6. Предприятие несет полную ответственность за соблюдение кредитных договоров и расчетной дисциплины. Предприятие, систематически не выполняющее свои обязательства по расчетам, может быть объявлено банком неплатежеспособным. Меры воздействия и порядок их применения к таким предприятиям определяются банками в соответствии с законодательными актами Республики Узбекистан. Статья 25. Капитальное строительство 1. Предприятие свободно в выборе места строительства на территории республики при соблюдении законодательства Республики Узбекистан, нормативных требований к размещению различных видов производств, строительных норм и правил, квот и лицензий, устанавливаемых по отдельным территориальным зонам правительством республики. 2. Предприятие свободно в выборе любых партнеров по осуществлению строительства, в организации конкурса подрядных организаций, в необходимых случаях само производит изыскания, проектирование и выполнение строительно-монтажных работ при соблюдении соответствующего законодательства, утвержденных строительных норм и правил. 3. Во всех случаях проект строительства подвергается государственной экспертизе на уровне областных или республиканских экспертирующих органов на предмет оценки прочности, долговечности, соблюдения официально утвержденных правил безопасности, требований охраны труда и окружающей среды в установленном порядке. Статья 26. Внешнеэкономическая деятельность предприятия 1. Предприятие имеет право самостоятельно осуществлять внешнеэкономическую деятельность в соответствии с законодательством Республики Узбекистан. 2. Валютная выручка зачисляется на валютный балансовый счет предприятия и используется им самостоятельно. Валютные отчисления в республиканский и местный бюджеты производятся из валютной выручки предприятия после вычета прямых валютных затрат, произведенных данным предприятием из своих валютных средств. Ставки отчислений в пользу республиканского и местного бюджетов регулируются законодательством Республики Узбекистан. Запрещаются иные изъятия валютных средств предприятия, кроме случаев, предусмотренных законодательством. РАЗДЕЛ VI. СОЦИАЛЬНЫЕ ГАРАНТИИ ПРЕДПРИЯТИЯ Статья 27. Социальная деятельность предприятия 1. Вопросы социального развития, включая улучшение условий и продолжительности труда, отдыха, жизни и здоровья, гарантии обязательного медицинского страхования членов трудового коллектива и их семей, осуществляемого за счет фонда потребления предприятия, решаются трудовым коллективом с участием администрации предприятий в соответствии с законодательными актами Республики Узбекистан. Предприятие обязано производить отчисления в Пенсионный фонд при Министерстве социального обеспечения Республики Узбекистан и в фонд содействия занятости в порядке и размерах, установленных действующим законодательством. (часть вторая пункта 1 статьи 27 в редакции Закона Республики Узбекистан от 25 апреля 1997 г. № 421-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1997 г., № 4-5, ст. 126) 2. Предприятие обязано обеспечить для всех работающих на предприятии безопасные условия труда и несет ответственность в установленном законодательством порядке за ущерб, причиненный их здоровью и трудоспособности. 3. Пенсионеры, трудившиеся до ухода на пенсию на предприятии, пользуются наравне с работниками имеющимися возможностями предприятия по медицинскому обслуживанию, обеспечению жильем, путевками в оздоровительные и профилактические учреждения, а также по решению общего собрания (конференции) коллектива — другими социальными услугами и льготами. 4. Предприятие обязано постоянно улучшать условия труда и быта женщин, обеспечивать работой преимущественно в дневное время с сокращенным рабочим днем женщин, имеющих малолетних детей, переводить на более легкую работу с безвредными условиями труда беременных женщин, а также предоставлять женщинам иные льготы, предусмотренные законодательством. Предприятие с вредными условиями труда с согласия трудового коллектива может создавать цехи и участки для предоставления женщинам более легкой работы. 5. Предприятие может материально поощрять работников медицинских, детских, культурно-просветительных, оздоровительных, учебных и спортивных учреждений, организаций общественного питания и других организаций, обслуживающих трудовой коллектив и не входящих в его состав. 6. Рассмотрение и решение вопросов по просьбам и обращениям граждан к предприятию является исключительной обязанностью администрации и не может возлагаться на самих граждан. Статья 28. Трудовой коллектив предприятия, его полномочия 1. Трудовой коллектив предприятия представляют все граждане, участвующие своим трудом в его деятельности на основе трудового договора (контракта, соглашения), а также других форм, регулирующих трудовые отношения работника с предприятием. 2. Полномочия трудового коллектива определяются законодательством Республики Узбекистан, учредительными документами об образовании предприятия, его уставом, договорами, заключенными между администрацией (собственником) и трудовым коллективом. Основной формой осуществления полномочий трудового коллектива предприятия является общее собрание (конференция). (пункт 2 статьи 28 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 29. Общее собрание (конференция) трудового коллектива предприятия Общее собрание (конференция) трудового коллектива: решает вопросы, связанные с выкупом имущества предприятия; решает вопрос о необходимости заключения с администрацией предприятия коллективного договора (соглашения), рассматривает его проект и уполномочивает профсоюзный комитет либо другие органы подписать его от имени трудового коллектива; избирает (отзывает) представителей в совет (правление) предприятия, заслушивает отчеты об их деятельности; (абзац четвертый статьи 29 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) устанавливает для своих работников дополнительные отпуска, сокращенный рабочий день и иные социальные льготы в пределах заработанных средств, направляемых на потребление. Статья 30. Коллективный договор (соглашение) Коллективный договор (соглашение) может заключаться на предприятиях всех видов и не должен противоречить действующему законодательству Республики Узбекистан. Коллективным договором (соглашением) регулируются производственные и трудовые отношения на предприятии, вопросы охраны труда, социального развития коллектива и здоровья его членов. При возникновении разногласий при заключении или исполнении коллективного договора (соглашения) они разрешаются в порядке, установленном законодательными актами Республики Узбекистан. РАЗДЕЛ VII. ПРЕДПРИЯТИЕ И ГОСУДАРСТВО Статья 31. Гарантии прав и интересов предприятий 1. Государство гарантирует соблюдение прав и законных интересов предприятия. Предприятие при осуществлении хозяйственной и иной деятельности вправе по собственной инициативе принимать любые решения, не противоречащие действующему законодательству Республики Узбекистан. Вмешательство в хозяйственную и иную деятельность предприятия со стороны государственных, общественных и кооперативных органов не допускается за исключением случаев, предусмотренных законодательством Республики Узбекистан. 2. Республиканские и местные государственные, общественные и кооперативные органы и их должностные лица при принятии решений, касающихся предприятия, и в своих отношениях с ним несут ответственность за соблюдение положений настоящего Закона. Государственные и иные органы и должностные лица могут давать предприятию указания только в соответствии со своей компетенцией, установленной законодательством. В случае издания государственными или иными органами акта, не соответствующего их компетенции либо требованиям законодательства, предприятие вправе обратиться в суд или хозяйственный суд с заявлением о признании такого акта недействительным. Убытки, причиненные предприятию в результате выполнения указаний государственных или иных органов либо их должностных лиц, нарушивших права предприятия, а также вследствие ненадлежащего осуществления такими органами или их должностными лицами предусмотренных законодательством обязанностей по отношению к предприятию, подлежат возмещению этими органами. Споры о возмещении убытков решаются хозяйственным судом в соответствии с его компетенцией. (пункт 2 статьи 31 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 32. Правовые и экономические условия хозяйственной деятельности предприятия 1. Государство обеспечивает предприятиям, независимо от форм собственности, равные правовые и экономические условия хозяйствования. 2. Государство способствует развитию рынка, реализует антимонопольные меры, обеспечивает социальные гарантии всем трудящимся. Не допускаются действия, направленные на подрыв репутации конкурента, любые сговоры о квотах производства, разделе рынков сбыта и снабжения, поддержании монопольных цен между предприятиями с целью ограничения свободной конкуренции. В противном случае предприятие привлекается к ответственности в соответствии с антимонопольным законодательством. Государство на законодательной основе через правоохранительные и финансовые органы обеспечивает свободу конкуренции, ограждает потребителей от ущемления их прав, проявлений монополизма в любой сфере хозяйственной деятельности. 3. Изделия, вводимые предприятием в хозяйственный оборот, подлежат обязательной маркировке с указанием фирменного знака или символа изделия, других сведений, характеризующих изделие. Не допускается присвоение чужих фирменных и товарных знаков, а также любых данных, позволяющих смешивать (идентифицировать) изделия одного производителя с изделиями других изготовителей. Споры, возникшие по этим вопросам, разрешаются в судебном порядке. Статья 33. Учет и отчетность 1. Предприятие осуществляет оперативный и бухгалтерский учет результатов своей работы, ведет статистическую отчетность. Формы государственной статистической отчетности устанавливаются органами государственной статистики, а порядок ее представления — Кабинетом Министров Республики Узбекистан. (часть вторая пункта 1 статьи 33 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 2. Должностные лица предприятия за искажение государственной отчетности несут установленную законодательством Республики Узбекистан дисциплинарную и административную, материальную или уголовную ответственность. (пункт 2 статьи 33 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Статья 34. Коммерческая тайна предприятия 1. Под коммерческой тайной предприятия понимаются не являющиеся государственными секретами сведения, связанные с производством, технологической информацией, управлением, планированием, финансами и другой деятельностью предприятия, разглашение (передача, утечка) которых может нанести ущерб его интересам. 2. Состав и объем сведений, составляющих коммерческую тайну, порядок их защиты определяются руководителем предприятия. Виды деятельности предприятий, сведения о которых не могут составлять коммерческую тайну, определяются Кабинетом Министров Республики Узбекистан в целях предотвращения сокрытия предприятиями сведений о загрязнении окружающей среды и другой негативной деятельности, способной нанести ущерб обществу. 3. Ответственность за разглашение сведений, составляющих коммерческую тайну предприятия, и за нарушение порядка охраны таких сведений устанавливается законодательными актами Республики Узбекистан. Статья 35. Ответственность предприятия 1. За нарушение договорных обязательств, кредитно-расчетной и налоговой дисциплины, требований к качеству продукции, иных правил осуществления хозяйственной деятельности предприятие несет полную имущественную ответственность, предусмотренную законодательством Республики Узбекистан. 2. Предприятие обязано возместить ущерб, причиненный несоблюдением требований, касающихся рационального использования земли и других природных ресурсов, охраны окружающей среды от загрязнения и других вредных воздействий, нарушением правил безопасности производства, санитарно-гигиенических норм и требований по защите здоровья его работников, населения и потребителей продукции, а также уплатить штраф в размере, установленном законодательством Республики Узбекистан. (пункт 2 статьи 35 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) Деятельность предприятия, нарушающего установленный режим природопользования, может быть в порядке, предусмотренном законодательством Республики Узбекистан, приостановлена до устранения допущенных нарушений. Статья 36. Контроль за деятельностью предприятия 1. Ревизия финансово-хозяйственной деятельности предприятия может производиться по инициативе собственника имущества предприятия. 2. Проверки деятельности предприятий могут осуществляться налоговыми и иными контролирующими органами в плановом порядке не чаще одного раза в год по решению Республиканского совета по координации деятельности контролирующих органов Республики Узбекистан. Проверки деятельности предприятий, своевременно и в полном объеме уплачивающих налоги и другие обязательные платежи, соблюдающих другие нормы и правила, имеющих соответствующие ежегодные заключения аудиторов, осуществляются контролирующими органами, как правило, не чаще одного раза в два года. Сроки проведения проверок деятельности предприятий не должны превышать тридцати календарных дней. В исключительных случаях, по решению Республиканского совета по координации деятельности контролирующих органов, этот срок может быть продлен. 3. Проверки деятельности предприятий малого и среднего бизнеса, членов Палаты товаропроизводителей и предпринимателей Узбекистана осуществляются с обязательным участием юридических служб Палаты и ее территориальных структур. 4. Проверки предприятий, не связанные с ревизией их хозяйственной деятельности, осуществляются соответствующими контролирующими органами (пожарного, санитарного, ветеринарного, энергетического надзора и другими), как правило, в ходе единовременных комплексных проверок, проводимых на основании планов, утвержденных Республиканским советом по координации деятельности контролирующих органов. 5. Расходы по проведению аудиторских проверок производятся за счет организаций, назначивших эти проверки. (статья 36 в редакции Закона Республики Узбекистан от 15 апреля 1999 г. № 772-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1999 г., № 5, ст. 124) Статья 37. Отношения предприятия с местными органами государственной власти 1. Взаимоотношения предприятия с органами государственного управления и местного самоуправления строятся в соответствии с настоящим Законом и другими законодательными актами Республики Узбекистан, устанавливающими компетенцию этих органов. 2. Предприятие добровольно участвует на договорной основе в работе по комплексному экономическому и социальному развитию территории, проводимой местным органом государственной власти за счет средств местного бюджета. Предприятие обязано по решению местного органа государственной власти или других компетентных государственных органов создавать за счет средств этих органов специальные рабочие места для лиц с ограниченной трудоспособностью. 3. Не допускается изъятие местными органами государственной власти жилой, производственной площадей, отдельных объектов, принадлежащих предприятию. (статья 37 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) РАЗДЕЛ VIII. ЛИКВИДАЦИЯ И РЕОРГАНИЗАЦИЯ ПРЕДПРИЯТИЯ Статья 38. Условия ликвидации и реорганизации предприятия 1. Ликвидация и реорганизация (слияние, присоединение, разделение, выделение, преобразование) предприятия производятся по решению собственника его имущества или органа, уполномоченного создавать такие предприятия, либо по решению суда или хозяйственного суда. Порядок ликвидации предприятий-банкротов регулируется законодательством Республики Узбекистан. В случае неосуществления финансово-хозяйственной деятельности с проведением денежных операций по банковским счетам в течение шести месяцев (в отношении торгового и торгово-посреднического предприятия — в течение трех месяцев), за исключением дехканского и фермерского хозяйств, и (или) несформирования своего уставного фонда в размере, предусмотренном учредительными документами в течение одного года с момента государственной регистрации, если иное не предусмотрено законодательством, предприятие подлежит ликвидации в установленном порядке. При этом, предприятие, не сформировавшее свой уставный фонд в указанный срок в размерах, предусмотренных учредительными документами, может уменьшить его до фактически сформированного, но не менее установленного законодательством минимального размера или преобразоваться в другую организационно-правовую форму. (часть вторая пункта 1 статьи 38 в редакции Закона Республики Узбекистан от 20 августа 1999 г., № 832-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1999 г., № 9, ст. 229) 2. При реорганизации и ликвидации предприятия увольняемым работникам гарантируется соблюдение их прав и интересов в соответствии с законодательством Республики Узбекистан. 3. Предприятие считается реорганизованным или ликвидированным с момента исключения его из реестра государственной регистрации. 4. В случае слияния предприятия с другим предприятием все имущественные права и обязанности каждого из них переходят к предприятию, возникшему в результате слияния. При присоединении одного предприятия к другому к последнему переходят все имущественные права и обязанности присоединенного предприятия. 5. В случае разделения предприятия к возникшим в результате этого разделения новым предприятиям переходят по разделительному акту (балансу) в соответствующих частях имущественные права и обязанности реорганизованного предприятия. При выделении из предприятия одного или нескольких новых предприятий к каждому из них переходят по разделительному акту (балансу) в соответствующих частях имущественные права и обязанности реорганизованного предприятия. 6. При преобразовании одного предприятия в другое к вновь возникшему предприятию переходят все имущественные права и обязанности прежнего предприятия. Статья 39. Ликвидационная комиссия 1. Ликвидация предприятия осуществляется ликвидационной комиссией, образуемой собственником или органом, уполномоченным управлять данным имуществом, за исключением случаев банкротства. При принятии хозяйственным судом решения о банкротстве субъекта хозяйствования порядок формирования и работы ликвидационной комиссии определяется Законом Республики Узбекистан «О банкротстве». (часть первая пункта 1 статьи 39 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 сентября 1994 г. № 2022-XII — Ведомости Верховного Совета, 1994 г., № 11-12, ст. 285) Собственник имущества предприятия, суд (хозяйственный суд) или орган, уполномоченный создавать предприятия, принявший решение о ликвидации предприятия, устанавливает порядок и сроки проведения ликвидации, а также срок для заявления претензий кредиторов, который не может быть менее двух месяцев с момента объявления о ликвидации. (абзац второй пункта 1 статьи 39 в редакции Закона Республики Узбекистан от 31 августа 1995 г. № 118-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1995 г., № 9, ст. 193) 2. Ликвидационная комиссия либо другой орган, проводящий ликвидацию предприятия, помещает в официальной печати по месту нахождения предприятия публикацию о его ликвидации и о порядке и сроке заявления кредиторами претензий. Наряду с этой публикацией ликвидационная комиссия (орган, проводящий ликвидацию) обязана провести работу по взиманию дебиторской задолженности предприятия и выявлению претензий кредиторов с извещением последних о ликвидации предприятия. Ликвидационная комиссия (орган, проводящий ликвидацию) оценивает имущество ликвидируемого предприятия и рассчитывается с кредиторами, составляет ликвидационный баланс и представляет его собственнику имущества предприятия или органу, назначившему ликвидационную комиссию. Ликвидационная комиссия несет ответственность за причиненный по ее вине ущерб. Размеры и порядок взыскания ущерба определяются хозяйственным судом. (абзац второй пункта 2 статьи 39 в редакции Закона Республики Узбекистан от 31 августа 1995 г. № 118-I — Ведомости Олий Мажлиса, 1995 г., № 9, ст. 193) Статья 40. Удовлетворение претензий кредиторов 1. Претензии кредиторов к ликвидируемому предприятию удовлетворяются из имущества этого предприятия. При этом в первоочередном порядке удовлетворяются долги перед бюджетами и компенсируются затраты по рекультивации земель, находящихся в пользовании ликвидируемого предприятия. Порядок и очередность удовлетворения претензий кредиторов и распределение имущества субъекта хозяйствования — банкрота определяется Законом Республики Узбекистан «О банкротстве». (часть первая пункта 1 статьи 40 в редакции Закона Республики Узбекистан от 23 сентября 1994 г. № 2022-XII — Ведомости Верховного Совета, 1994 г., № 11-12, ст. 285) При реорганизации или ликвидации юридического лица-залогодателя залогодержатель приобретает право обратить взыскание на заложенное имущество независимо от срока исполнения обязательства, обеспеченного залогом. 2. Претензии, выявленные и заявленные после истечения срока, установленного для их заявления, удовлетворяются из имущества предприятия, оставшегося после удовлетворения первоочередных претензий, выявленных претензий, а также претензий, заявленных в установленный срок. 3. Претензии, не удовлетворенные за недостатком имущества, считаются погашенными. Погашенными считаются также претензии, не признанные ликвидационной комиссией (органом, проводящим ликвидацию), если кредиторы в течение месячного срока со дня получения сообщения о полном или частичном непризнании претензий не предъявят иски в хозяйственный суд об удовлетворении их требований. (пункт 3 статьи 40 в редакции Закона Республики Узбекистан от 7 мая 1993 г. № 862-XII — Ведомости Верховного Совета, 1993 г., № 6, ст. 246) 4. При ликвидации предприятия осуществляется капитализация повременных платежей, причитающихся с этого предприятия в связи с причинением увечья или иного повреждения здоровья либо со смертью гражданина. 5. При ликвидации предприятия вклад члена трудового коллектива выдается ему в денежной форме или ценными бумагами после удовлетворения претензий кредиторов в порядке и на условиях, предусмотренных уставом. 6. Имущество, оставшееся после удовлетворения претензий кредиторов и членов трудового коллектива, используется по указанию собственника. 7. При реорганизации предприятия его права и обязанности переходят к правопреемникам. Президент Республики Узбекистан И. КАРИМОВ г. Ташкент, 15 февраля 1991 г., № 229-XII (Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1991 г., № 4, ст. 78; 1993 г., № 6, ст. 246; 1994 г., № 11-12, ст. 285; Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1995 г., № 9, ст. 193; 1997 г., № 2, ст. 56; № 4-5, ст. 126; № 9, ст. 241; 1998 г., № 5-6, ст. 102; № 9, ст. 181; 1999 г., № 5, ст. 124; № 9, ст. 229) |