|
Hujjat kuchini yo‘qotgan " " 20.04.2021
|
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI
NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLAR TOʻGʻRISIDA
LexUZ sharhiMazkur Qonun Oʻzbekistan Respublikasining 2021-yil 20-apreldagi OʻRQ-682-sonli “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
LexUZ sharhiMazkur Qonun Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi 2012-yil 24-dekabrdagi OʻRQ-342-sonli Qonuniga muvofiq yangi tahrirda qabul qilingan.
I. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Ushbu Qonunning asosiy vazifalari
Ushbu Qonun normativ-huquqiy hujjatlar tushunchasi, turlari va ularga qoʻyiladigan asosiy talablarni belgilaydi.
2-modda. Normativ-huquqiy hujjat tushunchasi
Ushbu Qonunda belgilangan shaklda qabul qilingan, umummajburiy davlat koʻrsatmalari sifatida qonun hujjatlari normalarini belgilash, oʻzgartirish yoki bekor qilishga qaratilgan rasmiy hujjat normativ-huquqiy hujjat deb hisoblanadi.
3-modda. Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari
Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.
Qoraqalpogʻiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlarining turlari va ularga qoʻyiladigan asosiy talablar Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonun hujjatlari bilan ham belgilanadi.
4-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiluvchi organlar yoki mansabdor shaxslar
Oldingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari, Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralari, mahalliy davlat hokimiyati organlari normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiluvchi organlar yoki mansabdor shaxslar (bundan buyon matnda organlar deb yuritiladi) hisoblanadilar.
(4-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
II. NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLARNING TURLARI VA OʻZARO NISBATI
5-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarning turlari
Quyidagilar normativ-huquqiy hujjatlar hisoblanadi:
a) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi;
b) Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari;
Oldingi tahrirga qarang.
v) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari;
(5-moddaning “v” kichik bandi Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
g) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari;
d) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari;
e) vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining hujjatlari;
j) mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari.
6-modda. Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari
Normativ-huquqiy hujjatlar qonun hujjatlari hisoblanadi va ular Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlari majmuini tashkil qiladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari qonunlar hisoblanadi.
(6-moddaning ikkinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari qonun osti hujjatlari hisoblanadi.
7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarining ustunligi
Oʻzbekiston Respublikasida Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlarining ustunligi soʻzsiz tan olinadi.
Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi oliy yuridik kuchga ega va Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida qoʻllaniladi.
Oʻzbekiston Respublikasida qonunlar va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi asosida va uni ijro etish uchun qabul qilinadi hamda uning normalari va prinsiplariga zid kelishi mumkin emas.
8-modda. Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari
Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari eng muhim va barqaror ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan yoki referendum oʻtkazish orqali qabul qilinadi.
9-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari asosida hamda ularni ijro etish uchun qabul qilinadi.
(9-modda Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
10-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari asosida hamda ularni ijro etish uchun farmonlar shaklida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi.
11-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlariga muvofiq qarorlar shaklida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi.
12-modda. Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralari oʻz vakolatlari doirasida buyruqlar va qarorlar shaklida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi. Nizomlar, qoidalar va yoʻriqnomalar tarzida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar buyruq hamda qarorlar bilan tasdiqlanadi.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining, Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida hamda ularni ijro etish uchun qabul qilinadi.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari bir necha vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralari bilan birgalikda yoki ularning bittasi tomonidan boshqalari bilan kelishilgan holda qabul qilinishi mumkin.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining tarmoq boʻlinmalari va hududiy organlari normativ-huquqiy tusdagi hujjatlar qabul qilishga haqli emas, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
LexUZ sharhiVazirliklar va idoralarning tarkibiy boʻlinmalari va hududiy organlari umumiy majburiy tusdagi meʼyoriy hujjatlar qabul qilishga haqli emas, qonunchilik bilan ularga bunday huquq berilgan hollar bundan mustasno. Vazirliklar va idoralar meʼyoriy hujjatlarni qabul qilish boʻyicha berilgan vakolatni boshqa organlarga, shu jumladan oʻzlarining tarkibiy boʻlinmalari va hududiy organlariga berishga haqli emas.
13-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ-huquqiy hujjatlari
Mahalliy davlat hokimiyati organlari oʻz vakolatlari doirasida qarorlar shaklida normativ-huquqiy hujjatlar qabul qiladi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ-huquqiy hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining, shuningdek, yuqori turuvchi mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari asosida va ularni ijro etish uchun qabul qilinadi.
14-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarning oʻzaro nisbati
Turli normativ-huquqiy hujjatlarning yuridik kuchi boʻyicha oʻzaro nisbati Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan organning vakolatiga va maqomiga, shuningdek, hujjatlarning turlariga muvofiq belgilanadi.
Normativ-huquqiy hujjat oʻziga qaraganda yuqoriroq yuridik kuchga ega boʻlgan boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq boʻlishi shart.
Normativ-huquqiy hujjatlar bir-biriga toʻgʻri kelmagan hollarda yuqoriroq yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjat qoʻllaniladi.
Teng yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlar bir-biriga toʻgʻri kelmagan hollarda keyinroq qabul qilingan hujjat qoidalari amal qiladi.
Normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan vazirlik, davlat qoʻmitasi yoki idorasining ijtimoiy munosabatlarning muayyan sohasini tartibga solish uchun maxsus vakolati boʻlsa, ushbu organ qabul qilgan hujjat bir xil darajadagi boshqa vazirlik, davlat qoʻmitasi yoki idorasining normativ-huquqiy hujjatiga nisbatan yuqoriroq yuridik kuchga ega boʻladi.
III. NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLARGA QOʻYILADIGAN ASOSIY TALABLAR
15-modda. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining tayyorlanishini tashkil etish
Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqayotgan organ, qoida tariqasida, loyihani tayyorlash yuzasidan komissiya tuzadi.
Normativ-huquqiy hujjatlarning loyihalarini tayyorlashga manfaatdor davlat organlari, ilmiy muassasalar va boshqa tashkilotlarning vakillari, ayrim fuqarolar jalb etilishi mumkin.
Normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi organ normativ-huquqiy hujjatning loyihasini tayyorlashni davlat organlari, ilmiy muassasalar va boshqa tashkilotlarga, ayrim fuqarolarga belgilangan tartibda topshirishi yoki shartnoma asosida buyurtma berishi mumkin.
Normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi organ bir necha davlat organlari, ilmiy muassasalar va boshqa tashkilotlarga, ayrim fuqarolarga muqobil loyihalar tayyorlashni topshirishga yoki ular bilan shartnomalar tuzishga, shuningdek, eng yaxshi loyiha uchun tanlovlar eʼlon qilishga haqlidir.
Iqtisodiyotning alohida tarmoqlari, davlat boshqaruvining boshqa sohalariga doir normativ-huquqiy hujjatlarning loyihalarini tayyorlashga tegishli tarmoqlar yoki boshqaruv sohalarining holati va rivojlanishi uchun masʼul boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari yoki idoralari jalb etiladi.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tayyorlash boʻyicha ishini muvofiqlashtirib turish, qonun hujjatlariga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qonunchilik ijodkorligi faoliyatini takomillashtirishning ustuvor yoʻnalishlarini ishlab chiqadi, ularning amalga oshirilishini taʼminlaydi, davlat boshqaruvi organlarining qonunchilik ijodkorligi masalalari boʻyicha faoliyatini muvofiqlashtiradi va ularga metodik rahbarlikni amalga oshiradi, davlat boshqaruvi organlari tomonidan qonun loyihalari tayyorlashning zarurligi masalalari boʻyicha oldindan kelishishni amalga oshiradi.
16-modda. Normativ-huquqiy hujjatni tayyorlashda normativ-huquqiy hujjatning qoʻllanish amaliyotini hamda jamoatchilik fikrini oʻrganish
Normativ-huquqiy hujjatni tayyorlashda loyihani ishlab chiquvchi organ:
loyiha mavzusiga doir qonun hujjatlarining qoʻllanilish tajribasini oʻrganadi va hisobga oladi, huquqiy tartibga solishga boʻlgan jamoatchilik ehtiyojini, qonun hujjatlarining samaradorligiga taʼsir etuvchi sabablar va sharoitlarni aniqlaydi;
davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va jamoat birlashmalari, shuningdek fuqarolarning takliflarini, ommaviy axborot vositalarining materiallarini, ilmiy muassasalar, olimlar va mutaxassislarning tavsiyalarini, jamoatchilik fikrini aniqlashning boshqa vositalari maʼlumotlarini umumlashtiradi va ulardan foydalanadi;
boshqa davlatlardagi qonunchilik yoʻli bilan tartibga solish tajribasini hisobga oladi.
Qonun loyihalari qonun hujjatlarida belgilangan tartibda umumxalq muhokamasiga qoʻyilishi mumkin. Boshqa normativ-huquqiy hujjatlarning loyihalari jamoatchilik yoki mutaxassislar muhokamasiga qoʻyilishi mumkin.
LexUZ sharhiBatafsil maʼlumot olish uchun Oʻzbekiston Respublikasining “Qonun loyihalarining umumxalq muhokamasi toʻgʻrisida”gi Qonuniga qarang.
17-modda. Normativ-huquqiy hujjatning loyihasini normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi organga kiritish
Normativ-huquqiy hujjatning tayyorlangan loyihasi normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi organga taqdimnoma bilan kiritiladi, taqdimnomada hujjatni qabul qilishning zarurligi asoslab beriladi, uni ishlab chiquvchilar koʻrsatiladi, hujjat mazmunining qisqacha tavsifi beriladi, loyiha qaysi davlat organi, shuningdek tashkilot bilan kelishilgan boʻlsa, shu organ va tashkilotlarning roʻyxati keltiriladi, kelishmovchiliklarning mazmuni hamda ular haqidagi asoslantirilgan fikr qisqacha bayon etib oʻtiladi. Zarurat boʻlganda, normativ-huquqiy hujjat loyihasiga uni asoslash uchun moliyaviy-iqtisodiy hisob-kitoblar, statistika maʼlumotlari va boshqa axborotlar ilova qilinadi.
Qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlmagan vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar va boshqa organlar yoki nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan tayyorlangan qonun loyihalari, agar loyihani tayyorlash toʻgʻrisidagi topshiriqda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi muhokamasiga taqdim etiladi.
(17-moddaning matni Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
18-modda. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining ekspertizasi
Normativ-huquqiy hujjatlarning loyihalari huquqiy ekspertizadan oʻtkazilishi shart.
Huquqiy ekspertiza davomida normativ-huquqiy hujjatning loyihasi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonun hujjatlariga, shuningdek, qonunchilik texnikasi qoidalariga muvofiqligi tekshiriladi.
Oldingi tahrirga qarang.
Huquqiy ekspertiza normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlagan organning yoki normativ-huquqiy hujjatni qabul qiladigan organning yuridik xizmati, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan amalga oshirilishi mumkin. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ xususiyatga ega boʻlgan qarorlari loyihalarining yuridik ekspertizasi viloyatlar va Toshkent shahar adliya boshqarmalari tomonidan amalga oshiriladi.
(18-moddaning uchinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrdagi 568–II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 18-modda)
Kiritilgan loyihaning sifatiga baho berish uchun normativ-huquqiy hujjatni qabul qiluvchi organning qaroriga binoan normativ-huquqiy hujjatning loyihasi boshqa xil (iqtisodiy, moliyaviy, ilmiy-texnikaviy, ekologiya va oʻzga) ekspertizadan ham oʻtkazilishi mumkin. Ekspertlar sifatida tegishli loyihani tayyorlashda ilgari bevosita ishtirok etmagan tashkilotlar va shaxslar jalb etiladi. Ekspertiza oʻtkazish uchun boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlardan olimlar va mutaxassislar taklif etilishi mumkin. Ekspertlar normativ-huquqiy hujjatning loyihasiga baho berishda mustaqildir hamda ekspertiza oʻtkazishni topshirgan organning nuqtai nazari bilan bogʻliq emaslar.
19-modda. Normativ-huquqiy hujjatning mazmuniga nisbatan qoʻyiladigan talablar
Normativ-huquqiy hujjatning matni loʻnda, oddiy va ravon tilda bayon etiladi. Normativ-huquqiy hujjatda foydalaniladigan tushunchalar va atamalar ularning amaldagi qonun hujjatlarida qabul qilingan mazmuniga muvofiq, turlicha sharhlash imkoniyatini istisno etadigan tarzda bir xilda qoʻllaniladi. Eskirgan hamda koʻp maʼnoni anglatadigan soʻzlar va iboralar, majoziy taqqoslashlar, sifatlashlar, kinoyalar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Normativ-huquqiy hujjatda uni amalga oshirishning huquqiy vositalari, shu jumladan moliyalashtirish manbalari, ragʻbatlantirish, mukofotlash va nazorat qilish chora-tadbirlari koʻrsatilishi mumkin.
Davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va jamoat birlashmalari, shuningdek mansabdor shaxslar va fuqarolarning majburiyatlarini belgilovchi normativ-huquqiy hujjatda ushbu majburiyatlarni buzganlik uchun javobgarlik choralari (agar bunday choralar qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boʻlmasa yoki maxsus hujjatda belgilanishi kerak boʻlmasa) nazarda tutiladi.
Normativ-huquqiy hujjatga uni qabul qilish sabablari va maqsadlarini tushuntirishdan iborat boʻlgan muqaddima kiritilishi mumkin. Normativ koʻrsatmalar muqaddimaga kiritilmaydi.
Qonunlarda normativ koʻrsatmalar tartib raqamiga ega boʻlgan moddalar tarzida bayon etiladi. Qonunlarning moddalari qismlarga boʻlinishi mumkin. Moddalarning qismlarida bandlar, kichik bandlar va xatboshilar boʻlishi mumkin. Boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda normativ koʻrsatmalar tartib raqamiga ega boʻlgan bandlar tarzida bayon etiladi. Bandlar kichik bandlarga va xatboshilarga boʻlinishi mumkin.
Hajm jihatdan yirik normativ-huquqiy hujjatlarning mazmun jihatdan yaqin boʻlgan moddalari (bandlari) paragraflar va boblarga birlashtiriladi. Zarur hollarda boblar boʻlimlarga va kichik boʻlimlarga birlashtirilishi mumkin. Boʻlimlar, kichik boʻlimlar, boblar va paragraflar sarlavhalarga va tartib raqamlariga ega boʻladi.
Normativ-huquqiy hujjatlarda qonun hujjatlariga kiritilayotgan yuridik, texnikaviy va boshqa maxsus atamalarning taʼriflari berilishi mumkin.
Zarur hollarda normativ-huquqiy hujjatda yuqoriroq yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjatlarning ayrim qoidalari mazkur hujjatlarga havola qilingan holda aynan takrorlanadi.
Normativ-huquqiy hujjatlarda, qoida tariqasida, xuddi shunday yuridik kuchga ega boʻlgan amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarning normativ koʻrsatmalari qayta aynan takrorlanmaydi.
Normativ-huquqiy hujjatning moddalarida (bandlarida) uning boshqa moddalariga (bandlariga), shuningdek, amaldagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga, ularning ayrim qoidalariga havolalar normativ koʻrsatmalarning oʻzaro bogʻliqligini koʻrsatish zarurati boʻlgan hollarda yoki takrorlashlarga yoʻl qoʻymaslik uchun qoʻllaniladi.
20-modda. Normativ-huquqiy hujjatning rasmiy matnini imzo qoʻyib tasdiqlash
Normativ-huquqiy hujjatning rasmiy matni quyidagi tarzda imzo qoʻyib tasdiqlanadi:
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni — Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti tomonidan;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining qarorlari — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Spikeri tomonidan;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qarorlari — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati Raisi tomonidan;
(20-moddaning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuniga muvofiq uchinchi va toʻrtinchi xatboshilar bilan almashtirilgan — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni — Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti tomonidan;
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Raisi tomonidan yoki uning topshirigʻiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri tomonidan;
vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari — hujjatni qabul qilgan organ rahbari tomonidan;
mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari — tegishli hokim tomonidan.
21-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarining rekvizitlari
Normativ-huquqiy hujjatlar quyidagi rekvizitlarga ega boʻladi:
hujjatning turi va nomi;
hujjat qabul qilingan joy, sana va hujjat raqami;
tegishli normativ-huquqiy hujjatlarni imzo qoʻyib tasdiqlashga rasman vakolati boʻlgan shaxslarning familiyasi, lavozimi va imzolari.
22-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazishga taqdim etish
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralari normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilingan kundan eʼtiboran oʻn kun ichida ularni davlat roʻyxatidan oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligiga taqdim etadi.
LexUZ sharhiNormativ-huquqiy hujjatlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 9-oktabrdagi 469-son qarori bilan tasdiqlangan “Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar meʼyoriy hujjatlarini huquqiy ekspertizadan va davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi Nizom hamda Oʻzbekiston Respulikasi adliya vazirining 2000-yil 16-oktabrdagi 124-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Idoraviy meʼyoriy hujjatlarni tayyorlash va qabul qilish qoidalari” (roʻyxat raqami 979, 16.10.2000-y.)ga asosan 2009-yil 1-iyunga qadar amalga oshiriladi, 2009-yil 1-iyundan “Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning normativ-huquqiy hujjatlarini tayyorlash va qabul qilish” qoidalari (roʻyxat raqami 1905, 14.02.2009-y.)ga asosan amalga oshiriladi.
23-modda. Yangi normativ-huquqiy hujjat qabul qilinganligi munosabati bilan ilgari qabul qilingan hujjatlarni qayta koʻrib chiqish
Yangi normativ-huquqiy hujjat qabul qilinganligi munosabati bilan ilgari qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarga zarur oʻzgartirishlar yoki qoʻshimchalar kiritiladi hamda ilgari qabul qilingan barcha hujjatlar yoki ularning qismlari, agar ular yangi normativ koʻrsatmalarga zid boʻlsa yoxud yangi hujjat bilan toʻlaligicha qamrab olingan yoki amalda oʻz ahamiyatini yoʻqotgan, lekin rasman oʻz kuchini yoʻqotgan deb eʼtirof etilmagan boʻlsa, oʻz kuchini yoʻqotgan deb eʼtirof etilmogʻi kerak.
IV. NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLARNI EʼLON QILISH, ULARNING KUCHGA KIRISHI VA AMAL QILISHI
24-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni eʼlon qilishga qoʻyiladigan talablar
Normativ-huquqiy hujjatlar rasmiy nashrlarda eʼlon qilinishi kerak. Hammaning eʼtibori uchun rasman eʼlon qilinmagan qonun asosida hech kim sudlanishi, jazoga tortilishi yoki mol-mulkidan mahrum qilinishi mumkin emas.
Normativ-huquqiy hujjat rasman bayon tarzida eʼlon qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Normativ-huquqiy hujjat rasman eʼlon qilinganda uning barcha rekvizitlari koʻrsatiladi.
Normativ-huquqiy hujjatlarni norasmiy nashrlarda eʼlon qilishga, shuningdek ularni qonun hujjatlarining elektron maʼlumot tizimlari orqali tarqatishga bu hujjatlar rasmiy manbalarda eʼlon qilinganidan soʻng hamda barcha rekvizitlari, eʼlon qilingan rasmiy manbalari va kuchga kirish sanasini koʻrsatish sharti bilan ruxsat etiladi.
25-modda. Normativ-huququy hujjatlarni eʼlon qilishning rasmiy manbalari
Oldingi tahrirga qarang.
“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi”, “Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarining toʻplami”, “Xalq soʻzi” va “Narodnoye slovo” gazetalari Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari eʼlon qilinadigan rasmiy manbalardir.
(25-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
“Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining toʻplami”, “Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarining toʻplami”, “Xalq soʻzi” va “Narodnoye slovo” gazetalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari eʼlon qilinadigan rasmiy manbalardir.
“Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarining toʻplami”, vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning rasmiy nashrlari Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari eʼlon qilinadigan rasmiy manbalardir.
(25-moddaning birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlari Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 12-dekabrdagi 568-II-son Qonuni tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 2004-y., 1-2-son, 18-modda)
Mahalliy davlat hokimiyati organlarining normativ-huquqiy hujjatlari mazkur organlarning rasmiy nashrlarida eʼlon qilinadi.
26-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarning kuchga kirishi
Oldingi tahrirga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, shuningdek mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari, agar hujjatlarning oʻzida boshqa muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, rasman eʼlon qilinganidan soʻng oʻn kundan keyin kuchga kiradi.
(26-moddaning birinchi qismi Oʻzbekiston Respublikasining 2004-yil 3-dekabrdagi 714-II-son Qonuni tahririda — Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti yoki Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda kuchga kiradi va ular eʼlon qilinishi shart.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari, agar hujjatning oʻzida kechroq muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganidan soʻng oʻn kundan keyin kuchga kiradi.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarining normativ-huquqiy hujjatlari davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddat ichida barcha manfaatdor shaxslar eʼtiboriga yetkazilishi lozim. Normativ-huquqiy hujjatni manfaatdor shaxslar eʼtiboriga yetkazish normativ-huquqiy hujjat matni bilan moneliksiz (erkin) tanishish huquqini taʼminlovchi har qanday shaklda amalga oshirilishi mumkin.
27-modda. Normativ-huquqiy hujjatning orqaga qaytish kuchi
Normativ-huquqiy hujjatlar orqaga qaytish kuchiga ega emas va ular amalga kiritilganidan keyin yuzaga kelgan munosabatlarga nisbatan tatbiq etiladi.
Qonun, u amalga kiritilishiga qadar yuzaga kelgan munosabatlarga nisbatan, agar bu hollar qonunda bevosita nazarda tutilgan boʻlsa, tatbiq etilishi mumkin. Agar qonun xatti-harakatlar sodir etilgan paytda javobgarlikka sabab boʻlmagan yoki yengilroq javobgarlikka sabab boʻlgan xatti-harakatlar uchun yuridik va jismoniy shaxslarning javobgarligini belgilash yoki kuchaytirishni nazarda tutsa yoxud yuridik va jismoniy shaxslarga moddiy zarar keltirsa, qonunga orqaga qaytish kuchini berish mumkin emas.
28-modda. Normativ-huquqiy hujjatning amal qilish muddati
Normativ-huquqiy hujjat, agar uning matnida boshqa izoh berilmagan boʻlsa, muddatsiz amal qiladi.
Normativ-huquqiy hujjat amal qilishining vaqtinchalik muddati butun hujjat uchun yoki uning qismlari uchun belgilanishi mumkin. Bunday holda unda hujjat (yoki uning qismi) qaysi muddatga yoki qanday hodisa yuz berguniga qadar oʻz kuchini saqlab qolishi koʻrsatilishi zarur.
Normativ-huquqiy hujjatni qabul qilgan organ belgilangan muddat tugaguniga yoki hodisa yuz berguniga qadar hujjatning amal qilinishini yangi muddatga, boshqa hodisa yuz berguniga qadar uzaytirish toʻgʻrisida yoki hujjatga muddatsiz tus berish haqida qaror qabul qilishi mumkin.
29-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarning shaxslar doirasi boʻyicha amal qilishi
Normativ-huquqiy hujjatlarning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari va yuridik shaxslariga, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi chet ellik yuridik shaxslarga, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga tatbiq etiladi.
30-modda. Normativ-huquqiy hujjat amal qilishining tugatilishi
Normativ-huquqiy hujjat (uning qismi) quyidagi hollarda amal qilishini tugatadi:
normativ-huquqiy hujjat (uning qismi) moʻljallangan muddat tugaganda yoki hodisa boshlanganda;
normativ-huquqiy hujjat (uning qismi) qonunda belgilangan tartibda konstitutsiyaviy emas deb topilganda;
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 109-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlarining, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlarining, Hukumatning va mahalliy davlat hokimiyati organlari qarorlarining, Oʻzbekiston Respublikasining davlatlararo shartnomaviy va boshqa majburiyatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga mosligini aniqlaydi.
normativ-huquqiy hujjat (uning qismi) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilganda;
normativ-huquqiy hujjat qonunda nazarda tutilgan hollarda bekor qilinganda.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Qonunining 26-moddasiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga zid keladigan qarorlarini bekor qiladi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Vazirlar Mahkamasi hokimlarning Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlariga, Hukumat hujjatlariga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining davlat manfaatlariga zid keladigan hujjatlarini toʻxtatadi va bekor qiladi.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 93 va 98-moddalariga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti respublika davlat boshqaruv organlarining qabul qilgan hujjatlarini toʻxtatishga, bekor qilishga, shuningdek Vazirlar Mahkamasi qarorlari va farmoyishlarini hamda Bosh vazir farmoyishlarini bekor qilishga haqli.
LexUZ sharhi“Vazirlar Mahkamasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 7 va 11-moddalariga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar hamda davlat va xoʻjalik boshqaruvi boshqa organlarining hujjatlari amaldagi qonun hujjatlariga zid boʻlgan hollarda ularni bekor qilish, shuningdek viloyatlar va Toshkent shahar hokimlarining qonun hujjatlariga zid boʻlgan qarorlari va farmoyishlari ijrosini toʻxtatib qoʻyish hamda ularni bekor qilishga haqli.
LexUZ sharhiOʻzbekiston Respublikasining “Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida”gi Qonunining 24-moddasiga muvofiq, Xalq deputatlari Kengashi hokimning va quyi Kengashning Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga mos kelmaydigan qarorlarini bekor qiladi. Shuningdek, mazkur Qonunning 25-moddasiga asosan, hokim quyi turuvchi hokimlarning qarorlarini, basharti ular Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, qonunlariga va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining boshqa hujjatlariga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Vazirlar Mahkamasi qabul qilgan hujjatlarga, shuningdek yuqori turuvchi xalq deputatlari Kengashi va hokimning qarorlariga zid boʻlsa, bekor qiladi va xalq deputatlari Kengashiga quyi turuvchi xalq deputatlari Kengashlarining hujjatlarini bekor qilish toʻgʻrisida taqdimnoma kiritadi.
V. YAKUNLOVCHI QOIDALAR
31-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni sharhlash
Normativ-huquqiy hujjatlarni sharhlash normativ-huquqiy hujjatda noaniqliklar topilgan, u amaliyotda notoʻgʻri yoki mantiqqa zid tarzda qoʻllanilgan hollarda amalga oshiriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq qonunlarning normalariga Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi sharh beradi.
Qonun osti hujjatlariga ularni qabul qilgan organlar rasmiy sharh beradi.
Sharhlash jarayonida normativ-huquqiy hujjatlarga tuzatishlar, qoʻshimchalar va aniqlashtiruvchi normalar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
32-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni muntazam nashr etish
Normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qiluvchi organlar normativ-huquqiy hujjatlarning toʻplamlari va majmualarini qonun hujjatlarida belgilangan tartibda nashr etadi yoxud ularni boshqa organlar va tashkilotlar nashr etishi toʻgʻrisida topshiriqlar beradi.
Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralari oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarning bir tizimga solingan majmualarini nashr etadi, majmualarni nazorat holatida saqlaydi, ularga qoʻshimchalar nashr etadi, ularni qayta nashr etadi.
33-modda. Normativ-huquqiy hujjatlarni davlat tomonidan hisobga olish
Normativ-huquqiy hujjatlarni davlat tomonidan hisobga olish bunday hujjatlarni markazlashgan tarzda yigʻish va roʻyxatga olishdan, ularning fondlarini hamda bu hujjatlar haqidagi markazlashgan axborotlarni yaratish va nazorat holatida saqlab turishdan iboratdir.
Oʻzbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlarini davlat tomonidan hisobga olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
LexUZ sharhiBatafsil maʼlumot olish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 5-avgustdagi 304-sonli “Qonun hujjatlarini turkumlashni takomillashtirish va huquqiy axborotlarni tarqatishni tartibga solish chora-tartiblari toʻgʻrisida”gi qarori va Oʻzbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlarining davlat hisobi toʻgʻrisida Nizom (roʻyxat raqami 1856, 10.09.2008-y.)ga qarang.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
2000-yil 14-dekabr,
160–II-son
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2001-y., 1-2-son, 8-modda; 2004-y., 1-2-son, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 51-son, 514-modda)
