Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi “Mehnatni muhofaza qilishga doir meʼyoriy hujjatlarni qayta koʻrib chiqish va ishlab chiqish toʻgʻrisida”gi 267-son qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida buyuraman:

1. Ijtimoiy taʼminot muassasalari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn kun oʻtgandan keyin kuchga kiradi.

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq ijtimoiy taʼminot muassasalari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.

1. Mazkur Qoidalar barcha ijtimoiy taʼminot muassasalari (bundan keyingi oʻrinlarda muassasalar deb yuritiladi) uchun taalluqlidir.

2. Mazkur Qoidalar muassasalarni loyihalash, qurish va qayta qurishda hisobga olinishi lozim.

3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.

4. Muassasalarda mehnatni muhofaza qilishga oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.

5. Muassasalarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil qilish toʻgʻrisidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

6. Mehnat muhofazasi boʻyicha ishlarni tashkil qilish haqidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq muassasalarda mehnatni muhofaza qilish boʻyicha ichki nazoratning asosiy turlari quyidagilar hisoblanadi:

ishlarga rahbarlik qiluvchi va boshqa mansabdor shaxslarning tezkor nazorati;

maʼmuriy-jamoatchilik nazorati (uch bosqichli nazorat);

bosh mutaxassislar xizmati tomonidan amalga oshiriladigan nazorat.

Quyidagilar nazorat qilinishi lozim:

ish joylarining ahvoli;

mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi;

mehnatni muhofaza qilishni boshqarish vazifalarini amalga oshirishga doir ishlarni bajarish;

ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni oʻz vaqtida, toʻgʻri oʻrganib chiqilishi;

mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi;

mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablagʻlarning toʻgʻri sarflanishi.

7. Muassasalarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:

mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sogʻlomlashtirish chora-tadbirlari boʻyicha boʻlimni oʻz ichiga olgan jamoaviy shartnoma;

tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish oʻrinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish oʻrinlarini attestatsiya qilish kartalari;

mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;

xodimlarni oʻqitish, yoʻl-yoʻriq berish va bilimlarini sinovdan oʻtkazish dasturlari;

mehnatni muhofaza qilish boʻyicha maʼmuriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);

xodimlar bilan yongʻinga qarshi yoʻl-yoʻriq berish va yongʻin-texnikaviy minimum mashgʻulotlarini oʻtkazish dasturi;

har bir kasb va ish turlari boʻyicha mehnatni muhofaza qilish yoʻriqnomalari.

8. Oʻzbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq boʻlgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini taʼminlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi.

Xodimlarining soni ellik nafardan kam boʻlgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish boʻyicha mutaxassis lavozimini joriy etish toʻgʻrisidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining oʻziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.

9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati oʻz maqomiga koʻra muassasaning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va muassasa rahbari yoki uning oʻrinbosariga boʻysunadi hamda muassasaning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi.

10. Muassasalarda mehnat faoliyati bilan bogʻliq ravishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

11. Muassasalarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari oʻz kasblari va ish turlari boʻyicha belgilangan tartibda oʻqishlari, yoʻl-yoʻriqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan oʻtkazilishi kerak.

12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish Mehnat muhofazasi boʻyicha oʻqishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash haqidagi namunaviy nizomga (roʻyxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

13. Ishlarni texnologik reglament boʻyicha xavfsiz yuritish yoʻriqnomalari Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi va xodimlar hamda ish joylarini shu yoʻriqnomalar bilan taʼminlash muassasa rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.

14. Muassasa rahbariyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qoʻmitasi va vakolatli sogʻliqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy koʻrikdan oʻtishi lozim boʻlgan xodimlarning roʻyxatini tuzishi hamda xodimlarning koʻrikka kelishini taʼminlashi lozim.

15. Muassasalarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida amalga oshirilishi lozim.

16. Tibbiy koʻrikdan oʻtishdan yoki tibbiy komissiyalarning tekshiruvlar natijasida bergan tavsiyalarini bajarishdan boʻyin tovlagan xodimlarni muassasa rahbariyati ishga qoʻymaslikka haqlidir.

17. Tibbiy koʻriklar muassasaning tibbiy-sanitariya qismlari va poliklinikalari, ular mavjud boʻlmagan holda davolash-profilaktika muassasasi tomonidan oʻtkazilishi lozim. Tibbiy koʻriklar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim.

18. Muassasa rahbariyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qoʻmitasi tibbiy koʻrik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, muassasa rahbariyati (yoki ish beruvchi) tomonidan dalolatnomada koʻzda tutilgan barcha tadbirlar va koʻrsatmalarni bajarishi lozim.

19. Davriy tibbiy koʻriklar oʻz vaqtida, sifatli oʻtkazilishi va ularning natijalariga koʻra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik muassasaning rahbari zimmasiga yuklanadi.

20. Xodimlarni sogʻligʻi tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.

21. Muassasa maydonlari va binolarning joylashuvi SanMvaQ II-89-80 “Sanoat tashkilotlarining bosh plani”ga mos boʻlishi kerak.

22. Muassasada transport vositalarini va piyodalarni muassasa hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan boʻlishi kerak.

23. Transport vositalari va muassasa hududida piyodalarning harakati chizmasi muassasaga kirish va chiqish, hamda yoʻl va yoʻlaklarning koʻrinarli joylariga osib qoʻyilishi kerak.

24. Muassasa maydonlari koʻkalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

25. Muassasa maydonidagi oʻtish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

26. Yilning yoz vaqtida yoʻlaklar va oʻtish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan boʻlishi kerak.

27. Yoʻlovchilar uchun yoʻlak va muassasaga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m yon tomonlarida devorcha va toʻsiqlarga ega boʻlishi lozim.

28. Binolarning tomlarini qishki mavsumda qordan, karnizlarni qotgan muzlardan tozalab turish zarur.

29. Muassasa hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar boʻlishi shart.

30. Hovlidagi hojatxonalarni ozoda saqlash, muntazam dezinfeksiya qilish, sutkaning qorongʻi paytida esa yoritilishi kerak.

31. Bino va inshootlarning (harorati, nisbiy namligi, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talabiga muvofiq boʻlishi kerak.

32. Yordamchi binolar va xonalar QMQ 2.09.04-98 “Tashkilotlarning maʼmuriy va maishiy binolari” talabiga mos kelishi lozim.

33. Muassasalarda binolar va inshootlardan foydalanish va holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan boʻlishi kerak.

34. Muassasa binolari va inshootlari bir yilda 2-martadan (bahor va kuzda) kam boʻlmagan holda muassasa rahbari tayinlagan komissiya tomonidan texnik koʻrikdan oʻtkazilishi lozim. Koʻrik xulosalari, ulardan topilgan nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha tadbirlar va muddati koʻrsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak.

35. Xodimlar va muassasada yashovchilar uchun xavf tugʻdiruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Halokat bartaraf etilguncha muassasada yashovchilar va ularga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga koʻchirilishi kerak.

36. Bino tomlarining chetlari toʻsiqlarga ega boʻlishi va soz holatda saqlanishi lozim.

37. Binolarning devorlari, tomi va pardevorlari changdan tozalash uchun qulay yuzaga ega boʻlishi kerak.

38. Muassasalarning pollari mustahkam materiallardan qilingan boʻlib, tekis, sirpanmaydigan, changimaydigan va tozalashga qulay boʻlishi lozim.

39. Nogironlar harakatlanadigan barcha bino va imoratlarda ular uchun zarur boʻlsa nogironni bino sathiga koʻtarilishiga imkon beruvchi pandus yoki lift xoli bilan jihozlanadigan kamida bitta kirish joylari koʻzda tutilishi shart.

40. Muassada yashovchilarning harakatlanish imkoniyatlari cheklangan toifalari va nogironlar uchun binolarning kirish joylari maydonchalarga ega boʻlishi kerak, ularning oʻlchami 1,7 x 1,7 m dan kam boʻlmasligi lozim.

41. Binoda paypaslab harakatlanadigan, koʻrish qobiliyati zaif kishilarning ehtiyojlarini hisobga olgan holda loyihalashda devor boʻylab tutqichli harakatlanish yoʻlagining kengligi 0,9 m boʻlishi lozim.

42. Keksalar va nogironlar harakatlanadigan bino va imoratlarga kirish joylari boʻsagʻasiz boʻlishi lozim, unga zarurat boʻlgan hollarda esa uning balandligi 0,025 m dan oshmasligi kerak.

43. Nogironlar kreslo-kolyaskada harakatlanadigan binolarda koridorning kengligi kamida 1,8 m boʻlishi kerak.

44. Nogironlar va keksalar harakatlanadigan, balandligi uch qavatdan oshiq binolarda kabinasi 2,1 m dan kam boʻlmagan, maxsus jihozlangan kamida bitta lift oʻrnatilishi kerak.

45. Shamollatish va isitish QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talabiga muvofiq boʻlishi lozim.

46. Muassasalarda ventilyatsiya-havo almashtirish tizimi binolar va maishiy xonalarda havo oqimi koʻrsatkichlarini sanitariya-gigiyena meʼyorlari darajasida boʻlishini taʼminlashi lozim. Maishiy xonalar QMQ 2.09.12-98 “Korxonaning maishiy va maʼmuriy binolari” talablariga muvofiq oqib keluvchi va soʻruvchi ventilyatsiya bilan jihozlanishi lozim. Muassasalarda havo almashtirish tizimining quyidagi:

umumiy mexanik havo haydash — tortish;

avtonom — mahalliy turlari ishlatiladi.

47. Muassasa rahbari buyrugʻi bilan havo almashtirish tizimi qurilmalarini xavfsiz ishlatish boʻyicha javobgar shaxs tayinlanishi lozim.

48. Ventilyatsiya qurilmalari ishga yaroqli holda saqlanishi, davriy ravishda koʻrikdan oʻtkazilib, tozalanib turilishi, nosozliklar aniqlanganida esa, zudlik bilan taʼmirlanishi lozim. Muassasalarda havo harorati amaldagi GOST 12.01.005 raqamli “Ish zonasidagi havoga umumiy sanitariya-gigiyena talablari” asosida boʻlishi kerak.

49. Suv bilan taʼminlash va kanalizatsiya tizimi QMQ 2.04.01-98 “Binolarni ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talabiga mos kelishi kerak.

50. Ichimlik suvdan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar boʻlishi kerak. Suv quvurlari yoʻq boʻlganda baklarda qaynatilgan suv boʻlishi lozim.

51. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S gacha boʻlishi kerak.

52. Muassasa hududidagi hojatxonalar issiq va kanalizatsiya tizimiga ulangan boʻlishi lozim.

53. Muassasada kanalizatsiya tizimi yoʻq boʻlganda hududiy sanitariya-epidemiologik osoyishtalik markazi bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmaslikka va ishlab chiqarish kanalizatsiyasiga dushxonalardan va yuz-qoʻl yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat oʻralariga ruxsat etiladi.

54. Muassasa maydonida, yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sunʼiy yoritishlar QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

55. Yoritish uskunalarini oʻrnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos boʻlishi kerak. Montaj paytida va undan soʻng har qanday oʻzgarish va qoʻshimchalar amaldagi meʼyorlarga javob berishi va loyihaga tegishli oʻzgartirish kiritilgan holda amalga oshirilishi kerak.

56. Barcha xonalarda tabiiy yoritishdan maksimal foydalanishni taʼminlash lozim.

57. Quyosh tomonga qaragan oynalar bevosita quyosh nurlaridan himoyalash qurilmalariga (darparda) ega boʻlishi kerak.

58. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya isteʼmolchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi kamida chorakda bir marta tekshirilishi lozim.

59. Muassasalarda xodimlarning ish vaqti, dam olish vaqti, shuningdek qisqartirilgan ish vaqti Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 11-martdagi 133-son qarori bilan tasdiqlangan Mehnat sharoiti oʻta zararli va oʻta ogʻir ishlarda band boʻlgan xodimlar uchun ish vaqtining cheklangan muddatining talablari inobatga olingan holda, muassasalarning ichki mehnat qoidalari asosida belgilanadi.

60. Tozalashni boshlashdan oldin asbob-uskunalarning sozligini (chelak, kurak, pol choʻtkasi va boshqalar) tekshirish hamda yigʻishtiriladigan joyni koʻzdan kechirib, mavjud mebellarni tozalash uchun qulay qilib joylashtirish va elektr taʼminotiga ulangan elektr asboblarini uzib qoʻyish kerak.

61. Devorlar, derazalarni changdan tozalashda ularga montaj qilingan elektr qurilmalari oʻchirib qoʻyilishi lozim.

62. Elektr changyutgich va boshqa elektr asboblarni ishlatganda quyidagilarni:

vilka va rozetkalarda tashqi nosozliklarning yoʻqligini;

vintlarning, tugunlarning mustahkamligini hamda elektr asboblarining koʻchma detallarining sozligini;

ochilib qolgan tok oʻtkazuvchi simlarning yoʻqligini tekshirish kerak.

63. Elektr changyutgich bilan ishlaganda elektr oʻtkazuvchi sim oyoqni ostida boʻlmasligi yoki metall, issiq, nam predmetlarga tegib turmasligi kerak.

64. Ishda tanaffus boʻlganda elektr changyutgich elektr tarmogʻidan uzib qoʻyilishi kerak.

65. Elektr changyutgich bilan ishlashda isitish batareyalari, vodoprovod, gaz quvurlari va boshqa metall predmetlarga tegish mumkin emas.

66. Elektr changyutgichdan filtrni (changqop) olish faqat dvigatelni oʻchirib qoʻyilgan holda amalga oshirilishi lozim.

67. Xonadagi yopiq elektrshitlar, rozetkalar, yoqib-oʻchiruvchilar faqat quruq latta bilan artilishi lozim.

68. Balandlikda amalga oshiriladigan tozalash ishlari faqat yoyiladigan narvonlar yordamida bajarilishi kerak.

69. Tozalash ishlari uchun harorati 50°S dan yuqori boʻlgan suvni, shuningdek kuchli taʼsirga ega zaharli va yonuvchi moddalarni (kislotalar, eritgich, benzin va sh. k.) qoʻllash mumkin emas.

70. Tozalash uchun issiq suv faqat yopiq idishda olib yuriladi, agar bu maqsad uchun qopqoqsiz idish ishlatilsa, uni koʻpi bilan 3/4 qismi suv bilan toʻldirilishi kerak.

71. Stollarni tozalashda ularda oʻtkir buyumlar (igna, knopka, lezviya, shisha siniqlari va h. k.) boʻlmasligiga eʼtibor qaratish lozim.

72. Elektr stol lampalari, kaminlar, sovutgichlarni elektr tarmogʻidan uzib qoʻyib artiladi.

73. Xlorlangan suvdan foydalanishda, shuningdek bachoklar, hojatxona va boshqalarni dezinfeksiya qilishda rezina qoʻlqoplardan foydalanish lozim.

74. Pechdan kulni olish va chiqarib tashlash faqat u sovugan holatda (choʻgʻsiz) boʻlganda temir idish va ushlagichi uzun metall kurakchadan foydalanib amalga oshiriladi.

75. Oynalarni artishda ularning mustahkamligi tekshiriladi, artish keng mustahkam derazatokchada yoki yoyiladigan narvonda turib bajarilishi lozim.

76. Oynalarni fasad tomondan, derazatokchaning chetida turib artish yoki yuvish taqiqlanadi.

77. Oynalarni tozalashda oyna parchalarini tushishidan saqlash choralari koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

78. Bugʻ qozoni va suv isitish qozonlarining quvvati barcha texnologik jihozlarning bir paytda baravariga ishlashini, shuningdek ishlab chiqarish, xizmat va yordamchi xonalarni yetarli darajada issiqlik hamda issiq suv bilan ishonchli, uzluksiz taʼminlashi lozim.

79. Suv harorati 115⁰S dan yuqori boʻlgan bugʻ qozoni va suv isitish qozonlarini oʻrnatish, tayyorlash va ishlatish “Bugʻ va suv isitish qozonlari va xavfsiz ishlatish qoidalari” talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

80. Isitish tizimi suv asosida ishlaganda, uning harorati 150°S, suv bugʻi bilan ishlaganda esa 130°S dan oshmasligi kerak.

81. Qozonlar ish faoliyatini boshqarish uchun oʻlchov-nazorat, xavfsizlikni taʼminlovchi va yoqilgʻi berilishini avtomatik tarzda toʻxtatuvchi asboblar bilan taʼminlangan boʻlishi zarur.

82. Soatiga 100 kg bugʻ ishlab chiqaruvchi bugʻ qozoni va suv isitish qozonlarida kamida ikkita saqlagich klapan oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Klapanlarning jami oʻtkazish qobiliyati qozonning bir soatli ishlab chiqarish quvvatidan kam boʻlmasligi shart.

83. Bugʻ qozoni va suv isitish qozonlari mustahkam poydevorlarga oʻrnatilishi zarur.

84. Qozon sirtqi yuzasining harorati 45⁰S dan yuqori boʻlsa, u termoizolyatsiya qatlami bilan qoplanishi zarur.

85. Qozonxona eshiklari tashqariga ochilishi va qulflanmasligi talab qilinadi.

86. Qozonlarni tayyorlash va oʻrnatish “Qozonnazorat obyektlarini tayyorlashni nazorat etish qoʻllanmasi” talablari asosida amalga oshirilishi lozim.

87. Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi va uning hududiy boshqarmalari tomonidan roʻyxatga olinib, ishlatilayotgan qozonlar belgilangan muddatlarda vakolatli organlar tomonidan javobgar shaxs ishtirokida koʻrikdan oʻtkazilishi lozim.

88. Qozonlarni muddatidan oldin koʻrikdan oʻtkazish quyidagi holatlarda amalga oshiriladi:

qozon bir yildan ortiq vaqt davomida ishlatilmaganida;

demontaj qilinib, yana qaytadan oʻrnatilganda;

qozonning baʼzi qismlari taʼmirdan chiqarilganida;

muassa rahbariyati yoki Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi va uning hududiy boshqarmalari tomonidan tekshiruv oʻtkazish lozim deb topilganida.

89. Bugʻ qozoni va suv isitish qozonlariga xizmat koʻrsatish 18 yoshga toʻlgan, maxsus oʻquv kursini tugallagan va malaka komissiyasida attestatsiyadan oʻtgan shaxslarga ruxsat beriladi.

90. Qozonxonada xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning bilimlari har 12 oyda kamida bir marta belgilangan tartibda tekshiruvdan oʻtkazib turilishi shart.

91. Oʻlchov-nazorat asboblarini tekshirish ishlab chiqarish qoʻllanmasida belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi zarur.

92. Qozondan foydalanish quyidagi holatlarda zudlik bilan toʻxtatilishi kerak:

saqlagich qopqoqlarining 50% dan ortigʻi ishlamay qolganda;

bosim belgilangan meʼyordan 10% oshganda;

suv oqayotgan boʻlsa;

suv hajmi suv koʻrsatkich asbobining eng yuqori darajasidan koʻtarilgan boʻlsa;

barcha taʼminot asboblari toʻxtab qolganida;

barcha suv oʻlchov-nazorat asboblari toʻxtab qolganida;

asosiy qismlarda yoriq, boʻrtib chiqishlar va boshqa nuqsonlar aniqlanganida;

qozonxonada yongʻin sodir boʻlganida yoki gaz yoʻllarida qurum yoki yoqilgʻi boʻlaklari yonib, xizmat koʻrsatuvchi xodimga yoxud qozonga xavf tugʻdirgan holatlarda.

93. Elektr asbob-uskunalaridan foydalanish Isteʼmolchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalariga (roʻyxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.

94. Elektrotexnik qurilmalar bilan ishlaydigan barcha xodimlardan mazkur Qoidalarni mukammal bilishlari va ularga qatʼiy rioya etishlari talab etilishi kerak.

95. Ushbu Qoidalarga asosan har bir muassasada elektr xavfsizligi boʻyicha IV-V guruhga ega boʻlgan muhandis-texnik xodimlardan alohida buyruq bilan elektr xoʻjalik boʻyicha masʼul shaxs tayinlanishi lozim. U muassasada elektr xoʻjaligining umumiy holati boʻyicha javobgar boʻlib hisoblanadi.

96. Muassasada bosh energetik lavozimi boʻlgan taqdirda, elektr xoʻjalik boʻyicha javobgarlik uning zimmasiga yuklatiladi.

97. Elektr xoʻjalik boʻyicha javobgar shaxs boʻlmagan muassasalarda elektr uskunalaridan foydalanish man etiladi.

98. Shtatlar jadvalida elektrik lavozimi mavjud boʻlmagan muassasalarda elektr jihozlaridan foydalanish ixtisoslashgan tashkilotlarga shartnoma asosida topshirish yoki boshqa tashkilotlarda ishlovchi elektrikni oʻrindoshlik asosida ishga qabul qilish orqali amalga oshiriladi.

99. Muassasalarda elektr xoʻjaligi boʻyicha javobgar shaxs quyidagilarni taʼminlashi shart:

elektr qurilmalarning ishonchli, tejamli va xavfsiz ishlashini;

elektr qurilma, apparatura va tarmoqlarda rejaviy taʼmirlash ishlari va profilaktik sinovlar belgilangan muddatlarda oʻtkazilishini tashkil etishni;

elektr energiya sarfining hisobini olib borishni;

himoya vositalari va yongʻinga qarshi jihozlar mavjudligi va ularning oʻz vaqtida sinovdan oʻtkazib turilishini.

100. Elektrotexnik xodimlarning bilimlari har yili 1-marta davriy ravishda sinovdan oʻtkazib turiladi.

101. Muassasa elektriklari elektr kuchlanish ostida boʻlgan uskuna, jihoz va kabellar bilan ishlaganda elektr tokidan jarohat olishdan muhofaza qiluvchi asosiy (izolyatsiya qiluvchi shtangalar, izolyatsiya qiluvchi dastali qisqichlar, dielektrik qoʻlqop va etiklar, dielektrik gʻilofli asbob-uskunalar) va qoʻshimcha saqlagichlar (izolyatsiya qiluvchi tagliklar, rezina gilamchalar) hamda himoya vositalari bilan taʼminlanishlari shart.

102. Muassasa elektr xoʻjaligida yuqori elektr kuchlanish ostida boʻlgan qurilmalar, kabellar bilan ishlashda saqlagichlarsiz ishlash qatʼiyan man etiladi.

103. Elektr kuchlanish taʼsirida boʻlgan elektrotexnika qurilmalarining izolyatsiya qilinmagan qismlariga xodimlarning tasodifan tegib ketishi holatlarining oldini olish maqsadida qurilmalarni toʻsiqlar bilan toʻsib qoʻyish talab qilinadi.

104. Uskunalar elektr tarmogʻida izolyatsiyaning buzilishi oqibatida elektr tokining uskuna metall qobigʻiga oʻtishi bilan bogʻliq boʻlgan elektrdan shikastlanishlarning oldini olish uchun elektr qurilmalar yerlangan yoki nollangan boʻlishi shart.

105. Koʻchma yoritish asboblari 36 V tok manbaidan ishlaydigan boʻlishi zarur.

106. Bino, maishiy-xoʻjalik xonalari va omborlarda elektr xoʻjaligida yongʻin xavfsizligi boʻyicha javobgarlik muassasa rahbari buyrugʻiga binoan tegishli xizmatlar rahbarlari yoki boshqa mansabdor shaxslar zimmasiga yuklatiladi.

107. Muassasa binolari va maishiy-xoʻjalik xonalari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari, normativ hujjatlar talablari asosida yongʻinning oldini olish boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar ishlab chiqilishi zarur.

108. Yoʻl-yoʻriqlarda quyidagi masalalar:

bino, inshoot, hududni hamda binoni tark etish yoʻllarini saqlash tartibi;

yongʻin xavfi mavjud boʻlgan ishlar (payvandlash, elektr jihozlaridan foydalanish, taʼmirlash va h. k.)ni bajarishda yongʻin xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan tadbirlar;

portlash, tez alangalanish, yonish xavfi boʻlgan materiallarni saqlash hamda tashish tartibi;

chekish joylari, ochiq olovdan foydalanish va olov bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirish tartibi;

yonuvchi mahsulotlar va materiallarni saqlash, yigʻish, muassasa binosidan olib chiqish tartibi;

portlash yoki yongʻinga olib kelishi mumkin boʻlgan nazorat-oʻlchov asboblari (manometr, termometr va boshqalar)ning chegaraviy qiymatlari;

yongʻin vaqtida xodimlarning vazifalari va harakati yoritilishi kerak.

109. Binoning barcha xonalari, omborxona va yordamchi binolarning koʻrinarli joylarida yongʻindan saqlanishning asosiy qoidalari va oʻt oʻchirish xizmatining telefon raqamlari yozilgan eslatma varaqalari boʻlishi kerak.

110. Yengil yonuvchi chiqindilar alohida ajratilgan maydonchadagi qutilarga yigʻilishi va muassasa hududidan oʻz vaqtida olib chiqib ketilishi shart.

111. Binolar, maishiy-xoʻjalik xonalari, yoʻlaklar, omborxonalar birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari hamda yongʻindan xabar berish texnik vositalari bilan toʻliq jihozlangan boʻlishi lozim.

112. Arxiv, omborxona, havo almashtirish uskunalari oʻrnatilgan xonalar, xoʻjalik va yongʻin nasoslari xonalari eshiklari yongʻinga chidamli qilib ishlangan boʻlishi kerak.

113. Yongʻin nasoslari dvigatellari hamda yongʻindan xabar berish avtomatika tizimi moslamalariga elektr toki transformator podstansiyalaridan alohida tortilgan sim orqali keltirilishi lozim.

114. Muassasalarning yongʻin nasoslari dvigatellari hamda yongʻinni oʻchirish tizimi moslamalarining yoqilishi avtomatlashgan tarzda havo almashtirish va sovutish tizimlarining oʻchirilishi bilan bogʻliq ravishda amalga oshirilishi zarur.

115. Muassasa binolarining har bir qavatida yongʻin sodir boʻlganida, xodimlar va muassada yashovchilarni koʻchirish chizmasi oʻrnatilishi shart. Chizmada xonalar, yoʻlaklar, birlamchi yongʻinni oʻchirish vositalari, telefon joylashuvi, xodimlar va muassada yashovchilarni favqulodda holatda zaxira chiqish yoʻllaridan harakat qilish yoʻnalishlari koʻrsatiladi.

116. Zaxira chiqish yoʻllarida, qavatlarda, zinapoya va oʻtish joylarida navbatchi yoritish chiroqlari oʻrnatilishi lozim.

117. Zaxira chiqish eshiklari tashqari tomonga ochilishi kerak.

118. Binoning har bir qavatidan evakuatsiya chiqish joylari soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart.

119. Muassasa bino va inshootlarida quyidagilar taqiqlanadi:

yertoʻla, sokol qavatlarida yonuvchi suyuqliklar, gaz sigʻimlari, portlash xavfi boʻlgan mahsulotlarni saqlash;

chordoqlarda, texnik qavatlarda, ventkameralar va boshqa texnik xonalarda uskunalarni va boshqa narsalarni saqlash;

zinapoya maydonchalari, zinapoyalar, lift xollari, zaxira chiqish yoʻlaklarini har xil mebellar, shkaf, uskuna va boshqa narsalar bilan toʻsib qoʻyish hamda chiqish eshiklarini muhrlab qoʻyish;

zaxira chiqish yoʻllarining devorlari, shift va pollariga yengil yonuvchi materiallar bilan ishlov berish, boʻyash, shuningdek zinapoyalar va ular oldidagi xollarga yonuvchi qurilish materiallaridan ishlov berish, yogʻoch panellar bilan bezash, turli qoʻshimcha xizmat xonalarini qurish;

zaxira chiqish yoʻllariga yengil yonuvchi sunʼiy poyondozlarni toʻshash;

yonuvchi, yengil yonuvchi suyuqliklarni xonalarga olib kirish hamda boshqa maqsadlarda ochiq olovdan foydalanish;

xonalardagi elektr isitkich asboblar, kompyuter va yordamchi asbob-uskunalarni elektr tarmogʻiga ulangan holda qoldirish;

elektr uskuna va jihozlarni ekspluatatsiya qilishdan avval ularni ishlab chiqargan tashkilot tomonidan berilgan tavsiya va yoʻriqnomada keltirilgan foydalanish qoidalari bilan tanishib chiqmasdan ishlatish;

elektr tarmogʻida qisqa tutashuvni keltirib chiqaruvchi, sanoat tashkilotlarida ishlab chiqarilmagan yasama saqlagichlardan, nosoz rozetka, elektr uzgich (rubilnik) va boshqa elektr uskunalaridan, shuningdek qobiqlarining himoyalash darajasi yoʻqolgan yoki zararlangan elektr kabellar va simlardan foydalanish.

120. Muassasa hududida payvandlash yoki yongʻin chiqadigan bir martalik boshqa ishlar boʻyicha yongʻin xavfsizligi choralarini taʼminlash, ushbu ishlar olib boriladigan ish joyi rahbarining zimmasiga yuklatilishi lozim.

121. Payvandlash va olov bilan olib boriladigan ishlarga yongʻin xavfsizligi boʻyicha bilimlari tegishli tartibda sinalgan va bir martalik ruxsatnomaga ega boʻlgan shaxslar qoʻyiladi.

122. Payvandlash va olov bilan olib boriladigan ishlarni bajarish uchun bir martalik ruxsatnoma joriy ish kuniga beriladi. Ishlar bir necha kun davom ettiriladigan boʻlsa, ish joyi rahbariyat tomonidan qayta tekshiruvdan oʻtkazilgandan soʻng, ushbu ruxsatnoma muddati uzaytiriladi.

123. Muassasalarda ichki gidrant tarmogʻi joylardagi suv tarmogʻiga ulangan boʻlib, suv quvurlariga oʻrnatilgan yongʻin joʻmraklari, yeng va dastaklar maxsus yongʻin qutilar ichida joylashtiriladi. Yeng va dastak yongʻin joʻmragiga ulab qoʻyilgan boʻlishi kerak.

124. Yongʻin joʻmraklarining ishga yaroqliligi har 6 oyda joʻmraklaridan suv chiqarib, u necha metr masofaga otilib chiqishi tekshirib koʻriladi va dalolatnoma asosida rasmiylashtiriladi.

125. Gidrant qutilariga joʻmraklarning belgisi, qutining tartib raqami, yaqinda joylashgan oʻt oʻchirish qismi telefon raqamlari yozib qoʻyilishi zarur.

126. Gidrant tarmogʻi oʻtkazilmagan yoki oʻtkazilgan taqdirda ham suv bosimi yetarli boʻlmagan joylarda, yaʼni har qavatga toʻgʻri keladigan suv bosimi 1,5 atm dan kam boʻlgan holatlarda, bino yaqinida suv havzasi boʻlishi va u suvni bosim ostida binoning yuqori qavatlariga yetkazib berish moslamasi — motopompa yoki elektr nasos bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

127. Yongʻin jihozlaridan xoʻjalik maqsadlarida foydalanish qatʼiyan man etiladi.

128. Yongʻinga qarshi suv havzalari doimo soz holatda boʻlishi, ichidagi suv hajmi yongʻinni oʻchirish uchun yetarli boʻlishi kerak. Suv havzalarining ishga yaroqliligi yiliga kamida ikki marotaba, bahor va kuz mavsumlarida tekshirilishi lozim.

129. Muassasa binolari, xonalari amaldagi meʼyor talablari asosida birlamchi yongʻin oʻchirish vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

130. Bino qavatlarida oʻrnatilgan yongʻin oʻchirgichlar bir turda boʻlishi, ularda asosiy koʻrsatkichlar hamda foydalanish qoidalari bitilgan yorliq boʻlishi kerak.

131. Binolardagi yongʻin oʻchirish doimo soz holda boʻlishi, koʻrinarli va iloji boricha xonadan chiqish eshigiga yaqin joyga oʻrnatilgan boʻlishi, olishga qulay boʻlishi, ularga borish yoʻllari toʻsilmasligi zarur.

132. Har oʻn kunda binolarda oʻrnatilgan yongʻin oʻchirgichlariga qoʻyilgan tamgʻalar, manometrlar koʻrsatkichlari ruxsat etilgan chegaraviy qiymatidan tushib ketmaganligi koʻzdan kechirilishi zarur.

133. Karbonat angidrid gazi asosidagi OU rusumli yongʻin oʻchirgichlarni haddan tashqari qizib ketishdan va quyosh nurlari tushishdan saqlash kerak.

134. Yongʻin oʻchirgich ballonlarining yuqori bosimga chidamliligi har besh yilda tekshiruvdan oʻtkazilishi lozim. Agar yongʻin oʻchirgichlarni qayta tekshiruvdan oʻtkazish muddati ballon sirtiga oʻyib yozilgan muddatdan oʻtib ketsa yoki unga qoʻyilgan tamgʻa (plomba) buzilgan boʻlsa, yongʻin oʻchirgichlar almashtirilishi zarur.

135. Koʻpikli yongʻin oʻchirgichlarning kimyoviy tarkibi har yili kamida bir marotaba tekshirilishi lozim.

136. Koʻpikli yongʻin oʻchirgichlar qishki mavsumda (havo harorati 10°S darajadan past boʻlganda) isitilgan xonalarga olib kirilishi zarur. Yongʻin oʻchirgich olingan joyga yongʻin oʻchirgich qoʻyilgan xonaning tartib raqami osib qoʻyilishi shart.

137. Mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmagan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

138. Ishlarni bajarish bilan bogʻliq holda xodimlarning salomatligiga yetkazilgan zararlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi.

139. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Xalq taʼlimi vazirligi, Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi va “Oʻzdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi bilan kelishilgan.