Hujjat yangi tahrirda qabul qilingan

Oʻzbekiston Respublikasining qonuni

MUDOFAA TOʻGʻRISIDA

LexUZ sharhi

Ushbu Qonunning yangi tahriri 2001-yil 11-maydagi “Mudofaa toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni bilan tasdiqlangan.

Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqillik deklaratsiyasi, “Oʻzbekiston Respublikasining Davlat mustaqilligi asoslari toʻgʻrisida”gi Qonun, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qoidalaridan kelib chiqib, barcha davlatlar bilan tinch-totuv yashash siyosatini oʻtkaza borib oʻz mudofaa qudratini qurolli tajovuzdan himoyalanish uchun yetarli darajada saqlab turadi.

Ushbu Qonun davlat idoralari va mahalliy boshqaruv idoralarining Oʻzbekiston Respublikasining mudofaa qobiliyatini taʼminlash borasidagi ishlarni yoʻlga qoʻyish, boshqarish asosini, huquq va majburiyatlarini belgilab beradi.

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasining asoslari

1. Oʻzbekiston Respublikasining mudofaasi — davlat mustaqilligini, hududiy yahlitlikni, respublika manfaatlari himoya qilinishini va aholining tinch hayot kechirishini taʼminlashga qaratilgan siyosiy, iqtisodiy, harbiy va ijtimoiy-huquqiy tadbirlar majmuidan iboratdir.

2. Mudofaaning maqsadlariga Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi chetdan qilinadigan hujumning oldini olish va har qanday tajovuz qilinishi mumkin boʻlgan sharoitda qurolli himoyalanishni uyushgan holatda qoʻllashning barcha zarur shart-sharoitini yaratish orqali erishiladi.

Z. Oʻzbekiston Respublikasini mudofaa qilish Qurolli Kuchlarning, iqtisodiyotning, aholining, hududning Oʻzbekiston Respublikasi harbiy doktrinasiga muvofiq tajovuzni daf etishga doim tayyorligiga asoslanadi.

4. Oʻzbekiston Respublikasining harbiy doktrinasi Qurolli Kuchlar tuzilishida mudofaalanish kifoya qilarli darajada boʻlishi qoidasiga amal qiladi va Oʻzbekiston Respublikasi:

urushni xalqaro muammolarni hal etishning usuli sifatida tan olmasligidan;

betaraflik yoʻlini tutishga intilishidan va yadro qurollarini yaqinlashtirmaslik, yadro qurollarini joylashtirmaslik, ishlab chiqarmaslik va sotib olmaslik qoidasiga rioya etishga harakat qilishidan;

bironta ham davlatga hududiy masalada daʼvo qilmasligidan va bironta ham xalqni dushman deb bilmasligidan;

basharti oʻzi tajovuz obyekti boʻlib qolmagan taqdirda biron-bir davlatga qarshi jangovar harakatlarni birinchi boʻlib boshlamasligidan iboratdir.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining mudofaasini tashkil etish

Oʻzbekiston Respublikasining mudofaasini tashkil etish:

harbiy siyosatni, harbiy doktrinani ishlab chiqishni va harbiy fanni rivojlantirishni;

tajovuzlarning oldini olish yuzasidan xalqaro maydonda tegishli tadbirlarni amalga oshirishni; xavfsizlikning jamoa boʻlib amalga oshiriladigan tadbirlarini ishlab chiqish va oʻtkazishda qatnashish imkoniyatlarini;

davlat chegaralarini qoʻriqlashni;

harbiy-texnika siyosatini, harbiy-iqtisodiy tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishni va Qurolli Kuchlarni qurol-yarogʻ, harbiy texnika bilan, harbiy-texnika ashyolari, oziq-ovqat hamda boshqa moddiy-texnika vositalari bilan toʻla-toʻkis taʼminlab turishni;

xalq xoʻjaligini, davlat idoralarini, boshqaruv tizimini safarbarlikka tayyorlashni;

aholini va respublika hududini mudofaaga tayyorlashni;

Qurolli Kuchlarning kerakli tuzilmalarini hozirlash, tayyorgarlik darajasini kuchaytirish hamda zarur tarkibini va miqdorini taʼminlash, ularning jangovarlik qobiliyati, jangovar va safarbarlik tayyorgarligi Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi qaratilgan harbiy igʻvogarliklarning payini qirqishni va tajovuzlarni daf etishni taʼminlaydigan darajada boʻlishini;

mudofaa va harbiy qurilishga doir masalalarni qonun yoʻli bilan tartibga solib borishni oʻz ichiga oladi.

Z-modda. Oʻzbekiston Respublikasining mudofaa toʻgʻrisidagi qonunlari

Oʻzbekiston Respublikasining mudofaa toʻgʻrisidagi qonunlari ushbu Qonundan hamda unga muvofiq chiqariladigan Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

4-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Kengashi:

mudofaa, harbiy qurilish, harbiy xizmatchilar va ularning oila aʼzolarini ijtimoiy-huquqiy jihatdan himoya qilish masalalariga doir qonunlar haqiqatda bajarilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshiradi;

Mudofaa konsepsiyasini, harbiy qasamyodni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirini;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining safarbar etish va safarbarlikdan boʻshatish toʻgʻrisidagi, qurolli hujum qilingan taqdirda harbiy holat eʼlon qilish haqidagi, urush holati eʼlon qilish toʻgʻrisidagi, harbiy harakatlar toʻxtatilgach sulh tuzish xususidagi, tinchlik va xavfsizlikni saqlash boʻyicha xalqaro shartnomalarga doir majburiyatlarni bajarish zarur boʻlib qolganda Qurolli Kuchlarni qoʻllash toʻgʻrisidagi, shuningdek Respublika manfaatlari uchun boshqa vazifalarni hal etishga doir farmonlarini tasdiqlaydi;

Oʻzbekiston Respublikasining harbiy masalalarga doir xalqaro shartnomalarini ratifikatsiya qiladi va bekor qiladi;

Qurolli Kuchlarning Bosh qoʻmondoniga oliy harbiy unvon beradi.

5-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti:

Oʻzbekiston Respublikasi davlat manfaatlariga qurolli xuruj qilingan taqdirda respublika mudofaasini taʼminlash, uning mustaqilligini, hududiy yaxlitligini, erkinligini himoyalashning zarur chora-tadbirlarini koʻradi;

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirini tayinlab, soʻngra uni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tasdigʻiga taqdim etadi;

muayyan muddatga Qurolli Kuchlar tuzish, ularning strategik vazifalari rejasini, shuningdek safarbarlik rejasini tasdiqlaydi;

davlat idoralarining mudofaa sohasidagi faoliyatini tartibga solib turadi;

harbiy masalaga doir umumiy koʻlamda muzokaralar olib boradi va xalqaro shartnomalarni imzolaydi;

Oʻzbekiston Respublikasiga qurolli hujum qilingan taqdirda umumiy yoki qisman safarbarlik, urush holati eʼlon qiladi, ayrim hududlarda harbiy holat joriy etadi, harbiy vaqtning normativ hujjatlarini amalga kiritadi va ularning amal qilishini toʻxtatadi. Qabul qilgan qarorlarini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi tasdigʻiga kiritadi;

qarorlar qabul qiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlariga jangovar harakatlar yuritish toʻgʻrisida, shuningdek favqulodda hollarda ulardan foydalanish haqida buyruq beradi;

yuqori ofitserlar sostavini lavozimlarga tayinlaydi, ularga harbiy hamda maxsus unvonlar beradi, shuningdek ularning lavozimlari va unvonlarini pasaytiradi.

6-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

oʻziga boʻysunadigan tuzilmalarning mudofaani taʼminlash, Qurolli Kuchlarni qurol-yarogʻ, harbiy texnika va boshqa moddiy vositalar bilan taʼmin etish borasidagi faoliyatiga rahbarlik qiladi;

mudofaa va Qurolli Kuchlar ehtiyojlari uchun zarur boʻladigan moddiy-texnika resurslari, oziq-ovqat, buyum va boshqa ashyolar meʼyori va hajmini, harbiy xizmatga va muqobil xizmatga chaqirilishi lozim boʻladigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining miqdorini hamda ularning harbiy xizmatni va muqobil xizmatni oʻtashi tartibini, harbiy xizmat yoshidagilar va chaqiriluvchilarni harbiy hisobga olish ishini yuritish tartibini belgilab beradi;

harbiy xizmatchilarni muddatli haqiqiy harbiy xizmatga chaqirish hamda harbiy xizmatdan zaxiraga boʻshatish va harbiy xizmat yoshidagilarni yigʻinga chaqirish, urush davrida safarbar etish va safarbarlikdan boʻshatish toʻgʻrisida qarorlar qabul qiladi;

davlat va safarbarlik zaxiralarining moddiy boyliklarini toʻplash rejalarini tasdiqlaydi;

xalq xoʻjaligini safarbarlikka tayyorlash, safarbarlikni kuchaytirish va uni urush holati sharoitidagi ish tartibiga oʻtkazishga rahbarlik qiladi;

harbiy xizmatchilar, isteʼfodagi harbiy xizmat yoshidagilar va ular oilalarining, shuningdek xizmat burchini oʻtayotganda halok boʻlgan, vafot etgan, bedarak yoʻqolgan yoki asirlikka tushib qolgan harbiy xizmatchilar oilalarining ijtimoiy-huquqiy kafolatlari, ularning moddiy, maishiy va pensiya taʼminoti masalalarini hal etadi;

mudofaa sohasidagi xalqaro shartnomalar bajarilishini taʼminlaydi;

harbiy-hunar taʼlimiga ixtisoslashgan oliy va oʻrta harbiy-oʻquv yurtlarini tuzadi va ularni tugatadi.

7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasining Mudofaa vazirligi respublika Qurolli Kuchlarining davlat boshqaruv idorasi hisoblanadi va Qurolli Kuchlarning holati hamda ularni yanada rivojlantirish uchun, jangovar tayyorgarligi va harbiy intizomi uchun toʻla javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Mudofaa vazirligi:

Qurolli Kuchlarda mudofaa sohasidagi va harbiy qurilish jabhasidagi davlat siyosati oʻtkazilishini taʼminlaydi;

mudofaa, Qurolli Kuchlarni tuzish va rivojlantirish rejalari va konsepsiyalarining, qurol-yarogʻlarni va harbiy texnikani rivojlantirish davlat dasturining loyihalarini, mudofaa ehtiyojlariga pul ajratishga doir takliflarni ishlab chiqadi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi muhokamasiga kiritadi;

harbiy qurilish sohasida ilmiy tadqiqotlarni yoʻlga qoʻyadi va olib boradi;

harbiy texnika va boshqa harbiy ashyolar yaratish, ishlab chiqarish va remont qilishga oid davlat buyurtmalari bajarilishini nazorat qiladi;

Qurolli Kuchlar shaxsiy sostavi bilan harbiy, huquqiy, axloqiy tarbiya, shuningdek maʼnaviy-psixologik tayyorgarlik, harbiy kadrlarni joy-joyiga qoʻyish ishlarini olib boradi;

harbiy xizmatdan boʻshatilganlarga pensiyalar toʻlanishini, harbiy xizmatchilar va ular oila aʼzolarining shaxsiy huquq va erkinliklari himoyasini amaldagi qonunlarga muvofiq ravishda taʼminlaydi;

xalq xoʻjaligining safarbarlik darajasida tayyorligini tashkil etishda ishtirok etadi;

safarbarlik zaxiralarini hozirlash va qayta tayyorlash, fuqarolarni harbiy va muqobil xizmatga chaqirish hamda belgilangan xizmat muddatini tugatgan harbiy xizmatchilarni va muqobil xizmatdagi xizmatchilarni zaxiraga boʻshatish, harbiy xizmat yoshidagilarni yigʻinga chaqirish, shuningdek safarbarlikka chaqirish va safarbarlikdan boʻshatish ishlarini rejalashtiradi va amalga oshirishni tashkil etadi;

boshqa davlatlarning Qurolli Kuchlari bilan harbiy, madaniy va ilmiy aloqalar oʻrnatadi.

8-modda. Boshqa vazirliklar va idoralarning vakolatlari

Harbiy buyurtmalarni bajarayotgan vazirliklar va idoralar boshqaruvning topshirilgan tarmoqlarida mudofaa ehtiyojlariga moʻljallangan zarur mahsulotlarning yetkazib berilishi uchun, tarmoqning safarbarlik tayyorligi uchun javobgar boʻladi, tarmoq harbiy davrda safarbarlik tayyorligi rejasiga muvofiq barqaror ishlashini taʼminlashga doir chora-tadbirlarni amalga oshiradi.

9-modda. Davlat hokimiyati va boshqaruvi mahalliy idoralarining vakolatlari

Davlat hokimiyati va boshqaruvi mahalliy idoralari:

korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar mudofaani, xalq xoʻjaligining safarbarlik tayyorgarligini taʼminlash sohasidagi qonunlarning bajarishlari uchun masʼul boʻladilar;

harbiy qismlarga va muassasalarga zarur mahalliy mahsulotlar yetkazilib berilishini, ular suv, issiqlik va elektr energiyasi bilan taʼminlanishini amalga oshiradilar, aloqa vositalarini beradilar, kommunal-maishiy va boshqa xizmatlar koʻrsatadilar;

mudofaa manfaatlarini koʻzlab qonunlarga muvofiq yer ajratib beradilar va ulardan foydalanishni nazorat qilib boradilar;

qonunlarda belgilangan tartibda harbiy qismlarga, Qurolli Kuchlarning muassasalariga, harbiy oʻquv yurtlari, korxona va tashkilotlariga xizmat binolari va turar joylar ajratib beradilar, harbiy obyektlarga, harbiy xizmatchilarga, ularning oilalariga nisbatan qonunga zid xatti-harakatlar qilinishiga yoʻl qoʻymaslik yuzasidan chora-tadbirlar koʻradilar.

10-modda. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning vazifalari

Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar kimning tasarrufida ekanliklari va mulkchilikning shaklidan qatʼi nazar, davlatning harbiy buyurtmalari va shartnomalar bajarilishi uchun qonunda belgilangan tartibda javob beradilar, safarbarlik uchun kerakli kuchlarni va zaxiralarni yaratadilar va shay qilib turadilar.

11-modda. Fuqarolarning burchi

Oʻzbekiston Respublikasi, uning hududiy yaxlitligini, mustaqilligini himoya qilish respublika fuqarolarining Konstitutsiyaviy burchi hisoblanadi.

Boshqa davlatlarning Oʻzbekistonda doimiy yashab turgan yoki vaqtincha turgan fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasida harbiy xizmatga va harbiy tayyorgarlik koʻrishga majbur emas.

12-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Qurolli Kuchlari

1. Oʻzbekiston Respublikasining Qurolli Kuchlari respublika manfaatlarini, aholining tinch turmushini, Oʻzbekiston Respublikasi davlat mustaqilligini va hududiy yaxlitligini himoya qilish uchun barpo etiladi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari:

qonunning ustunligi;

markazlashgan rahbarlik va yakkaboshchilik;

doimiy jangovar tayyorgarlik va safarbarlikka shaylik;

fuqarolarning umumiy harbiy majburiyati;

umumiy xavfsizlik tizimini yaratish;

harbiy intizomga rioya etish;

partiyadan holilik;

harbiy xizmatchilar va ular oila aʼzolarining ijtimoiy va huquqiy himoyalanishini taʼmin etish asosida quriladi va oʻz faoliyatini amalga oshiradi.

Z. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Quruqlikdagi qoʻshinlar, harbiy-havo kuchlari, havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari va maxsus qoʻshinlardan iborat boʻladi.

Urush boʻlgan taqdirda Qurolli Kuchlar oʻz vazifalarini Milliy xavfsizlik xizmatining chegara qoʻshinlari bilan, Ichki ishlar vazirligining ichki qoʻshinlari bilan hamkorlikda bajaradilar.

4. Qurolli Kuchlarni joylashtirish Oʻzbekiston Respublikasi hududini, chegaralarini va havo tegralarini ishonchli himoya qilinishini taʼminlashdek strategik rejalar asosida belgilanadi va harbiy doktrina talablariga, strategik va operativ rejalar asosida, shuningdek qoʻshinlarni safarbar etib joylashtirish rejasiga muvofiq amalga oshiriladi.

5. Qurolli Kuchlarni tuzish “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga muvofiq amalga oshiriladi.

Qurolli Kuchlarni tuzish — harbiy xizmatga shu hududdan va hudud tashqarisidan chaqirishni uygʻun holda bajarish orqali amalga oshiriladi.

6. Qurolli Kuchlarni moddiy-texnikaviy jihatdan taʼminlash davlat tomonidan amalga oshiriladi.

Harbiy obyektlar va inshootlar, qurol-yarogʻlarning, harbiy texnikaning va boshqa harbiy mol-mulkning barcha turlari davlat mulki hisoblanadi, Qurolli Kuchlar tasarrufida boʻladi, ular qonunlarda belgilangan asoslarga binoan va vakolatlari doirasida bu narsalarga egalik qiladilar, ulardan foydalanadilar va ularni tasarruf etadilar.

Qurol-yarogʻni, harbiy texnikani, butlovchi buyumlarni va boshqa mol-mulkni ishlab chiqarish, yetkazib berish va taʼmirlash, mudofaa ehtiyojlari uchun oziq-ovqatni yetkazib berish, shuningdek mudofaa manfaatlari yoʻlida ilmiy-tadqiqot, tajriba-konstruktorlik va qurilish ishlarini bajarish, davlat safarbarlik zaxiralarida safarbarlik boyliklarini yaratish, rivojlantirish va saqlab qolish toʻla hajmda davlat buyurtmasiga kiritiladi.

Mudofaa ehtiyojlari uchun davlat buyurtmalarining bajarilishi soliq, ijara imtiyozlari va boshqa imtiyozlar bilan ragʻbatlantiriladi.

Qurolli Kuchlarning binolari, inshootlari, harbiy texnikasi, qurol-yarogʻlari va boshqa mol-mulki davlat tasarrufidan chiqarilishi va xususiylashtirilishi mumkin.

1Z-modda. Urush holati, harbiy davr

Urush holati Oʻzbekiston Respublikasiga harbiy hujum qilingan taqdirda eʼlon qilinadi va bu holat bir-biriga qarshi urushayotgan tomonlar sulh tuzganlaridan keyingina bekor qilinadi.

Urush holati eʼlon qilinishi bilanoq yoki harbiy harakatlar amalda boshlab yuborilgan daqiqadan eʼtiboran harbiy davr amal qiladi hamda u harbiy harakatlar amalda toʻxtatilgan kunda va soatda tugaydi.

Respublika hududiga qoʻshinlar yoki qurolli guruhlar qoʻqqisdan hujum qilgan yoki bostirib kirgan taqdirda harbiy boshqaruvning mahalliy idoralari urush eʼlon qilinishini kutmay hujumni qaytarishning barcha choralarini koʻrishlari shart.

14-modda. Harbiy holat

Harbiy xuruj xavfi boʻlganida respublikaning ayrim yerlarida yoki butun hududida harbiy holat joriy etiladi.

Oliy Bosh koʻmondonning vazifalari harbiy holat eʼlon qilinishi bilanoq Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti zimmasiga yuklanadi. Uning huzurida Mudofaa Kengashi tuziladi, Kengash harbiy davrda Qurolli Kuchlarga va xalq xoʻjaligiga rahbarlik qiladi.

Harbiy holat tartibi qonunlar bilan belgilanadi.

15-modda. Safarbarlik

Urush holati eʼlon qilinishi yoki harbiy holat joriy etilishi bilanoq Qurolli Kuchlarni safarbar etib joylarga tarqatish va iqtisodiyotni urush davri ish tartibiga oʻtkazish maqsadida umumiy yoki qisman safarbarlik eʼlon qilinadi.

Safarbarlikni oʻtkazish tartibi qonunlar bilan belgilanadi.

16-modda. Hududiy mudofaa

Hududiy mudofaa davlat chegaralarini, harbiy obyektlar va inshootlarni dushman hujumidan himoya qilish, dushmanning desantchi va qoʻporuvchi kuchlariga qarshi kurash, shuningdek harbiy holat tartibini saqlab turish maqsadida tashkil etiladi va amalga oshiriladi.

Hududiy mudofaani taʼminlashga jalb etilayotgan kuchlarning vazifalari, ularni tashkil etish va hamkorlikda harakat qilish tartibi Qurolli Kuchlarning safarbarlik rejasida belgilab qoʻyiladi.

17-modda. Fuqarolar va mansabdor shaxslarning mudofaa toʻgʻrisidagi qonunlarni buzganlik uchun javobgarligi

Fuqarolar va mansabdor shaxslarning mudofaa toʻgʻrisidagi qonunlarni bajarmasligi amaldagi qonunlarga muvofiq jinoiy, maʼmuriy, intizomiy javobgarlikka tortishga sabab boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV

1992-yil 3-iyul,

(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-y., 10-son, 398-modda)