1.02.00.00.00 Давлат бошқаруви асослари / 02.03.00.00 Республика давлат бошқаруви органлари ва хўжалик бошқаруви органлари / 02.03.01.00 Умумий масалалар]
[ТСЗ:
1.Давлат ва жамият қурилиши / Давлат ҳокимияти органлари. Давлат ва хўжалик бошқаруви органлари]
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарори
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг очиқ реестрини юритиш чора-тадбирлари тўғрисида
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Янги Ўзбекистон маъмурий ислоҳотлари доирасида республика ижро этувчи ҳокимият органлари фаолиятини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2022 йил 21 декабрдаги ПҚ-447-сон қарори ижросини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг очиқ реестрини юритиш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:
республика ижро этувчи ҳокимият органларининг функциялари тўғрисидаги маълумотларни Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг очиқ реестрига (кейинги ўринларда — реестр) киритиш, ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, ундан маълумотларни чиқариб ташлаш;
реестрга киритиладиган республика ижро этувчи ҳокимият органларининг функциялари тўғрисидаги маълумотларнинг манбалари ва турлари;
республика ижро этувчи ҳокимият органларининг функциялари паспортини шакллантириш;
ваколатли орган ва республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари.
[ОКОЗ:
1.02.00.00.00 Давлат бошқаруви асослари / 02.03.00.00 Республика давлат бошқаруви органлари ва хўжалик бошқаруви органлари / 02.03.02.00 Вазирликлар;
2.12.00.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш / 12.04.00.00 Ахборотлаштириш. Ахборот тизимлари, технологиялари ва уларни таъминлаш воситалари / 12.04.02.00 Ахборот тизимлари, технологиялари ва уларни таъминлаш воситалари]
2. Белгилансинки, реестр Адлия вазирлиги томонидан «Давлат функциялари» автоматлаштирилган онлайн ахборот тизимига республика ижро этувчи ҳокимият органлари функциялари тўғрисидаги маълумотларни киритиш ҳамда ушбу маълумотларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ёки уларни чиқариб ташлаш орқали шакллантирилади ва юритилади.
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 25 январдаги ПФ-14-сон Фармони билан тасдиқланган Республика ижро этувчи ҳокимият органлари — вазирликлар, қўмиталар, агентликлар ва инспекцияларнинг ягона рўйхатидаги республика ижро этувчи ҳокимият органлари:
икки ой муддатда Адлия вазирлиги билан биргаликда ўзларининг функцияларини реестрга киритиш учун зарур чораларни кўрсин;
2025 йил 15 февралга қадар ахборот хавфсизлиги талабларига риоя этган ҳолда, функциялар доирасида фойдаланилаётган ахборот тизимларининг «Давлат функциялари» автоматлаштирилган онлайн ахборот тизими билан интеграция қилинишини таъминласин;
2025 йил 1 мартга қадар Адлия вазирлиги билан биргаликда ўзларининг функциялари белгиланган қонунчилик ҳужжатларини тўлиқ хатловдан ўтказсин, хатлов натижасида аниқланган функцияларни ўз низомларида белгиланган тартибда назарда тутиш ҳамда ўз аҳамиятини йўқотган функцияларни бекор қилиш юзасидан таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин.
Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг биринчи раҳбарлари ушбу бандда назарда тутилган чора-тадбирларнинг ўз вақтида ва сифатли амалга оширилиши учун шахсан жавобгар эканликлари белгилаб қўйилсин.
4. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосарлари зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2024 йил 29 ноябрь,
796-сон
Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 29 ноябрдаги 796-сон қарорига ИЛОВА
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функциялари очиқ реестрини юритиш тартиби тўғрисида
НИЗОМ
1-боб. Умумий қоидалар
[ОКОЗ:
1.02.00.00.00 Давлат бошқаруви асослари / 02.03.00.00 Республика давлат бошқаруви органлари ва хўжалик бошқаруви органлари / 02.03.01.00 Умумий масалалар]
1. Ушбу Низом республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг очиқ реестрини (кейинги ўринларда — Реестр) юритиш тартибини белгилайди.
Мазкур Низом талаблари маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг очиқ реестрини юритишга ҳам татбиқ этилади.
2. Мазкур Низомда қуйидаги тушунчалардан фойдаланилади:
республика ижро этувчи ҳокимият органи — вазирликлар, қўмиталар, агентликлар ва инспекциялар;
республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органининг функцияси (кейинги ўринларда — функция) — норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органи зиммасига юкланган вазифаларни амалга ошириш учун зарур бўлган фаолият йўналишлари;
функциянинг паспорти — функцияни амалга оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмлари, молиявий-иқтисодий ва кадрлар ресурслари билан таъминланганлик ҳолати бўйича маълумотларни ўз ичига олган ахборот.
3. Реестрни юритишнинг асосий мақсади республика ижро этувчи ҳокимият органларининг функцияларини тизимлаштириш, мониторинг қилиш ва улар тўғрисидаги маълумотларнинг ягона очиқ электрон ахборот базасини шакллантириш, шунингдек, уларнинг фаолияти самарадорлиги ҳамда натижадорлигини ошириш бўйича таъсирчан чораларни белгилаш ҳисобланади.
[ОКОЗ:
1.02.00.00.00 Давлат бошқаруви асослари / 02.03.00.00 Республика давлат бошқаруви органлари ва хўжалик бошқаруви органлари / 02.03.02.00 Вазирликлар]
4. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги Реестрни шакллантириш ва юритиш соҳасидаги ваколатли орган (кейинги ўринларда — ваколатли орган) ҳисобланади.
5. Реестр ваколатли орган томонидан «Давлат функциялари» автоматлаштирилган онлайн ахборот тизими (кейинги ўринларда — ахборот тизими) орқали шакллантирилади ва юритилади.
[ОКОЗ:
1.12.00.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш / 12.03.00.00 Ахборот ресурслари. Ахборот ресурсларидан фойдаланиш / 12.03.05.00 Фойдаланиш чекланган ахборот / 12.03.05.01 Давлат сири]
6. Реестрдаги маълумотлар танишиб чиқиш учун очиқ ҳисобланади. Бунда давлат сири ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотлар Реестрга киритилмайди.
[ОКОЗ:
1.07.00.00.00 Молия ва кредит тўғрисидаги қонунчилик. Банк фаолияти / 07.05.00.00 Республика бюджети / 07.05.01.00 Умумий қоидалар]
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан ҳар йили Ўзбекистон Республикаси республика бюджетидан республика ижро этувчи ҳокимият органларига ажратиладиган маблағларнинг чекланган миқдорларини белгилашда Реестрда белгиланган функциялар мезон сифатида инобатга олинади.
7. Реестр давлат тилида юритилади.
8. Республика ижро этувчи ҳокимият органларида стратегик режалаштириш ва методология бўлинмалари (лавозимлари) функцияга оид маълумотларни Реестрга киритиш учун масъул ҳисобланади.
1.12.00.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш / 12.04.00.00 Ахборотлаштириш. Ахборот тизимлари, технологиялари ва уларни таъминлаш воситалари / 12.04.02.00 Ахборот тизимлари, технологиялари ва уларни таъминлаш воситалари]
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари белгиланган тартибда Реестрга маълумотларни киритишга масъул бўлган ходимни (ходимларни) белгилайдилар, уларни «Электрон ҳукумат» тизими фойдаланувчиларини идентификациялашнинг ягона ахборот тизимида (id.gov.uz) рўйхатдан ўтказади.
9. Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг биринчи раҳбарлари Реестрга киритиладиган маълумотларнинг ваколатли органга ўз вақтида, тўлиқ ва тўғри тақдим қилиниши учун шахсан жавобгар ҳисобланади.
10. Реестр ушбу Низомга иловага мувофиқ схема бўйича шакллантирилади ва юритилади.
2-боб. Реестрга киритиладиган маълумотларнинг манбалари ва турлари
11. Реестр республика ижро этувчи ҳокимият органларининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда назарда тутилган функциялари тўғрисидаги маълумотлар асосида шакллантирилади.
функцияни амалга ошириш юкланган республика ижро этувчи ҳокимият органининг расмий номи ва даражаси (марказий аппарат, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар, туман (шаҳар) бўлинмалари ва бошқалар);
республика ижро этувчи ҳокимият органининг функцияни амалга оширишга масъул таркибий бўлинмасининг номи ва функцияни амалга ошириш учун ажратилган штатлар сони;
функцияни амалга ошириш механизми;
функцияни амалга оширишга йўналтириладиган маблағларнинг миқдори ва уларни ўзлаштириш фоизи;
юкланган функция ижроси юзасидан республика ижро этувчи ҳокимият органи томонидан амалга оширилган ишлар тўғрисидаги маълумот;
функциянинг хусусий секторга ўтказилганлиги ёки ўтказилмаганлиги;
функциянинг рақамлаштирилганлик ҳолати;
функция доирасида фойдаланилаётган ахборот тизими;
функцияни амалга оширишда коррупция ҳолатларининг мавжудлиги.
13. Ушбу Низомнинг 12-бандига мувофиқ шакллантирилган ва Реестрга киритилган ҳар бир функция тўғрисидаги маълумотлар ваколатли орган томонидан ахборот тизимида қайд этилгандан сўнг функциянинг паспорти шакллантирилади. Бунда ахборот тизимида ҳар бир функция паспортининг идентификация рақами ва қайд этилган санаси кўрсатилади.
14. Функцияларни белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат кучга кирган кундан бошлаб ўн беш иш куни давомида тегишли республика ижро этувчи ҳокимият органининг ахборот тизимида ушбу Низом 12-бандининг иккинчи — олтинчи ва тўққизинчи — ўн иккинчи хатбошиларида назарда тутилган маълумотлар шакллантирилади ва Реестрга киритиш учун ваколатли органга юборилади.
Ушбу Низом 12-бандининг еттинчи ва саккизинчи хатбошиларида назарда тутилган маълумотлар ахборот тизими орқали ҳар олти ойда ваколатли органга киритиб борилади.
15. Ахборот тизимига функцияларга оид маълумотлар киритилган кундан бошлаб ўн беш иш куни ичида ваколатли орган уларнинг тўлиқлиги ва ҳаққонийлигини текширади.
Функцияларга оид маълумотлар ушбу Низомнинг 12-бандида кўрсатилган талабларга мувофиқ тўлиқ ва ҳаққоний бўлган тақдирда, ваколатли орган ушбу маълумотларни тасдиқлайди. Бунда, функциянинг паспорти автоматик равишда шакллантирилади.
Функцияларга оид маълумотлар ушбу Низомнинг 12-банди талабларига номувофиқ, тўлиқ ёки ҳаққоний бўлмаган тақдирда, ваколатли орган беш иш куни ичида ушбу маълумотларни тасдиқлашнинг рад этилиши сабабларини кўрсатиб, аниқланган камчиликларни бартараф этиш учун уларни ахборот тизими орқали тегишли республика ижро этувчи ҳокимият органига қайта ишлашга юборади. Бунда функция паспорти шакллантирилмайди (ўзгартирилмайди).
Республика ижро этувчи ҳокимият органи ваколатли органнинг эътирозлари билан қайта ишлашга юборилган функцияга оид маълумотларни олган кундан бошлаб етти иш куни ичида аниқланган камчиликларни бартараф этади ва тегишли маълумотларни ахборот тизимига қайта киритади.
Ахборот тизими орқали киритилган маълумотларни ўрганиш натижасида уларда техник тусдаги (маълумотлар мазмунининг ўзгаришига олиб келмайдиган) камчиликлар мавжудлиги аниқланса, мазкур камчиликлар ваколатли орган томонидан ахборот тизимида бартараф этилади.
4-боб. Реестрга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек, ундан маълумотларни чиқариб ташлаш
16. Функциянинг паспортига ўзгартириш, қўшимчалар киритиш ёки функцияни Реестрдан чиқариб ташлаш учун қуйидагилар асос ҳисобланади:
функцияни белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши;
функцияни белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат ёки унинг бир қисми бекор қилиниши;
функцияни амалга оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий механизмлари, шунингдек, унинг зарур молиявий-иқтисодий, кадрлар ва бошқа ресурслар билан таъминланганлик ҳолати ўзгариши;
функцияни амалга ошириш юкланган республика ижро этувчи ҳокимият органи қайта ташкил қилиниши (қўшиб юборилиши, қўшиб олиниши, бўлиниши, ажратиб чиқарилиши, ўзгартирилиши).
17. Ушбу Низомнинг 16-бандида кўрсатилган асослардан бири мавжуд бўлганда, республика ижро этувчи ҳокимият органи ўн беш иш куни ичида функциянинг паспортига тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ёки Реестрдан тегишли функцияни чиқариб ташлаш тўғрисидаги маълумотларни ахборот тизими орқали ушбу Низомнинг 12-банди талабларига мувофиқ шакллантиради ҳамда Реестрга киритиш учун ахборот тизими орқали ваколатли органга юборади.
18. Ваколатли орган мазкур Низомнинг 15-бандида белгиланган тартибда ва муддатда функциянинг паспортига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ёки тегишли функцияни Реестрдан чиқариб ташлаш тўғрисидаги маълумотларни кўриб чиқади. Бунда:
функциянинг паспортига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилган тақдирда, ваколатли орган киритилган ўзгартириш ва қўшимчаларнинг санаси ва мазмуни тўғрисида Реестрда тегишли белги қўяди;
функция Реестрдан чиқарилган тақдирда, ваколатли орган функцияга оид маълумотларни Реестрдан тўлиқ чиқариб ташламайди ва Реестрга ушбу функция бекор қилинганлиги, шунингдек, мазкур функция бекор қилинган сана ва бунинг учун асос тўғрисида тегишли белги киритади.
Бекор қилинган функция идентификация рақами Реестрдан чиқарилмайди ва Реестрда янги қайд этилган бошқа функцияларга берилмайди.
5-боб. Ваколатли орган ва республика ижро этувчи ҳокимият органларининг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари
19. Ваколатли орган қуйидаги ҳуқуқларга эга:
[ОКОЗ:
1.12.00.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш / 12.02.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш соҳасида бошқарув. Электрон ҳукумат / 12.02.04.00 Бошқа масалалар;
2.12.00.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш / 12.04.00.00 Ахборотлаштириш. Ахборот тизимлари, технологиялари ва уларни таъминлаш воситалари / 12.04.02.00 Ахборот тизимлари, технологиялари ва уларни таъминлаш воситалари]
Рақамли технологиялар вазирлиги билан биргаликда республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг бизнес жараёнларини қайта бошқариш усулларидан (Business Process Reengineering) фойдаланган ҳолда ахборот тизими орқали тизимли таҳлил ва мониторинг қилиш;
ахборот тизимига киритилган маълумотларнинг тўлиқлиги ва ҳаққонийлигини ўрганиш учун зарур бўлган ҳужжатлар ва маълумотларни республика ижро этувчи ҳокимият органларидан бепул асосда сўраш ва олиш (давлат, ҳарбий ва хизмат сирини ташкил этувчи махфий маълумотлар бундан мустасно), ўрганиш натижалари бўйича маълумотномалар тузиш;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари раҳбарларига ушбу Низом талаблари бузилиши, уларни келтириб чиқарувчи сабаб ва шароитларни бартараф этиш бўйича ижро этилиши мажбурий бўлган тақдимномалар киритиш;
ушбу Низом талабларига мувофиқ бўлмаган ахборот тизимига киритилган функциялар тўғрисидаги маълумотларни Реестрда қайд этмаслик;
Рақамли технологиялар вазирлиги билан биргаликда республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларини рақамлаштириш ва инсон омилини қисқартирган ҳолда автоматлаштириш юзасидан таклифлар тайёрлаш;
заруратга кўра республика ижро этувчи ҳокимият органларининг амалга ошириш механизми бўлмаган функцияларини зарур ташкилий-ҳуқуқий механизмлар, молиявий-иқтисодий ва кадрлар ресурслари билан таъминлаш, ўз аҳамиятини йўқотган функцияларни бекор қилиш тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритиш.
[ОКОЗ:
1.12.00.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш / 12.02.00.00 Ахборот ва ахборотлаштириш соҳасида бошқарув. Электрон ҳукумат / 12.02.01.00 Ахборотлаштиришни бошқариш органлари]
20. Ваколатли орган қуйидагиларга мажбур:
мазкур Низом талабларига мувофиқ функциялар Реестрда қайд этилиши ёки ундан чиқарилиши, шунингдек, функцияларга оид маълумотларга тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритилишини таъминлаш;
жисмоний ва юридик шахсларнинг Реестрда қайд этилган функциялар тўғрисидаги маълумотлардан фойдалана олиши учун зарур шароит яратиш;
функциялар тўғрисидаги маълумотларни шакллантириш ва юритиш учун республика ижро этувчи ҳокимият органларининг Реестрдан фойдалана олишларини таъминлаш;
ахборот тизимига киритилган функциялар тўғрисидаги маълумотларни Реестрда қайд этишдан олдин уларнинг ушбу Низом талабларига мувофиқлигини текшириш;
ахборот тизимига функцияларга оид тегишли маълумотларнинг киритилишида республика ижро этувчи ҳокимият органларига услубий ва техник ёрдам кўрсатиш.
[ОКОЗ:
1.02.00.00.00 Давлат бошқаруви асослари / 02.03.00.00 Республика давлат бошқаруви органлари ва хўжалик бошқаруви органлари / 02.03.01.00 Умумий масалалар]
21. Республика ижро этувчи ҳокимият органлари қуйидаги ҳуқуқларга эга:
ахборот тизимидан мазкур Низом талаблари доирасида фойдаланиш, шунингдек, ахборот тизимидан фойдаланиш жараёнида юзага келадиган муаммолар ва уларнинг ечими тўғрисида ваколатли органга таклифлар киритиш;
ахборот тизимидан фойдаланишда, хусусан, функцияларга оид маълумотларнинг шакллантирилиши ва ахборот тизимига киритилишида ваколатли органдан услубий тавсиялар ва техник ёрдам олиш;
функцияларга оид маълумотларни шакллантиришда ўзаро идоралараро ҳамкорликни амалга ошириш;
ўзларининг амалга ошириш механизми бўлмаган функцияларини зарур ташкилий-ҳуқуқий механизмлар, молиявий-иқтисодий ва кадрлар ресурслари билан таъминлаш, ўз аҳамиятини йўқотган функцияларини бекор қилиш тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритиш;
ўрганиш натижалари билан танишиш ва ваколатли органни улар билан рози ёки рози эмаслиги ҳақида хабардор қилиш.
[ОКОЗ:
1.02.00.00.00 Давлат бошқаруви асослари / 02.03.00.00 Республика давлат бошқаруви органлари ва хўжалик бошқаруви органлари / 02.03.01.00 Умумий масалалар]
22. Республика ижро этувчи ҳокимият органлари қуйидагиларга мажбур:
ушбу Низом талабларига мувофиқ функциялар тўғрисидаги маълумотлар Реестрда қайд этилиши учун улар тўғрисида ваколатли органга ўз вақтида, тўлиқ ва ишончли маълумотларни тақдим этиш;
тегишли функцияни белгиловчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилган ёки функцияни амалга ошириш юкланган республика ижро этувчи ҳокимият органи қайта ташкил қилинган тақдирда, ваколатли органга функциянинг паспортига тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш бўйича маълумотлар киритиш;
ваколатли органнинг сўрови асосида ахборот тизимига киритилган маълумотларнинг тўлиқлигини ва ҳаққонийлигини ўрганиш билан бевосита боғлиқ бўлган зарур ҳужжатлар ва бошқа маълумотларни бериш.
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа мажбуриятларга ҳам эга бўлиши мумкин.
6-боб. Якунловчи қоида
23. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функциялари реестрини юритиш тартиби тўғрисидаги низомга ИЛОВА
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функциялари реестрини юритиш
СХЕМАСИ
Босқичлар
Субъектлар
Чора-тадбирлар
Муддатлар
1-босқич
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари
«Давлат функциялари» автоматлаштирилган онлайн ахборот тизимига функциялар тўғрисидаги маълумотларни киритиш.
15 иш куни ичида
2-босқич
Адлия вазирлиги
Ахборот тизимига киритилган функциялар тўғрисидаги маълумотларнинг тўлиқлиги ва ҳаққонийлигини юзасидан уларни текшириш ва Республика ижро этувчи ҳокимият органлари функцияларининг очиқ реестрида қайд этиш.
15 иш куни ичида
3-босқич
Адлия вазирлиги
Функцияларга оид маълумотлар тўлиқ ва ҳаққоний бўлмаган тақдирда функциялар тўғрисидаги маълумотларнинг Реестрда қайд этилишини рад этиш ва аниқланган камчиликларни бартараф қилиш учун ушбу маълумотларни ахборот тизими орқали тегишли республика ижро этувчи ҳокимият органига қайта ишлашга юбориш.
5 иш куни ичида
4-босқич
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари
Аниқланган камчиликларни бартараф этиш ва функциялар тўғрисидаги тегишли маълумотларни ахборот тизимига қайтадан киритиш.
7 иш куни ичида
5-босқич
Республика ижро этувчи ҳокимият органлари
Функция паспортига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш бўйича маълумотларни ахборот тизими орқали шакллантириш ва ваколатли органга тақдим этиш.
15 иш куни ичида
6-босқич
Адлия вазирлиги
Функция паспортига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш бўйича маълумотларни ушбу схеманинг 2 — 4-босқичларида белгиланган тартибда кўриб чиқиш.
