Oʻzbekiston Respublikasida mulk daxlsizdir.

Oʻzbekiston Respublikasida iqtisodiyotning samarali amal qilishiga va xalq farovonligining oʻsishiga imkoniyat yaratuvchi har qanday shakldagi mulkchilik boʻlishiga ruxsat beriladi. Mulkchilikning hamma shakllari daxlsiz boʻlishiga va ularning rivojlanishi uchun teng sharoit yaratilishiga qonun kafolat beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi mulkdorga qarashli boʻlgan mol-mulkni saqlash va koʻpaytirib borish uchun barcha zarur sharoitlarni yaratib beradi. Mulkchilik munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, ushbu Qonun bilan hamda ularni rivojlantirish yuzasidan jumhuriyat nomidan chiqarilgan qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.

1. Oʻzbekiston Respublikasida mulkiy huquq tan olinadi va qonun bilan muhofaza etiladi.

2. Mulkdor oʻziga tegishli mol-mulkka oʻz ixtiyoriga koʻra egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi.

Mulkdor oʻz mol-mulkiga nisbatan qonunga zid boʻlmagan har qanday xatti-harakatlarni qilishga haqlidir. U mulkdan qonun bilan taqiqlanmagan har qanday xoʻjalik yoki boshqa faoliyatni amalga oshirishda foydalanishi mumkin.

3. Mulkdor oʻziga qarashli mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf qilish huquqini boshqa shaxslarga berishga faqat oʻzi haqlidir. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollarda, mulkdorning zimmasiga boshqa shaxslarning uning mulkidan cheklangan tarzda foydalanishiga yoʻl qoʻyish vazifasi yuklanishi mumkin.

4. Mulkdor Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan shartlar va doira chegarasida oʻziga tegishli mulkiy huquqni amalga oshirish paytida fuqarolarning mehnatidan foydalanish toʻgʻrisida ular bilan shartnoma tuzishga haqlidir.

Fuqaroning mehnatidan foydalanishga asos boʻlgan mulkning qay shaklda ekanidan qati nazar, fuqaroga amaldagi qonunlar koʻzda tutgan mehnat haqi berish va mehnat sharoitlar yaratish, shuningdek boshqa ijtimoiy-iqtisodiy kafolatlar taʼminlanadi.

5. Mulkiy huquqning amalga oshirilishi atrof-muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning va davlatning huquqlarini buzmasligi hamda qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlariga putur yetkazmasligi kerak.

1. Quyidagilar mulk obyektlaridir:

Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi yer, yer osti boyliklari, ichki suvlar, havo havzasi, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, imoratlar va inshootlar, asbob-uskunalar, moddiy va maʼnaviy madaniyat buyumlari, pullar, qimmatli qogʻozlar va boshqa mol-mulklar; insonning unumli va ijodiy mehnat qilish qobiliyati;

2. Ixtirolar, kashfiyotlar, fan, adabiyot, sanʼat asarlari, axborot, ilmiy gʻoyalar, texnik ishlanmalar va aqliy ijodning boshqa obyektlarini yaratish hamda ulardan foydalanish xususidagi munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasining maxsus qonunlari bilan tartibga solinadi.

3. Tarix va madaniyat yodgorliklariga mulkiy huquqni amalga oshirish Oʻzbekiston Respublikasining maxsus qonunlari bilan belgilab beriladi.

4. Mol-mulkdan xoʻjalikda foydalanish natijalari (mahsulot va daromadlar), qonunlar yoki shartnomada boshqa tartib koʻzda tutilmagan boʻlsa, shu mol-mulk egasiga tegishlidir.

Oʻzbekiston Respublikasida davlat jumhuriyat fuqarolari, kollektivlar, ularning uyushmalari, Kollektiv va diniy tashkilotlar, fuqarolarning oilaviy va boshqa birlashmalari, xalq deputatlarining barcha Sovetlari ularning oʻzi vakil qilgan organlar siymosida, ajnabiy davlatlar, xalqaro tashkilotlar, boshqa xorijiy yuridik shaxslar va fuqarolar mulkiy huquq subyektlaridir. Turli yuridik shaxslar va fuqarolar bitta mulkning subyektlari boʻlishi mumkin.

1. Oʻzbekiston Respublikasida mulk quyidagi shakllarda boʻladi:

fuqarolarning shaxsiy va xususiy mulki;

kollektiv (shirkat) mulki, shu jumladan oilaviy, mahalla, kooperativ mulk, ijaraga olingan korxona mulki, aksiyadorlar jamiyati, davlat korxonasi kollektivining, konsern (konsorsium) larning, jamoat tashkilotlari va diniy tashkilotlar mulki, turli xoʻjalik birlashmalari va uyushmalar mulki, yuridik shaxs hisoblangan boshqa jamoalar mulki;

jumhuriyat, jumhuriyatlararo, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, maʼmuriy-territorial tuzilmalar (kommunal) mulkidan iborat davlat mulki;

aralash mulk;

qoʻshma korxonalar, ajnabiy fuqarolar, tashkilotlar va davlat, shuningdek ajnabiy yuridik shaxslar mulki shaklida yuzaga chiqadi.

2. Oʻzbekiston Respublikasida mulkning hamma shakllari teng huquqlidir.

1. Yuridik shaxsning majburiyatlari boʻyicha haq undirib olish mulk huquqi, toʻla xoʻjalik yuritish yoki operativ boshqarish huquqi asosida unga tegishli boʻlgan mol-mulkka qaratilishi mumkin.

Mulkdor oʻzi vujudga keltirgan yuridik shaxslarning majburiyatlari yuzasidan javobgar boʻlmaydi, bu yuridik shaxslar esa mulkdorning majburiyatlari yuzasidan javobgar boʻlmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno.

2. Fuqarolar oʻz majburiyatlari boʻyicha mulkiy huquq asosida oʻzlariga tegishli boʻlgan mol-mulk bilan javob beradilar.

Fuqarolarning qarz beruvchilar daʼvolariga binoan haq undirish tarzida olib qoʻyilishi mumkin boʻlmagan mol-mulklari roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilab qoʻyiladi.

1. Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolarning mulki yakka tartibdagi mulk: shaxsiy xususiy mulkdan iborat boʻladi. Mulkning bu shakllari fuqarolarning ijtimoiy ishlab chiqarishdagi ishtirokidan, oʻz xoʻjaligini yuritishdan hamda kredit muassasalariga qoʻyilgan mablagʻdan olgan daromadlari, aksiyalardan va boshqa qimmatli qogʻozlardan, meros boʻyicha yoki qonun yoʻl qoʻyadigan boshqa asoslarga muvofiq vujudga keladi va koʻpayib boradi.

2. Fuqaro mehnat shartnomasiga binoan oʻzi ishlab turgan korxona, boshqa xoʻjalik tashkiloti mol-mulkiga mulkdorning roziligiga asosan oʻz pulini yoki boshqacha hissasini qoʻshishga va bunday korxonaning olgan foydasini (daromadini) taqsimlashda shu hissa miqdorini hisobga olgan holda qatnashishga haqlidir.

3. Shaxsiy yordamchi xoʻjalik, bogʻdorchilik-polizchilik xoʻjaligi yuritish, uy-joy binolari qurish va ularga qarab turish, qonunda koʻzda tutilgan boshqa ehtiyojlarni qondirish uchun fuqarolarga umrbod egalik qilish meros qilib qoldiriladigan yer beriladi.

4.Fuqarolarning mol-mulkni umrbod meros qilib olish huquqi eʼtirof etiladi va qonun bilan muhofaza qilinadi.

1. Uy-joylar, dala hovlilar, bogʻ uylari, yer uchastkasidagi dov-daraxtlar, uy hayvonlari, transport vositalari, pul mablagʻlari, uy-roʻzgʻor va shaxsiy isteʼmol buyumlari, shaxsiy yordamchi xoʻjalikni yuritish, bogʻdorchilik, polizchilik uchun kerakli mol-mulklar, ishlab chiqarilgan mahsulotlar, shuningdek isteʼmol va ishlab chiqarish xarakteriga ega boʻlgan boshqa mol-mulk fuqarolar mulki boʻlishi mumkin.

Fuqaro oʻzining mehnat qilish qobiliyati — ish kuchiga faqat oʻzi egalik qiladi. U bu huquqni mustaqil ravishda yoki mehnat shartnomasi asosida amalga oshiradi.

2. Uy-joy kooperativining, uy-joy qurilish, dala hovli, garaj kooperativi yoki boshqa kooperativning aʼzosi foydalanish uchun oʻziga berib qoʻyilgan xonadon, dala hovli, garaj, boshqa imorat yoki bino uchun pay badalini batamom toʻlagach, shu mol-mulkning egasi huquqini oladi.

Davlat va jamoat uy-joy fondining uyidan turar joyni ijaraga olgan kishi va uning oila aʼzolari mulkdordan tegishli xonadon yoki uyni sotib olish huquqiga egadir.

Mazkur mol-mulkni mulk qilib sotib olganidan keyin fuqaro uni oʻz xohishiga koʻra tasarruf etishga — sotishga, vasiyat qilib qoldirishga, ijaraga berishga, uning yuzasidan qonunga zid boʻlmagan boshqa bitimlar tuzishga haqlidir.

Xususiy mulk daromad olish maqsadida mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqini ifodalaydi.

Har qanday shakldagi xususiy mulk mulkdorning bevosita ishlab chiqarish jarayonida oʻz mehnatidan foydalanish yoki yollanma mehnatni qoʻllashlikka asoslanadi. Xususiy mulk davlat, kooperativ yoki boshqa korxonalarni mulkini toʻliq yoki qisman sotib olishlikka, ijara mulkini sotib olish, yoki qonun yoʻl qoʻygan asosda egalik qilishlikdan iborat.

Xususiy mulk boʻlishi mumkin boʻlmagan obyektlar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilab qoʻyiladi.

1. Kollektiv (shirkat) mulki oila, mahalla mulki, shuningdek kooperativlar mulkini, ijaraga olingan aksiyali hamda kollektiv korxonalarining mulkini, ijtimoiy va diniy tashkilotlarning, turli xoʻjalik jamiyatlari va uyushmalarning hamda yuridik shaxs huquqiga ega boʻlgan boshqa birlashmalarning mulkini oʻz ichiga oladi.

2. Kollektiv mulkning hosil boʻlishi va koʻpayib borishi davlat korxonalarini ijaraga berish, mehnatkashlar kollektivlariga olingan daromadlardan davlat mol-mulkini sotib olish uchun foydalanish imkonini berish bilan, davlat korxonalarini aksiyadorlar jamiyatlariga aylantirish bilan, fuqarolarning va yuridik shaxslarning mol-mulkini kooperativlar, aksiyadorlar jamiyati va boshqa xoʻjalik jamiyatlari hamda shirkatlarini tuzish uchun ixtiyoriy birlashtirish bilan taʼminlanadi.

3. Kollektiv mulkining turli shakllariga berilmaydigan korxonalar va ishlab chiqarishlarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti tomonidan aniqlanadi.

Oila aʼzolarining mulki oilaviy mulkdir. Bu mulk oilaning yashashi uchun oila aʼzolarining birgalikdagi ehtiyojlarini qondirish, uy-roʻzgʻor va yordamchi xoʻjalikni yuritish uchun hamda daromad olish maqsadida qonunda ruxsat berilgan, faoliyat uchun zarur boʻlgan ishlab chiqarish vositalarini va isteʼmol buyumlarini, yaratilgan mahsulotni oʻz ichiga oladi.

Oilaviy mulk huquqi oʻz subyektlarining har biriga aynan tegishli boʻlgan shaxsiy va xususiy mulkdan iborat boʻlishi mumkin.

1. Ijtimoiy oʻz-oʻzini boshqarishning boshlangʻich boʻgʻinlari — mahallalar egalik qiladigan, foydalaniladigan va tasarruf etadigan mol-mulk, mahalla aholisining birgalikdagi mehnat faoliyati yoki ularning mushtarak daromadlari, shuningdek mazkur mol-mulkdan xoʻjalik maqsadlarida foydalanishdan kelgan tushumlar, korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning ixtiyoriy toʻlovlari va moddiy yordamlari, xalq deputatlari mahalliy Sovetlari beradigan moliyaviy mablagʻlar asosida vujudga keltirilgan mol-mulkdan iborat.

2. Mahallada istiqomat qiluvchi aholi mahalla mulkining subyektidir. Oʻzi saylab qoʻygan organlar — mahalla mulkini toʻla xoʻjalik yuritish asosida egallaydi, undan foydalanadi va tasarruf etadi.

1. Xoʻjalikni birgalikda yuritish yoki boshqa faoliyat bilan shugʻullanish uchun aʼzolik asosida ixtiyoriy birlashgan fuqarolarning birgalikdagi mulki — kooperativ mulkdir.

2. Kooperativ mulk uning aʼzolari bergan pul yoxud boshqa mol-mulk shaklidagi badallar, ular ishlab chiqarilgan mahsulot va uni sotishdan hamda kooperativ ustavida nazarda tutilgan boshqa faoliyatdan keladigan daromad hisobiga tashkil topadi va koʻpayib boradi.

3. Kooperativ tugatilgan taqdirda budjet, banklar va boshqa qarz beruvchilar bilan hisob-kitob qilingandan keyin qolgan mol-mulk kooperativ aʼzolari oʻrtasida taqsimlanadi.

Ishlab chiqarilgan mahsulot, olingan daromadlar va ijaraga olingan korxona mablagʻi hisobidan qoʻlga kiritilgan boshqa mol-mulk shu korxona kollektivining mulkidir.

Ijaraga olingan korxona mehnat kollektivi aʼzolarining kollektiv ishlarini idora qilishda ishtirok etish hamda foyda (daromad)ni taqsimlash tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasining ijara toʻgʻrisidagi Qonuni asosida belgilanadi.

1. Kollektiv korxonasining mulki davlat korxonasining butun mol-mulki mehnat kollektivining mulkiga oʻtgan, ijaraga olingan mol-mulk sotib olingan yoki qonunda koʻzda tutilgan boshqa usullar bilan mol-mulk qoʻlga kiritilgan taqdirda vujudga keladi.

Kollektiv korxonasining mol-mulki, shu jumladan ishlab chiqarilgan mahsulot va olingan daromadlar kollektivning umumiy mulkidir.

2. Kollektiv korxonasining mol-mulki tarkibida uning xodimlari qoʻshgan hissalar belgilab qoʻyiladi. Bunday hissa tarkibiga xodimlarning kollektiv korxonasi vujudga kelishiga asos boʻlgan davlat korxonasi yoki ijaraga olingan korxona mulkiga qoʻshgan umumiy summasi, shuningdek mazkur korxona vujudga keltirilganidan keyin xodim korxona mol-mulkini koʻpaytirishga qoʻshgan ulushlari kiradi.

Xodimning mol-mulkni koʻpaytirishga qoʻshgan ulushi miqdori korxona faoliyatida oʻz mehnati bilan ishtirok etganiga qarab aniqlanadi hamda xoʻjalik faoliyati natijalariga asoslanib shu ulushga mehnat kollektivi belgilaydigan miqdorda protsentlar ajratiladi va toʻlanadi.

Korxona bilan mehnat munosabatlarini toʻxtatgan xodimga, shuningdek vafot etgan xodimning vorislariga qoʻshilgan hissasining qiymati beriladi.

Kollektiv korxonasi tugatilgan taqdirda hissaning qiymati xodimlarga (ularning vorislariga) budjet, banklar bilan va boshqa qarz beruvchilar bilan hisob-kitob qilingandan keyin qolgan mol-mulkdan toʻlanadi.

1. Aksiyali jamiyat aksiyalari sotish hisobiga hosil boʻlgan, shuningdek oʻz xoʻjalik faoliyati natijasida olingan va qonunda yoʻl qoʻyiladigan boshqa asoslarga binoan qoʻlga kiritilgan mol-mulkning egasidir.

2. Korxona, muassasalar, tashkilotlar, davlat idoralari, Oʻzbekiston Respublikasi, boshqa jumhuriyat va ajnabiy davlatlarning fuqarolari, shuningdek yuridik shaxslari, Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida yoki jamiyatning ustavida boshqa tartib koʻzda tutilgan boʻlmasa, aksiya egalari boʻlishi mumkin.

3. Mehnat kollektivi hamda vakolat berilgan davlat organining birgalikdagi qaroriga asosan, davlat korxonasi korxonaning butun mol-mulki qiymati miqdorida aksiyalar chiqarish yoʻli bilan aksiyali jamiyatga aylantirilishi mumkin. Aksiyalarni sotishdan olingan mablagʻ davlat korxonasining qarzlari qoplanganidan keyin tegishli budjetga tushadi.

1. Yuridik shaxslar hisoblangan xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlarining mulki ular ishtirokchilarining qoʻshgan hissasi hisobidan, xoʻjalik faoliyati natijasida olingan hamda ular tomonidan qonunda yoʻl qoʻyiladigan boshqa asoslarda qoʻlga kiritilgan mol-mulkdan hosil boʻladi.

2. Xoʻjalik jamiyati va shirkati qatnashchisi qoʻshgan hissa tarkibiga asosiy va oborot fondlar, pul mablagʻlari va qimmatli qogʻozlar, shuningdek mol-mulkdan foydalanish huquqi kirishi mumkin.

3. Korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, davlat idoralari, shuningdek fuqarolar (agar Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida boshqa tartib koʻzda tutilmagan boʻlsa) xoʻjalik jamiyatining va shirkatining ishtirokchilari boʻlishi mumkin.

1. Korxona va tashkilotlarning xoʻjalik uyushmasi (shu jumladan konsern, tarmoq, tarmoqlararo va territorial birlashma) unga korxona va tashkilotlar ixtiyoriy ravishda bergan, shuningdek uning oʻz xoʻjalik faoliyati natijasida olingan mol-mulkning egasidir.

2. Xoʻjalik uyushmasi unga kiruvchi korxona va tashkilotlarning mol-mulkiga egalik qilish huquqiga ega emas.

3. Xoʻjalik uyushmasining faoliyati toʻxtatilgandan keyin qolgan mol-mulk unga kirgan korxona va tashkilotlar oʻrtasida kelishuv asosida hamda ularning qoʻshgan hissalarini (ulushlarini) eʼtiborga olgan holda taqsimlanadi.

1. Jamoat birlashmalari (siyosiy partiyalar, ommaviy harakatlar, shu jumladan xalq frontlari, kasaba uyushmalari, xotin-qizlar, veteranlar, yoshlar va bolalar tashkilotlari, koʻngilli jamiyatlar, ijodiy ittifoqlar, fondlar, uyushmalar va fuqarolarning boshqa birlashmalari)ning mulkida ular ustavlarida koʻzda tutilgan faoliyatni moddiy jihatdan taʼminlash uchun zarur boʻlgan binolar, inshootlar, uy-joy fondi, asbob-uskunalar, madaniy maʼrifiy va sogʻlomlashtirish maqsadlariga xizmat qiladigan mol-mulk, pul mablagʻlari, aksiyalar, boshqa qimmatli qogʻozlar va mol-mulk boʻlishi mumkin.

Jamoat birlashmalari mulkida, shu birlashmalar mablagʻlari hisobidan ularning ustavlarida koʻrsatilgan maqsadlarga muvofiq vujudga keltiriladigan korxonalar ham boʻlishi mumkin.

Jamoat birlashmalarining pul mablagʻlari aʼzo boʻlish va aʼzolik badallaridan, agar ularni toʻlash ustavlarda koʻzda tutilgan boʻlsa, ixtiyoriy badallar, xayr-ehsonlar; ustavga muvofiq oʻtkazilgan leksiyalar, koʻrgazmalar, sport va boshqa tadbirlardan, lotereyalardan tushgan mablagʻlar; ishlab chiqarish-xoʻjalik va noshirlik faoliyatidan olingan daromadlar; qonunda taqiqlanmagan boshqa tushumlar hisobidan tashkil etiladi.

Uyushmalar va ularga kiruvchi birlashmalarning shu uyushmalarga qarashli mol-mulkdan foydalanish va uni tasarruf etish sohasidagi vakolatlari uyushmalar va birlashmalarning ustavlari bilan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida davlat va jamoat xavfsizligi nuqtai nazaridan yoki Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq jamoat uyushmalarining mulki boʻla olmaydigan mol-mulk turlari belgilab qoʻyilishi mumkin.

Jamoat uyushmalari oʻz ustavlarida yozib qoʻyilgan maqsadlar va vazifalarga muvofiq hamda qonunlarda belgilanadigan tartibda chet eldan keladigan pul mablagʻlarini hamda boshqa mol-mulkni olishlari mumkin.

Siyosiy maqsadlarni koʻzlaydigan partiyalar va ijtimoiy harakatlar xorijiy tashkilotlar va fuqarolardan moliyaviy va oʻzga moddiy yordam olishga haqli emaslar.

2. Jamoat uyushmalari tugatilganidan keyin qolgan mol-mulk uning ustavidan koʻzda tutilgan maqsadlarda ishlatiladi.

1. Diniy tashkilotlarning mulkida binolar, diniy faoliyatga doir buyumlar, ishlab chiqarish, ijtimoiy va xayriya ahamiyatiga ega boʻlgan obyektlar, diniy tashkilotlarning faoliyatini taʼminlash uchun zarur boʻlgan pul mablagʻlari va boshqa mol-mulk boʻlishi mumkin.

Diniy tashkilotlar oʻz mablagʻiga sotib olgan va barpo etgan, fuqarolar, tashkilotlar ehson qilgan yoki davlat tomonidan berilgan va qonunda koʻzda tutilgan boshqa asoslarga binoan qoʻlga kiritilgan mol-mulkka egalik qilishga haqlidirlar.

Diniy tashkilotlar chet eldan keladigan va chet elda boʻlgan mol-mulkka egalik qilishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasida xayriya maqsadlarida mol-mulk berishga yoʻl qoʻyiladi.

Diniy tashkilotlar ixtiyoriy suratda moliyaviy va boshqa hayr-ehson qilishni soʻrab murojaat etishga va ularni olishga haqlidirlar.

2. Diniy tashkilotlarga tushadigan moliyaviy va mol-mulk tarzidagi xayr-ehsonlar, shuningdek fuqarolardan keladigan pul tushumlarining hamma turlariga soliq solinmaydi.

1. Oʻzbekiston Respublikasining davlat mulkiga jumhuriyat mulki, Qoraqalpogʻiston Respublikasi mulki, maʼmuriy-territorial tuzilmalarning mulki (kommunal mulk) kiradi. Davlat mulkini xalq nomidan (maʼmuriy-territorial tuzilma aholisi) nomidan tegishli xalq deputatlari Sovetlari va ular vakolat bergan davlat organlari tasarruf etadilar va boshqaradilar.

Davlat mulkining egalari oʻrtasidagi kelishuvga binoan bu mulk ularning umumiy mulki boʻlishi mumkin.

2. Oʻzbekiston Respublikasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasining, maʼmuriy-territorial tuzilmaning budjet yoki boshqa mablagʻlari yoxud ular ixtiyoridagi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning mablagʻi hisobiga hosil qilinadigan yoki sotib olinadigan mulk tegishli ravishda Oʻzbekiston Respublikasining, Qoraqalpogʻiston Respublikasining mulki yoki maʼmuriy-territorial tuzilmaning mulki boʻladi.

3. Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va maʼmuriy territorial tuzilmalarning majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, maʼmuriy-territorial tuzilma esa Oʻzbekiston Respublikasining majburiyatlari boʻyicha javob bermaydi.

1. Oʻzbekiston Respublikasining mutlaqo mulkiga:

yer, yer osti boyliklari, ichki suvlar, respublika hududi doirasidagi havo havzasi, oʻsimlik va hayvonot dunyosi;

Oʻzbekiston Respublikasi hokimiyat va boshqaruv organlarining mol-mulki;

jumhuriyat xalqlarining madaniyat va tarixiy boyliklari;

jumhuriyat budjetining mablagʻlari, jumhuriyat va davlat ahamiyatidagi banklar, sugʻurta, rezerv fondlari va boshqa davlat fondlari;

Davlat mulki asosida vujudga kelgan korxonalar va xalq xoʻjaligi komplekslari (yoqilgʻi-energetika, kon-metallurgiya, mashinasozlik, neft-gaz, ximiya-oʻrmon, agrosanoat, transport kompleksi), davlat oliy oʻquv yurtlari, ijtimoiy-madaniy soha obyektlari hamda jumhuriyatning suverenitetini va iqtisodiy mustaqilligini taʼminlaydigan boshqa mol-mulklar kiradi.

2. Umumittifoq mulkining Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qilish shartlari SSJ Ittifoqi bilan Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasidagi shartnoma bilan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi xalqlari jumhuriyat mulkining subyektidir. Mulkchilik huquqini xalq nomidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Soveti va Oʻzbekiston Respublikasi xalq deputatlari mahalliy Sovetlari amalga oshiradilar.

Boshqa jumhuriyatlar va xorijiy davlatlarda boʻlgan davlat, kooperativ mol-mulkdan, jamoat tashkilotlarining, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining mol-mulkiga egalik qilish, ulardan foydalanish va ularni tasarruf etish shartlari Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari hamda mol-mulk joylashgan ittifoqdosh jumhuriyat va davlatlarning qonunlari bilan, shuningdek xalqaro huquq normalari va SSJI hamda Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasida tuzilgan shartnomalar bilan belgilanadi.

1. Yer va yer osti boyliklari, ichki suvlar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi jumhuriyat hududi doirasidagi havo havzasi Oʻzbekiston Respublikasining mutlaq mulkidir.

2. Oʻzbekiston Respublikasi nomidan yer, yer osti boyliklari, ichki suvlar, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, boshqa tabiiy boyliklarga egalik qilish huquqini barcha darajadagi, xalq deputatlari Sovetlari amalga oshiradilar.

3. Yer, yer osti boyliklari, suvlar, oʻsimliklar va hayvonot dunyosidan, boshqa tabiiy boyliklardan umumittifoq ehtiyojlarida foydalanishga shartnoma asosida va Oʻzbekiston Respublikasining roziligini olgandagina yoʻl qoʻyiladi.

4. Qoraqalpogʻiston avtonom jumhuriyati tomonidan umumjumhuriyat ehtiyojlarini taʼminlash uchun yer uchastkalari va boshqa tabiiy obyektlarni berib qoʻyish tartibi Qoraqalpogʻiston Respublikasi bilan Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasidagi bitim bilan belgilanadi.

5. Yer, suv va boshqa tabiiy boyliklarni berib qoʻyish va foydalanish yuzasidan SSJ Ittifoqi, ittifoqdosh jumhuriyatlar va Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasida chiqadigan bahslar betaraf hakamlar ishtirokida yoki qonunda belgilangan tartibda hal qilinadi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasining mulkiy huquqlari “Qoraqalpogʻiston Respublikasida mulkchilik toʻgʻrisida”gi Qonun bilan tartibga solinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi mustaqil davlat sifatida boshqa ittifoqdosh jumhuriyatlar bilan birgalikda jumhuriyatlararo mulkni vujudga keltirishi mumkin. Bundan har bir ittifoqdosh jumhuriyatning mol-mulk va xoʻjalik faoliyati natijalari ulushiga egalik qilish huquqi belgilab beriladi.

Suv resurslaridan, havo havzasidan va jumhuriyatlararo manfaatlarga daxldor boʻlgan boshqa mulk turlaridan foydalanish qatʼiyan shu jumhuriyatlar oʻrtasidagi bitim asosida, zarur hollarda esa SSJ Ittifoqi ishtirokida olib boriladi.

Quyidagilar oblast, rayon, shahar yoki boshqa maʼmuriy-territorial tuzilma mulkining obyektlaridir: hokimiyat va boshqaruv idoralarining, maʼmuriy-territorial tuzilmalarning mol-mulki, mahalliy budjet mablagʻlari, xalq deputatlari mahalliy Sovetining uy-joy fondi va turar-joy kommunal xoʻjaligi, shuningdek sanoat, qurilish. qishloq xoʻjaligi, savdo-sotiq, maishiy xizmat, transport korxonalari, boshqa korxona va komplekslar, xalq taʼlimi, madaniyat, sogʻliqni saqlash muassasalari, mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan vujudga keltirilgan hamda territoriyani iqtisodiy va ijtimoiy rivojlantirish uchun va tegishli maʼmuriy-territorial tuzilmalar oldida turgan boshqa vazifalarni bajarish uchun zarur boʻlgan oʻzga mol-mulklar. Jumhuriyat mulkini kommunal mulkka oʻtkazish tartibi har ikki tomonning kelishuviga binoan belgilanadi.

Tegishli maʼmuriy-territorial tuzilmaning aholisi kommunal mulkning subyektidir. Aholi oʻzining mulkiy huquqini amalga oshirishni mahalliy Sovetlarga beradi.

1. Davlat mulki boʻlgan va davlat korxonasiga biriktirib qoʻyilgan mol-mulk toʻla xoʻjalik yuritish huquqi asosida unga tegishlidir.

Korxona oʻz mol-mulki bilan toʻla xoʻjalik yuritish huquqini amalga oshirar ekan, mazkur mulkka egalik qiladi, undan foydalanadi va tasarruf etadi, unga nisbatan oʻz xohishi bilan qonunga zid kelmaydigan har qanday harakatlarni amalga oshiradi. Toʻla xoʻjalik yuritish huquqiga nisbatan, basharti Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida boshqa tartib koʻzda tutilmagan boʻlsa, mulkchilik huquqi toʻgʻrisidagi qoidalar qoʻllaniladi.

2. Davlat mol-mulkini boshqarish vakolati berilgan davlat idoralari korxonalarni vujudga keltirish uning faoliyat maqsadlarini aniqlash, uni qayta tuzish va tugatish masalalarini hal etadilar, unga ishonib topshirilgan davlat mol-mulkidan samarali foydalanishini nazorat qiladilar hamda SSJ Ittifoqi va Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshiradilar.

3. Davlat mol-mulkini boshqarish vakolati berilgan davlat idorasi davlat korxonasini qayta tuzish, xususiylashtirish yoki tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qilgan taqdirda, mazkur korxona nochor (bankrot) deb topilgan hollardan tashqari, mehnat kollektivi korxonani ijaraga topshirishni yoki uni kollektiv mulkka asoslangan boshqa korxonaga aylantirishda imtiyozli huquqga egadir. Bunday hollarda davlat idorasi bilan mehnat kollektivi oʻrtasida chiqqan bahslar davlat hakamligi tomonidan hal etiladi.

1. Davlat korxonasining soliqlari va budjetga boshqa toʻlovlarni toʻlab boʻlganidan keyin qoladigan foydasi (sof foyda) korxona mehnat kollektivining mulkiga oʻtadi va oʻz ustaviga hamda amaldagi Qonunlar asosida roʻyobga chiqariladi.

2. Mehnat kollektivining aʼzosiga tegishli foyda miqdori uning ulushi boʻladi.

Korxona tugatilgan taqdirda ulush summasi (aksiyalar qiymati) mehnat kollektivi aʼzolariga (vorislarga) budjet, banklar bilan va korxonaning boshqa qarz beruvchilari bilan hisob-kitob qilingandan keyin qolgan mulkdan toʻlanadi.

1. Davlat mulki boʻlgan va mulkdor tomonidan davlat budjetida turuvchi davlat muassasasiga (tashkilotiga) biriktirib qoʻyilgan mol-mulk shu muassasa (tashkilot)ning operativ boshqaruvida boʻladi.

2. Davlat budjetida turuvchi va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan hollarda xoʻjalik faoliyatni amalga oshirishlari mumkin boʻlgan davlat muassasalari (tashkilotlari) ana shunday faoliyatdan kelgan daromadlarni va shu daromadlar hisobidan orttirilgan mol-mulklarni mustaqil tasarruf etish huquqiga ega boʻladilar.

3. Davlat muassasasi (tashkiloti) oʻz majburiyatlari yuzasidan oʻz egaligidagi pul mablagʻlari bilan javob beradi. Davlat muassasasining (tashkilotining) mablagʻi yetarli boʻlmagan taqdirda uning majburiyatlari boʻyicha tegishli mulkning egasi javobgar boʻladi.

Mulkning aralash shakllari mulkdorlarning moddiy va pul mablagʻlarini birlashtirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Aralash mol-mulkka egalik qilish hissaviy ishtirok etish prinsipi asosida ham, shuningdek oʻz mablagʻlarini birlashtirgan mulkdorlar oʻrtasida daromadlarni qoʻshgan ulushiga qarab taqsimlash asosida va tomonlarning kelishuvi bilan ham amalga oshirilishi mumkin.

Aralash mulkning oʻz mablagʻlarini birlashtirayotgan mulkdorlarning maqomi bilan belgilanadigan har xil turlari boʻladi. Oʻzbekiston Respublikasi va boshqa ittifoqdosh jumhuriyatlarning, ajnabiy davlatlarning, turli yuridik shaxslarning Oʻzbekiston Respublikasi territoriyasidagi mol-mulkini, Oʻzbekiston Respublikasi va boshqa ittifoqdosh jumhuriyatlar, SSJI va ajnabiy davlatlarning mol-mulkini birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Sovet yuridik shaxslari va ajnabiy yuridik shaxslar hamda fuqarolar ishtirokidagi qoʻshma korxonalar, Oʻzbekiston Respublikasi hududida aksiyali jamiyatlar, xoʻjalik jamiyatlari va shirkatlari shaklida tuziladi hamda taʼsis hujjatlarida koʻzda tutilgan faoliyatini amalga oshirish uchun zarur mol-mulkka egalik qilishi mumkin.

Ushbu Qonunning sovet fuqarolari mulkiga taalluqli qoidalari ajnabiy fuqarolarning, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasida doimo yashovchi ajnabiy fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasidagi mulkiga ham tegishlidir.

Ajnabiy yuridik shaxslar xoʻjalik va boshqa faoliyatni amalga oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda Oʻzbekiston Respublikasi hududida sanoat korxonalari hamda boshqa korxonalarga, binolar, inshootlar, toat-ibodat, ziyoratga xizmat qiluvchi obyektlar va boshqa mol-mulklarga egalik qilishga haqlidirlar.

Ajnabiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida xalqaro shartnomalarda hamda Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda diplomatik, konsullik, ijtimoiy-madaniy va boshqa xalqaro munosabatlarni amalga oshirish uchun zarur mol-mulkka egalik qilishga haqlidirlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi ushbu Qonun bilan belgilangan mulkchilik munosabatlarining barqarorligiga kafolat beradi. Shunga muvofiq ravishda mulkdorning mol-mulkini majburan tortib olishga yoʻl qoʻyilmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollarda bundan mustasnodir.

2. Oʻzbekiston Respublikasi mulkiy huquqni bekor qiladigan qonun hujjatlarini qabul qilgan taqdirda ana shu hujjatlar qabul qilinishi natijasida mulkdorga yetkazilgan zarar ixtiyoriy ravishda yoki sud qarori bilan Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan mulkdorga toʻla hajmda toʻlanadi.

3. Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarga, tashkilotlarga va boshqa mulkdorlarga mulkiy huquqlarni himoya qilish uchun teng sharoitlarni yaratib beradi.

1. Mulkdor oʻzga shaxs tomonidan qonunga xilof ravishda egallab olingan mol-mulkini Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari qonunlariga muvofiq talab qilib qaytarib olish huquqiga egadir.

2. Mulkdor oʻz huquqini har qanday buzishlarni, garchi bunday buzishlar uni mulkka egalik qilish huquqidan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmasa-da, bartaraf etishni talab qilishi mumkin.

3. Mulkiy huquqni himoya qilish sud, davlat hakamligi yoki boshqa betaraf sud tomonidan amalga oshiriladi.

4. Ushbu moddada koʻzda tutilgan huquqlar garchi mulkdor boʻlmasa ham, mulkdan toʻla xoʻjalik yuritish, uni operativ boshqarish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish yoki qonunda yoxud shartnomada koʻzda tutilgan boshqa hollarda, mol-mulkka egalik qiluvchi shaxsga ham taalluqlidir. Bu shaxs oʻz egaligini mulkdordan ham himoya qilish huquqiga ega.

1. Mulkdorga qarashli uy, boshqa binolar, inshootlar, dov-daraxtlar joylashgan yer uchastkasini olib qoʻyish haqida qaror qabul qilinishi munosabati bilan yoki davlat idorasining mulkdor mol-mulkini bevosita olib qoʻyishga qaratilmagan boshqa qarori munosabati bilan mulkdorning huquqini toʻxtatib qoʻyishga faqat Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibdagina yoʻl qoʻyiladi. Bunda mulk huquqi toʻxtatilishi oqibatida yetkazilgan zarar mulkdorga batamom toʻlanadi.

Mulkdor norozi boʻlgan taqdirda nizo sud, davlat hakamligi yoki boshqa betaraf sud tomonidan hal etilmagunicha, mulk huquqining toʻxtatilishiga olib boradigan qaror amalga oshirilishi mumkin emas. Mulkdorga yetkazilgan zararni qoplash bilan bogʻliq barcha masalalar ham nizoni koʻrib chiqish jarayonida hal etiladi.

2. Mulkdor mol-mulkining davlat tomonidan olib qoʻyilishiga mulkdorning majburiyatlari boʻyicha haq undirish shu mulkka qaratilgan taqdirdagina Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollarda va tartibda, shuningdek rekvizitsiya va musodara tartibida yoʻl qoʻyiladi.

Tabiiy ofatlar, falokatlar, yuqumli kasalliklarning tarqalishi, hayvonlarda kasallikning keng yoyilishi va favqulodda roʻy beradigan boshqa holatlarda mol-mulk davlat hokimiyati idoralarining qaroriga binoan jamiyat manfaatlarini koʻzlagan holda mulkdordan Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va shartlar bilan majburiy tarzda olib qoʻyilishi (rekvizitsiya qilinishi) mumkin va unga mulkning qiymati toʻlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda sudning, davlat hakamligining qaroriga binoan mol-mulk musodara qilinishi mumkin.

Davlat boshqaruvi idorasi yoki davlat hokimiyati mahalliy idorasi tomonidan qonunga xilof boʻlgan hujjatning qabul qilinishi natijasida mulkdorning va boshqa shaxslarning oʻzlariga qarashli mol-mulkka egalik qilish, undan foydalanish yoki uni tasarruf etish borasidagi huquqlari buzilgan taqdirda bunday hujjat mulkdorning yoki huquqi buzilgan shaxsning daʼvosiga binoan sud tomonidan haqiqiy emas, deb topiladi.

Mazkur hujjatlarni chiqarish oqibatida fuqarolarga, tashkilotlar va boshqa shaxslarga yetkazilgan zararlar tegishli hokimiyat yoki boshqaruv organi ixtiyoridagi mablagʻ hisobidan toʻla-toʻkis qoplanishi shart.