440-сон 14.07.2025. Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Профилактика инспектори

1. Хотин-қизларга ҳимоя ордерини расмийлаштириш ҳамда заруратга кўра уларни бирламчи кўмак хоналарига жойлаштириш учун тегишли далолатномани расмийлаштириш чораларини кўради.
2. Тазйиқ ва зўравонликни содир этган шахс билан суҳбат ўтказади.

Хабар келиб тушганидан сўнг 24 соат ичида

Ижтимоий ходим

1. Хотин-қизлар ва уларнинг вояга етмаган фарзандлари профилактика инспектори томонидан бирламчи кўмак хонасига жойлаштирилганда, уларнинг ҳолатини дастлабки тарзда баҳолаш чораларини кўради.

Бирламчи кўмак хонасига жойлаштирилгандан сўнг 24 соат ичида

2. Хотин-қизлар ва уларнинг вояга етмаган фарзандларининг ҳолатини дастлабки тарзда баҳолайди ҳамда зарур ҳолларда уларнинг розилиги асосида бирламчи кўмак хонасига жойлаштиради.

Хабар келиб тушганидан сўнг бир иш куни давомида

Ҳужжат 14.07.2025 санаси ҳолатига
Амалдаги версияга ўтиш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ, шунингдек, болаларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатлари тазйиқ ва зўравонликдан ишончли ҳимоя қилинишини таъминлаш борасидаги ишлар самарадорлигини ошириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин:

болаларга нисбатан зўравонлик ҳолларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, улар ҳақида хабардор қилиш тартиби;

болаларни ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш тартиби;

болаларга нисбатан зўравонлик содир этган шахсларга нисбатан қўлланиладиган таъсир чоралари.

2. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Ички ишлар вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳамда Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги икки ой муддатда тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини аниқлаш ҳамда индивидуал чора-тадбирларни режалаштириш ва амалга оширишни назарда тутувчи ички стандарт операцион тартибларини ишлаб чиқиб, тасдиқласин.

3. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 2-иловага мувофиқ айрим қарорларига қуйидагиларни назарда тутувчи ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин:

зўравонликдан жабрланган болаларга ҳимоя ордерини бериш;

зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахснинг зўравонлик хулқ-атворини ўзгартириш бўйича тузатиш дастуридан ўтиш тартиби;

хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг болаларини Ўзбекистон Республикасига қайтаришда Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг ваколатларини белгилаш.

4. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни икки ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

5. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — Оила ва хотин-қизлар қўмитаси раиси З.Б. Маҳкамова зиммасига юклансин.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 14 июль,

440-сон

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 14 июлдаги 440-сон қарорига
1-ИЛОВА

Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш тартиби тўғрисида

НИЗОМ

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Низом болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш, ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ҳамда уни амалга ошириш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилишга доир фаолиятни амалга оширувчи давлат органлари ва ташкилотлар (кейинги ўринларда — масъул давлат органлари ва ташкилотлари) — «Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (кейинги ўринларда — Қонун)нинг 7-моддасида назарда тутилган болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилишга доир фаолиятни амалга оширувчи субъектлар;

зўравонликдан жабрланган ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган бола — Қонуннинг 27-моддасида назарда тутилган тоифалардан бирига мансуб бўлган бола;

ҳимоя қилиш режаси — Қонуннинг 23-моддасида назарда тутилган чора-тадбирларни, уларнинг ҳажмини, даврийлигини, тегишли ёрдам ва хизматлар кўрсатиш шартлари ҳамда муддатларини, чора-тадбирларни амалга ошириш учун масъул бўлган шахсларни, зарур мақсадли кўрсаткичларни ўз ичига олган чора-тадбирлар мажмуи.

2-боб. Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, хабар бериш ва зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш тартиби

3. Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, хабар бериш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш ва ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ схема асосида амалга оширилади.

4. Зўравонликдан жабрланган ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болалар бевосита ўзлари ёхуд уларнинг қонуний вакиллари, шунингдек, уларнинг қариндошлари ёки бошқа шахслар зўравонлик ҳолати тўғрисида «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази (кейинги ўринларда — «Инсон» маркази), ички ишлар органлари, шунингдек, бошқа масъул давлат органлари ва ташкилотларига мурожаат қилади.

5. «Инсон» марказлари ва ички ишлар органлари оммавий ахборот воситаларидаги, Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан, ижтимоий тармоқлардаги хабарлар асосида якка тартибдаги чора-тадбирларни амалга ошириши мумкин.

6. Қуйидагилар болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш бўйича якка тартибдаги чора-тадбирларни амалга ошириш учун асос ҳисобланади:

зўравонликдан жабрланувчининг ёки унинг қонуний вакилининг мурожаати;

жисмоний ёки юридик шахсларнинг хабарлари;

болаларга нисбатан зўравонлик содир этиш ёки уларни содир этишга уриниш фактларининг давлат органлари ва ташкилотлари ходимлари томонидан бевосита аниқланганлиги;

оммавий ахборот воситаларидаги, Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан ижтимоий тармоқлардаги маълумотлар;

давлат органлари ва бошқа ташкилотлардан келиб тушган материаллар.

7. Масъул давлат органлари ва ташкилотлари томонидан зўравонликдан жабрланган болалар ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болалар тўғрисидаги мурожаат келиб тушган ёки фактлар аниқланган тақдирда, дарҳол ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ намунадаги хабарномани тўлдирган ҳолда бу ҳақида ушбу ҳудуддаги «Инсон» маркази ҳамда ички ишлар органига хабар берилади.

8. «Инсон» марказлари болага нисбатан зўравонлик содир этилганлиги факти тўғрисидаги ахборотни олган пайтдан эътиборан ички ишлар органлари иштирокида зўравонликдан жабрланган боланинг, шунингдек, ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган боланинг ҳаётий вазиятини бир кун муддатда ўрганади.

Бунда «Инсон» маркази боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омилларни дастлабки баҳолашдан ўтказади ҳамда баҳолаш натижалари асосида боланинг ҳаётига ёки соғлиғига хавф даражасини «паст» ёки «юқори» деб топиши мумкин.

«Инсон» маркази томонидан болани соғлиғининг ҳолатидан келиб чиқиб, дастлабки баҳолаш жараёнига соғлиқни сақлаш муассасалари ходимлари, таълим муассасалари ходимлари ва бошқа зарур мутахассислар жалб этилиши мумкин.

9. Дастлабки баҳолаш натижасида болага нисбатан зўравонлик ҳолати аниқланмаган тақдирда, ички ишлар органи ва «Инсон» маркази масъул ходимлари бу тўғрисида хулоса тузади ҳамда шу куннинг ўзида хулосани мурожаат этувчига тақдим этади.

10. Қуйидаги ҳолатлар боланинг ҳаётига ёки соғлиғига хавф даражасини «паст» ёки «юқори» деб баҳолаш учун асос ҳисобланади:

а) қуйидаги омиллар мавжуд бўлганда, хавф даражаси «паст» деб баҳоланади:

боланинг ҳаёти ёки соғлиғига таҳдид солиши мумкин бўлган хатарлар мавжуд, бироқ ушбу хатарларни бартараф этиш ёки камайтириш учун шароитлар бўлса;

болаларга нисбатан содир этилган жисмоний зўравонлик уларнинг соғлиғига жиддий зиён етказмаган (маъмурий ҳуқуқбузарлик ёки жиноят аломатлари мавжуд бўлмаган ҳолатлар) бўлса;

болаларга нисбатан содир этилган руҳий зўравонлик натижасида уларда кучли стресс ёки депрессия белгилари мавжуд бўлмаса;

оила аъзолари орасида салбий одатлар (спиртли ичимликлар, гиёҳвандлик воситалари, психотроп ёки инсон ақл-иродасига таъсир этувчи бошқа моддаларга қарам бўлиб қолган), ғайриижтимоий хатти-ҳаракатларни содир этишга мойил бўлган ва (ёки) содир этувчи шахслар мавжуд бўлса;

б) қуйидаги омиллар мавжуд бўлганда, хавф даражаси «юқори» деб баҳоланади:

боланинг ҳаёти ёки соғлиғига жиддий таҳдид мавжуд бўлган ҳолда, зудлик билан аралашувни ва ҳимоя қилиш чораларини кўришни талаб қилса;

болаларга нисбатан жисмоний ва жинсий зўравонликлар (маъмурий ҳуқуқбузарлик ёки жиноят аломатлари мавжуд бўлган ҳолатлар) содир этилган бўлса;

ота-она ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар, шунингдек, тарбия, таълим ва соғлиғини сақлаш мажбуриятлари юкланган шахслар томонидан болаларга нисбатан ғамхўрлик кўрсатмаслик ҳолатлари мавжуд бўлса.

11. Руҳий зўравонлик натижасида болаларда кучли стресс ёки депрессия белгиларининг мавжудлиги «Инсон» маркази хулосаси асосида аниқланади. Заруратга кўра, мазкур хулосани қабул қилиш жараёнига «Инсон» маркази томонидан туман тиббиёт бирлашмаси мутахассислари жалб этилиши мумкин.

12. Дастлабки баҳолаш натижаси бўйича боланинг ҳаётига ёки соғлиғига хатар «паст» даражада деб ҳисобланганда, «Инсон» маркази ижтимоий ходими «маҳалла еттилиги»нинг қолган аъзолари, таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари билан биргаликда:

оиладаги вазият ёмонлашувининг олдини олиш, вақтинча юзага келган қийинчиликларни бартараф этиш;

оиланинг эҳтиёжлари асосида ижтимоий, психологик ва ҳуқуқий хизмат кўрсатиш;

болани таълимга жалб қилиш, зарур ҳолларда, тиббий ёрдам олишга кўмаклашиш;

оиланинг салбий одатларга ружу қўйган, ғайриижтимоий хатти-ҳаракатларни содир этишга мойил бўлган ва (ёки) содир этувчи аъзоларига тиббий ва психологик ёрдам кўрсатиш;

оилани мустаҳкамлаш ва қўллаб-қувватлашга, ота-онанинг ота-оналик кўникмаларини ривожлантиришга, болада ҳаётий кўникмаларни шакллантиришга қаратилган дастурларга жалб этиш орқали оиладаги муҳитни яхшилаш ҳамда зўравонлик хавфини бартараф этиш бўйича маҳалла даражасида бошқа ишларни ташкил этади.

Бунда оиладаги ҳолат бир ой давомида кузатиб борилади ва оиланинг эҳтиёжлари асосида ижтимоий хизмат ва ёрдамлар кўрсатилади.

13. Боланинг ҳаётига ёки соғлиғига хавф даражаси «юқори» деб баҳоланганида, «Инсон» маркази ички ишлар органи билан биргаликда боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омилларни зудлик билан бартараф этиш чораларини кўради, шунингдек, боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омилларни бартараф этиш бўйича чоралар кўришга ваколатли бўлган тегишли давлат органларига ёки мансабдор шахсларга мурожаат қилади.

Бунда ички ишлар органи «Инсон» маркази билан биргаликда боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омилларни бартараф этиш бўйича кечиктириб бўлмайдиган қуйидаги чоралардан бирини кўради:

зўравонлик содир этган шахсни қонунда белгиланган тартибда ва асосларда маъмурий йўл билан ушлаб туриш ҳамда процессуал мажбурлов чораларини қўллаш;

зўравонликдан жабрланган бола ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болага ёхуд унинг қонуний вакилига ҳимоя ордерини бериш;

зўравонликдан жабрланган болани ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болани ота-онасидан (уларнинг биридан) ёхуд уни ўз қарамоғига олган бошқа шахслардан олиб қўйиш ва унинг хавфсизлигини таъминлаш.

14. Боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омиллар бартараф этилганидан кейин, «Инсон» маркази зўравонликдан жабрланган боланинг ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган боланинг ҳаётий вазиятини ўн тўрт календарь кун ичида комплекс баҳолашдан ўтказади.

Комплекс баҳолашга масъул давлат органлари ва ташкилотларининг тегишли мутахассислари жалб этилади.

15. Комплекс баҳолаш жараёнида «Инсон» маркази қуйидагиларни ўрганади:

боланинг жисмоний, руҳий, соғлиғи ва хавфсизлиги ҳолати;

болага нисбатан содир этилган зўравонликнинг оқибатлари;

боланинг таълим ва тарбия олиши учун яратилган шароитлар;

боланинг яшаш шароитлари;

бола ва оиланинг эҳтиёжлари;

ота-оналарнинг фарзанд тарбияси борасидаги кўникмалари;

бола ва унга нисбатан зўравонлик содир этган шахс ўртасидаги, шунингдек, оиладаги ва таълим ташкилотидаги ўзаро муносабатлар;

болага нисбатан зўравонлик содир этилишига олиб келган омиллар;

зўравонлик содир этилишига сабаб бўлган бошқа ҳолатлар.

3-боб. Ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш ва уни амалга ошириш тартиби

16. Комплекс баҳолаш натижаларига кўра «Инсон» маркази уч иш куни ичида масъул давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда зўравонликдан жабрланган бола ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган боланинг ҳамда унинг қонуний вакилининг (бундан боланинг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солувчи ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) содир этган қонуний вакиллар мустасно) иштирокида болани ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқади.

17. Ҳимоя қилиш режасида қуйидаги чора-тадбирлар белгиланиши мумкин:

ҳимоя ордерини бериш;

зўравонликдан жабрланган болаларга ва ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болаларга ҳуқуқий, иқтисодий, ижтимоий, психологик, тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатиш;

зўравонликдан жабрланган болаларнинг ҳамда ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болаларнинг оилаларини мустаҳкамлаш ва қўллаб-қувватлаш;

зўравонликдан жабрланган болани ва ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болани ота-онасидан (уларнинг биридан) ёки болани ўз қарамоғига олган бошқа шахслардан боланинг ҳаётига ёхуд соғлиғига бевосита таҳдид мавжуд бўлганда вақтинча олиб қўйиш;

зўравонликдан жабрланган ёки зўравонликка гувоҳ бўлган болаларни «Жабрланувчиларни, гувоҳларни ва жиноят процессининг бошқа иштирокчиларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунида назарда тутилган ҳолларда, жиноят ишини юритиш чоғида ҳимоя қилиш чораларини қўллаш.

18. Ҳимоя ордери ички ишлар органлари томонидан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда берилади ва зўравонликдан жабрланган бола ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болага ёхуд унинг қонуний вакилига «Инсон» маркази ходими иштирокида топширилади.

Зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахсга ҳимоя ордерининг нусхаси берилади ҳамда унга ички ишлар органининг мансабдор шахси ҳимоя ордерининг шартлари ва уни бажармаслик оқибатлари, шунингдек, зўравонлик хулқ-атворини ўзгартириш бўйича тузатиш дастурларидан ўтиш зарурати билан таништиради.

Ҳимоя ордери «Инсон» маркази билан келишилган ҳолда, тегишли ҳудудда зўравонликнинг якка тартибдаги профилактикасини амалга ошириш учун масъул бўлган ички ишлар органининг мансабдор шахси томонидан хавф даражасини баҳолашга асосланган зўравонлик факти ёки унинг содир этилиши таҳдиди аниқланган пайтдан эътиборан йигирма тўрт соат ичида ўттиз кун муддатгача берилади ва расмийлаштирилган пайтдан эътиборан кучга киради.

19. Зўравонликдан жабрланган болага ва ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болага қуйидагиларни ўз ичига оладиган зарур ҳуқуқий, иқтисодий, ижтимоий, психологик, тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатилади:

бола олган, унинг келгуси ривожланишига таъсир кўрсатадиган руҳий ёки жисмоний жароҳатнинг салбий таъсирини камайтириш;

ҳаёт сифатини ошириш ва руҳий-ҳиссий осойишталикни таъминлаш;

хулқ-атворидаги оғишишларнинг ёки оила аъзолари, тенгдошлари билан муносабатларидаги бузилишларнинг олдини олиш ва (ёки) уларнинг оқибатларини бартараф этиш;

соғлиқни тиклаш ва мустаҳкамлаш;

боланинг реабилитациясини ва жамиятдаги, шу жумладан, тенгдошлари гуруҳидаги, оилавий муҳитдаги ижтимоий мослашувини енгиллаштириш;

зўравонлик содир этган шахсдан моддий зарарнинг ўрнини қоплаш ва маънавий зиённи компенсация қилиш бўйича чоралар кўриш;

юридик ёрдам кўрсатиш, ҳуқуқий ахборот ва ҳуқуқий маслаҳатлар бериш;

зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахс билан мулоқотни чеклаш ёки мулоқотга тўсқинлик қилиш;

уларнинг вақтинчалик хавфсизлигини, уларнинг парваришини таъминлаш ва парваришини амалга оширадиган шахсни тайинлаш;

хавфсиз бошпана бериш;

қонунчиликда назарда тутилган бошқа чоралар.

20. Зўравонликдан жабрланган боланинг ва ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган боланинг манфаатларидан келиб чиқиб, унинг оила аъзоларига оилани мустаҳкамлаш ҳамда қўллаб-қувватлаш, шу жумладан, боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омилларни бартараф этиш бўйича масъул давлат органлари ва ташкилотларининг тегишли мутахассислари жалб этилган ҳолда қуйидаги хизматлар кўрсатилади:

зўравонлик содир этганликда айбдор шахснинг ҳиссий барқарорлигини таъминлаш, шунингдек мазкур шахснинг ота-оналик салоҳиятини, ҳаракатлари учун жавобгарлигини ва уларнинг оқибатларини англаб етиши учун ижтимоий, психологик, педагогик жиҳатдан қўллаб-қувватлаш;

болага нисбатан зўравонлик, унинг бола учун оқибатлари ҳамда қонунчиликда белгиланган жавобгарлик тўғрисида ахборот ва маслаҳатлар бериш орқали оила аъзоларининг ҳуқуқий саводхонлигини ошириш;

зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахсда руҳий ҳолат бузилишлари аниқланган тақдирда, белгиланган тартибда психиатрия ёрдамини кўрсатиш;

болага нисбатан зўравонлик содир этилишига билвосита таъсир кўрсатган иқтисодий қийинчиликларни бартараф этиш мақсадида иш қидираётган шахсларга ва ишсиз шахсларга хизматлар кўрсатиш, шу жумладан тадбиркорликка жалб этиш, ўзини ўзи банд қилишни ривожлантиришга доир фаолиятни ташкил этиш, касбга тайёрлашга, қайта тайёрлашга ва малакани оширишга юбориш ҳамда бошқа чоралар кўриш орқали оиланинг молиявий барқарорлигини таъминлашга кўмаклашиш;

болага нисбатан зўравонлик содир этилиши таҳдиди ҳисобга олинган ҳолда, қонунчиликда тақиқланмаган ҳамда хавф омилларини бартараф этишга, оилани мустаҳкамлаш ва қўллаб-қувватлашга қаратилган бошқа хизматларни кўрсатиш.

21. Боланинг ҳаёти ва соғлиғи бевосита хавф остида қолган тақдирда «Инсон» маркази болани ота-онасидан (уларнинг биридан) ёки уни ўз қарамоғига олган бошқа шахслардан зудлик билан олиб қўйишга доир чоралар кўради.

Болани зудлик билан олиб қўйиш фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органининг тегишли ҳужжатига асосан профилактика инспектори иштирокида амалга оширилади.

Бола ота-онасидан (уларнинг биридан) ёки уни ўз қарамоғига олган бошқа шахслардан олиб қўйилганда, «Инсон» маркази Қонуннинг 38-моддасида назарда тутилган жойлаштириш шаклларига жойлаштириш чораларини кўради.

«Инсон» маркази бола олиб қўйилганлиги тўғрисида ўша ҳудуддаги прокурорни хабардор қилади ҳамда етти кун ичида боланинг ота-онасининг ота-оналик ҳуқуқини чеклаш тўғрисида судга даъво билан мурожаат қилади.

4-боб. Ҳимоя қилиш режаси мониторингини амалга ошириш

22. Ҳимоя қилиш режасининг мониторинги бир ой давомида болаларга нисбатан зўравонликнинг олдини олиш бўйича алоҳида чора-тадбирлар самарадорлигини аниқлаш, ҳимоя қилиш режасини қайта кўриб чиқиш ёки унинг амал қилишини тугатиш мақсадида «Инсон» маркази ва ички ишлар органлари томонидан амалга оширилади.

Бунда мониторинг жараёнига болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилишга доир фаолиятни амалга оширувчи бошқа давлат органлари ва ташкилотлари жалб этилиши мумкин.

Ҳимоя қилиш режасини қайта кўриб чиқиш зўравонликдан жабрланган болаларнинг ва ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болаларнинг ҳаётий вазияти ўзгариши муносабати билан амалга оширилади.

23. Мониторинг натижасига кўра «Инсон» марказлари ва ички ишлар органлари томонидан қуйидагилар амалга оширилади:

хатар омиллари мавжуд бўлганда, ҳимоя қилиш режасини қайта кўриб чиқиш;

зўравонлик ҳолати тўлиқ бартараф этилган тақдирда, ҳимоя қилиш режасининг амал қилишини тугатиш.

24. Ҳимоя қилиш режасининг амал қилишини тугатиш учун қуйидагилар асос бўлади:

зўравонлик оқибатлари ёки зўравонлик содир этилиши таҳдиди бартараф этилганлиги;

боланинг ўн саккиз ёшга тўлганлиги;

боланинг вафот этганлиги.

5-боб. Болаларга нисбатан зўравонлик содир этган шахсларга нисбатан қўлланиладиган таъсир чоралари

25. Зўравонлик такроран содир этилишининг олдини олиш ҳамда зўравонликдан жабрланувчининг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида ички ишлар органлари томонидан болага нисбатан зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахснинг хулқ-атворини ўзгартириш юзасидан психологик ва ижтимоий ёрдам кўрсатишга доир чора-тадбирлар амалга оширилади.

26. Болаларга нисбатан зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахсларга қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ қуйидаги таъсир чоралари қўлланилиши мумкин:

тузатиш дастуридан ўтиш;

болаларини олиб қўйиш;

ота-оналик ҳуқуқини чеклаш ёки ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш;

наркология муассасаларида мажбурий даволаниш;

мажбурий тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини тайинлаш;

қонунда белгиланган тартибда жавобгарликка тортиш.

27. Зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахслар ҳақидаги маълумотлар масъул давлат органлари ва ташкилотлари томонидан Қонуннинг 45-моддасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитасининг ягона электрон маълумотлар базасига киритилади.

6-боб. Якунловчи қоидалар

28. Болаларга нисбатан зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахслар «Инсон» марказлари, ички ишлар органлари ва бошқа масъул давлат органлари ва ташкилотларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан юқори турувчи органларга ва (ёки) судга шикоят қилишлари мумкин.

29. Ушбу Низомни қўллаш жараёнида юзага келган низолар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳал этилади.

30. Мазкур Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.

Болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатларини аниқлаш, хабар бериш, зўравонлик хавфи даражасини баҳолаш ва ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқиш

СХЕМАСИ

Босқичлар	Субъектлар	Тадбирлар	Муддатлар
Босқичлар	Субъектлар	Тадбирлар	Муддатлар

1-босқич	Зўравонликдан жабрланган ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болалар ёхуд уларнинг қонуний вакиллари, қариндошлари ёки бошқа шахслар	Зўравонлик ҳолати тўғрисида «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази (кейинги ўринларда — «Инсон» маркази), ички ишлар органлари, шунингдек, болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилишга доир фаолиятни амалга оширувчи давлат органлари ва ташкилотларга мурожаат қилади.	Зўравонлик ҳолати юз берганда
1-босқич			Зўравонлик ҳолати юз берганда

2-босқич	Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилишга доир фаолиятни амалга оширувчи давлат органлари ва ташкилотлар	Зўравонликдан жабрланган болалар ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болалар тўғрисидаги мурожаат келиб тушган ёки фактлар аниқланган тақдирда, белгиланган шаклдаги хабарномани тўлдирган ҳолда бу ҳақида ушбу ҳудуддаги «Инсон» маркази ҳамда ички ишлар органига хабар беради.	Мурожаат келиб тушган ёки фактлар аниқлангандан сўнг дарҳол
2-босқич			Мурожаат келиб тушган ёки фактлар аниқлангандан сўнг дарҳол

3-босқич	«Инсон» маркази, ички ишлар органи	1. Зўравонлик содир этилганлиги факти тўғрисидаги ахборотни олган пайтдан эътиборан зўравонликдан жабрланган боланинг, шунингдек, ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган боланинг ҳаётий вазиятини зудлик билан дастлабки баҳолашдан ўтказади.	1 кун ичида
		2. Дастлабки баҳолаш натижаси бўйича боланинг ҳаётига ёки соғлиғига хавф «паст» даражада деб ҳисобланганда, «маҳалла еттилиги»нинг қолган аъзолари, таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари билан биргаликда оиладаги вазият ёмонлашувининг олдини олиш, вақтинча юзага келган қийинчиликларни бартараф этиш ва зўравонлик хавфини бартараф этиш юзасидан маҳалла даражасида ишларни ташкил этади.
		3. Дастлабки баҳолаш натижасида болага нисбатан зўравонлик ҳолати аниқланмаган ҳолларда, бу тўғрисида хулоса тузади ҳамда хулосани мурожаатчига тақдим этади.	Хулоса тузилган кунда
		4. Боланинг ҳаётига ёки соғлиғига хавф «юқори» даражада деб ҳисобланганда, боланинг ҳаётига ёки соғлиғига бевосита таҳдид солувчи омилларни бартараф этиш бўйича кечиктириб бўлмайдиган чораларни кўради ҳамда боланинг ҳаётий вазиятини комплекс баҳолашдан ўтказади.	14 календарь кун ичида

4-босқич	«Инсон» маркази, болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилишга доир фаолиятни амалга оширувчи давлат органлари ва ташкилотлар	1. Комплекс баҳолаш натижаларига кўра зўравонликдан жабрланган бола ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган боланинг ҳамда унинг қонуний вакилининг (бундан боланинг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солувчи ҳаракатларни (ҳаракатсизликни) содир этган қонуний вакиллар мустасно) иштирокида ҳимоя қилиш режасини ишлаб чиқади.	3 иш куни ичида
4-босқич		2. Ҳимоя қилиш режасида белгиланган чора-тадбирларни амалга оширади.	Ҳимоя қилиш режасида белгиланган муддатларда

НАМУНА

Зўравонликдан жабрланган болалар ёки ўзига нисбатан зўравонлик содир этилиши хавфи остида бўлган болалар тўғрисидаги фактлар аниқланганлиги тўғрисида
ХАБАРНОМА

I. ЮБОРУВЧИ:
1. Ташкилот номи. 2. Ходимнинг Ф.И.О., ва лавозими.			Юборилган вақт ва сана:	Рақам*:
II. ҚАБУЛ ҚИЛУВЧИ:
1. _______________ туман (шаҳар) «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази. 2. Масъул ходимнинг Ф.И.О.
III. ЖАБРЛАНГАН БОЛА ҲАҚИДА МАЪЛУМОТЛАР:
Боланинг Ф.И.О.			Ёши	Жинси:
				□ А	□ Э
IV. ҲОДИСА ҲАҚИДА МАЪЛУМОТЛАР:
Ҳодиса куни/вақти:		Ҳодиса жойи:
Ҳодисанинг қисқа тафсилотлари:






V. ҲОДИСАНИ СОДИР ЭТГАН ШАХС ҲАҚИДА МАЪЛУМОТЛАР:
Ф.И.О:	Манзил:			Телефон рақам
1. Жабрланган бола билан муносабат:	□ ота-она; □ қариндош; □ маҳалладош; □ бошқа бола; □ нотаниш шахс; □ бошқа шахс _________ (кўрсатилади).
2. Болага яқинлиги: □ доимий; □ баъзан; □ яқинлиги йўқ.



VI. БОЛАНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ БЎЙИЧА ҲАРАКАТЛАР ЗАРУРЛИГИНИ АНИҚЛАШ МЕЗОНЛАРИ (саволлар ҳодиса ҳақида хабар берган шахсга берилади)
1. Болани уриш, улоқтириш/туртиш, болага оғир жисмларни отиш.					□
2. Болани бўғиш.					□
3. Болани қасддан иссиқ жисмлар ёки бошқа йўллар билан куйдириш.					□
4. Жинсий зўравонлик белгилари.					□
5. Болага эътиборсизлик/ғамхўрлик кўрсатмасликнинг аниқ белгилари.					□
VII. БОЛА ХАВФСИЗЛИГИНИ ЗУДЛИК БИЛАН ТАЪМИНЛАШ БЎЙИЧА АМАЛГА ОШИРИЛАДИГАН ҲАРАКАТЛАР
1. Болага нисбатан зўравонлик содир этган шахс изоляция қилинган (манзил кўрсатилади).					□
2. Бола хавфсиз жойга жойлаштирилган (манзил, телефон рақами кўрсатилади).					□
3. Бола зўравонликка алоқаси бўлмаган ота ёки она билан бирга бўлса, белгиланади.					□
4. Бошқа муҳим тафсилотлар.					□

* Изоҳ. Хабарномага рақам уни олган «Инсон» ижтимоий хизматлар марказининг Болаларни ижтимоий ҳимоя қилиш шуъбаси ходими томонидан берилади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 14 июлдаги 440-сон қарорига
2-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар

1. Вазирлар Маҳкамасининг «Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2020 йил 4 январдаги 3-сон қарорида:

а) муқаддима қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Ўзбекистон Республикасининг «Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги ва «Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ, шунингдек, хотин-қизлар ва болаларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатлари тазйиқ ва зўравонликдан ишончли ҳимоя қилинишини таъминлаш борасидаги ишлар самарадорлигини ошириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади»;

б) 1-банднинг иккинчи хатбошисидаги «хотин-қизларга» сўзлари «хотин-қизлар ва болаларга» сўзлари билан алмаштирилсин;

в) 1-иловада:

номидаги ва 1-бандидаги «хотин-қизларга» сўзлари «хотин-қизлар ва болаларга» сўзлари билан алмаштирилсин;

3-банд «томонидан» сўзидан олдин «ҳамда вояга етмаганлар масалалари бўйича инспектор-психологлар (кейинги ўринларда инспектор-психолог деб аталади)» сўзлари билан тўлдирилсин;

4-банддаги «хотин-қизларни» сўзлари «хотин-қизлар ва болаларни» сўзлари билан алмаштирилсин;

5-банднинг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«тазйиқ ва зўравонлик жабрланувчиси (унинг қонуний вакили)нинг мурожаати»;

5¹-банддаги «Шахс» сўзи «Жабрланувчи (унинг қонуний вакили)» сўзлари билан алмаштирилсин;

6-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«6. Хотин-қизлар ва болаларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишни амалга оширувчи ваколатли органлар ва ташкилотлар жабрланган хотин-қизлар ва болалар бўйича маълумотга эга бўлгач ушбу Низомга 3-иловага мувофиқ шаклдаги хабарномани дарҳол ички ишлар органларига тақдим этади»;

8-банд «хотин-қизлар» сўзларидан кейин «ва болалар» сўзлари билан тўлдирилсин;

9-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«9. Ички ишлар органларининг навбатчилик қисмида белгиланган тартибда қайд этилган мурожаатлар ва хабарлар дарҳол профилактика инспекторига ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторга ҳамда «Инсон» ижтимоий хизматлар марказига, шунингдек, ҳолат таълим ташкилотлари ҳудудида содир этилган бўлса, инспектор-психологларга тақдим этилади.

ЯИДХП орқали юборилган мурожаатлар профилактика инспектори ва инспектор-психологнинг планшетига ҳамда «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя ахборот тизимига» автоматик тарзда юборилади»;

10-банд «Профилактика инспектори ҳамда хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор» сўзлари «Профилактика инспектори, хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор ва инспектор-психолог» сўзлари билан алмаштирилсин;

11-бандда:

биринчи хатбошидаги «Профилактика инспектори ҳамда хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор» сўзлари «Профилактика инспектори, хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор ва инспектор-психолог» сўзлари билан алмаштирилсин;

қуйидаги мазмундаги учинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Бунда ҳимоя ордери зўравонликдан жабрланувчи болага ёки унинг қонуний вакилига «Инсон» ижтимоий хизматлар маркази (кейинги ўринларда — «Инсон» маркази) ходими иштирокида топширилади»;

учинчи — бешинчи хатбошилар тегишлича тўртинчи — олтинчи хатбошилар деб ҳисоблансин;

тўртинчи хатбоши «жабрланувчининг» сўзидан кейин «(унинг қонуний вакилининг)» сўзлари билан тўлдирилсин;

бешинчи хатбоши «фуқаролар йиғини раиси ва маҳалладаги хотин-қизлар фаоли» сўзлари «фуқаролар йиғини раиси, маҳалладаги хотин-қизлар фаоли ва ижтимоий ходим» сўзлари билан алмаштирилсин;

12-бандда:

биринчи хатбоши «суд томонидан» сўзларидан кейин «муомала лаёқати чекланган ёки» сўзлари билан тўлдирилсин;

иккинчи хатбоши «профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор» сўзларидан кейин «ёхуд инспектор-психолог» сўзлари билан тўлдирилсин;

13-банднинг биринчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«13. Ҳимоя ордери жабрланувчи (шу жумладан унинг қонуний вакили) ҳамда зўравонлик содир этган шахс иштирокида профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор томонидан планшет ёрдамида электрон шаклда расмийлаштирилади. Бунда зўравонлик содир этган шахс ўн олти ёшга тўлмаган ҳолларда ҳимоя ордери берилмайди»;

14-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«14. Электрон шаклда расмийлаштирилган ҳимоя ордери жабрланувчи (унинг қонуний вакили) ҳамда зўравонлик содир этган шахсга юборилади.

Жабрланувчи ёки зўравонлик содир этган шахсга ҳимоя ордерини электрон шаклда юборишнинг имкони бўлмаганда ёки уларнинг (шу жумладан жабрланувчининг қонуний вакили) талабига асосан ҳимоя ордерининг чоп этилган қоғоз нусхаси ҳам тақдим этилиши мумкин.

Зўравонлик содир этган шахс ҳимоя ордерини олиш тўғрисидаги тегишли ҳужжатни имзолашни рад этган тақдирда, ҳимоя ордерини топшираётган ички ишлар органининг мансабдор шахси томонидан холислар иштирокида далолатнома тузилади»;

16-банд «Профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор» сўзларидан кейин «ёхуд инспектор-психолог» сўзлари билан тўлдирилсин;

18-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«18. Ҳимоя ордерида қуйидаги чекловлар назарда тутилиши мумкин:

тазйиқ ўтказишни ва зўравонлик содир этишни тақиқлаш;

тазйиқ ўтказган ёки зўравонлик содир этган ёхуд уни содир этишга мойил бўлган шахснинг жабрланувчилар билан алоқасини тақиқлаш (иш жойларида ва таълим муассасаларида тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчининг тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахс билан билвосита алоқасига йўл қўйилади);

тазйиқ ўтказилган ва зўравонлик содир этилган тақдирда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчининг ҳамда тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахснинг бир хонада ёки транспорт воситасида (болаларга нисбатан зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахс учун) бирга бўлишини тақиқлаш;

тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахснинг зиммасига тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчини даволаш, унга маслаҳат бериш, уни тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларга ёрдам кўрсатиш бўйича махсус марказга жойлаштириш учун харажатларнинг, етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаш, шунингдек, маънавий зиённи компенсация қилиш мажбуриятини юклаш;

зўравонлик содир этган шахснинг қуролни (бундан хизмат қуроли мустасно) сақлаш ва олиб юриш ҳуқуқини ҳимоя ордерининг амал қилиши ёки унда кўрсатилган муддат даврида чеклаш ёхуд тақиқлаш, шунингдек, қурол сотиб олиш учун рухсатнома олишга доир ҳуқуқини тақиқлаш.

Ҳимоя ордерида қонунчилик ҳужжатларида белгиланмаган бошқа чекловларни назарда тутиш тақиқланади.»;

қуйидаги мазмундаги 18¹-банд билан тўлдирилсин:

«18¹. Ҳимоя ордерининг амал қилиш муддатини узайтириш тўғрисидаги масалани ҳал қилишда суд вояга етмаган шахсга нисбатан зўравонлик содир этган шахсга ушбу Низомнинг 18-бандида назарда тутилган чекловлардан ташқари қуйидаги чекловларни қўллашга ҳақли:

зўравонлик содир этган шахснинг муайян жойларга боришини тақиқлаш;

наркологик касалликдан амбулатория ёки стационар шароитларда даволаниш каби мажбуриятлардан бирини ёки бир нечтасини зўравонлик содир этган шахснинг зиммасига юклатиш;

зўравонлик содир этган шахснинг зўравонликдан жабрланувчи яшайдиган уй-жой майдонидан ёки агар бир хонадонда доимий яшаса унинг бир қисмидан фойдаланиш, жабрланувчининг ўқиш ёки иш жойига ёхуд у жойлашган бошқа жойларга яқинлашиш ҳуқуқини вақтинчалик чеклаш»;

19-банддаги «Тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган» сўзлари «Зўравонлик содир этган» сўзлари билан алмаштирилсин;

20 ва 21-бандлар қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«20. Профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор ёхуд инспектор-психолог ҳимоя ордерини расмийлаштиришда хотин-қизлар ва болаларга нисбатан ўтказилган тазйиқ ва зўравонлик ҳолатидан келиб чиққан ҳолда зўравонлик содир этган шахсга ушбу Низомнинг 18-бандида белгиланган битта ёки бир нечта чекловни бир вақтнинг ўзида қўллаши мумкин.

21. Ҳимоя ордери амал қилиш даврида:

а) профилактика инспекторлари ҳамда хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор:

тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш, шу жумладан уларнинг сабабларини ҳамда шарт-шароитларини аниқлаш ва бартараф этиш чораларини кўради;

зўравонликдан жабрланувчи ҳамда тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахс бир жойда ишласа ёхуд ўқиса, жабрланувчига ҳимоя ордери берилганидан кейин бир иш куни ичида зўравонликдан жабрланувчининг иш ёки ўқиш жойига, агар тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёхуд уни содир этишга мойил бўлган шахс ташкилот раҳбари бўлса, юқори турувчи органга, зўравонликдан жабрланувчи ва зўравонлик содир этган ёхуд уни содир этишга мойил бўлган шахс ўртасидаги бевосита алоқани тақиқлаш тўғрисида тақдимнома юборади;

хотин-қизлар ва болаларга тазйиқ ўтказаётган ва уларга нисбатан зўравонлик содир этган шахслар билан мунтазам асосда профилактика ишларини олиб боради;

зўравонлик содир этган шахсни тузатиш дастуридан ўтказиш чораларини кўради;

ҳимоя ордери талабларининг ижроси устидан назорат қилади ҳамда унинг талабларини бузган зўравонлик содир этган шахсларни жавобгарликка тортиш юзасидан ўз ваколатлари доирасида чоралар кўради;

б) меҳнат органлари:

зўравонликдан жабрланувчи таълим олаётган ёки ишлаётган ташкилот раҳбари томонидан тақдимнома олганидан кейин уч иш куни ичида зўравонликдан жабрланувчи ҳамда тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёки уни содир этишга мойил бўлган шахс ўртасидаги бевосита алоқани бартараф этишга қаратилган чора-тадбирлар амалга оширилишини таъминлайди;

хотин-қизлар ва болаларга нисбатан иш жойида тазйиқ ва зўравонлик ўтказилган ҳолларда, бундай ҳолларга йўл қўймасликка қаратилган, шунингдек, хотин-қизлар ва болалар билан ўзаро муносабатлар маданиятини ошириш бўйича ташкилотларда профилактика тадбирларини ўтказади;

ҳимоя ордери талабларига риоя этмаслик ҳолатлари аниқлаган тақдирда бу ҳақда профилактика инспекторига ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторга ёхуд инспектор-психолог хабар беради;

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчи ишлаётган ёки таълим олаётган ташкилот раҳбари тақдимномани олганидан кейин уч иш куни ичида жабрланувчи ҳамда тазйиқ ўтказган ва (ёки) зўравонлик содир этган ёхуд уларни содир этишга мойил бўлган шахс ўртасидаги бевосита алоқани бартараф этишга қаратилган ҳаракатларни амалга оширади;

в) таълимни давлат томонидан бошқариш органлари ҳамда таълим муассасалари:

тақдимнома олганидан кейин уч иш куни ичида зўравонликдан жабрланувчи ҳамда зўравонлик содир этган шахс ўртасидаги бевосита алоқани бартараф этишга қаратилган чора-тадбирларни кўради;

таълим муассасаларида таҳсил олувчилар орасидан хотин-қизлар ва болаларга нисбатан тазйиқ ўтказиш ва зўравонлик содир этишга мойил шахслар аниқланганда уларнинг хулқ-атворини тузатиш, шунингдек, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланганларини ижтимоий реабилитация қилиш ҳамда мослаштириш чора-тадбирларни амалга оширади;

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланганларнинг таълим муассасаларида бўш вақтни мазмунли ўтказишини таъминлаш мақсадида тадбирлар ташкил этади;

ҳимоя ордери талабларига риоя этмаслик ҳолатлари аниқланган тақдирда бу ҳақда профилактика инспекторига ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторга ёхуд инспектор-психолог хабар беради;

г) давлат соғлиқни сақлаш тизимини бошқариш органлари ва соғлиқни сақлаш муассасалари:

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларга биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш чора-тадбирларини амалга оширади;

д) Ўзбекистон Республикаси Оила ва хотин-қизлар қўмитасининг ҳудудий бўлинмалари:

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига олиб келадиган сабаблар ҳамда шарт-шароитларни аниқлаш ва бартараф этиш юзасидан амалий чоралар кўради;

жабрланувчини ижтимоий реабилитация қилиш ҳамда бузилган ҳуқуқларини тиклаш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга оширади;

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ўтказганлиги ва зўравонлик содир этганлиги учун профилактик ҳисобда турадиган шахслар билан низоли вазиятларни профилактика қилиш, тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш чораларини кўради;

хотин-қизларни реабилитация қилиш ва мослаштириш марказларида ижтимоий реабилитация қилишга ҳамда ўз жонига қасд қилишнинг олдини олишга доир тадбирлар ўтказади;

е) фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва маҳаллалардаги хотин-қизлар фаоллари:

хотин-қизлар ва болаларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишга доир тадбирларни амалга оширишда давлат органларига кўмаклашади;

хотин-қизлар ва болаларга тазйиқ ўтказаётган ва уларга нисбатан зўравонлик содир этган шахслар билан олиб бориладиган профилактика ишларида қатнашади;

ҳимоя ордерининг амал қилиш муддати мобайнида тегишли ҳудудда истиқомат қилувчи зўравонликни содир этган шахс, шунингдек, жабрланувчи билан келгусида бундай ҳолларнинг олдини олиш мақсадида маҳалла фаоллари иштирокида суҳбатлар ўтказади;

бу ҳақда профилактика инспекторига ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторга ёхуд инспектор-психолог хабар беради»;

22-банд «профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспектор» сўзларидан кейин «ёхуд инспектор-психолог» сўзлари билан тўлдирилсин;

23-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«23. Ҳимоя ордери амал қилиши даврида хавф бартараф этилмаган бўлса, ҳимоя ордерининг амал қилиш муддати жабрланувчи (унинг қонуний вакили)нинг аризасига кўра бир йилгача муддатга жиноят ишлари бўйича суд томонидан узайтирилиши мумкин.

Бунда болага берилган ҳимоя ордерининг амал қилиш муддати зўравонликдан жабрланувчи ўн саккиз ёшга тўлгач тугаши ҳисобга олинган ҳолда узайтирилади»;

24-банд «зўравонликдан жабрланувчи» сўзларидан кейин «(унинг қонуний вакили)нинг» сўзлари билан тўлдирилсин;

28-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«28. Ўн саккиз ёшга тўлмаган, шунингдек, суд томонидан муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топилган тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчига ҳимоя ордерини бериш ҳамда уни узайтириш тўғрисидаги ариза қонуний вакили, васийлик ёки ҳомийлик органининг вакили ҳозирлигида кўриб чиқилади»;

32-банд «Профилактика инспекторлари ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторлар» сўзларидан кейин «ёхуд инспектор-психологлар» сўзлари билан тўлдирилсин;

36-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«36. Хотин-қизлар ва болаларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш чора-тадбирларини молиялаштириш «Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 31-моддасида ҳамда «Болаларни зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 46-моддасида белгиланган тартибда амалга оширилади»;

1-иловада:

«Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan xotin-qizlarni hisobga olish yagona axborot tizimi» жумласи «Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar va bolalarni hisobga olish yagona axborot tizimi» жумласи билан алмаштирилсин;

«Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar uchun himoya orderi» жумласи «Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar va bolalar uchun himoya orderi» жумласи билан алмаштирилсин;

«Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar toʻgʻrisida maʼlumot» жумласи «Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar va bolalar toʻgʻrisida maʼlumot» жумласи билан алмаштирилсин;

2-иловада:

1-босқич позициясида:

«Субъектлар» устуни «хотин-қизлар» сўзларидан кейин «ва болалар (уларнинг қонуний вакиллари)» сўзлари билан тўлдирилсин;

«Тадбирлар» устуни «Хотин-қизлар» сўзларидан кейин «ва болалар (уларнинг қонуний вакиллари)» сўзлари билан тўлдирилсин;

2-босқичнинг «Тадбирлар» устуни 2-банди «профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторига» сўзларидан кейин «ёхуд инспектор-психологга» сўзлари билан тўлдирилсин;

3-босқич позицияси «Тадбирлар» устунининг 1-банди учинчи хатбошисидаги «фуқаролар йиғини раиси ва маҳалладаги хотин-қизлар фаоли» сўзлари «фуқаролар йиғини раиси, маҳалладаги хотин-қизлар фаоли ва ижтимоий ходим» сўзлари билан алмаштирилсин;

5-босқич позицияси «Тадбирлар» устунидаги «хотин-қизларни» сўзлари «хотин-қизлар ва болаларни» сўзлари билан алмаштирилсин;

6-босқичнинг «Тадбирлар» устуни 2-банди «профилактика инспектори ёки хотин-қизлар масалалари бўйича инспекторига» сўзларидан кейин «ёхуд инспектор-психологга» сўзлари билан тўлдирилсин;

7-босқич позицияси «Тадбирлар» устунидаги «Хотин-қизларга» сўзлари «Хотин-қизлар ва болаларга» сўзлари билан алмаштирилсин;

4-илованинг номидаги «хотин-қизларга» сўзлари «хотин-қизлар ва болаларга» сўзлари билан алмаштирилсин;

г) 2-иловада:

2-бандда:

иккинчи хатбоши қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган ёки содир этишга мойил бўлган шахс — хотин-қизларга нисбатан жисмоний, руҳий, жинсий ёки иқтисодий таъсир ўтказиш ёки бундай таъсир ўтказиш билан таҳдид қилишга, болаларга нисбатан жисмоний, жинсий, руҳий таъсир ўтказиш ёки бундай таъсир ўтказиш билан таҳдид қилиш, ғамхўрлик кўрсатмаслик, эксплуатация қилиш ва таъқиб этиш (буллинг)га қаратилган ҳаракат ёки ҳаракатсизлик қилган шахс»;

тўртинчи хатбоши қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«тузатиш дастуридан ўтувчи шахс — хотин-қизлар ва болаларга нисбатан жисмоний, руҳий, жинсий, иқтисодий, ғамхўрлик кўрсатмаслик, эксплуатация қилиш ва таъқиб этиш (буллинг) каби зўравонликларни содир этган ҳамда зўравонлик содир этишга мойил бўлган шахс»;

3-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«3. Тузатиш дастури зўравонлик содир этган ёки содир этишга мойил бўлган шахснинг (кейинги ўринларда зўравонлик содир этган шахс деб аталади) хотин-қизлар ва болаларга нисбатан зўравонлигининг олдини олиш ва уларнинг тажовузкор хулқ-атворини ижобий томонга ўзгартириш юзасидан психологик ва ижтимоий ёрдам кўрсатишга доир чора-тадбирлар амалга ошириш ҳамда унинг ғайриижтимоий хатти-ҳаракатларини мустақил назорат қилишга кўмаклашиш орқали хотин-қизлар ва болаларга нисбатан зўравонлик такроран содир этилишининг олдини олиш ҳамда зўравонликдан жабрланувчининг хавфсизлигини таъминлаш мақсадида амалга оширилади»;

4-банднинг иккинчи ва учинчи хатбошиларидаги «хотин-қизларга» сўзлари «хотин-қизлар ва болаларга» сўзлари билан алмаштирилсин.

2. Вазирлар Маҳкамасининг «Хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг болаларини Ўзбекистон Республикасига қайтариш тартибини такомиллаштириш тўғрисида» 2020 йил 7 январдаги 6-сон қарорида:

а) 2-банднинг иккинчи ва учинчи хатбошилари «Ички ишлар вазирлиги» сўзларидан кейин «ва Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги» сўзлари билан тўлдирилсин;

б) иловада:

3-банд «Ички ишлар вазирлиги,» сўзларидан кейин «Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги,» сўзлари билан тўлдирилсин;

7-банд «бош бошқармасига» сўзларидан кейин «ва Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)га» сўзлари билан тўлдирилсин;

8-банд «келиб тушган вақтдан бошлаб,» сўзларидан кейин «Агентлик ва унинг ҳудудий бўлинмалари билан биргаликда» сўзлари билан тўлдирилсин;

9-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«9. Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бош бошқармаси ва унинг ҳудудий бўлинмалари Агентликнинг ҳудудий бўлинмалари билан биргаликда қайтарилиши лозим бўлган бола тўғрисида фуқаролар йиғинидан, доимий ёки вақтинча яшаганлиги, яқин қариндошлари, ота-онаси тўғрисида, ФҲДЁ органларидан туғилганлик гувоҳномаси, халқ таълими бўлимидан ўқиган таълим муассасаси тўғрисидаги маълумотлар олинишини таъминлайди»;

11-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«11. Барча маълумотлар тўплангандан сўнг:

3 ёшдан катта болаларни олиб келиш учун Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги раҳбарияти ва Агентлик раҳбариятининг тегишли кўрсатмасига асосан ички ишлар органлари ва Агентлик ҳудудий бўлинмалари масъул ходимларига;

3 ёшга тўлмаган болаларни олиб келиш бўйича Ички ишлар вазирлиги, Агентлик ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги раҳбариятининг тегишли кўрсатмасига асосан ички ишлар, Агентлик ҳудудий бўлинмалари ва соғлиқни сақлаш органлари масъул ходимларига шу куннинг ўзида хизмат сафари гувоҳномаси расмийлаштирилади ҳамда болаларни қайтариш учун ушбу болалар ушлаб турилган давлатга хизмат сафарига юборилади»;

12-банд «ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бўлинмалари» сўзларидан кейин «ва Агентликнинг ҳудудий бўлинмалари» сўзлари билан тўлдирилсин;

13-банд «ички ишлар» сўзларидан кейин «, Агентлик» сўзи билан тўлдирилсин;

16-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«16. Хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болалар олиб келингандан сўнг доимий яшаш жойи бўйича Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Тошкент шаҳар ва Тошкент вилояти ички ишлар бош бошқармалари, вилоятлар ички ишлар бошқармалари Агентлик ҳудудий бўлинмалари билан биргаликда уларни ота-оналари ёки уларнинг ўрнини босувчи шахсларга қайтариш, муқобил жойлаштириш шаклларига ёхуд Ички ишлар органларининг вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига (кейинги ўринларда вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш маркази деб аталади) қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жойлаштириш чораларини кўради»;

иловада:

2-босқич позициясининг «Бажариш механизми» устуни «бош бошқармасига» сўзларидан кейин «ва Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик)га» сўзлари билан тўлдирилсин;

3-босқич позициясининг «Субъект» устуни «бош бошқармаси» сўзларидан кейин «Агентлик ва унинг ҳудудий бўлинмалари» сўзлари билан тўлдирилсин;

4-босқич позициясида:

«Субъект» устуни «Ички ишлар вазирлиги» сўзларидан кейин «Агентлик,» сўзи билан тўлдирилсин;

«Бажариш механизми» устунининг 1-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«1. Барча маълумотлар тўплангандан сўнг Ички ишлар вазирлиги, Агентлик ҳамда Соғлиқни сақлаш вазирлиги раҳбарияти тегишли кўрсатмасига асосан хизмат сафари гувоҳномаси расмийлаштиради»;

5-босқич позициясида:

«Субъект» устунидаги «Ички ишлар вазирлиги Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бош бошқармаси» сўзлари «Ички ишлар органлари, Агентлик ва унинг ҳудудий бўлинмалари» сўзлари билан алмаштирилсин;

«Бажариш механизми» устуни қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Хорижда ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болалар олиб келингандан сўнг доимий яшаш жойи бўйича уларни ота-оналари ёки уларнинг ўрнини босувчи шахсларга қайтариш, муқобил жойлаштириш шаклларига ёхуд Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жойлаштириш чораларини кўради».

3. Вазирлар Маҳкамасининг «Тазйиқ ва зўравонликка учраган хотин-қизлар ва уларнинг вояга етмаган фарзандларига ижтимоий хизматларни кўрсатиш тизимини йўлга қўйиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 25 июндаги 354-сон қарорида:

а) 1-бандда:

учинчи хатбошидаги «туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлимларининг» сўзлари «шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналарнинг» сўзлари билан алмаштирилсин;

тўртинчи хатбошидаги «туман (шаҳар) марказий шифохоналари шошилинч қабул бўлимида» сўзлари «шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналарда» сўзлари билан алмаштирилсин;

б) 4-банднинг иккинчи хатбошисидаги «Туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлимларида» сўзлари «Шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналарда» сўзлари билан алмаштирилсин;

в) 6-бандда «туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлимларида» сўзлари «шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналарда» сўзлари билан алмаштирилсин;

г) 1-иловада:

2-бандда:

учинчи хатбоши қуйидаги мазмундаги иккинчи жумла билан тўлдирилсин:

«Бунда тиббиёт муассасалари масъуллари зўравонликдан жабрланиб, шошилинч тиббий хизмат кўрсатувчи соғлиқни сақлаш муассасаларига мурожаат қилган хотин-қизлар ҳақида ички ишлар органлари навбатчилик қисмининг «102» телефон рақами билан бирга 1146 қисқа рақамли «ишонч телефони»га ҳам хабар беришлари лозим»;

қуйидаги мазмундаги бешинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатлари ҳақида хабар берган учинчи шахслар ҳақидаги маълумотлар давлат органлари ва ташкилотлари томонидан сир тутилиши таъминланади»;

6-банд «вақтинчалик бошпана (шелтер)» сўзларидан кейин «озиқ-овқат ва шахсий гигиена воситалари билан таъминлаш,» сўзлари билан тўлдирилсин;

8-банднинг учинчи хатбошисидаги «туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлимларининг» сўзлари «шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналарнинг» сўзлари билан алмаштирилсин;

11-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«11. Мурожаат бўйича:

а) 24 соат ичида профилактика инспектори:

хотин-қизларга ҳимоя ордерини расмийлаштириш ҳамда заруратга кўра уларни бирламчи кўмак хоналарига жойлаштириш учун тегишли далолатномани расмийлаштириш чораларини кўради;

тазйиқ ва зўравонликни содир этган шахс билан суҳбат ўтказади;

б) бир иш куни ичида ижтимоий ходим хотин-қизлар ва уларнинг вояга етмаган фарзандларининг ҳолатини дастлабки тарзда баҳолайди ҳамда зарур ҳолларда уларнинг розилиги асосида бирламчи кўмак хонасига жойлаштиради.

Бунда хотин-қизлар ва уларнинг вояга етмаган фарзандлари профилактика инспектори томонидан бирламчи кўмак хонасига жойлаштирилганда, ижтимоий ходим 24 соат ичида уларнинг ҳолатини дастлабки тарзда баҳолаш чораларини кўради»;

20-банд «хотин-қизлар» сўзларидан кейин «ва уларнинг вояга етмаган фарзандлари» сўзлари билан тўлдирилсин;

21-бандда:

биринчи хатбоши «хотин-қизлар» сўзларидан кейин «ва уларнинг вояга етмаган фарзандлари» сўзлари билан тўлдирилсин;

саккизинчи хатбоши «Мазкур бандда назарда тутилган касалликлар аниқланган хотин-қизлар» сўзларидан кейин «ва уларнинг вояга етмаган фарзандлари» сўзлари билан тўлдирилсин;

тўққизинчи хатбоши қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Хотин-қизлар ва уларнинг вояга етмаган фарзандларида мазкур бандда назарда тутилган касалликлар аниқланмаган тақдирда, шошилинч қабул бўлими тиббий хулоса расмийлаштиради ҳамда «Инсон» марказларига тақдим этади»;

иловада:

1-босқич «Тадбирлар» устунидаги «туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлимларининг» сўзлари «шошилинч қабул бўлимлари мавжуд шифохоналарнинг» сўзлари билан алмаштирилсин;

5-босқич қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

6-босқич «Масъуллар» устунидаги «Туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлими» сўзлари «Шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналар» сўзлари билан алмаштирилсин;

д) 2-илованинг номидаги «Туман (шаҳар) марказий шифохоналарининг шошилинч қабул бўлимларида» сўзлари «Шошилинч қабул бўлими мавжуд шифохоналарда» сўзлари билан алмаштирилсин.

4. Вазирлар Маҳкамасининг «Ногиронлиги бўлган болалар учун кундузги парвариш хизматини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2025 йил 27 февралдаги 126-сон қарорининг 10¹-банди чиқариб ташлансин.

5. Вазирлар Маҳкамасининг «Автотранспорт воситаларини ногиронлиги бўлган шахслар эҳтиёжларига мослаштириш харажатларини қоплаш бўйича давлат хизматини кўрсатишнинг маъмурий регламентини тасдиқлаш тўғрисида» 2025 йил 18 июндаги 377-сон қарорига 2-илованинг 4-банди «б» кичик банди чиқариб ташлансин.

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 14.07.2025 й., 09/25/440/0656-сон)