Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети харажатларининг самарадорлигини янада ошириш ва давлат молиявий назорати органлари фаолиятини такомиллаштириш тўғрисида» 2022 йил 14 февралдаги ПҚ-128-сон қарори ижросини таъминлаш, шунингдек, вазирлик ва идораларнинг ички аудит хизматини янада ривожлантириш ҳамда уларнинг фаолиятини тартибга солишни такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:
ички аудит хизмати ходимларига қўйиладиган малака талаблари ва ички аудит тадбирларида иштирок этишга чекловлар;
ички аудит хизматлари томонидан бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига риоя этилишини таҳлил қилиш ва баҳолаш ҳамда молиявий ҳисоботлар шакллантирилишини ўрганиш;
ички аудит хизматининг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари, шунингдек, ички аудит хизмати фаолияти бўйича ҳисоботларни тайёрлаш;
аниқланган бюджет тўғрисидаги қонунчилик талабларининг бузилиш ҳолатлари ҳисобини юритиш ҳамда улар юзасидан вазирлик ва идоралар раҳбарларини хабардор қилиб бориш.
2. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни икки ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.
3. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг молия-иқтисодиёт ва камбағалликни қисқартириш масалалари бўйича ўринбосари — иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазири Ж.А. Қўчкоров зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ
Тошкент ш.,
2022 йил 1 август,
416-сон
Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 1 августдаги 416-сон қарорига ИЛОВА
Вазирлик ва идораларнинг ички аудит хизмати тўғрисида
1. Ушбу Низом вазирлик ва идоралар ички аудит хизматининг мақсади, вазифалари, функциялари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳамда уларнинг фаолиятини ташкил этиш тартибини белгилайди.
2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
вазирлик ва идоралар — ички аудит хизмати ташкил этилган бюджет маблағлари тақсимловчилари ва улар тизимидаги бюджет ташкилотлари ҳамда давлат мақсадли жамғармалари;
ички аудит хизмати — вазирлик ва идораларда ички аудит фаолиятини амалга оширувчи ҳамда бошқа таркибий тузилмалардан мустақил таркибий бўлинма;
ички аудит фаолияти — вазирлик ва идораларда бюджет интизомини мустаҳкамлаш, бюджет тўғрисидаги қонунчилик бузилиши ҳолатларининг олдини олиш, бюджет тизими бюджетлари ҳамда қонунчилик ҳужжатлари билан тақиқланмаган бошқа манбалардан фойдаланиш самарадорлигини баҳолашга қаратилган мустақил фаолият;
ички аудит объекти — ички аудит тадбири амалга оширилиши назарда тутилган вазирлик ва идоралар;
ички аудит тадбири — ички аудит объектларида ички аудит хизмати мақсадларига эришишга қаратилган ички аудит хизмати ходими томонидан амалга ошириладиган жараён.
3. Ички аудит хизмати ўз фаолиятини Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонунларига, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорларига, Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармонлари, қарорлари ва фармойишларига, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишларига ҳамда бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга, ўзлари фаолият юритаётган вазирлик ва идоранинг қарорлари, буйруқлари ва фармойишларига, шунингдек, ушбу Низомга мувофиқ амалга оширади.
6. Ички аудит хизмати томонидан ички аудит мақсадлари ва вазифаларини амалга ошириш учун ички аудит объектларида, шу жумладан, фуқаролар иштирокидаги аудит тизими орқали аниқланган объектларда ички аудит тадбирларини ўтказади, натижаларини расмийлаштиради ҳамда таклиф ва тавсиялар тайёрлайди.
Ички аудит тадбирлари вазирлик ва идора раҳбари томонидан тасдиқланган ички аудит йиллик режаси асосида ўтказилади.
7. Вазирлик ва идораларнинг ички аудит хизмати ходимлари томонидан ички аудит тадбирлари ички аудитнинг миллий стандартлари ва ички аудит тадбирларини ўтказиш қўлланмаси асосида ўтказилади.
Ички аудит хизмати фаолиятига вазирлик ва идораларнинг бошқа мансабдор шахслари, шунингдек, бошқа давлат органлари, ташкилотлар ва уларнинг мансабдор шахслари аралашувига йўл қўйилмайди.
10. Ички аудит хизматининг ходими лавозимига ички аудит бўйича миллий малака сертификатига эга бўлган шахслар қабул қилинади. Малака сертификатига эга бўлмаган шахсларнинг ички аудит хизматининг ходими лавозимига ишга қабул қилишга ҳамда уларнинг ушбу тизимларда фаолият юритишига йўл қўйилмайди.
3-боб. Ички аудит хизматининг вазифалари ва функциялари
12. Ички аудит хизматининг асосий мақсади вазирлик ва идораларда бюджет интизомини мустаҳкамлаш ва бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатларини профилактика қилиш, бюджет харажатларининг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳолаш ҳамда ички аудит фаолияти соҳасидаги ҳужжатлар ижросини таъминлашдан иборат.
13. Қуйидагилар ички аудит хизматининг асосий вазифалари ҳисобланади:
бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига риоя этилишини таҳлил қилиш ва баҳолаш, бюджет ҳисобининг юритилиши ҳамда молиявий ҳисоботлар шакллантирилишини ўрганиш орқали бюджет интизомини мустаҳкамлаш;
масофавий аудитни қўллаган ҳолда, бюджет маблағларидан мақсадсиз ва самарасиз фойдаланиш хавфларини аниқлаш, минималлаштириш, уларни содир этишга имконият яратувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш орқали бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатлари профилактикасини амалга ошириш;
ривожлантириш дастурларининг самарадорлиги натижаларини таҳлил қилиш ва баҳолаш, мавжуд ресурслардан оқилона фойдаланиш орқали бюджет харажатларининг самарадорлиги ва натижадорлигини ошириш;
вазирлик ва идораларни молиялаштириш жараёнига ахборот технологиялари татбиқ этилишини баҳолаш орқали улардан фойдаланиш самарадорлигини ўрганиш ва ривожлантириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш.
14. Ички аудит хизмати ўзига юкланган вазифаларга мувофиқ қуйидаги функцияларни амалга оширади:
а) бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига риоя этилишини таҳлил қилиш ва баҳолаш, бюджет ҳисобининг юритилиши ҳамда молиявий ҳисоботлар шакллантирилишини ўрганиш орқали бюджет интизомини мустаҳкамлаш бўйича:
бюджет тизими бюджетлари маблағлари ҳисобидан молиялаштириш жараёнини, яъни харажатлар сметаси ва жамланма харажатлар сметаси, даромадлар ва харажатлар сметаси, штатлар жадвали ҳамда уларга қўшимча ҳужжатларни тузиш, тасдиқлаш ва ижро этиш тартиби ва жараёнларини ўрганади ва баҳолайди;
бюджет тизими бюджетлари маблағларининг уларни олиш (улардан фойдаланиш) шартларига мувофиқ бўлган мақсадларга йўналтирилишини ўрганади;
меҳнатга ҳақ тўлаш бўйича белгиланган разрядларга, лавозим маошлари, устамалар, иш ҳақига қўшимчалар ва бошқа тўловлар миқдорларига риоя этган ҳолда, тўловлар амалга оширилишини таҳлил қилади;
ходимларнинг белгилаб қўйилган чекланган умумий сонига, ходимларнинг тоифалари ўртасидаги ўзаро нисбат нормативларига, намунавий штат нормативларига, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари жамғармаларини шакллантириш ва улардан фойдаланиш тартибига, тарификация рўйхатларини тузишнинг белгиланган тартиби ва нормативларига риоя этилишини ўрганади;
кўрсатилаётган давлат хизматлари турлари ва сифатини ўрганиш орқали маблағлар иқтисод қилиниши ва мақбуллаштирилиши бўйича таклиф тайёрлайди;
молиявий ҳисоботларнинг ишончлилиги, асосланганлиги, тўлиқлиги ҳамда тўғри шакллантирилганлигини ўрганиш орқали улар юзасидан раҳбариятга ишончли маълумотлар тақдим этади;
асоссиз дебитор ва кредитор қарздорликларга йўл қўймаслик юзасидан мавжуд дебитор ва кредитор қарздорликлар ҳолати ва уларнинг келиб чиқиш сабаблари ҳамда манбаларини ўрганиш орқали барча турдаги дебитор ва кредитор қарздорликларни қисқартириш ва уларнинг юзага келишига йўл қўймаслик чораларини кўриш бўйича таклифлар ишлаб чиқади;
активлардан фойдаланиш ва уларнинг сақланишини баҳолаш орқали уларни доимий бутлиги ва ишга яроқлилигини ўрганади ҳамда уларнинг натижалари юзасидан таклифлар ишлаб чиқади;
аниқланган бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатлари статистикасини юритади ва улар юзасидан вазирлик ва идора раҳбарини хабардор қилиб боради;
молия-бухгалтерия ходимлари таркибини мустаҳкамлаш масалалари бўйича тавсиялар тайёрлайди;
б) масофавий аудитни қўллаган ҳолда, бюджет маблағларидан мақсадсиз ва самарасиз фойдаланиш хавфларини аниқлаш, минималлаштириш, уларни содир этишга имконият яратувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш орқали бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатлари профилактикасини амалга ошириш бўйича:
масофавий аудитни кенг кўламда қўллаш, замонавий ахборот технологиялари ва маълумотлар базаси воситасида ички аудит объектлари ва йўналишларини аниқлаш йўли билан ички аудит тадбирлари самарадорлигини оширади;
хавф таҳлилини амалга ошириш орқали маблағлардан самарасиз фойдаланиш ҳолатларининг олдини олиш ва уларни бартараф этишга қаратилган чора-тадбирларни ишлаб чиқади;
молиявий таъминлашни тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардаги ўзаро номувофиқликлар, камчиликлар ва бўшлиқларни аниқлаш орқали уларни бартараф этиш ва такомиллаштириш бўйича таклифлар киритади;
давлат молиявий назорат органлари томонидан ўтказилган молиявий назорат ва ташқи аудит натижалари бўйича аниқланган бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатларига келгусида йўл қўймаслик ва олдини олиш бўйича таклифлар тайёрлайди;
бюджет ташкилотларида бюджет маблағлари бошқарилиши ва бюджет ҳисоби юритилишини махсус автоматлаштирилган дастурий маҳсулотлар воситасида мониторинг қилади;
махсус ахборот тизимларидан фойдаланган ҳолда, тендер (танлов) савдоларининг ўтказилиши ва шартномалар тузилишини мониторинг қилади;
бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатлари профилактикаси ва уларнинг олдини олишни назарда тутадиган истиқболли йўналишлар бўйича таклифлар беради;
молиявий-иқтисодий масалаларга тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ва ички идоравий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш жараёнида вазирлик ва идоралар вазифаларининг тўлиқ ҳажмда, ўз муддатида ва сифатли бажарилишини, иқтисодий тежамкорлик, молиявий мақсадга мувофиқлик нуқтаи назаридан кўриб чиқади;
молиявий хато ва камчиликларнинг олдини олиш мақсадида масофавий аудитнинг махсус модулларини ишлаб чиқиш ва дастурий мажмуаларга жойлаштириш бўйича таклифлар тайёрлайди;
соҳага оид семинарлар, тренинглар ва бошқа шу каби тадбирларда иштирок этади ва/ёки уларни ташкил қилади;
в) ривожлантириш дастурларининг самарадорлиги натижаларини таҳлил қилиш ва баҳолаш, мавжуд ресурслардан оқилона фойдаланиш орқали бюджет харажатларининг самарадорлиги ва натижадорлигини ошириш бўйича:
вазирлик ва идораларнинг ривожлантириш дастурларининг самарадорлик (мақсадли) индикаторлари ижроси натижаларини таҳлил қилади ва баҳолайди ҳамда соҳага тааллуқли самарадорликнинг янги индикаторларини жорий этиш юзасидан таклифлар киритади;
давлат қарзи ва грантлар ҳисобидан амалга оширилаётган лойиҳаларнинг натижадорлигини ўрганади;
ижтимоий ва ишлаб чиқариш инфратузилмасини ривожлантириш дастурига киритилган объектларда амалга оширилаётган қурилиш ишларини мониторинг қилади;
вазирлик ва идораларнинг вазифаларини бажариш учун шакллантирилган таркибий тузилма ва унинг таркибидаги лавозимлар, бўйсунув ва ҳисобдорликни яхшилаш бўйича таклифлар тайёрлайди;
вазирлик ва идораларнинг такрорланувчи ва самарасиз вазифа ҳамда функцияларини аниқлаш ва баҳолаш орқали уларни оптималлаштириш, давлат-хусусий шериклик асосида фаолият юритишни йўлга қўйиш ёки тўлиқ хусусий секторга ўтказиш бўйича таклиф ва тавсиялар беради;
мавжуд моддий, молиявий ва инсон ресурсларидан самарали фойдаланган ҳолда юқори натижадорликка эришиш, хусусан, қўшимча фаолиятни ташкил этиш орқали бюджетдан ташқари жамғармаларга даромадларни шакллантириш ва ошириш имкониятлари бўйича таклиф киритади;
бюджетдан ташқари жамғармаларни шакллантириш ва улардан фойдаланиш юзасидан таҳлиллар ўтказиш орқали даромадларни ошириш ва маблағлардан оқилона фойдаланиш бўйича таклифлар тайёрлайди;
бюджет тизими бюджетларидан субсидиялар ажратилиши мақсадга мувофиқлигини, ажратилаётган субсидияларнинг мақсадлилиги ва манзиллилигини ҳамда самарадорлигини баҳолайди;
г) вазирлик ва идораларни молиялаштириш жараёнига ахборот технологиялари татбиқ этилишини баҳолаш орқали улардан фойдаланиш самарадорлигини ўрганиш ва ривожлантириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш бўйича:
дастурий таъминотлар ва ахборот технологияларининг татбиқ этилиш ҳолатини баҳолайди ҳамда вазирлик ва идоралар фаолиятини тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга мослигини ўрганади;
дастурий таъминотлардан олинадиган молиявий маълумотлар тўғри ва тўлиқ шаклланганлигини баҳолайди;
дастурий мажмуалардан фойдаланиш тартиблари, босқичлари ва жараёнлари самарадорлигини баҳолаш орқали уларни мақбуллаштириш ва такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқади;
замонавий ахборот-коммуникация ва рақамли технологияларни татбиқ этиш орқали фаолиятнинг янада самарадор ва натижадор бўлишини таъминлашга қаратилган таклифлар тайёрлайди;
ўз ваколатларини мустақил равишда, фақат қонунчилик ҳужжатларига бўйсунган ҳолда амалга ошириш;
ўзига юкланган вазифаларни амалга ошириш учун реал вақт режимида давлат органлари ва ташкилотларнинг маълумотлар базасидан фойдаланиш;
ички аудит объекти мансабдор шахси ҳамда ички аудит тадбири ўтказилаётган соҳага масъул бўлган шахслардан юзага келаётган масалалар бўйича тушунтириш олиш;
ички аудит объектларининг тегишли ходимларидан ички аудит тадбирлари натижалари бўйича ҳужжатларни имзолашни сўраш;
давлат молиявий назорат органлари билан ички аудит объекти фаолиятига доир маълумотларни алмашиш;
ички аудит фаолиятини амалга оширишда махсус касбий билимларни талаб этадиган масалаларни кўриб чиқиш учун вазирлик ва идораларнинг тузилмасидаги мутахассисларни жалб этиш;
ички аудит тадбирларини ўтказиш мақсадида қонунчилик ҳужжатлари билан тақиқланмаган ҳолларда, ички аудит объектининг барча биноларига, шунингдек, электрон ва қоғоз архивлари ҳамда дастурий мажмуаларига кириш ва улардан фойдаланиш;
вазирлик ёки идоралар томонидан чақириладиган молиявий-иқтисодий масалаларга тегишли йиғилишларда иштирок этиш;
жиноят аломатлари аниқланган ҳолларда, касса ва касса бинолари, омборлар, архивлар ва бошқа биноларни муҳрлаш, қалбакилаштириш, сохталаштириш ва бошқа суистеъмолликлар аломатлари аниқланган тақдирда, ички аудит объектидан тегишли ҳужжатларни олиб қўйиш, шунингдек, вазирлик ва идораларнинг мансабдор шахсларидан асосий воситалар, товар-моддий бойликлар, пул маблағлари ва ҳисоб-китоблар хатловдан ўтказилишини талаб қилиш;
ички аудит фаолияти натижаларини қайд этиш учун техник воситалардан, шу жумладан, аудио-фото ва видео қайд этиш воситаларидан фойдаланиш;
ички аудит хизматининг ходими билан ички аудит тадбирларини ўтказишга йўл қўйилмайдиган ҳолатлар юзага келган тақдирда, ички аудит тадбирини ўтказишни рад этиш, тўхтатиш;
вазирлик ва идоралар тизимидаги молиявий-иқтисодий масалалар бўйича тузилмалар билан ҳамкорликда ходимларнинг молиявий саводхонлигини оширишга қаратилган учрашувлар, семинарлар, танловлар ва бошқа тадбирларни ташкил этиш;
Ички аудит хизмати қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
16. Ички аудит хизматлари:
ички аудит фаолиятига оид норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига риоя этиш, ўз ваколат доирасидан четга чиқмаслик;
ички аудит тадбирларини холис, субъектив фикрларнинг таъсир қилишига йўл қўймаган ҳолда амалга ошириш;
ички аудит хизмати ходимлари томонидан ички аудит хизмати обрўсига путур етказиши мумкин бўлган ҳаракатларни амалга оширмасдан ҳамда одоб-ахлоқ қоидаларига риоя этган ҳолда ички аудит тадбирлари ўтказилишини таъминлаш;
аниқланган бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатлари, молиявий хато ва камчиликлар, мақсадсиз ва ноқонуний харажатлар, пул маблағлари ва товар-моддий бойликлар камомади юзасидан тўғридан-тўғри вазирлик ва идораларнинг биринчи раҳбарига хабар бериш;
«Давлат аудити» дастурига ички аудит тадбирлари режалари киритилишини, барча ички аудит тадбирлари рўйхатдан ўтказилишини ва уларнинг натижалари, бюджет харажатлари ва ривожлантириш дастурларининг мақсадли индикаторлари ижросини баҳолаш натижалари киритилишини таъминлаш;
бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатларини, уларни содир этишга имконият яратувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш тўғрисида ички аудит объектларига бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар киритиш;
бир иш куни ичида ўзи аниқлаган ва ваколати доирасида ҳал этиш имкони бўлмаган бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатлари юзасидан Молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат молиявий назорати инспекциясини хабардор қилиш;
хўжалик шартномаларини бажармаганлик ва тегишли даражада бажармаганлик учун «Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида» Ўзбекистон Республикаси Қонунида назарда тутилган жавобгарлик чораларини қўллаш учун Молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат молиявий назорати инспекциясини хабардор қилиш;
ички аудит тадбирида аниқланган бюджет тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг бузилиш ҳолатларини бартараф этиш бўйича чора-тадбирларнинг бажарилишини мониторинг қилиб бориш;
ички аудит тадбирларини ўтказиш вақтида сўралган ҳужжат ва материалларни вазирлик ва идоралар мансабдор шахслари томонидан тақдим этмаслик ҳолатлари бўйича далолатномалар тузиш;
ички аудит объекти мансабдор шахсларининг тушунтиришлар бериш ва ички аудит тадбири натижалари бўйича расмийлаштириладиган ҳужжатларни имзолашдан бош тортганликлари тўғрисида далолатнома тузиш;
жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини кўриб чиқишда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари талабларига қатъи риоя қилиш;
давлат, тижорат ва хизмат сирларини ошкор этмаслик;
белгиланган вазифа ва функцияларини бажаришда коррупция ҳолатларининг, шу жумладан, манфаатлар тўқнашувининг олдини олиш чораларини кўриш;
иш юритишни белгиланган тартибда олиб бориш, ички аудит тадбирлари бўйича тўпланган ҳужжатларнинг нусхасини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган муддатда сақлаш ҳамда ҳисобини юритиш;
Ўзбекистон Республикаси Ҳисоб палатаси ва Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига ўз фаолияти юзасидан сўралган бошқа маълумотларни тақдим этиш бўйича мажбуриятларга эга.
18. Вазирлик ва идоралар томонидан Молия вазирлигига ички аудит хизмати фаолияти натижалари юзасидан ҳисобот чорагидан кейинги ойнинг 20-санасигача чораклик ҳисобот ҳамда ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 25 январига қадар йиллик ҳисобот тақдим этилади.