Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитасининг
Қурилиш конструкцияларини коррозиядан ҳимоя қилиш
Мазкур меъёрлар қурилиш бинолар ва иншоотлар конструкцияларини (бетон, темир-бетон, пўлат, алюмин, ёғоч, тош ва асбестцемент) минус 40°С дан плюс 50°С даги температурада агрессив зарар таъсирида лойиҳалаштиришда коррозиядан ҳимоя қилишга тааллуқли бўлади.
Меъёрлар ўзидан радиоактив моддалар чиқарадиган қурилиш конструкцияларини коррозиядан сақлаш лойиҳалаштирилишга, жумладан, махсус бетонлар конструкцияларини лойиҳалаштиришга тавсия этилмайди (полимербетон, кислота, суюқликка бардошли бетонлар).
Бино ва иншоотларни лойиҳалаштиришда конструкциялар ва муҳофаза қопламаларини кўриниши ва фойдаланишнинг янги шароити муҳитидаги агрессивлик даражасини ҳисобга олиб, коррозия ҳолати таҳлилини албатта назарда тутиши керак.
1.1. Қурилиш конструкциялари ҳимоясини мазкур муҳити учун коррозияга бардошли материалларни қўллаш билан ҳамда конструктив талабларнинг бажарилиши билан (бошланғич ҳимоя), конструкциялар сиртига металл, оксид, лок-бўёқли ва мастика — мумсақичли қопламалар билан қоплаш, мойлаш, юпқа парда билан ўраш, қоплайдиган бошқа, материаллар билан сақлаш (иккинчи ҳимоя), шу билан бирга электркимё усуллари билан ҳимоялаш усуллари билан амалга оширилади.
1.2. Қурилиш конструкцияларига таъсир, даражаси бўйича муҳит ноагрессив, суст агрессив, ўрта агрессив ва кучли агрессивга бўлинади.
Муҳитлардаги физик ҳолатига кўра газсимон, қаттиқ ва суюққа ажралади.
1.3. Заводда тайёрланадиган қурилиш конструкцияларининг сирти ҳимоясини завод шароитида бажариш маслаҳат берилади:
1.4. Қурилиш конструкцияларига агрессив таъсирини пасайтириш мақсадида лойиҳалаштириш чоғида қуйидагиларни назарда тутиш зарур:
корхоналарнинг бош режаларини ишлаб чиқишда ҳажм-режа ва муайян бир жойда эсувчи шамоллар йўналишини кўрсатадиган схема ёки тасвирни ва грунт сувлари оқимининг йўналганлигини ҳисобга олган ҳолда конструктив ҳал қилиш;
максимал даражада герметизация қилинган технологик асбоб-ускуналарни, сўриш-тортиш вентиляциясини, агрессив газ ва чанглар янада кўпроқ ажраладиган жойларда сўрилишларни.
1.5. Қурилиш конструкцияларини лойиҳалаштириш чоғи конструкциялар кесимининг шундай намуналари назарда тутилиши керакки, унда агрессив газларнинг туриб қолиш эҳтимоли ё истисно қилинсин ёки бўлмаса, камайтирилсин, шунингдек уларнинг сиртида суюқликлар ва агрессив газлар тўпланиб қолмасин:
1.6. Қурилиш конструкцияларини коррозиядан сақлаб лойиҳалаштиришда ишлаб чиқариш, озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлаш билан боғлиқ ишлар ва озиқ-овқатлар, моллар учун ем-хашаклар тайёрланадиган, шунингдек, одамлар ва ҳайвонлар кириб турадиган биноларда муҳофаза материалларига бўлган талабларни ҳамда дезинфекция қилувчи воситаларнинг агрессив таъсири эҳтимолини ҳам назарда тутиш керак бўлади.
2.1. Агрессив муҳитда эксплуатация учун мўлжалланган бетон ва темир-бетон конструкцияларни лойиҳалаштиришда, уларнинг коррозияга бардошлилигини коррозияга чидамли материаллар, бетоннинг коррозияга бардошлилигини оширувчи қўшимчалар билан таъминлаш ва унинг ҳимоя лаёқати учун пўлат арматура-темир ўзакдан фойдаланиш, бетоннинг ўтказувчанлигини технологик усулларида пасайтириш, дарз кетишга бардошлилик, ёриқнинг очилиш кенглиги, бетоннинг ҳимоя қалинлиги тоифаларига бўлган талабларнинг қўйилиши керак бўлади лойиҳалаштиришда коррозиядан ҳимоя қилишга тааллуқли бўлади. Юқорида санаб ўтилган тадбирлар етарли самара бермаса, конструкциялар. сиртини қуйидагича ҳимоялашни назарда тутиш керак бўлади:
лок-бўёқ қопламалари билан;
тунука ва юпқа қобиқли материаллар билан ихота қилиш;
сиртини қоплаш ёки керамика, тошқолсимон, шиша, тош қуйма ва табиий тошқўллаб суваш;
цементли, полимер боғловчи модда, суюқ шиша, битумли сувоқ қилиш;
зичлайдиган кимёвий чидамли материаллар билан шимдириш.
2.2. Темир-бетон конструкцияларни коррозиядан ҳимоялаш тадбирларини ҳимоя қилинаётган конструкциялар кўриниши ва ўзига хосликлари, уларнинг тайёрланиш технологияси, тиклаш ва эксплуатация шароитларини ҳисобга олган ҳолда, лойиҳалаштириш кераклиги, бетоннинг ҳимоя қалинлиги тоифаларига бўлган талабларнинг қўйилиши керак бўлади.
| | | | 1-жадвал |
Бетоннинг ўтказувчанлик кўрсаткичининг шартли белгилари | Бетоннинг ўтказувчанлик кўрсаткичлари |
тўғри | қия |
сув ўтказувчанлик бўйича бетон маркаси (тамғаси мувозанатида) | фильтрлаш коэффициенти, см/с (намлик), Кf | сув шимиши, масса бўйича % ошиғи | сув-цемент нисбати с/ц, билан |
Н-нормал ўтказувчан бетон | W4 | ошиғи билан 2·10-9 7·10-9гача | ошиғи. 4,7дан 5,7гача | 0,6 |
П-ўтказувчанлиги паст бетон | W6 | ош.6·10 дан 7·10-9гача | ош.4,2дан 4,7гача | 0,55 |
О-алоҳида паст ўтказувчан бетон | W8 | ош.1·10-10дан 6·10-10 гача | 4,2гача | 0,45 |
2.3. Бетон ва темир-бетон конструкциялар учун меъёрга солинган бетонни, назарда тутиш маслаҳат берилади.
Бетоннинг ўтказувчанлиги тўғри кўрсаткичлар билан (сув ўтказувчанлиги бўйича бетон маркаси ёки фильтрлаш коэффициенти билан) таърифланади. Қия кўрсаткичлар (бетоннинг сув шимиши ва сув-цемент нисбати) таҳминий ва тўғри кўрсаткичларга қўшимча ҳисобланади.
Бетоннинг ўтказувчанлиги кўрсаткичлари 1-жадвалда келтирилган.
2.4. Муҳитнинг бетон ва темир-бетон конструкцияларга агрессив таъсир даражалари қуйидаги жадвалларда келтирилган:
газсимон муҳит — 2-жадвалда;
қаттиқ, муҳит — 3-жадвалда;
грунт сувлари сатҳидан юқори грунтларда — 4-жадвалда;
суюқ ноорганик муҳит — 5, 6, 7-жадвалларда;
суюқ органик муҳит — 8-жадвалда.
Армоцемент-ўзакли цемент конструкцияларига агрессив таъсир муҳити даражаси 2-3 жадвал бўйича келтирилган темир-бетон конструкциялари каби қабул қилинади.
2.5. Иситиладиган бинолар ичида жойлашган конструкцияларга агрессив таъсир даражасини: аниқлашда намлик тартибини 2 — 8-жадваллар, ҚМҚ 2.03.11-96 бўйича, иситилмайдиган бинолар ичида жойлашган конструкцияларга эса очиқ ҳавода ва грунтларда, грунт сувлари сатҳидан юқорида, 1-илова бўйича қабул қилинади.
| | | 2-жадвал |
Биноларнинг намлик тартиби | 1-мажбурий илова бўйича газлар гуруҳи | қуйидаги конструкцияларга газсимон муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
Намлик зонаси | бетонга | темир-бетонга |
қуруқ қуруқ | А В С D | Ноагрессив « « « | Ноагрессив « Паст агрессив Ўрта агрессив |
нормал нормал | А В С D | Ноагрессив « « Ўрта агрессив | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив Кучли агрессив |
Нам ёки ҳўл нам | А | | Паст агрессив |
В | Ноагрессив | Ўрта агрессив |
С | Паст агрессив | Кучли агрессив |
D | Ўрта агрессив | « |
|
|
|
|
3-жадвал
|
|
Бинонинг намлик тартиби
|
Сувда қаттиқ муҳитнинг эрувчанлиги 1;2 ва уларнинг
гигроскопиклиги
(намтортиши)
|
қуйидаги конструкцияларга қаттиқ муҳит агрессив
таъсир даражаси
|
|
Намлик зонаси
|
бетонга
|
темир-бетонга
|
|
Қуруқ
Қуруқ
|
Оз гигроскопик яхши эрувчан
Гигроскопик яхши эрувчан
|
Ноагрессив
Паст агрессив
|
Паст агрессив
Ўрта агрессив
|
|
Нормал
Нормал
|
Оз гигроскопик яхши эрувчан
Гигроскопик яхши эрувчан
|
Паст агрессив
«
|
Паст агрессив
Ўрта агрессив3
|
|
Нам ёки ҳўл
Нам
|
Оз гигроскопик яхши эрувчан
Гигроскопик яхши эрувчан
|
Паст агрессив
Ўрта агрессив
|
Ўрта агрессив4
Кучли агрессив
|
| | | 4-жадвал |
2-илова бўйича намлик зонаси | Агрессивлик кўрсаткичи, 1 кг грунтга мг | Бетон ва темир-бетон конструкцияларга грунтнинг агрессив таъсир даражаси |
Бетонлар учун қайта ҳисобланган сульфатлар | Бетонлар учун С1 қайта ҳисобланган хлоридлар |
| ГОСТ 10178-85* бўйича портланд цементда | ГОСТ 10178-85* бўйича портланд цементда: цементларда таркибида С3S 65% дан ош.7% дан б-н, С3А ош.б-н, С3А+CAF 22% дан ош.б-н ва шлак портланд-цементда | ГОСТ 22266-94 бўйича сульфатга бардошли | ГОСТ 10178-85* бўйича портландцемент, шлакпортланд-цементда ва ГОСТ 22256-94 бўйича сульфатга бардошли цементларда | |
Қуруқ | ош. 500 дан | ош.3000 дан | ош. 6000 дан | ош. 400 дан 750 гача | паст агрессив |
| о. 1000 дан | о. 4000 дан | о. 12000 дан | о. 750 дан 7500 гача | ўрта агрессив |
| 500 гача | 5000 гача | 1500 гача | | |
| о. 1500 | о. 5000 | о.15000 | о.7500 | кучли агрессив |
Нормал | о. 250 дан | о. 1500 дан | о. 3000 дан | о. 250 дан 500 гача | паст агрессив |
ва нам | 500 гача | 3000 гача | 6000 гача | о. 600 дан 6000 гача | ўрта агрессив |
| о. 500 дан | о. 3000 дан | о. 6000 дан | | ва ҳўл |
| 1000 гача | 4000 гача | 8000 гача | | |
| о. 1000 | о. 4000 | о. 8000 | о. 5000 | кучли агрессив |
| | | | 5-жадвал |
Агрессивлик кўрсаткичи | Суюқлик муҳитининг иншоотлар, 0,1 м/сут.дан ортиқ Кf да, очиқ сув ҳавзасида жойлашган ва босим иншоотлари учун сув ўтказувчанлиги қуйидаги маркали бетонларда агрессивлик даражаси1 | Суюқ ноорганик муҳитнинг бетонга агрессив таъсир даражаси |
W4 | W6 | W8 |
Бикарбонат ошиғи билан паст ишқорлиги мг.экв/л (град.)* | 0дан 1,05(3) гача | - | - | паст агрессив |
рН** водород кўрсаткичи | о.5,0 дан 6,5 о.4,0дан 5,0 о.0,0дан 4,0 | о.4,0 дан 5,0 гача о.3,5 дан 4,0 гача о.0,0 дан 3,5 гача | о.3,5 дан 4,0гача о.3,0дан 3,5 гача о. 0,0 дан 3,0 | паст кўрсаткичи ўрта агрессив кучли агрессив |
Таркибида агрессив углекислота мавжудлиги мг/л | о.10 дан 40 о.40*** | ошиғи б-н 40*** - | - - | паст агрессив ўрта агрессив |
Таркибида магнезиал тузлар ион Mg2+ га қайта ҳисобланган | о.1000дан 2000гача о.2000дан 3000гача о. 3000 | о.2000дан 3000гача о.3000дан 4000гача о. 4000 | о.3000дан 4000гача о.4000дан 5000гача О.5000 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
Таркибида аммоний ўрта тузлар мг/л, -қайта ҳисобланган ионга | о.100дан 500гача о.500дан 800гача о. 800 | о.500дан 800гача о.800дан 1000гача о.1000 | о.800дан 1000гача о.1000дан 1500гача ошиғи б-н 1500 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
Таркибида ишқор агрессив мавжудлиги, мг/л, Na+ ва К ионларига қайта ҳисоблаганда | о.50000дан 60000гача о.60000 дан 80000гача 0.80000 | о.60000 дан 80000 гача о.80000дан 100000 гача 0.100000 | о.80000дан 100000 гача о.100000 дан 150000гача 0.150000 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
Таркибида хлоридлар, сульфатлар2, нитратлар ва бошқа тузларнинг жамланиши; мг/л, сиртининг агрессив буғга айланишида | о.10000дан 20000гача о.20000дан 60000гача о.50000 | о.20000дан50000гача о.50000дан 60000гача о.60000 | о.50000дан 60000гача о.60000дан 70000гача 0.70 000 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
| | | | 6-жадвал |
Цемент | Кf грунтларида 0,1 м/сут.дан ортиқ, очиқ сув ҳавзаларида жойлашган ҳамда таркибида ионлар мг-экв/л мавжуд босим иншоотлари учун ионлар қайта ҳисоблангандаги суюқлик муҳитининг агрессивлик кўрсаткичи1 | Сув ўтказувчанлиги W4 бетон маркасига суюқ органик муҳитнинг агрессив таъсири даражаси |
о. 0,0 дан 3,0 гача | о.3,0 дан 6,0 гача | о.6,0 |
ГОСТ 10178-85* бўйича портланд-цемент | о.250 дан 500 гача о.500дан 1000 гача о. 1000 | о.500дан 1000гача о.1000 дан 1200гача о.1200 | о.1000 дан 1200гача о.1200дан 1500гача о.1500 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
ГОСТ 10178-85* бўйича клинкерда C3S ошиғи б-н 65%, С3А ошиғи б-н 7%, C, A+C4AF ошиғи б-н 22%, ва шлак-портланд-цемент | о.1500 дан 3000 гача о.3000дан 4000гача о.4000 | о.3000дан 4000гача о.4000дан 5000гача о.5000 | о. 4000дан 5000гача о. 5000дан б000гача о. 6000 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
ГОСТ 22266-94 бўйича сульфатга бардошли цементлар | о. З000дан 6000гача о.6000 дан 8000гача о.8000 | о.6000дан 8000гача о.8000дан 1200гача о.12000 | о.8000дан 12000гача о.12000дан 15000гача о.15000 | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
| | 7-жадвал |
С1 мг/л да қайта ҳисоблаганда | Қуйидаги ҳолатдаги темир-бетон конструкцияси арматурасига суюқ ноорганик муҳитнинг агрессив таъсир таркибидаги хлоридлар даражаси |
Доимий суқилишида | Вақти-вақти б-н ҳўлланишида |
500 гача о.б-н 500дан 5000гача ошиғи б-н 5000 | ноагрессив « паст агрессив | паст агрессив ўрта агрессив кучли агрессив |
| | | 8-жадвал |
Муҳит | Қуйидаги; маркали; бетонларга суюқ органик муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
W4 | W6 | W8 |
Мойлар: минерал ўсимлик жониворники Нефть ва нефть | паст агрессив ўрта агрессив « | паст агрессив ўрта агрессив « | ноагрессив паст агрессив « |
маҳсулотлари: | | | |
Хом | | | |
(ишланмаган) | | | |
нефть1 | « | « | « |
олтингугуртли | « | паст агрессив | « |
нефть | | | |
олтингугуртли | | | |
мазут1 | « | | « |
дизель | | | |
ёқилғиси1 | паст агрессив | | « |
керосин | « | « | « |
бензин | ноагрессив | ноагрессив | « |
Эритгичлар: | | | |
чегаравий | | | |
углеводородлар | « | « | « |
(гептан, октан, | | | |
декан ва ҳ.к.) | | | |
ароматик | | | |
углеводородлар | паст агрессив | « | « |
(бензол, | | | |
толуол, | | | |
оксилол, | « | паст агрессив | кучли агрессив |
хлорбензол ва | | | |
бошқалар) | | | |
кетонлар | | | |
(ацетон, | « | паст агрессив | « |
метилкетон, | | | |
дикэтилкетон | | | |
ва бошқ.) | | | |
Кислоталар: | | | |
кислоталарнинг | | | |
сув эритмалари | | | |
(сирка, лимон, | | | |
сут ва ҳ.к.) | | | |
ошиғи б-н | | | |
0,05 г/л | | | |
концентрацияда | | | |
ёғли сувда | « | ўрта агрессив | ўрта агрессив |
эримайдиган | | | |
кислоталар | | | |
(каприл капрон | | | |
ва бошқ.) | | | |
Спиртлар: | | | |
бир атомли | паст агрессив | ноагрессив | ноагрессив |
кўп атомли | ўрта агрессив | ўрта агрессив | паст агрессив |
| | | |
Мономерлар: | | | |
хлорбутадиан | кучли агрессив | кучли агрессив | ўрта агрессив |
стирол | паст агрессив | паст агрессив | ноагрессив |
Амидлар: | | | |
Карбамид | | | |
(50 дан 150 г/л | | | |
концентрацияли | | | |
сув эритмалари) | | | |
худди шундай, | | | |
ошиғи б-н 150 г/л | ўрта агрессив | ўрта агрессив | паст агрессив |
дициандиамид | паст агрессив | паст агрессив | « |
(10 г/л | | | |
концентрацияли | | | |
сув эритмалари) | | | |
диметмилформамид | ўрта агрессив | « | « |
20 дан 50 г/л гача | | | |
сув эритмалари | | | |
худди шундай, | | | |
о.50 г/л | кучли агрессив | ўрта агрессив | ўрта агрессив |
Бошқа органик | | | |
моддалар: | | | |
фенол (10 г/л гача | ўрта агрессив | ўрта агрессив | ўрта агрессив |
сув эритмалари) | | | |
формалдегид | паст агрессив | паст агрессив | ноагрессив |
(20 дан 50 г/л гача | | | |
концентрацияли | | | |
сув эритмалари | | | |
худди шундай, | | | |
ошиғи б-н 50 г/л | | | |
дихлорбутен | « | « | « |
тетрагидрофуран | « | паст агрессив | « |
қанд (ошиғи б-н | паст агрессив | « | ноагрессив |
0/1 г/л | | | |
концентрацияли | | | |
сув эритмалари) | | | |
2.9. Агрессив муҳитдаги темир-бетон бино ва иншоотлар конструкцияларига сув ўтказувчанлиги 5 — 11-жадваллар бўйича W4 ва ундан юқори маркали бетонларни қабул қилиш керак.
Суюқлик муҳитларнинг агрессив таъсирига (хлоридлар, сульфатлар, нитратлар ва бошқа тузлар) учрайдиган темир-бетон конструкциялар бетони, 5-жадвал бўйича сирти буғланадиган ҳамда бир вақтнинг ўзида навбатма-навбат музлатиладиган ва муздан тушириладиган бўлса, юқорида, 9-жадвалда кўрсатилган СНиП 2.03.01-84 га мувофиқ музга бардошлилик бўйича талабларга жавоб бериши керак.
2.10. Агрессив муҳитли бетон ва темир-бетон бино ва иншоотлар конструкциялари учун албатта қуйидаги турдаги цементларни назарда тутиш керак бўлади:
портландцемент, ГОСТ 10178-85* талабларини қондирадиган минерал қўшимчалар билан тўлдирилган портландцемент, шлак-портландцемент;
ГОСТ 22266-94 талабларини қондирувчи сульфатга бардошли цементлар;
ГОСТ 969-91 талабларини қондирувчи глиноземли (алюминий оксидли) цемент;
2.11. Газсимон ва қаттиқ муҳитларда (2 ва 3-жадвалларга қаранг) ГОСТ-10178-85 талабларини қондирувчи цементларни қабул қилиш маслаҳат берилади;
Суюқ ва таркибида сульфат бўлган қаттиқ муҳитларда (3,4 ва 6-жадвалларга қаранг) сульфатга бардошли цементлар, шлакпортландцементлар ва портландцементларни қўллаш тавсия этилади.
Бикарбонат ишқорлилиги кўрсаткичи бўйича агрессив суюқ муҳитларда (5-жадвалга қаранг) минерал қўшимчалар билан тўлдирилган портландцемент шлакпортландцемент ёки пуццоланли портландцементни қўллаш керак бўлади.
Таркибидаги тузлар йиғиндиси бўйича агрессив суюқ муҳитларда (5-жадвалга қаранг) глиноземли (алюминий оксидли) цементни бетоннинг қотиш температура тартиби амал қилиш талабларига риоя қилиш шарти билан қўллашга рухсат этилади.
Олдиндан таранг тортилган арматура конструкциялари учун глинозем цементни қўллашга рухсат берилмайди:
Сув ўгказмаслиги бўйича W6 дан ортиқ маркали бетонларга бўлган талабларга тааллуқли конструкцияларда НЦ 10 ортиқ маркали таранг тортиладиган цементни қўллашга рухсат берилади.
2.12. Майда тўлдиргич сифатида кварцли ялтироқ қумни (ГОСТ 10258-80 бўйича масса бўйича ошиғи билан 1% зарралари халосланган), шунингдек, ГОСТ 9757-90 талабларига жавоб берувчи ғовакли қум назарда тутилади.
2.13. Йирик тўлдиргич сифатида отилиб чиққан тоғ жинсига мансуб сараланган шағални назарда тутиш маслаҳат берилади. Отилиб чиққан жинсга мансуб шағал маркаси 800 дан паст бўлмаслиги керак, шағал ва шағал қуми Др12 дан паст бўлмаслиги керак.
Чўкинди жинс шағали (сув шимилиши 2% дан ошмаслиги ва маркаси 600 дан паст бўлмаслиги керак) бир жинсли ва суст юпқа қатламсиз бўлса, унда ҳар қандай агрессив таъсир даражасидаги газсимон, қаттиқ ва суюқ муҳитларда фойдаланиладиган конструкциялар учун (паст агрессивлик муҳитидагидан водород кўрсаткичи паст бўлган суюқ муҳитлардан ташқари, 5:-жадвалга қаранг).
Конструкцион енгил бетонлар учун ГОСТ 9757-90 бўйича тўлдиргичлар назарда тутилади.
| | | | 9-жадвал |
Арматурали пўлат гуруҳи | Арматурали пўлат класси (туркуми) | Дарзга бардошли темир-бетон1 конструкцияларга бўлган талаблар тоифаси ва ёриқларнинг давомий бўлмаган ва муттасил очилишининг чегаравий рухсат этилган кенглиги, мм, газсимон ҳамда қаттиқ муҳитнинг темир-бетонга агрессив таъсир даражасида |
паст агрессив | ўрта агрессив | кучли агрессив |
I | A-I, А-П, А-Ш, B-I, Вр-1 | 3 0,25 (0,20) | 3** 0,20 (0,15) | 3 0,15 (0,10) |
А-Шв, A-IY, Ат-IYk | 3 0,25 (0,20) | 3** 0,15 (0,10) | 2 0,10 |
Ат-Ш, Ат-ШС | 3 0,25-(0,20) | қўллашга рухсат этилмайди | қўллашга рухсат этилмайди |
II | At-IYC, At-YCK, At-YIK | 3 0,15 (0,10) | 2** 0,10 | 1 |
в-п,вр-п, К-7, К-19 | 2 0,10 | 2 0,05 | 1 |
III | A-Y,A-YI, Ат-Y, Ат-YI В-П,Вр-П, К-7, К-19 | 2* 0,10 | 1 | қўллашга рухсат этилмайди |
камида 3,5 мм диаметрли симда | 2* 0,05 | 1 |
| | | 10-жадвал |
Арматура пўлати гуруҳлари 9-жадвалга қаранг | Йиғма конструкциялар ва элементлар учун бетоннинг ҳимоя қатламининг қалинлиги, мм (чизиқ устида) ҳамда бетоннинг сув ўтказмаслиги бўйича газсимон ва қаттиқ муҳитнинг агрессив таъсир даражасидаги маркаси |
паст агрессивда | ўрта агрессивда | кучли агрессивда |
I | 20 W4 | 20 W6 | 25 W8 |
II | 25 W4 | 25 W6* | 25 W8 |
III | 25 W6* | 25 W8 | 25 W8 |
2.14. Майда ва йирик тўлдиргичлар таркибида потенциал реакция қўзғатувчи жинслар мавжудлиги текширилиши зарур. Потенциал реакция қўзғатувчи жинслар ҳисобига ички коррозиядан ҳимояланиш чораси сифатида ва цементнинг ишқорлари билан тўлдиргичдаги ўзаро таъсирини пасайтириш мақсадида қуйидагиларни назарда тутиш керак бўлади:
цементни кам — минимал миқдорда сарфлаб бетон таркибини саралаш;
таркибида N30 ҳисобида ошиғи билан 0,6% ишқор билан бетон 2 тайёрлаш;
бетонни минерал қўшимчалар билан тўлдирилган портландцементдан, пуццоланли портландцементдан ва шлакпортландцементдан тайёрлаш;
гидрофоб-сув юқтирмайдиган газ ажратадиган қўшимчаларни киритиш:
Потенциал реакция қўзғатувчи тўлдиргичларда бетонга натрий ва калий тузларини қўшимча сифатида киритишга рухсат берилмайди.
| | 11-жадвал |
4, 7, 8* — жадваллар бўйича муҳитнинг даражаси | Суюқ муҳитнинг агрессив таъсиридаги темир-бетон конструкцияларга бўлган талаблар агрессив таъсири |
Ёриққа бардошлиликка бўлган талаблар тоифаси ва давомий бўлмаган ва давомий ёриқларнинг рухсат этилган чегаравий кенглиги1, мм арматура пўлатига нисбатан (9-жадвалга қаранг) | ҳимоя қатламининг қалинлиги камида, мм | бетоннинг сув ўтказмаслик бўйича маркаси, арматура пўлатига нисбатан (9-жадвалга каранг) |
I | II | III | I | II | III |
Паст агрессив | 3 0,2(0,15) | 3 0,15(0,10) | 2 0,1 | 20 | W4 | W6 | W6 |
Ўрта агрессив | 3 0,15(0,1) | 3 0,1(0,05) | 1 - | 30 | W6 | W6 | W6 |
Кучли агрессив | 3** 0,15(0,1) | 2 0,05 | қўллашга рухсат йўқ | 30 | W6 | W6 | - |
2.15. Бетон аралашмасини қориштириш учун сувни ГОСТ 23732-79 талабларига мувофиқ қўллаш зарур.
2.16. Агрессив муҳитларда фойдаланиладиган темир-бетон конструкциялар бетоннинг чидамлилигини ошириш мақсадида бетоннинг ўтказувчанлигини пасайтирадиган ёки унинг кимёвий бардошлилигини, шунингдек, бетоннинг арматурага нисбатан ҳимояланиш лаёқатини оширадиган қўшимчалардан фойдаланиш маслаҳат берилади.
Бетон таркибига, жумладан, ёпиштириш, тўлдиргичлар таркибига ва қориштириш сувига қуйидаги темир-бетон конструкциялар учун хлорли тузлар киритишга рухсат этилмайди:
B-I туркуми-классига кирувчи 5мм ва ундан кам диаметрдаги симли тортилмайдиган арматурали;
нам ва ҳўл тартиб шароитида фойдаланганларида;
автоклавда ишлов бериб тайёрланганларида;
электрокоррозияга йўлиқадиганларида.
Шунингдек, хлорли тузларни бетон таркибига ва каналларни инъекция қилиш, шу билан бирга йиғма ва йиғма монолит конструкцияларнинг чок ва уланган жойларини бириктириш-яхлитлаш учун тайёрланган эритмага киритишга рухсат берилмайди:
2.17. Агрессив муҳит таъсирига йўлиққан темир-бетон конструкцияларни ҳисобини 2.03.01-84 СНиП бўйича ёриққа бардошлилик бўйича талаблар тоифасининг амалдаги меъёрларини ва ёриқларнинг рухсат берилган очилишини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқиш маслаҳат берилади. Бунда темир-бетон конструкцияларнинг ёриққа бардошлилик талаблари категориясига, жумладан, ёриқларнинг рухсат этилган чегаравий кенглигига қўлланаётган арматура пўлатининг туркуми назарда тутиб ва муҳитнинг агрессив таъсир даражасига қараб белгилаш керак бўлади.
Газсимон ва қаттиқ агрессив муҳитларда фойдаланишга мўлжалланган конструкциялар учун бу талаблар 9-жадвалда келтирилган, суюқ агрессив, муҳитлар учун эса — 11-жадвалда келтирилган.
9 — 11-жадвалларда келтирилган ёриқларнинг давомий бўлмаган очилиш кенглигини аниқлашда қуйидагилар рухсат этилади:
меъёрий қийматдан 30% миқдорда шамол кучини қабул қилиш;
бир кўприксимон кран ёки осма краннинг ҳар бир кран йўлидаги кран кучини ҳисобга олиш. Бунда 2.01.07-85 СНиП да назарда тутилган кучлардан давомий бўлмаган ёриқ очилиши 2.03.01-84 СНиП ида меъёрга солинганидан ошмаслиги керак.
2.18. Арматура пўлати коррозиядан зарарланиши хавфи даражаси бўйича уч гуруҳга бўлинади (9 ва 10-жадваллар).
Агрессив муҳитларда фойдаланиладиган олдиндан зўриққан конструкцияларни арматуралаш учун II гуруҳга кирувчи арматура пўлати назарда тутилиши маъқулроқ бўлади.
2.19. Ҳимоя қатлами қалинлиги ва газсимон ва қаттиқ агрессия муҳитлар таъсиридаги бетон сув ўтказмаслигига бўлган талаблар 10-жадвал баён этилган, суюқ муҳитлар таъсирида эса — 11-жадвалда берилган.
2.20. Ясси плиталар, қиррали плиталар тахталари ва девор панели тахталари конструкциялари оғир ва енгил бетонининг ҳимоя қатлами қалинлигини газсимон муҳитнинг паст агрессив ва ўрта агрессив таъсири учун 15 мм га тенг қилиб, кучли агрессив таъсир даражаси учун эса арматура пўлатининг синфидан қатъий назар, 20 мм га тенг қилиб қабул қилиш керак бўлади.
Монолит конструкцияларнинг ҳимоя қалинлигини 10, 11-жадвалларда кўрсатилганидай 5 мм дан ортиқ миқдорни қабул қилиш тавсия этилади.
Олдиндан зўриққан темир-бетон конструкциялар учун ёриққа бардошлиликнинг 2-категориясидаги давомий бўлмаган ёриқлар очилиши кенглигини ҳимоя қатлами қалинлигини 10 мм оширганда 0,005 мм дан ортиқ қилиб қабул қилиш тавсия этилади.
2.21. Паст ва ўртача агрессив таъсир даражасида руҳланган арматурани қўллашда ҳимоя қатлами қалинлигини Х5 мм га қисқартиришга ёки бетоннинг ўтказувчанлигини бир поғона оширишга рухсат этилади. Бунда бетоннинг сув ўтказмаслик маркаси W4дан паст бўлмаслиги керак.
2.22. Ёриққа бардошлилик конструкцияларига B-I ва В-П синфига кирувчи, 4 мм дан кам диаметрдаги симларни назарда тутишга рухсат берилмайди.
2.23. Олдиндан зўриққан конструкцияларни агрессив муҳитли бинолар учун қотган бетонга арматурани тортиш усули билан тайёрлашга рухсат этилмайди.
2.24. Олдиндан зўриққан темир-бетон конструкциялар учун арматура симарқонларини сиртдан камида 2,5 мм ва ички қатламда эса 2,0 мм дан кам бўлмаган симдан қилиш назарда тутилиши керак.
2.25. Агрессив муҳитларда энли бетонлардан бетон ва темир-бетон конструкцияларни 10-11-жадвалларга кўра уларнинг сув ўтказмаслиги талабларига мувофиқ қўллашга рухсат этилади.
2.26. Енгил бетонлар юк кўтарувчи конструкцияларини сув шимилиши 14% дан юқори бўлган ғовакли тўлдиргичларга ҳажми бўйича агрессив муҳитларда қўллашга рухсат этилмайди:
2.27. Енгил ва ғовакли бетонлар тўсиқли конструкцияларини агрессив газсимон ва қаттиқ муҳитли ишлаб чиқариш учун 12-жадвал бўйича қабул қилиш маслаҳат берилади.
2.28. Армоцемент конструкцияларини паст агрессив газсимон ва қаттиқ муҳитларда қўллашга рухсат этилади. Газсимон муҳитда ҳимоя қатламининг қалинлиги 4 мм дан кам бўлмаслиги керак, бетоннинг сув шимилиши эса — арматура тўри ва 30 мкм.дан кам бўлмаган руҳ қопланган сим билан ҳимояланган ёки конструкциялар сатҳи III гуруҳга кирувчи лок-бўёқ билан муҳофаза қилинганда ошиғи билан 8% бўлиши зарур. Қаттиқ муҳитда кўрсатилган тадбирларга қўшимча равишда бир вақтнинг ўзида арматурани ва конструкцияни ҳимоялашни амалга ошириш маслаҳат берилади.
2.29. Бетонлаш чоғи ҳимоя қопламаси бўлмаган бириктирувни элементларнинг ўрнатиш пўлат қисмларининг ҳимоя қатлами қалинлиги ва бетоннинг сув ўтказмаслиги маркаси уланаётган конструкциялар бетонига тааллуқли талабларга мос келиши зарур.
2.30. Конструкциялар сатҳини ҳимоя қилишда 13-жадвалда кўрсатилган ҳолатларни назарда тутиш керак бўлади ва муҳитларнинг агрессив таъсир кўриниши ва даражасига қараб тайинланади.
2.31. Конструкцияларни лойиҳалаштиришда қуйидагиларни назарда тутиш керак:
лок-бўёқли қопламалар — газсимон ва қаттиқ муҳитлар ҳаракатида (аэрозоллар);
лок-бўёқли қалин қатламли (мастика) қопламалар — суюқ муҳитлар ҳаракатида қаттиқ агрессив муҳит билан қопламанинг бевосита тўқнаш келиши — контактда бўлиши;
елимли қопламалар-суюқ муҳитлар ҳаракатида, грунтларда қопламаларнинг сув ўтказмайдиган қатлами сифатида;
қопламалар, жумладан, полимер бетонларда — суюқ муҳит ҳаракатида, грунтларда елимли қопламаларни механик зарарланишдан ҳимояси сифатида;
кимёвий бардошли материаллар билан сингдириш (зичловчи) — суюқ муҳит ҳаракати таъсирида, грунтларда;
гидрофоблаш (сув юқтирмаслик) — сув ёки атмосфера ёғинлари билан даврий равишда намлаш билан, конденсат ҳосил қилиб, сатҳга лок-бўёқ қопламалар остидан грунт қатламини юпқалашга қадар ишлов бериш сифатида.
| | 12-жадвал |
Бинодаги муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Тўсувчи конструкциялар ҳимоясига талаблар |
Енгил бетонлардан (қалин тузилишдаги) | Цемент ёки аралаш ёпишқоқдаги автоклавда қотирилган ғовакли бетонлардан |
Паст агрессив | Конструкцияларни оғир ёки конструкцион бетондан агрессив муҳит таъсиридан сақланадиган ҳимоя қатлами бўлса, рухсат этилади | Конструкцияларни арматурани махсус қоплама билан ҳимояланган ва бетон сиртини пароизоляция қилувчи лок-бўёқ билан қоплаган ҳолларда ишлатишга рухсат этилади. |
Ўрта агрессив | Конструкцияларни агрессив муҳит таъсиридан сақланадиган оғир ёки енгил конструкцион бетондан лок-бўёқ қоплама билан ҳимояланган қатлами бўлсагина, қўллашга рухсат этилади | Қўллашга рухсат этилмайди |
Кучли агрессив | Қўллашга рухсат этилмайди | Худди шундай |
2.33. Бетон ва темир-бетон пойдеворлари ва иншоотлари тагини ҳимоя қилиш учун агрессив муҳитга чидамли ихоталаш қурилмасини назарда тутиш керак бўлади.
2.34. Агрессив грунт суви ва грунт билан тўқнаш келадиган мулоқотда бўладиган ер ости бетон ва темир-бетон конструкцияларнинг ёнбош сиртларини тавсия қилинган 5-иловасига мувофиқ грунт сувларининг кўтарилиш эҳтимоли ва уларнинг иншоотни фойдаланишга топшириш жараёнида агрессивлигини ҳисобга олган ҳолда ҳимоя қилиш керак бўлади.
Грунтларда сувда эрийдиган тузлар 1% дан ортиқ бўлса, ўртача ҳаво даражаси энг иссиқ ойда 25С дан ортиқ, ҳавонинг ўртача нисбий ойлик намлиги камида 40% бўлганда пойдеворлар-фундаментларнинг бутун сатҳини гидроизоляция-сувдан ҳимоялаш қурилмасини албатта назарда тутиш зарур.
| | | | | 13-жадвал |
Муҳит | Муҳитнинг агрессив оддий таъсир даражаси | Қопламалар гуруҳи (чизиқ устида) ва қоплама қалинлиги мм (чизиқ остида) |
Лок-бўёқли | елимланган | қопланган |
қалин | қатламли (мастикали) |
Газсимон, қаттиқ | паст агрессив | I*II 0,1-0,15 | - | - | - |
ўрта агрессив | III** 0,15-0,2 | - | - | - |
кучли агрессив | IV 0,2-0,25 | - | - | - |
Суюқ | паст агрессив | - | II 1,0-1,5 | - | II |
ўрта агрессив | - | III 1,5-2,5 | III — IV | II |
кучли агрессив | - | IV 2,5-5,0 | IV | IV |
2.35. Суюқ агрессив муҳит мавжуд бўлса, металл колонна-устун ва асбоб-ускуналар остидаги бетон ва темир-бетон фундамент-пойдеворлар, шунингдек, полга туташ бошқа конструкцияларнинг сатҳи участкалари кимёвий бардошли материаллар билан камида 300 мм баландликда пол юзасидан ҳимоя қилиниши керак. Пойдеворларга мунтазам равишда суюқликларнинг ўртача ва кучли агрессив таъсир кўрсатиш ҳолларида таглик қурилмасини албатта назарда тутиш керак бўлади. Конструкциялар участкаларининг технологик тадбирлар билан ҳам олдини олиб бўлмайдиган агрессив суюқликларнинг қуйилиши ёки сачраши ҳолларида қўшимча маҳаллий елимли қопламалар ва бошқа қопламалар билан қопланган бўлиши зарур.
2.36. Ер ости коммуникацияларнинг бетон ва темир-бетонга нисбатан агрессив суюқликларини ташувчи қувурлари каналлар ёки туннелларда жойлаштирилиши ҳамда мунтазам текшириб туриш мумкин бўлиши керак.
Агрессив суюқлик ташувчи лоток-новлари, чуқурликлар олди, коллекторлар иморатлар пойдеворларидан, устунлардан, деворлар, ускуналари остидаги пойдеворлардан камида 1 м олисликда бўлиши керак.
2.37. Қоқиладиган титратиб ботирадиган қозиқларнинг юзаси механик мустаҳкам қопламалар билан ёки ботириш жараёнида ҳимоявий хоссаларини сақлай олувчи шимдириш билан ҳимояланган бўлиши зарур. Бунда бетон ва қозиқни сув ўтказмаслиги бўйича W6 дан паст бўлмаган маркани қабул қилиш керак бўлади.
Қозиқларнинг юзасини лок-бўёқ билан (мастика) қоплаш ёки шимдириш билан ҳимоялашда қоқиладиган қозиқларнинг юк кўтариш лаёқатини синаб кўриш йўли билан аниқлаш тавсия этилади.
2.38. Юзасини ҳимоя қилиш мушкул бўлиб қолган конструкциялар учун (бурғулаш қозиқлари, «грунтдаги девор» усули билан олиб борилувчи конструкциялар ва бошқ.) цементлар, тўлдиргичларнинг махсус турларининг бошланғич ҳимоясини қўллаш ҳамда бетон таркибини саралаш билан, бетоннинг чидамлилигини оширувчи қўшимча киритиш ва ҳ.к. йўллар билан ҳимоя қилинади.
2.39. Тўсувчи конструкцияларнинг деформацион чокларида руҳланган, зангламайдиган пўлат компенсаторларни ёки полиизобутилен ёки бошқа материалларни назарда тутиш ҳамда уларни кимёвий бардошли мастика билан зичлаб мустаҳкамлаган ҳолда ўрнатиш зарур. Деформацион чок конструкциясида ундан агрессив муҳитнинг томиши эҳтимолини йўқ қилиши керак. Тўсувчи конструкцияларни бириктириш жойлари ва чокларини герметизация қилишда герметиклар тирқишларини тўлдириш йўли назарда тутилиши керак бўлади.
2.40. Темир-бетон конструкцияларнинг необетонлаштирадиган пўлат ўрнатиш қисмлари ва бириктирувчи элементларини коррозиядан ҳимоя қилишда қуйидагиларни назарда тутиш керак:
қуруқ ва мўътадил намлик тартибидаги биноларда муҳитнинг ноагрессив ва паст агрессив таъсир даражасида лок-бўёқ қоплаш (3-маълумот иловасида);
муҳитнинг ноагрессив ва паст агрессив таъсири даражасида нам ёки ҳўл тартибдаги биноларда металл қопламалари (руҳ ва алюминий билан) қоплаш;
муҳитнинг ўртача ва кучли агрессив таъсир даражасида комбинация қилинган — бирга қўшилган қопламалар (металлашган қатлами бўйича лок-бўёқ ишлатиш) қоплаш.
Бир-бирига тегиб турадиган текисликда пармалаб бирлаштирилган ўрнатиш қисмлари ва бириктирувчи элементларга ҳимоя қопламалар қопламасликка рухсат берилади.
2.41. Атмосфера намлигига, конденсат, саноат сувлари таъсирига йўлиқувчи ташқи тўсувчи конструкцияларнинг туташ жойларида ўрнатиш қисмлари ва бириктирувчи элементлари муҳитнинг агрессив таъсир даражасидан қатъий назар, металл ёки комбинация қилинган қопламалар билан ҳимоя қилинган бўлиши керак.
2.42. Уларда эксплуатация пайтида қопламаларни қайта тиклаш имконияти тўла бўлган бирлаштирувчи элементлар ва ўрнатиш қисмларининг юзасини ҳимоялашда, муҳитнинг агрессив таъсир даражасидан қатъий назар, лок-бўёқ қопламалари назарда тутилиши зарур.
2.43. Конструкцияга муҳитнинг кучли агрессив таъсир кўрсатишида комбинация қилинган қопламалар (руҳ ва алюминий асосида металл остидан қоплаш) бардошли чиқмаса, унда темир-бетон конструкцияларнинг необетонлаштирадиган ўрнатиш қисмлари ва бириктирувчи элементлари мазкур муҳитга кимёвий бардошли бўлиши назарда тутилиши зарур.
2.44. Автоклавда қотирилган бетон конструкцияларнинг ўрнатиш қисмларини ҳимоя қилиш учун алюминий қопламаларни назарда тутиш керак бўлади.
Шу билан бирга таркибида олтингугурт гази ва серовород-водород сульфид сақланган агрессив газсимон муҳитидаги бино ва иншоотлар конструкцияларнинг ўрнатиш қисмлари ва бириктирувчи элементлар ҳимояси учун алюминий қопламаларни ишлатиш маслаҳат берилади. Бетон билан мулоқот бўладиган ўрнатиш қисмларига алюминий қоплаш устига конструкцияларни бетонлашгача яна қўшимча равишда ҳимоявий қайта ишланиши лозим.
2.45. Комбинация қилинган металлизацион қопламалар ва металлизацион қатлам қалинлиги руҳ ва алюминий қопламалар учун камида 120 мм бўлиши зарур.
Қайноқ руҳлаб олинадиган руҳ қопламалар қалинлиги камида 50 мкм бўлиши, гальваник усулда эса — камида 30 мкм бўлиши керак.
2.46. Бетон ва темир-бетон конструкцияларни коррозиядан ҳимоя қилишда мазкур меъёрларда назарда тутилган тадбирлар ёрдам бермаган ҳолларда кимёвий бардошли бетон конструкциялар — полимербетон ёки кислотага бардошли бетонларни қўллаш керак бўлади.
2.47. Полни гидроизоляция қилиш—сувдан ихоталаш учун полга суюқ мушит таъсирининг интенсивлиги ва бу муҳитларнинг агрессив таъсир даражасига қараб танлаш керак бўлади.
Интенсивлиги кичик ва агрессив таъсир даражаси суст бўлса, унда бўяш изоляцияси назарда тутилиши зарур.
Суюқ муҳитнинг ўртача ва катта интенсивлиги, таъсир даражасининг пат агрессивлигида ёки кичик интенсивликда муҳитнинг ўртача ва кучли агрессив таъсир даражасида битум—қатрон асосида ўрама материаллардан ёки ўрама ва тахтасимон полимер материаллардан тайёрланадиган ёпиштириладиган изоляция назарда тутилиши керак бўлади.
Суюқ муҳитнинг катта интенсивлигида, кучли агрессив таъсир даражасида кучайтирилган ёпиштирилган изоляция назарда тутилиши зарур. Кучайтирилган изоляцияни, шунингдек, масофадаги каналлар ва оқар лоток-новлар остидан уни ҳар томонга 1 м масофада назарда тутилиши керак.
Полларни ҳимоялаш учун материаллар тавсия қилинган 6 ва 7-иловаларда келтирилган.
Поллардан ювиш сувлари ва технологик агрессив эритмаларни оқизиш учун текшириб кўриш ва таъмирлаш мумкин бўлган, уларни тўғри чизиқли участкалардан максимал узунликдаги оқар канал ва ариқлар назарда тутилиши зарур.
2.48. Грунтда полларни лойиҳалаштиришда ўртача ва кучли агрессив таъсир даражасида ўртача ва катта интенсивлик ҳолларида қўшимча равишда грунт сувларининг мавжудлиги ва уларнинг сатҳидан қатъий назар, остидан тўшама изоляциясини назарда тутиш керак бўлади.
2.49. Пол сатҳида ёки юқорида мўлжалланган ускуналар остидаги пойдеворлар, пол конструкцияси билан ягона яхлит гидроизоляцияга эга бўлмоғи зарур. Бутунликни сақлаш мақсадида компенсаторлар мосламасини ёки шунга ўхшаш тадбирларни назарда тутиш тавсия этилади.
2.50. Агрессив газсимон ички муҳитли темир-бетон қувурлар учун мустаҳкамлиги класси-туркуми бўйича ВЭО дан паст бўлмаган бетонни, совуқда бардошлилиги бўйича—камида F200 маркасини, сув ўтказмаслиги бўйича камида W8 ни қўллаш маслаҳат берилади.
2.51. Агрессив газсимон муҳитли, таркибида олтингугурт қоришмасини сақлаган тутун ва газ темир-бетон мўрилари учун албатта сульфатга бардошли портландцемент бетонини ёки сульфатга бардош бера оладиган минерал қўшимчали портландцемент бетонини қўллаш зарур. Клинкери таркибидаги уч кальцийли алюминати С3А 7% дан ошмайдиган минерал қўшимчали портландцементларни қўллашга рухсат этилади.
2.52. Мўри бетони учун тўлдиргичлар сифатида тоғ жинсларидан сара шағал ва кварцли ёки дала шпатига оид минералларни қўллаш керак бўлади.
2.53. Темир-бетон за газ мўриларининг стволлари-танасининг ички юзасини ҳимоя қилиш, шунингдек, бурканиш зоналари участкаларининг ташқи юзасини ҳимоялашни 80 о гача температурада лок-бўёқ қопламалар агрессив таъсир муҳитларининг даражасига қараб, 13-жадвалга ва 3-мажбурий иловага мувофиқ бажариш керак бўлади.
2.54. Конденсат ҳосил бўлиши мумкин бўлган мўрилар ва пойдеворлар стволларининг участкалари мастика ёки қисқич билан суваш мосламаси билан елимлаб ҳимояланган бўлиши зарур.
2.55. Тутун мўрилари-дудбуронларни футеровка қилиш—чидамли ашё билан суваш учун кислотага бардошли ёки кислотабардош қоришма ёки эритма солинган лой ғишт ишлатиш тавсия этилади.
Газ-тутун мўриларини футеровка қилиш учун албатта кислотага бардошли қоришмага солинган кислотага бардошли ғиштни қўллаш зарур.
Темир-бетон вентиляция мўриларини футеровка қилиш учун андозавий кислотага бардошли керамика ва кислотага бардошли полимер ёки кислотабардош қоришмага солинган ғишт қўлланиши зарур.
2.56. Мўрилар пойдеворлар ва газ чиқиндилари мўриларининг ташқи сатҳини ҳимоя қилиш ер ости конструкцияларини коррозиядан сақлаш талабларига мувофиқ назарда тутилиши керак бўлади.
2.57. Ҳажмли иншоотлар ва ер ости қувурлари учун суюқ муҳитлар таъсири даражасини 5-8-жадвалларга биноан аниқланади.
Нефть ва нефть маҳсулотлари сақланадиган резервуарларнинг тублари ва деворлари ички юзаси учун ишланмаган хом нефть ва мазут конструкцияларига таъсирни худди ўрта агрессив сингари, мазутга, дизель ёнилғисига ва керосинга худди паст агрессив сингари баҳолаш керак бўлади. Резервуарларнинг ички юзасини қоплаш учун санаб ўтилган суюқликлар таъсирини худди паст агрессив сингари баҳолаш лозим.
2.58. Ҳажмли иншоотларнинг темир-бетон конструкцияларига бўлган талаблар муҳитнинг агрессив таъсири даражасига қараб 11-жадвали бўйича қабул қилинади.
Ҳажмли иншоотларда нефтъ ва нефть маҳсулотлари учун сув ўтказмаслик бўйича камида W8 маркали бетон қўлланиши зарур.
2.59. Ҳажмли иншоотлар конструкцияларининг ички юзасини коррозиядан сақлаш усулларини 13-жадвал ва 4-маълумот иловасига биноан қабул қилиш керак бўлади.
2.60. Грунтга чуқурлаштириб киритилган ҳажмли конструкциялар, темирбетон юзасига грунт нами киришини истисно қиладиган ташқи гидроизоляцияга эга бўлмоғи зарур.
2.61. Ер ости қувур ўтказгичларининг темир-бетон қувурларини коррозиядан сақлашнинг таркибида грунтлардан сув тортишида ёки грунт сувларида (ГОСТ 9.015-74*) хлорионлар сақланишида электрокимёвий усуллар билан ҳимоя қилиш керак бўлади, қуйидагича мг/л:
виброгидропрессланган қувурлар учун (ГОСТ 12586.1-83*) 500 дан ортиқ, пўлат ўзакли қувурлар учун сув ўтказмаслик бўйича W4 маркали бетоннинг ҳимоя қатлами ва 0,1 мм ёриқнинг очилиши рухсат этилган кенглигида 300 дан ортиқ; сув ўтказмаслик бўйича камида W4 маркали бетоннинг ҳимоя қатлами ва ёриқнинг очилиши рухсат этилган 0,2 мм даги кенглиги 150 дан ортиқ.
Лойиҳалаштириш электрокимёвий ҳимоя борасида албатта темир-бетон қувурлари металли бўйича узлуксиз электр ўтказилишини таъминловчи тадбирларни назарда тутиш зарур.
2.62. Электрокоррозиядан ҳимояланишда қуйидаги жиҳатлар назарда тутилиши керак:
доимий ток мосламасидан адашган токларнинг қуйидагилар учун мавжудлиги;
электролиз бўлимларининг бино ва иншоотлари темир-бетон конструкциялари учун;
рельс нақлиётининг доимий токдаги электрлашган иншоотлари конструкциялари учун;
қувур ўтказгичлар, коллекторлар, пойдеворлар ва бошқа узунликдаги ер ости конструкцияларининг бегона манбадан ток майдонида жойлашган бинолар ва иншоотлар учун;
ўзгарувчан ток таъсири остида темир-бетон конструкциялардан ерга уланган мосламалар сифатида фойдаланишда.
2.63. Адашган токлардан коррозияга учраш хавфини арматура потенциалининг катта-кичиклиги, миқдори бўйича белгилаш тавсия этилади — бетон ёки арматурадан токнинг чиқиб кетиш зичлиги бўйича аниқланади. Хавф кўрсаткичлари 14-жадвалда келтирилган.
2.64. Электролиз бўлимлари бино ва иншоотларининг темир-бетон конструкцияларининг ҳолати ва рельс нақлиётининг доимий токидаги электрлашган темир-бетон конструкциялари хавфлилиги олдиндан маълум ҳисобланади, шу туфайли бу конструкцияларни лойиҳалаштириш пайтида мажбурий тарзда электркоррозиядан сақланиш тадбирларини назарда тутиш керак.
Бегона манба токи майдонида жойлашган ер ости темир-бетон конструкцияларни электркоррозияга йўлиқиш хавфи ва уларни электркоррозиядан ҳимоя қилиш зарурияти ҳисоб-китоб асосида ёки адашган токларнинг грунтда кучланишини электр ўлчови ёки яқин-атрофда ўхшаш темир-бетон конструкцияларнинг йўқлиги билан белгиланиши керак.
2.65. Ер ости қурилмалари сифатида фойдаланиладиган конструкциялар учун ўзгарувчан токнинг саноат частотаси коррозияси хавфи, грунтдаги ер ости конструкцияларининг арматуралари ташқари юзасидан узоқ оқиши, токнинг зичлиги 10 мА/дм3 дан ошиши билан аниқланади.
2.66. Темир-бетон конструкцияларни адашган ток коррозиясидан ҳимоя қилиш усулларга қуйидаги гуруҳларга бўлинади:
I — адашган токлар манбаларида бажариладиган токлар чиқиши кетишини чеклаш;
II — темир-бетон конструкцияларда бажариладиган паст ҳимоя;
III — агарда пассив ҳимоянинг иложи бўлмаса ёки етарли бўлмаса темир-бетон конструкцияларда бажариладиган актив (электркимёвий ҳимоя).
Электролиз бўлимларидаги бино ва иншоотларнинг темир-бетон конструкцияларини ҳамда рельс нақлиётининг доимий токидаги электрлашган иншоотларини лойиҳалаштиришда I ва II гуруҳларга кирувчи электрокоррозиядан сақланиш усулларини назарда тутиш керак бўлади.
2.67. Электролиз бўлимларидаги бинолар ва иншоотлар, темир-бетон конструкциялар ҳамда рельс нақлиётининг доимий токидаги электрлашган иншоотларнинг пассив ҳимояси қуйидагилар билан таъминланиши зарур:
сув ўтказмаслик бўйича бетон маркасини қўллашда W6 дан кам бўлмаслиги керак;
бетоннинг электрга қаршилигини пасайтирувчи қўшимчалар қўшилган бетонни, жумладан, коррозияга мойил пўлатни ишлатмаслик;
бетоннинг ҳимоя қатлами қалинлигини камида 20 мм, мулоқот тармоқ таянчи учун эса камида 16 мм белгилаш;
олдиндан кучланган конструкциялар учун ёриқларнинг очилиш кенглигини ошиғи билан 0,1 мм да ва одатдаги конструкциялар учун эса ошиғи билан 0,2 мм да чеклаш.
2.68. Бегона манба токи майдонидаги конструкциялар бетонида хлорли тузлар қўшимчасини юборишга рухсат этилмайди, олдиндан кучланган, Ат-IY, At-Y, A-Y ва A-YI туркумидаги пўлатлар билан арматураланган конструкциялар бетонига эса — хлорли тузлар, нитрат ва нитритлар қўшимчаларини юбориш ман этилади.
2.69. Электролиз бўлимлари бино ва иншоотларини электркоррозиядан сақлаш учун қуйидагиларни назарда тутиш тавсия этилади:
электролизерларга хизмат кўрсатиш учун темир-бетон ораёпмаларда, ер ости темир-бетон конструкцияларда электроизоляцион чоклар қурилмасини;
электр кўтарувчи жиҳозларга (таянч, электролизерлар остидаги тўсин ва пойдеворлар, шина ўтказгичлар остидаги таянч симёғочлари, таянч тўсинлари ҳамда электролизерлар билан туташ жиҳозлар остидаги пойдеворлар) ёнма-ён конструкциялар учун полимер бетонни қўллаш, электролиз бўлимларида сув эритмаларини қўллаш;
конструкцияларга эритма тўкилиб кетишининг олдини олиш тадбирлари (ҳимоя соябони қурилмасини ўрнатиш ва ҳ.к.);
пойдеворлар юзасини ер ости конструкцияларини коррозиядан сақлаш учун тавсия қилинган қопламалар билан ҳимоя қилиш;
агарда пойдеворлар грунт, каналлар, новлар ва бошқа конструкциялар бошқа электролиз бўлимлари сув эритмалари сатҳи билан баравар ёки паст ўрнатилган бўлса, унда электролизерлар остидаги пойдеворларни пўлат билан арматуралашга рухсат этилмайди.
2.70. Рельс транспорти иншоотларининг темир-бетон конструкцияларини электрокоррозиядан сақлашда мулоқот тармоғи занжири ерга уланганда ва мулоқот тармоғининг кўприк, эстакада, тоннель ва бошқа конструкция элементларига қисмларни маҳкамлаганда камида 10000 Ом электр қаршилигини таъминловчи электрдан изоляция қилувчи қисмлар ва мосламаларни назарда тутиш керак бўлади:
2.71. Темир-бетон конструкциялардан ерга улаш мосламалари сифатида фойдаланиш жараёнида конструкциянинг барча элементларининг арматураларини (шунингдек, электр технологик ускуналарни бирлаштириш учун ўрнатиш қисмлари) узлуксиз электр токи тармоғида металл бўйлаб арматуралар ёки конструкцияларнинг бир-бирига тегиб турадиган ўрнатиш қисмларини пайвандлаш йўли билан бирлаштиришни назарда тутиши керак бўлади. Бунинг устига конструкция иши ҳисоб жадвали ўзгариши мумкин эмас.
2.72. Ўртача ва кучли даражадаги агрессив таъсирга учрайдиган темир-бетон пойдеворлардан, ерга уловчи сифатида фойдаланишга, шунингдек, темир-бетон конструкцияларидан доимий электр токида ишлайдиган электр қурилмаларини ерга улашга рухсат этилмайди.
| | | 14-жадвал |
Конструкциялар | Анодли ва белги-ўзгарувчан зоналарда хавфнинг асосий кўрсаткичлари1 |
Бино ва иншоотлар | мис-сульфат электрод нисбати бўйича потенциал арматура-бетон, В | арматурадан ток чиқиш зичлиги, мА/дм2 |
Ер остидаги | 2.62-бандда кўрсатилганича таркибида 0,2 г/л* грунт сувида CL нинг сақланиши | ошиғи б-н 0,5 | ошиғи б-н 0,6 |
Ер устидаги | электролиз бўлимлари эритиш, рельс нақлиёти саноат иншоотлари сув эритмалари электролиз бўлимлари | о. 0,5 | о. 0,6 |
о. 0,0 | о. 0,6 |
| | | | 15-жадвал |
Конструкциялардан фойдаланиш шартлари | Ёғоч конструкциялар ва уларнинг элементлари | Намланиш табиати | Бинонинг нам режимида биологик агентларнинг агрессив таъсир даражаси (чизиқ остида) ёки нам зонада (чизиқ остида) |
қуруқ, нормал қуруқ, нормал | нам, ҳўл нам |
Бино ичида ёки бостирма остида | Юк кўтарувчи элемент боғламалар, сарровлар, муҳит ички пардеворлар, деворлар, осма шифтлар элементлари ва бошқ. | Газсимон | Ноагрессив | Паст агрессив |
| Конструкциянинг таянч элементлари, бошқа материаллар, пол тўсинлари, пол тахтаси, дераза ва эшик блоклари тўсувчи пойпеш элементи конструкциялари билан кесишиш жойлари | Вақти-вақти билан намлаш ва музлаш | Ўрта агрессив |
| Юк кўтариш конструкция элементлари, боғламалар, пол тўсинлари, тўсувчи конструкциялар қоплама. | Конденсацион намланиш | Ўрта агрессив |
| Плита қопламалари, тўсувчи конструкциялар синчи | Худди шундай | Кучли агрессив |
Очиқ ҳавода | Очиқ иншоотларнинг юқори қисми, томнинг очиқ элементлари, кўприк элементлари | Атмосфера ёғини | Ўрта агрессив |
| ПЭП таянчи, симёғочлар, қозиқлар, кўприк элементлари | Грунт билан контактда | Кучли агрессив |
| Соҳил иншоотлари конструкциялари, градирня сув совитиш иншооти | Сувнинг ўзгарувчан сатҳи зонаси | -»- |
3.1. Ёғоч конструкцияларга биологик агентлар-дарахтни емирувчи замбуруғлар ва бошқалар ёғоч ўзагини биологик коррозияга йўлиқтириб, агрессив таъсир кўрсатади, шу билан кимёвий агрессив муҳитлар (газсимон, қаттиқ, суюқ) ёғоч ўзагини кимёвий коррозияга олиб келади.
3.2. Ёғочга биологик агентларнинг агрессив таъсир даражасини 15-жадвал бўйича қабул қилиш керак бўлади.
Ёғочдан қилинган конструкцияларга кимёвий агрессив муҳит таъсири даражаси қуйидагича келтирилган:
газсимон — 16-жадвалда, қаттиқ — 17-жадвалда, суюқ ноорганик муҳитлар — l8-жадвалда, суюқ органиклари — 19-жадвалда келтирилган.
3.3. Ўрта ва кучли таъсири бўлган кимёвий муҳитларда фойдаланиш учун ёғоч конструкцияларни лойиҳалаштиришда биологик агентларнинг таъсир ҳаракати ҳисобга олинмайди.
3.4. Бино ва иншоотларнинг конструктив қарорлари ёғоч конструкцияларни кўриб туриш ҳамда ҳимоя қопламаларини қайта тиклашга имконият бера олиши керак.
3.5. Агрессив таъсирнинг ўрта ва кучли таъсири остида кимёвий муҳитларда фойдаланишга мўлжалланган ёғоч конструкциялар учун қуйидаги қўшимча талабларни назарда тутиш зарур:
конструкцияларни тайёрлаш учун игнабаргли нав дарахт (қарағай, қорақарағай ва бошқ.) ёғочини қўллаш;
конструкция элгементларини феноль, резорцин ва феноль-резорцинли елимлар билан ёпиштириш;
Юк кўтарувчи конструкцияларни яхлит кесимдаги элементлардан (ёпиштирилган, бруслардан қилинган) лойиҳалаштириш.
Тўсувчи конструкциялар сифатида елимланган фанер панелларни қўллаш керак бўлади. Тахтадан ясалган том ёпмаси тўшамаси ва девор панеллари қопламасини уларни коррозиядан сақлаш талабларини таъминлаган шарт билан қўллашга рухсат этилади.
3.6. Конструкцияларни минимал — энг оз миқдордаги бирлаштирувчи металл қисмлари ва кимёвий бардошли материалларни (полимерлар билан модификация қилинган ёғоч, шишапласластиклар ва бошқ.) қўллаш билан бирга лойиҳалаштириш керак бўлади. Бирлаштирувчи металл қисмларни қўллашда уларни коррозиядан сақлаш тадбирлари ҳам назарда тутилиши керак.
3.7. Ёғоч конструкцияларни биологик агентлар қўзғаган коррозиядан сақлаш деганда антисептика, консервация қилиш, лок-бўёқ материаллар билан қоплаш ёки юзасини комплекс таъсир қилувчи таркибий моддаларга шимдириб олиш кўзда тутилади. Кимёвий агрессив муҳитлар таъсир қилганида конструкцияларни лок-бўёқ материаллари билан қоплашни ёки юзасини комплекс таъсир қилувчи таркибий моддаларга шимдириб олиш керак бўлади.
3.8. Биологик агентлар қўзғаган ёғоч коррозиядан ҳимоя қилиш усуллари 2-жадвалда келтирилган.
Газсимон, қаттиқ ва суюқ муҳитлар олиб келган ёғоч конструкцияларни коррозиядан сақлаш усуллари 21-жадвалда келтирилган.
Ёғочни ҳимоя қилиш учун лок-бўёқ материаллари рўйхати 8-маълумот иловасида келтирилган.
Ёғочни антисептика ва консервация қилиш учун моддалар рўйхати 9-маълумот иловасида келтирилган.
Ёғоч сиртини шимдириб олиш учун комплекс таъсир қилувчи моддалар рўйхати 10-маълумот иловасида келтирилган.
| | 16-жадвал |
Бинонинг нам режими | Газ гуруҳи (1-мажбурий иловага қаранг) | Ёғочга газсимон агрессив таъсир даражаси |
Намлик зонаси |
Қуруқ | A | Ноагрессив |
қуруқ | B | « |
| C | « |
| D | Паст агрессив |
Нормал | A | Ноагрессив |
нормал | B | « |
| C | Паст агрессив |
| D | Ўрта агрессив |
Нам ёки ҳўл | A | Ноагрессив |
нам | B | Паст агрессив |
| C | « |
| D | Ўрта агрессив |
| | 17-жадвал |
Бинонинг нам режими Намлик зонаси | Сувда1 қаттиқ муҳитнинг эрувчанлиги ва уларнинг гигроскопиклиги | Ёғочга қаттиқ муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
Қуруқ қуруқ | Оз эрийдигани Яхши эрийди, оз гигроскопик Яхши эрийди, гигроскопик | Ноагрессив « Паст агрессив |
Нормал Нормал | Оз эрийдигани Оз эрийдигани, оз гигроскопик Яхши эрийди, гигроскопик | Ноагрессив Паст агрессив « |
Нам ёки ҳўл Нам | Оз эрийдигани Яхши эрийди, оз гигроскопик Яхши эрийди, гигроскопик | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив |
| | | | | 18-жадвал |
Муҳит | Концентрация, % | Ёғочга ноорганик суюқ муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Муҳит | Концентрация,% | Ёғочга ноорганик суюқ муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
| | | Кислота: | | Ўрта агрессив |
Сув: | | | сульфат | о. 5 дан 10 гача | |
дарёники | — | Ноагрессив | азот | о. 5 — 10 | |
кўлни | — | | хлорид | 5 гача | |
денгиз | — | | фосфат | ошиғи б-н 10 | |
| | | Аммиак | о. 5 — 10 | |
| | | Ишқор | 2 гача ва о.30 | |
Кислота: | | Паст агрессив | Кислота: | | Кучли агрессив |
фосфат | 10 гача | | сульфат | ошиғи б-н 10 | |
сульфат | 5 гача | | азот | ошиғи б-н 10 | |
азот | 5 гача | | хлорид | ошиғи б-н 5 | |
Аммиак | 5гача | | Ишқор | о. 2 дан 30 гача | |
| | | 19-жадвал |
Муҳит | Ёғочга органик суюқ муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Муҳит | Ёғочга органик суюқ муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
Нефть ва нефть | Ноагрессив | Органик | Паст агрессив |
маҳсулотлари | | кислота эритма: | |
| | сирка, лимон, | |
| | шовул ва ҳ.к. | |
Мойлар: | -»- | | |
минерал, | | | |
ўсимлик, жонивор | | Эритмалар: | « |
| | бензол, ацетон | |
| | | | 20-жадвал |
15-жадвал бўйича агрессив таъсир даражаси | Ёғоч конструкциялар ва уларнинг элементлари | Ҳимоя |
Антисептикалаш қопламаси | консервация | ҳимоя |
Ноагрессив | Юк кўтарувчи елимланмаган ва елимланган конструкциялар элементлари, қозиқлар, сарровлар, ички пардевор элементлари, осма шифтлар деворлари | Ҳимоясиз |
Паст агрессив | Юк кўтарувчи елимланган ёғоч конструкциялар, тўсувчи конструкциялар қопламалари | - | - | Намбардош лок-бўёқ қоплама намбиоҳимоя шимдириш таркиби |
| Юк кўтарувчи елимлан Маган конструкция элементлари, тўсувчи конструкциялар синчлари қоришмалар б-н ишлов бериш | Сувда эритилган антисептиклар б-н антисептиклаш ёки антисептик | - | - |
Ўрта агрессив | Юк кўтарувчи елимланган конструкциялар элементлари, сарровлар | - | - | Намга бардошли лок-бўёқ қопламалар намбио-ҳимоявий шимдириш таркиби |
| Тахтанинг кўндалангига кесилган жойлари, таянч элементлари, ташқи деворлар билан кесишган жойлар тўсувчи конструкциялар қопламалари | Сувда эритилган антисептиклар б-н антисептиклаш ёки антисептик қоришмалар билан ишлов бериш | - | Намбардош лок-бўёқ қопламалар |
| Юк кўтарувчи елимланган конструкциялар,нимтўсинлар,пол тахталари, дераза ва эшиклар блоклари қутилари, боғламалар, сарровлар, тўсувчи конструкция синчлари, очиқ иншоотларнинг юқори бинолари, том ёпмасининг очиқ элементлари, кўприк элементлари | Ювилиши қийин сувда эритилган антисептиклар б-н антисептиклаш ёки антисептик қоришмалар б-н | - | - |
Кучли агрессив | Қоплама плиталари элементи тўсувчи конструкциялар синчлари | - | Ювилиши қийин сувда эриган антисептиклар б-н консервация қилиш | - |
| ЛЭП таянчлари, қозиқлар, кўприклар элементлари, градирнялар (сув совитиш иншооти) | - | Мойли ёки ювилиши қийин сувда эритилган антисептиклар б-н консервация қилиш | - |
| | 21-жадвал |
16, 17, 18-жадваллар бўйича агрессив таъсир даражаси | Биноларнинг нам режими | Ҳимоя |
Намлик зонаси |
Ноагрессив | Қуруқ, нормал Қуруқ нормал | Ҳимоясиз |
Нам, ҳўл Нам | Намга бардошли лок-бўёқ материаллар |
Паст агрессив | Қуруқ, нормал Қуруқ нормал | Ҳимоясиз |
Нам, ҳўл Нам | Кимёвий бардошли намбардош лок-бўёқ материаллар ёки намбардош шимдириш таркиби |
Ўрта агрессив | Қуруқ, нормал Қуруқ нормал | Кимёвий бардошли лок-бўёқ материаллар |
Нам, ҳўл Няам | Кимёвий бардошли, намбардош лок-бўёқ материаллар ёки кимёвий чидамли намбардош шимдириш таркиби |
Кучли агрессив | Суюқ муҳит | Кимёвий бардошли, намбардош лок-бўёқ материаллари ёки кимёвий бардошли намбардош шимдириш таркиби |
4.1. Мазкур боб талаблари лой ва силикат ғиштдан тайёрланган тош конструкцияларга, шунингдек, асбестцемент конструкцияларига тааллуқлидир.
4.2. Газсимон ва қаттиқ муҳитларнинг ғиштдан қилинган конструкцияларга агрессив таъсир даражасини 22 ва 23-жадвалларга биноан қабул қилиш керак бўлади. Ғиштдан қилинган конструкцияларга шўрланган грунтларнинг агрессив таъсир даражасини 4-жадвал бўйича қабул қилинади.
Суюқ муҳитларнинг ғиштдан қилинган конструкцияларга агрессив таъсир даражаси, таркибида хлоридлар, сулъфатлар, нитратлар ва бошқа тузлар ҳамда 10 дан 15 г/л дан ортиқ миқдорда ишқор сақланган эритмалар таъсирида худди паст агрессивдагидай, 15 дан 20 г/л дан ортиқ бўлса — кучли агрессивдаги сингари қабул қилиш керак бўлади. Силикат ғиштдан қилинган конструкцияларни суюқ агрессив муҳитларда қўллашга рухсат этилмайди.
4.3. Суюқ муҳитларнинг цемент қуйиш эритмаларига агрессив таъсир даражасини 5, 6 ва 8-жадваллари бўйича (W4) қабул қилиш керак; оҳакдан пластификация қилувчи компонентлар сифатида қўшимчали эритмалар учун агрессив таъсир даражасини бу жадвалларда кўрсатилганидан бир поғона юқори қабул қилиш керак бўлади.
Лой ва кул қўшилган эритмаларни қўллашга рухсат этилмайди.
4.4. Муҳитларнинг асбестцемент конструкцияларга қилган агрессив таъсир даражасини бетон учун қабул қилингани сингари қабул қилинади: газсимони — 2-жадвал бўйича; қаттиқлари — 3-жадвал бўйича; грунтлар — 4-жадвал бўйича; суюқлари — 5, 6, 8-жадваллар бўйича сув ўтказмаслиги бўйича W4 маркали портландцемент бетонига олингани сингари қабул қилинади.
4.5. Бинолар ва иншоотларнинг вентиляцияси учун қўлланиладиган агрессив муҳитли асбестцемент қутисимон қувурларида муҳитнинг агрессив таъсир даражасини қувурнинг ичида бинонинг ичкарисига нисбатан бир поғона юқори қабул қилинади.
| | | 22-жадвал |
Бинонинг нам режими | Газлар гуруҳи (1-мажбурий илова бўйича) | Ғиштдан қилинган конструкцияларга газсимон муҳитнинг агрессив таъсир даражаси (2-жадвалда келтирилганларига қаранг) |
Намлик зонаси | лойли пластик пресслаш | силикатли |
Қуруқ Қуруқ | В С D | Ноагрессив « « | Ноагрессив « « |
Нормал Нормал | В С D | Ноагрессив « « | Ноагрессив « Паст агрессив |
Нам,ҳўл Нам | В С D | Ноагрессив « « | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив |
4.6. Ғишт теришда муҳитнинг агрессив даврий равишдаги намгарчилиги ва музлашида ғиштнинг музга бардошлилик маркасини камида F 50 қабул қилиш керак бўлади.
4.7. Эритмалар учун цемент, қум ва сув 2-бобда баён этилган талабларга мувофиқ келиши зарур. Кучли агрессив даражадаги кислота муҳитлари учун кислотага бардошли бўлган суюқшиша асосида эритмаларни ёки полимер боғламаларни қўллаш маслаҳат берилади.
Агрессив муҳитдаги биноларда тош теришда барча чоклар сўкиб ташланиши зарур.
4.8. Асбестцемент девор панеллари грунтга тегмаслиги керак. Бу конструкцияларни гидроизоляцион қистирмага эга, асбестцемент девор панелларини агрессив грунт сувларни капилляр — томчилаб сўришдан сақловчи қистирмага эга пойпешда назарда тутиш керак.
4.9. Тош ва ўзакли тош конструкциялар юзасини коррозиядан лок-бўёқли (сувоқ бўйича) ёки лок-бўёқ қалин қават мастика материаллари (бевосита териш бўйича ҳам) билан ҳимоя қилиш керак бўлади.
4.10. Тош теришда пўлат қисмлар 2-бобнинг талабларига мувофиқ ҳимоя қилиниши зарур.
4.11. Асбестцемент конструкциялар сиртини муҳитнинг ўрта ва кучли даражадаги таъсиридан 2-боб талабларига биноан лок-бўёқ материаллар билан қоплаб ҳимоя қилиш тавсия этилади.
4.12. Ёғоч, металл, полимер материаллар қўлланиладиган асбестцемент таркибий конструкцияларни ҳимоя қилишда қўлланиладиган материаллардан ҳар бирига агрессив муҳитлар таъсири даражасини ҳисобга олган назарда тутиш керак.
| | | 23-жадвал |
| | Қаттиқ муҳитларнинг ғиштдан бўлган конструкцияларга агрессив таъсири даражаси |
Бинонинг нам режими Намлик зонаси | Сувда 1,3 қаттиқ муҳитларнинг эрувчанлиги ва уларнинг гигроскопиклиги | лойли пластик пресслаш | силикатли |
Қуруқ Қуруқ | Яхши эрийдиган, оз гигроскопик Яхши эрийдиган, гигроскопик | Ноагрессив « | Ноагрессив « |
Нормал Нормал | Яхши эрийдиган, оз гигроскопик Яхши эрийдиган, гигроскопик | Ноагрессив Паст агрессив | Паст агрессив Ўрта агрессив |
Нам, ҳўл Нам | Яхши эрийдиган, оз гигроскопик Яхши эрийдиган, гигроскопик | Паст агрессив Ўрта агрессив | Ўрта агрессив |
5.1. Металл конструкцияларга муҳитнинг агрессив таъсири даражаси қуйидагича келтирилган:
атмосфера ҳавоси — 24, 25-жадвалларда;
суюқ ноорганик муҳит — 26-жадвал;
суюқ органик муҳит — 27-жадвал;
углеродли пўлатдан қилинган конструкцияларга грунтлар таъсири 28-жадвалда.
5.2. 24 ва 25-жадваллар бўйича иситиладиган бинонинг ичкарисидаги конструкциялар қисмларига муҳитнинг кўрсатган агрессив таъсир даражасини аниқ бинонинг нам режими таърифномаларини, иситилмайдиган бинолар ичкарисидаги, соябон остидаги ва очиқ ҳаводаги конструкциялар қисмлари учун эса намлик зонасидаги таърифномаларни қабул қилиш керак бўлади. Нам ёки ҳўл режимдаги иситиладиган бинолар конструкциялари учун муҳитнинг агрессив таъсир даражасини намлик зонаси учун лойиҳалаштириладиган иситилмайдиган бинолар учун ўрнатилгани каби белгиланиши керак бўлади. Ҳавонинг ифлосланишини, жумладан, бино ичкарисини тузлар, чанглар ёки аэрозоллар билан ифлосланишида уларнинг ўртача йиллик концентрацияси 0,3 мг/(м2 сут) дан паст бўлмаслигини назарда тутиш керак.
5.3. Ўрта ва кучли агрессив муҳитдаги пўлат устунлар ва стропиль фермалари оралиғи 12 м ва ундан ошиқ бўлиши керак. Кучли агрессив муҳитдаги ишлаб чиқариш бинолари пўлат конструкциялари бутунлай, яхлит деворлар билан лойиҳалаштирилиши зарур.
5.4. Агрессив муҳитдаги қувур ёки ёпиқ тўғри бурчакли кесим элементларини ишлаб чиқариш учун бино ва иншоотларнинг пўлат конструкциялари яхлит чокли қилиб, ён томони билан лойиҳалаштирилиши зарур. Бунда ички юзани коррозиядан ҳимоя қилишда ишлаб чиқмасликка рухсат берилади. Паст агрессив муҳитда ёпиқ кесишган жойлар элементларини очиқ ҳаводаги конструкциялар учун қўллашга сувнинг тўпланиш эҳтимоли бор участкалардан сув четлатилгандагина рухсат берилади.
5.5. Икки бурчакдан иборат тавр кесикли металл конструкцияларни, тўрт бурчакдан иборат бутсимон кесикли, берк бўлмаган тўғри бурчакли кесиклар билан, швеллердан бўлган икки таврли кесиклар ёки эгилган профилдаги ўрта агрессив ва кучли агрессив муҳитдаги бино ва иншоотларда қўллашга рухсат этилмайди.
| | | | 24-жадвал |
Бинонинг нам режими | Газлар гуруҳи (мажбурий илова бўйича) | Металл конструкцияларга муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
Намлик зонаси | иситиладиган бинолар ичи соябонлар остидагиларининг ичи | иситилмайдиган бинолар ёки | очиқ ҳавода |
Қуруқ Қуруқ | A B C D | Ноагрессив « Паст агрессив Ўрта агрессив | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив « | Паст агрессив « Ўрта агрессив Кучли агрессив |
Нормал Нормал | A B C D | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив « | Паст агрессив Ўрта агрессив « Кучли агрессив | Паст агрессив « Ўрта агрессив Кучли агрессив |
Нам ёки ҳўл Нам | A B C D | Паст агрессив Ўрта агрессив « « | Ўрта агрессив « Кучли агрессив « | Ўрта агрессив « Кучли агрессив « |
| | | | 25-жадвал |
Бинонинг нам режими | Тузлар, аэрозоллар ва кукунлар таърифи | Металл конструкцияларга1 муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
Намлик зонаси | иситиладиган бинолар ичи | иситилмайдиган ёки соябон ости биноларининг ичи | очиқ ҳавода |
Қуруқ Қуруқ | Оз эрийдигани | Ноагрессив | Ноагрессив | Паст агрессив |
Яхши эрийдиган | « | Паст агрессив | Паст агрессив |
| оз гигроскопик | | |
Яхши эрийди, гигроскопик | Паст агрессив | « | Ўрта агрессив |
Нормал Нормал | Оз эрийдигани Яхши эрийди, оз гигроскопик Яхши эрийди, гигроскопик | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив | « Ўрта агрессив « | Паст агрессив Ўрта агрессив « |
Нам ёки ҳўл Нам | Оз эрийдигани Яхши эрийди, оз гигроскопик Яхши эрийди, гигроскопик | Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив | Паст агрессив Ўрта агрессив « | Паст агрессив Ўрта агрессив Кучли агрессив |
| | | 26-жадвал |
Ноорганик суюқ муҳитлар | Водород кўрсаткичи рН | Сульфат ва хлоридларни жами концентрацияси,г/л | Металл конструкцияларга кислороднинг эркин температуранинг 0 дан 50°С гача фалиқ ва 1м/с гача ҳаракат тезлигида киришида муҳитнинг агрессив даражаси |
Чучук табиий сув | Ошиғи б-н 3 дан 11 Худди шундай 3 гача | 5 гача 5 дан ортиқ Ҳар қандай | Ўрта агрессив Кучли агрессив « |
Денгиз суви | О. 6 дан 8,5 гача | О.20 дан 50 гача | Ўрта агрессив |
Тозаланмаган ва айланадиган ишлаб чиқариш суви | О.3 дан 11 гача 5 дан ортиқ | 5 гача | « Кучли агрессив |
Чорвадорлик биноларидан оқиб тушадиган суюқлик | О.5 дан 9 гача | 5 гача | Ўрта агрессив |
Ноорганик кислоталар эритмалари | 3 гача | Ҳар қандай | Кучли агрессив |
Ишқор эритмалари | 11 дан ортиқ | « | Ўрта агрессив |
50 г/л дан ортиқ тузлар концентрацияси эритмалари | о.3 дан 11 гача | « | Кучли агрессив |
| 27-жадвал |
Органик суюқ муҳитлар | Металл конструкцияларга муҳитнинг агрессив таъсир даражаси |
Мойлар (минерал, ўсимлик, жонивор) Нефть ва нефть маҳсулотлари Эритмалар (бензол, ацетон) Органик кислоталар эритмалари | Ноагрессив Паст агрессив « Кучли агрессив |
5.6. Панеллардан бўлган, тўсувчи конструкциялари билан бирга бир қаватли, иситиладиган ўз ичига профилланган — маълум шаклга солинган тахталарни олган биноларнинг юк кўтарувчи конструкцияларини худди ноагрессив ва паст агрессив муҳитлардаги каби лойиҳалаштириш керак бўлади. Худди шундай ўрта агрессив муҳитдаги биноларни, 14-иловада тавсия қилинган «а» ва «б» позицияларга мувофиқ юк кўтарувчи конструкцияларни коррозиядан сақлаш шартидагина лойиҳалаштиришга рухсат этилади. Ўз ичига профилланган тахталарни олган, кучли агрессив муҳитдаги ишлаб чиқариш учун панелли биноларни лойиҳалаштиришга рухсат этилмайди.
5.7. Қуйидаги пўлат конструкцияларни лойиҳалаштиришга рухсат этилмайди: ўрта ва кучли даражадаги агрессив муҳитли бино ва иншоотлари, шунингдек, паст агрессив муҳитлардаги, таркибида олтингугуртли ангидрид ёки В газлар гуруҳига кирувчи сероводород сақланган — пўлат маркаси 09Г2 ва 14Г2 бўлган бино ва иншоотларда;
ўрта агрессив ва кучли агрессив муҳитли, таркибида олтингугуртли ангидрид ёки В, С ёки D газлар гуруҳидаги сероводород сақланган, — пўлат маркаси 18Г2АФпс бўлган бино ва иншоотларда.
5.8. Паст агрессив муҳитдаги, таркибида олтингугуртли ангидрид, сероводород ёки В ва С гуруҳларига бўйича хлорли водород сақланган, ўрта агрессив ва кучли агрессив муҳитдаги бино ва иншоотларнинг пўлат конструкцияларини, шу билан бирга ўрта агрессив ва кучли агрессив суюқ муҳитлар ёки грунтлар таъсирида 12ГН2МФА, 12Г2СМФ ва 14ГСМФР маркали, оқувчанлик чегараси камида 588 МПа бўлган пўлатларни ҳамда янада мустаҳкам пўлатларни, фақатгина пўлат қобилиятини синаш тадқиқотлари ва ГОСТ 9.903-81 ва ГОСТ 26294-84 талабларига кўра мазкур муҳитда кучланиш остида коррозияга пайвандлаб бирлаштирувлар ўтказилгачгина лойиҳалаштиришга рухсат этилади.
5.9. Алюминий, руҳланган пўлат ёки металл ҳимоя қопламаларини суюқ муҳитлар ёки 3 гача ва 11 дан ортиқ рН грунтлар, мис, симоб, қалай, никель, қўрғошин ва бошқа оғир металлар, қаттиқ ишқор тузлари, кальцинацияланадиган сода эритмалари ёки бошқа яхши эрийдиган ишқор реакциясига киришадиган, конструкцияларда кукун, чанг шаклида чўкинди ҳосил қиладиган гигроскопик тузлар, агарда кукун муҳитининг агрессив таъсир даражаси ҳисобга олинмасдан ўрта агрессив ёки кучли агрессивга мувофиқ келадиган бўлса, бино ва иншоотлар конструкцияларини лойиҳалаштиришда қўллашни назарда тутишга рухсат этилмайди.
Эслатма. Объектлар лойиҳаларида, қурилиш жараёнида кўрсатилганидай, кукун, суюқ муҳитлар, шунингдек, алюминий конструкциялар юзасига қурилиш эритмалари ва қотмаган бетон тўкиладиган бўлса, конструкциялар юзасидан уларни олиб ташлаш зарурияти ҳақида кўрсатмалар келтирилиши керак.
| | | | | | 28-жадвал |
Ҳавонинг ўртача йиллик температураси °С1 | Грунт сувига2 таъриф | Грунтнинг грунт суви сатҳидан пастда агрессив таъсир даражаси | Грунтларнинг грунт суви3 сатҳидан юқорида агрессив таъсир даражаси |
рН | Сульфат ва хлоридларнинг жами концентрацияси г/л | Намлик зонасида | Грунтларнинг солиштирма қийматларида, Ом |
20 гача | 20 дан ортиқ |
О гача | 5га о.5 о.5 | Ҳар қандай 5 гача ошиғи б-н 5 | Ўрта агрессив Паст агрессив Ўрта агрессив | Нам Қуруқ Нормал | Ўрта агрессив Паст агрессив Ўрта агрессив | Ўрта агрессив Паст агрессив « |
Ошиғи б-н 0дан 6гача | 5гача о.5 о.5 | Ҳар қандай 1 гача ошиғи б-н 1 | Кучли агрессив Паст агрессив Ўрта агрессив | Нам Қуруқ Нормал | Кучли агрессив Паст агрессив Кучли агрессив | Ўрта агрессив Паст агрессив Ўрта агрессив |
0.6 | 5гача о.5 о.5 | Ҳар қандай 5 гача ошиғи б-н 5 | Кучли агрессив Паст агрессив Кучли агрессив | Нам Қуруқ Нормал | Кучли агрессив Паст агрессив Кучли агрессив | Кучли агрессив Паст агрессив « |
5.10. Хлор, хлорли водород ва С ва В газлар гуруҳига кирувчи фторли водород концентрациясида ўрта агрессив ва кучли агрессив муҳитли алюминий конструкциялардан бино ва иншоотларни лойиҳалаштиришга рухсат этилмайди. Ноорганик суюқ муҳитида бўлган, 1915, 1925, 1915 Т, 1935 Т маркали алюминий қотишмаларини конструкциялар учун қўллашга рухсат берилмайди.
5.11. Денгиз нефть-газ конларининг гидротехник иншоотларини, чуқур сув замини стационар платформаларидан ташқари, лойиҳалаштиришга рухсат этилмайди:
а) алоқа элементларини (тиргаклар, қия тирговучлар, пайвандлаш чоклари) даврий, вақт-вақти билан ҳўлланиб турадиган зоналарга жойлаштириш;
б) кашакларни тиргакларга қисқич билан бирлаштириш;
в) оралиқ иншоотларини даврий ҳўлланиш зонасига жойлаштириш. Бу чекланишлар чуқур сув замини стационар платформалари учун тааллуқлидир:
бошқа экваториялардаги иншоотлар учун — сув кўтарилиш-пасайиш зоналари баландлигида;
5.12. Ўта мустаҳкам 30Х3МФ маркали пўлат болтларда ва 09Г2 маркали пўлат парчин михларда маҳкамланиб бирлаштирилган пўлат конструкцияларни таркибида олтингугуртли ангидрид ёки В газлар гуруҳидаги сероводород сақланган паст агрессив муҳитларга бино ва иншоотлар учун, шунингдек, ўрта агрессив ва кучли агрессив муҳитдаги бино ва иншоотлар учун лойиҳалаштиришга рухсат этилмайди.
5.13. Очиқ ҳаводаги иншоотлар учун пўлат сим арқонлардан конструкция элементларини лойиҳалаштиришда 11-мажбурий иловада келтирилган, агрессив муҳитдаги баҳоланадиган бино ичи пўлат сим арқонлар учун ёки чортахта ичи учун (муҳитнинг агрессив даражаси баҳолаб берилган 24-жадвал бўйича — худди иситилмайдиган бинолар учун) 11-мажбурий иловага мувофиқ (худди ўрта агрессив ёки очиқ ҳавода кучли агрессив муҳитлар учун) талабларни ҳисобга олишни назарда тутиш керак.
5.14. Агрессив муҳитларда фойдаланиш учун турли жисм металларидан қилинган конструкцияларни лойиҳалаштиришда, турли жисм металлари контакти зоналаридаги контакт коррозиясининг олдини олиш бўйича чора-тадбирларни албатта назарда тутиш зарур, пайвандлаш конструкцияларини лойиҳалаштиришда 12-тавсия қилинган илова талабларини албатта назарда тутиш керак бўлади.
5.15. Коррозиядан ҳимоясиз қўлланиладиган тўсувчи конструкциялар тахталарининг минимал қалинлигини 13-мажбурий иловага мувофиқ аниқлаш керак.
5.16. Алюминий ва руҳланган пўлатдан қилинган пўлат юк кўтарувчи ва тўсувчи конструкцияларни коррозия ҳимоя қилиш усуллари тавсия қилинган 14 ва 29-жадвалда келтирилган 10ХНДП маркали пўлатдан қилинган юк кўтарувчи конструкцияларни паст агрессив таъсир муҳитидаги очиқ ҳавода коррозиядан ҳимоя қилмасликка рухсат этилади, 10ХСНД ва 15ХСНД маркали пўлатлардан эса — атмосферада А гуруҳидаги газларни қуруқ зонадаги очиқ ҳавода (муҳитнинг паст агрессив таъсирида) рухсат этилади. 5 мм дан ошиқ прокат — яхлит лист қалинлигида санаб ўтилган маркадаги пўлатларни юзасини тўпон ва зангдан тозаламасдан ушбу пўлатдан қилинган конструкцияларни қўллашга рухсат этилади. 10ХНДП ва 10ХДП (фақат А гуруҳидаги газли муҳитлар учун) маркали пўлатлардан (А ва В гуруҳидаги газли муҳитлар учун) қилинган тўсувчи конструкцияларни очиқ ҳавога паст агрессив таъсир кўрсатиш шартидагина коррозиядан ҳимоя қилмасликка рухсат этилади. Шу маркадаги пўлатдан қилинган, ноагрессив ёки паст агрессив муҳитдаги бинолар ичида турган конструкциялар қисмлари коррозиядан металлни бўяш ва профиллаш линияларига суркаладиган II ва III гуруҳ лок-бўёқ қопламалари ёки паст агрессив таъсир муҳитлари учун назарда тутилган тадбирлар билан ҳимояланиши зарур. Руҳланмаган углеродли пўлатдан қилинган, II ва III гуруҳдаги лок-бўёқ қопламалари металлининг бўяш ва профиллаш линияларига суркалган тўсувчи конструкцияларни ноагрессив таъсир даражасидаги муҳитлар учун назарда тутишга рухсат этилади.
5.17. Агрессив муҳитнинг таъсирига йўлиқувчи (таркибида хлор, хлорли водород ёки В газ гуруҳига кирувчи фторли водород сақланган паст агрессив таъсир муҳитидан ташқари) алюминийдан қилинган тўсувчи конструкцияларни лойиҳалаштиришда худди алюминийдан қилинган тўсувчи конструкциялар учун коррозиядан ҳимоя қилиш бўйича талабларга риоя қилиш керак. Қавс ичида кўрсатилган муҳитлар учун барча маркали алюминийдан қилинган юк кўтарувчи конструкциялар электрокимёвий анодлаш йўли билан коррозиядан ҳимояланган бўлиши керак (қатламнинг қалинлиги t≥15мкм). Жами 5 г/л дан ортиқ концентрациядаги сульфатлар ва хлоридли сувда фойдаланиладиган конструкциялар учун электрокимёвий анодлаш билан (t≥15 мкм) кетидан сувга бардошли IV гуруҳдаги лок-бўёқ ашёни бўяш билан ҳимоя қилиниши керак. Алюминийдан бўлган тўсувчи ва юк кўтарувчи конструкциялари учун лок-бўёқ қопламалари қатлами қалинлиги камида 70 мкм бўлиши зарур.
Алюминийдан бўлган конструкцияларни ғиштдан ёки бетондан қилинган конструкцияларга туташтириш фақатгина эритма тўла қотганидан сўнг ёки муҳитнинг бетонга агрессив таъсир даражасидан қатъий назар, рухсат берилади. Туташтириш участкалари лок-бўёқ қопламалари билан ҳимоя қилиниши зарур. Алюминийдан қилинган конструкцияларни бетонлашга рухсат этилмайди. Алюминийдан қилинган, бўялган конструкцияларни ёғочдан бўлганларига фақатгина сўнгги креозотга шимдирилган шартдагина туташтиришга рухсат этилади.
5.18. Оксидлардан (тўпон, занг, тошқол аралашмалари) юк кўтарувчи конструкцияларнинг юзасини ҳимоя қопламаларини қоплашдан аввал тозалаш даражаси 30-жадвалда келтирилган талабларга мувофиқ келиши зарур. Юк кўтарувчи конструкцияларнинг юзаси, ноагрессив таъсир муҳити учун мўлжалланган ва ГОСТ 9.402-80* бўйича Г даражасигача оксидланган бўлса, унда фақат занг ва металл тўпони қаватини тозалашга рухсат этилади. Техник жиҳатдан асосланган ҳолларда пўлат конструкциялар юзасини тўпон ва зангдан тозалаш даражасини бир поғонага оширишга рухсат этилади. Тўсувчи пўлат конструкцияларнинг лок-бўёқ қопламалар остидаги юзасини тозалашнинг I даражасигача тозалаш назарда тутилади.
Алюминий конструкцияларнинг юзасини лок-бўёқ қопламаларини қоплашдан аввал тозалаш сифати меъёрга солинмайди.
| | | | | 29-жадвал |
Конструкциялардан фойдаланиш шартлари | Муҳитлар агрессив таъсир даражаси | Пўлат конструкциялари учун лок-бўёқ қопламалари гуруҳлари (Рим рақами) ва 15-маълумот иловаси бўйича қоплаш индекси (ҳарфлар), қоплаш қатламларининг сони (араб рақами), хомаки сувоқни қўшган ҳолда лок-бўёқ қопламанинг умумий қалинлиги, мкм (қавс ичида) |
Конструкция ашёси | Металл ҳимоя қопламалари ашёси |
Углеродли ва металл қопламаларсиз1 паст легирланган пўлат | ГОСТ 14918-80* бўйича I-туркум руҳланган пўлат | Руҳ қоплама (қайноқ руҳлаш) | Руҳ ва алюминий қопламалар (газотермик чангланиш) |
Иситиладиган ёки иситилмайдиган бинолар ичи | А газлар гуруҳи ёки | Паст агрессив | Iп-2(55)2 | IIп-2(40)3 | Лок-бўёқ | қопламаларсиз |
оз эрувчи тузли ва кукунли бино | Ўрта агрессив | IIа-4(110) | Қўлланилмасин | IIа-2(60) | IIа-2(60) |
B, C, D гуруҳи газлари ёки яхши эрувчи (оз гигроскопик ва гигроскопик) | Паст агрессив | IIIх-2(60)4 | IIIх-2(60)3 | Лок-бўёқ | қопламаларсиз |
тузлар, аэрозол ва кукунлар бор | Ўрта агрессив | IIIх-4(110)5 | Қўлланилмасин | IIIх-4(110) | IIIх-2(60) |
бинолар | Кучли агрессив | IYх-7(180)6 | Қўлланилмасин | Қўлланилмасин | IYх-5(130)6 |
Очиқ ҳавода ёки соябон остида | А гуруҳидаги газлар ёки | Паст агрессив | Iа-2(55)7 | IIа-2(40)3,7 | Лок-бўёқ | Қопламаларсиз |
оз эрувчи тузлар ёки кукун | Ўрта агрессив | IIа, IIIа-3(80)5,8 | Қўлланилмасин | IIа, IIIа -2(60)7 | IIа, IIIа -2(60)7 |
D, C, D гуруҳи газлари ёки яхши | Паст агрессив | IIа-2(55)7 | IIа-2(40)3,7 | Лок-бўёқ | қопламаларсиз |
эрувчан (оз гигро-скопик ва гигроскопик) тузлар, | Ўрта агрессив | IIа,-3(80)5 | Қўлланилмасин | IIIа-2(60) | IIIа-2(60) |
аэрозоллар ва кукунлар | Кучли агрессив | IYх-6 (130)6,6 | Худди шун. | Қўлланилмасин | IYа-3(80) |
Суюқ муҳитларда | | Паст агрессив | II, III-3(80) | Қўлланилмасин | II, III-2(60) | II, III-2(60) |
Ўрта агрессив | IY-5(130)6 | Худди шун. | IY-3(80) | IY-3(80) |
Кучли агрессив | Қўлланилмасин | « | Қўлланилмасин | IY-5(130)6 |
5.19. Юк кўтарувчи пўлат конструкциялар лойиҳаларида, лок-бўёқ қопламалар сифати ГОСТ 9.032-74 бўйича туркум-синфларига мувофиқ келиши зарур; IY ёки Y — ишчи майдонлари зонасидаги ўрта ва кучли агрессив таъсир муҳитлари учун ҳамда паст агрессив ва ноагрессив муҳитлардаги конструкциялар учун; IY дан YI гача — паст агрессив муҳитлардаги бошқа конструкциялар учун ва YII гача — ноагрессив муҳитларда.
Пўлат ва алюминий конструкцияларни коррозиядан ҳимоя қилиш учун қуйидаги гуруҳдаги лок-бўёқ материаллари (хомаки сувоқ, бўёқлар, эмаллар, локлар) қўлланилади: I — пенафталли, глифталли, эпокси-эфирли, алкид-стиролли, мойли, мой-қатронли, алкид-уретанли, нитроцеллозали; II-фенолоформальдегидли, хлоркаучукли, перхлорвинилли ва винилхлорид сополимерларида, поливинил-бутиралли, полиакрилли, акрилсиликонли, полиэфирсиликонли, қўрғошин винилли; III — эпоксидли, кремноорганик, перхлорвимилли ва винилхлорид полимерларида, қўрғошин винилли, полистиролли, полиуретанли, фенолоформальдегидли; IY — перхлорвинилли ва винил хлорид сополимерларида, эпоксидли.
| | | | 30-жадвал |
Муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | ГОСТ 9.402-80* бўйича қоплама остида пўлат конструкциялар юзасини оксидлардан тозалаш даражаси |
лок-бўёқли | металлдан | изоляциявий |
қайноқ руҳлаш ва алюминлаш | газотермик чангла |
Ноагрессив Паст агрессив Ўрта агрессив Кучли агрессив | 3 3 2 дан кам эмас Худди шундай | - 1 1 - | - 1 1 - | 3 3 3 3 |
5.20. 29-жадвалда кўрсатилганидай, лок-бўёқ қопламаларининг қалинлигини қаватлар сонини ўзгартирмасдан ошиғи билан 20% га кўпайтиришга рухсат этилади. Конструкциялар барча ёки ишлаб чиқарувчи заводда қоплаш қаватларининг бир қисми қопланган шартда ишлов берилган бўлиши керак; монтаж майдончасида барча қаватларни қопламаларига ишлов беришда қуйидагилар назарда тутилиши керак: паст агрессив муҳитдаги ишлаб чиқариш бино ва иншоотлари учун — икки қават (ишлаб чиқарувчи заводга камида 20 мкм қалинликда бир қават ва бир қават монтаж майдончасига 29-жадвалда кўрсатилганидай гуруҳлардаги грунтовка — хомаки сувоқ билан); ўрта агрессив ва кучли агрессив муҳитдаги ишлаб чиқариш бино ва иншоотлар конструкциялари учун — 29-жадвалда кўрсатилгани каби гуруҳларда ишлаб чиқарувчи заводга икки қаватдан; ГФ-021 ва ГФ-0119 (I гуруҳ) эмали остидан хомаки сувоқ II ва III гуруҳларни назарда тутишга рухсат этилади; қоплама остидан IY гуруҳ ашёларини конструкцияларни ишлаб чиқарувчи заводда ФЛ-ОЗК (П-Ш гуруҳлар) хомаки сувоғини ишлов бериш учун назарда тутишга рухсат этилади, бунда монтаж майдончасига учинчи (технологик ярим қалинликда) ФЛ-ОЭК хомаки сувоғини, тўртинчи қават перхлорвинил хомаки сувоғини (IY гуруҳ) ёки винилхлорид сополимерларидаги хомаки сувоқни ва 29-жадвалда келтирилганига биноан (сувоқ қаватлари сонини тўртгача оширишда қоплама қаватлари сони ошиғи билан беш назарда тутилиши зарур) қоплама қаватларини қоплаш назарда тутилиши керак.
5.21. Пўлат конструкцияларни коррозиядан сақлаш учун эритмага ботириш усули билан қайноқ руҳлаш ва қайноқ алюминлашни назарда тутиш зарур: болт бирлаштирган жойлар билан биргаликда, туташ пайванд билан ёпиқ бўлмаган профилни ҳамда бурчак чокларини, шунингдек, болтлар, шайбалар, гайкалар ҳам коррозиядан сақланиши керак. Коррозиядан сақлашнинг бу усулига пўлат конструкциялар учун внахлест пайвандини контур бўйича бутунлай устидан қайноқ сув қуйиш ёки пайванд қилинган элементлар орасида камида 1,5 мм тирқиш бўлиши кафолат берилганлиги таъминланган шартдагина рухсат этилади.
Конструкцияларнинг монтаж қилинган туташ жойларининг пайвандланган чоклари руҳнинг ёки алюминийнинг газотермик йўл билан чанглатилиши ёки III ва IY гуруҳларга кирувчи лок-бўёқ қопламалари конструкция монтажидан сўнг протектор хомаки сувоқни қўллаш билан ҳимоя қилиниши зарур. Ўта мустаҳкам болтлардаги конструкциялар туташтириш яссилиги монтаждан олдин ишқаланиш коэффициентини камида 0,37 таъминлаш учун металл питра билан ишлов берилган бўлиши зарур.
Пўлат конструкцияларни қайноқ руҳлаш ўрнига (қатламнинг 60 — 100 мкм қалинлигида) майда элементлар учун (1 м гача ўлчов узунлигида), болт, гайка ва шайбалардан ташқари, гальваник руҳлаш ёки кетидан хромлаш билан кадмийлаштиришни назарда тутишга рухсат этилади. Коррозиядан ҳимоя қилишнинг бу усулини қатламининг қалинлиги 21 мкм гача бўлган (ўймакорликда қоплама қалинлиги плюс қўйимдан ошмаслиги керак) болтлар, гайкалар ва шайбалар учун болт бирлаштирган туртиб чиққан қисмини давомий III ва IY гуруҳлардаги лок-бўёқ қопламалари билан қўшимча ҳимоя қилган ҳолда назарда тутишга рухсат берилади.
5.22. Руҳ ва алюминий билан газотермик чанглатишни пайвандланган, болт ва парчин михда қоқиб бирлаштирилган пўлат конструкцияларни коррозиядан ҳимоя қилиш учун назарда тутиш зарур. Пайванд билан монтаж қилиниб бирлаштирилган жойларга газотермик чанглатиш қилинмайди. Конструкциялар монтажидан сўнг монтаж билан бирлаштирилган жойларни ҳимоя қилишда газотермик йўл ёки III ва IY гуруҳ лок-бўёқ қопламаларини протектор хомаки сувоғини қўллаш билан назарда тутиш керак бўлади. 5.21-бобда кўрсатилганидай, конструкцияларни ҳимоя қилиш учун, агарда технология жиҳатдан эритмага ботириб руҳлаш ёки алюминлаш назарда тутилмаган бўлса, газотермик чанглатишни назарда тутишга рухсат этилади.
5.23. Қуйидаги пўлат конструкциялар учун албатта электрокимёвий ҳимояни назарда тутилади: ГОСТ 9.015-74* бўйича қисман тўла равишда ноорганик суюқ муҳитга ботган, яъни 26-жадвалда келтирилганига биноан ишқор эритмаларидан ташқари нефть ва нефть маҳсулотлари резервуарлари тубининг ичкари юзасида агарда сув туриб қоладиган бўлса, грунтлардаги иншоотлар учун. Грунтлардаги конструкциялар учун албатта изоляциявий қопламалар билан биргаликда электрокимёвий ҳимояни, суюқ муҳитларда эса бу ҳимояни III ва IY гуруҳларга кирувчи лок-бўёқ ашёлар билан бўяш билан биргаликда назарда тутишга рухсат этилади. Пўлат конструкцияларни электрокимёвий ҳимоя қилишни лойиҳалаштириш махсус лойиҳалаш ташкилоти томонидан амалга оширилади.
5.24. Давомий бўяш билан биргаликда кимёвий оксидлаш ёки юзани электрокимёвий анодлашда алюминийдан қилинган конструкцияларни коррозиядан ҳимоя қилишни назарда тутиши керак. Анодли ҳимоя яхлитлиги ёки лок-бўёқ пардаси пайвандлаш, парчинлаш ва монтаж вақтида бажариладиган бошқа ишлар жараёнида бузиладиган бўлса, аввалдан тозалаш ишлари қилингач, 15-маълумот иловаси бўйича лок-бўёқ қопламаларини протектор хомаки сувоғи билан биргаликда қўллаган ҳолда ҳимоя қилиниши зарур.
5.25. Грунтларда жойлашган конструкциялар учун изоляциявий қопламаларни назарда тутиш керак бўлади. Думалоқ ва тўғри бурчакли кесим унсурларини, жумладан, сим арқонларни, тросларни, қувурларни ГОСТ 9.015-74* бўйича нормал, кучайтирилган ёки анча-мунча кучайтирилган полимер тасмалардан ёки қатрон-резина, қатрон-полимер асосида қопламалар ва бошқа арматураланган ўрама таркиби билан ҳимоя қилинади; лист конструкциялари ва яхлит кесим листи конструкциялари — қатронли, қатрон-полимер ёки қатрон-резинали қопламалар билан камида 3 мм қалинликда ҳимояланади. Монтаж қилинган, пайванд чоклари пайвандлангандан сўнг ҳимоя қилинади. Монтажга қадар монтаж пайванди жойларини қатрон сувоғи билан бир қават қилиб текислашни назарда тутишга рухсат этилади.
5.26. Газ чиқарувчи стволлар учун пўлат танлаш ва уларнинг ички юзасини коррозиядан ҳимоя қилиш учун ашё танлаш 31-жадвал бўйича ишлаб чиқилиши керак. Футеровка қилинмаган пўлат мўрилар лойиҳаларида албатта вақт — вақти билан ствол ички юзасини кўриб турадиган мослама, «мўридаги мўри» туридаги мўрилар учун эса — худди шундай мўрилараро бўшлиқни кўриб турадиган мослама назарда тутилиши зарур. Алоҳида унсурлардан иборат, юк кўтарувчи пўлат синчга осилган мўрилар стволини лойиҳалаштиришда, синч конструкциясини ҳимоя қилиш усулларини тавсия қилинган 14-илова кўрсатмаларига ва 29-жадвалга мувофиқ қўллаш, муҳитларнинг агрессив таъсир даражасини эса 24-жадвал бўйича С газлар гуруҳи учун аниқлаш зарур.
5.27. 10ХНДП маркали пўлатдан лойиҳалаштирилган ва қуруқ ва нормал намлик зонасидаги, ташқи ҳавонинг паст агрессив таъсири остидаги қурилишлар учун мўлжалланган юк кўтарувчи пўлат синчлар конструкцияларини коррозиядан ҳимоя қилмасдан қўллашга рухсат этилади. Тутун мўрисининг газ чиқаруви танасининг юқори қисми коррозияга чидамли пўлатдан 31-жадвалга мувофиқ ишланган бўлиши зарур.
5.28. Нефть ва нефть маҳсулотлари учун резервуарларнинг пўлат конструкциялари ички юзасига муҳитнинг кўрсатган агрессив таъсир даражасини 32-жадвал бўйича қабул қилиш керак бўлади.
5.29. Углеродли ва оз легирланган пўлатдан ёки алюминийдан лойиҳалаштирилган, совуқ сув, нефть, ва нефть маҳсулотлари учун конструкцияларнинг ташқи ер усти, ер ости ва ички юзасини коррозиядан ҳимоя қилиш усуллари тавсия қилинган 14 ва 29-жадвал талабларига мувофиқ назарда тутилиши зарур, шунингдек, нефть, ва нефть, маҳсулотлари учун резервуарлар конструкцияларининг ички юзасини коррозиядан ҳимоя қилишда — ГОСТ 1510-84* талаблари ҳисобга олиниши керак. Очиқ ҳавода жойлашган пўлат резервуарларнинг ташқи сиртини алюминий кукуни ва лок-бўёқ материаллари билан қоплаш тавсия этилади (15-маълумот иловаси бўйича). Монтаж майдончасида лок-бўёқ ашёларининг барча қатламларини ўрама шаклида ногабарит резервуарлар учун тайёрланган қопламалари билан қоплашга рухсат этилади.
5.30. Иссиқ сув резервуарларнинг (сув ости қисмида) ички сатҳини ҳимоя қилишни электрокимёвий ҳимоя, сувни девэрация қилиш билан ҳамда уни қайтадан кислородга тўйинтириш, резервуарларда сув сатҳига АГ-4 герметик пленкаси-парда тортиш йўлида бартараф қилиш билан амалга оширилиши зарур. Иссиқ сув резервуарларининг сув ости қисмини В-ЖС-41 эмали билан 200 мкм қалинликда (3 қават) тоза ёғсиз хомаки сувоқсиз юзага суркаб қоплашни назарда тутишга рухсат этилади.
| | | | | 31-жадвал |
Газлар температураси, К | Газлар таркиби | Газларнинг нисбий намлиги, % | Конденсат ҳосил қилиш эҳтимоли | Пўлат маркаси | Коррозиядан ҳимоя қилиш усуллари |
О. 362 дан 413 гача | А ва В гуруҳлари бўйича | 30 гача | Ҳосил бўлмайди | ВСт3сп5 | Эпоксидли термобардошли қопламалар1 |
О. 413 дан 523 гача | so2, so3 | 0.10 дан 15 гача | Худди шундай | ВСт3сп5 | Газотермик чанглатиш2 ёки кремний органик қопламалар1 |
О. 342 дан 433 гача | Худди шундай | О. 10 дан 20 га | Ҳосил бўлади | 2X13, 3X13, 12Х18Н10Т | Ҳимоясиз |
342 дан 433 гача | so2, so3, азот оксиди | 10 дан ортиқ | « | 0Х20Н28МДТ, 10Х17Н13М2Т, 12Х18Н10Т | Худди шундай |
| | | | | 32-жадвал |
Резервуарлар конструкциялари унсурлари | Резервуарларнинг пўлат конструкцияларига агрессив таъсир даражаси |
хом нефтга | нефт маҳсулотларига |
мазутга | дизель ёқилғисига | бензинга | керосинга |
Тубининг ички юзаси ва паст бели | Ўрта агрессив | Ўрта агрессив | Ўрта агрессив | Паст агрессив | Ўрта агрессив |
Понтонлар ва сузадиган қопқоқларнинг ўрта бели ва қуйи қисмлари | Паст агрессив | Паст агрессив | Паст агрессив | « | Паст агрессив |
Юқори бели (даврий ҳўлланиш зонаси) | Ўрта агрессив | « | « | Ўрта агрессив | « |
Понтонлар ва сузувчи қопқоқларнинг ёпмаси ва тепаси | « | Ўрта агрессив | Ўрта агрессив | Паст агрессив | Ўрта агрессив |
| 33-жадвал |
Муҳитнинг агрессив даражаси | Қопламалар ашёлари |
Ўрта агрессив | Алюминий билан газотермик чанглатиш, лок-бўёқ, арматураланган лок-бўёқли, суюқ резинали, мастикали, футеровкали1, гуммировка |
Кучли агрессив | Давомий бўяш билан бирга алюминийда газотермик чанглатиш, лист сиртини қоплаш, комбинация қилинган футеровка, гуммировка |
5.31. Лойиҳалаштириш пайти суюқ минерал ўғитлар, кислота ва ишқорларни сақлаш учун, углеродли пўлатдан лойиҳалаштирилган идишларнинг ички сатҳини ҳимоя қилишда нометалл кимёвий бардошли ашёлар билан қоплаш ёки минерал ўғитлар ва кислоталар сақланадиган резервуарларда электрокимёвий ҳимояни назарда тутиш керак бўлади. Бунда конструкциялар футеровка қиладиган ашёларга температура таъсири деформациясини кўзда тутган ҳолда ҳисобланиши зарур. Бундай резервуарларнинг пайвандлаш чокларини туташ қилиб лойиҳалаштириш даркор. Коррозиядан футеровкалар билан ҳимоя қилинган резервуарлар конструкцияларига технологик асбоб-ускуналардан динамик ортиқча юк ўтказилмаслиги керак. Иссиқ сувли қувурлар ёки ҳаво билан бундай резервуарлар ичига камида 50 мм масофада футеровка жойлаштириш керак, тезюрар қориштирувчи мосламани эса (айланиш частотаси 300 айл/мин — ҳимоя қопламасидан то қоргич парракларигача камида 300 мм масофа бўлиши керак.
5.32. 5.31-бобда кўрсатилганидай суюқ муҳитлар учун пўлат резервуарлар ички юзасини коррозиядан ҳимоя қилиш учун қоплама ашёларини 33-жадвал ҳамда 16-тавсия қилинган илова бўйича қабул қилинади.
КЎРИНИШЛАРИ ВА КОНЦЕНТРАЦИЯСИГА ҚАРАБ, АГРЕССИВ ГАЗЛАР ГУРУҲИ
Номи | Концентрация, мг/м3, газлар гуруҳи учун |
А | В | С | D |
Корбонат ангидрид (углекислий) гази | 2000 гача | 2000 дан ошиқ | - | - |
Аммиак | «0,2 | о.0,2 дан 20 гача | 20 дан оўиқ | - |
Олтингугуртли (сернистий) ангидрид | «0,5 | «0,5 «10 | о.10 дан 200 | о.200 дан 1000 гача |
Фторли водород | «0,05 | «0,05 « 5 | «5» 10 | «10дан 100гача |
Сероводород | «0,01 | «0,01 « 5 | «5 « 100 | «100 |
Азот оксидлари 1» 0,1 | «0,1 | «0,1 « 5 | «5» 25 | «25дан 100 гача |
Хлор | « 0,1 | «0,1 « 1 | «1 « 5 | «5 дан 10 гача |
Хлорли водород | « 0,05 | «0,05 « 5 | «5 « 10 | «10 дан 100гача |
ҚАТТИҚ МУҲИТЛАР ТАЪРИФНОМАСИ (ТУЗЛАР, АЭРОЗОЛЛАР ВА ЧАНГ-КУКУНЛАР)
Қаттиқ муҳитларнинг сувда эрувчанлиги ва уларнинг гигроскопиклиги | Янада кенг тарқалган тузлар, аэрозоллар ва чанг-кукунлар |
Оз эрийдигани | Силикатлар, фосфатлар (иккиламчи ва учламчи) ва магний, кальций, барий, қўрғошин карбонатлари; барий, қўрғошин сульфатлари; темир, хром, алюминий, кремний оксид ва гидроксидлари |
Яхши эрийди, оз гигроскопик | Натрий, калий, аммоний хлоридлари ва сульфатлари; калий, барий, қўрғошин, магний нитратлари; ишқорли металлар карбонатлари |
Яхши эрийди, гигроскопик | Кальций, магний, алюминий, руҳ, темир хлоридлари; магний, марганец, руҳ, темир сульфатлари; натрий, калий, аммоний нитратлари ва нитритлари; барча бирламчи фосфатлар; иккиламчи натрий фосфати; натрий, калий оксид ва гидроксидлари |
ТЕМИРБЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРНИ КОРРОЗИЯДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШ УЧУН ЛОК-БЎЁҚ АШЁЛАРИ
Парда ҳосил қилиш тури бўйича лок-бўёқ ашёлари таърифномаси | Қопламалар гуруҳи | Ашёлар маркаси | Меъёрий ҳужжат | Бардошли эканлигини ифодаловчи | Темир-бетон конструкцияларга қопламаларни қўллаш шартлари қоплама индекси |
Алкидли | I | ПФ-115 эмаллари | ГОСТ 6466-76* | а, ан, п | Хомаки сувоққа ПФ-170 ПФ-171 лаклари юргизилади |
I | ПФ-133 эмаллари | ГОСТ 926-82* | а, ан, п, т | Худди шундай |
Мойли | I | Мойли бўёқ ва алкидли рангли ички ишлар учун қуюқ қорилган | ГОСТ 8292-85 | « | Хомаки сувоқ бўйлаб олиф билан суркалади |
I | Мойли қуюқ қорилган бўёқ ташқи ишлар учун | ГОСТ 8292-85 | а, ан, п | Хомаки сувоқ бўйлаб табиий, олиф билан суркалади; бўёқ билан суртиш |
Нитроцеллюлозали ПВАЦ, СВМЦ, СВЭЦ полимерцемент бўёқлари полимерацетат дисперсия асосида | I | НЦ-132 эмали ДБ-47/7С ёки ДБ-40/2С дисперсияси С-136 дисперсияси | ГОСТ 6631-74* ГОСТ 18992-80* ГОСТ 5.2096-73* | п | НЦ-134 локи билан хомаки сувоққа суркалади ГКК-10, ГКЖ-11, ПВАД хомаки сувоққа юргизилади; Аралаштирилган дисперсия билан суртиш; СКС-65ГП латекси билан суртиш |
Поливинилацетатли | I | Э-ВА.17 бўёғи | ГОСТ 20633-75* | ан, п | Аралаштирилган бўёқ, ПВАД латекси билан суртиш |
I | Э-ВА.27 бўёғи | ГОСТ 19214-80* | п |
Бутадиан-стироль сувэмульсионли | I | Э-К4-26 бўёғи | ГОСТ 19214-80* | п | Худди шундай |
Кремнийорганик суюқликлар | | 136-41 эмали | ГОСТ 22564-77* | а, ан | Чуқур (юзасига шимдириш) |
Эпоксидли | III | ЭП-773 эмали | ГОСТ 23143-83 | хҳ, м | ЭП-65, ЭП-741 локлари билан хомаки сувоққа суркалади |
III-IV | Сувоғи ЭП5116 | ГОСТ 10277-90 | б | |
III-IV | ЭП-0010 шпатлевкаси | ГОСТ 10277-90 | х, б | « |
Перхлорвинилли ва винилхлорид сополимерларига | II | ХВ-113 эмали | ГОСТ 18374-79* | а, ан, п | ХВ-794, ХС-76, ХС-724 локлари билан хом сувоққа суркалади |
II | ХВ-110 | ГОСТ 18374-79* | а, ан, п | |
II | ХВ-124 ва ХВ-125 эмали | ГОСТ 10144-89 | а, ан, п, х | |
IV | ХВ-785 эмали | ГОСТ 7313-75* | хк, хҳ, р | |
| IV | ХС-759 эмали | ГОСТ 23494-79* | Хҳ, хк, р | ХС-724ни хомсувоғи бўйлаб юргизилади |
III | ХВ-1100 эмали | ГОСТ 6993-79 | а, ан, п, х | ХВ-784, ХС-76, ХС-724ни хом сувоғи бўйлаб юргизилади |
Тиоколли | III | I ва II маркали суюқ тиоколь эритмаси | ГОСТ 12812-80 | х, тр, б | I ва II маркали суюқ тиоколь эритмаси билан суртиш |
III | V-30М герметик эритмаси | ГОСТ 13-489-79 | х, тр, б | Худди шундай |
СУЮҚ АГРЕССИВ МУҲИТЛАРДА ФОЙДАЛАНИЛАДИГАН СИҒИМ ИНШООТЛАРИНИНГ ТЕМИР-БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРИ ИЧКИ ЮЗАСИНИНГ ҲИМОЯ ҚОПЛАМАЛАРИ
Ҳимоя қопламаси | Қоплама гуруҳи | Вариант гуруҳи | Қоплама схемаси |
суваладиган | Қопланган қатлам ўзакланган қатлам |
Лок-бўёқли ўзакланган | III, IY | 1 | Эпоксид компунд с. бўйича ЭД-20 смоласи асосида эпоксидли компунд- | ЭД-20 смоласи асосида эпоксидли компунд |
2 | ЭП-0010 эпоксидли шпатлевка сувоғи бўйича ЭП-0010 эпоксидли шпатлевкадаги шиша мато | ЭП-0010 эпоксидли шпатлевкаси |
Лок-бўёқли (қалин қатламли) | III | 1 | ЭП-0010 эпоксидли шпатлевкаси Т-60 тиоколи сув дисперсияси | Y-30M тиоколь герметики |
IY | 1 | Эпоксид-тиоколли грунт ЭД-20 эпоксидли қатрони асосидаги эпоксидли -қўрғошин таркиби ёки Эис-1 ва «Сламор» коксований дисстилляти | ЭД-20 қатрони асосида эпоксид-қўрғошин таркиби ёки ЭИС-1 ва тўлдиргичи билан «Сламор» коксований дисстилляти |
| 2 | Сувоқсиз асосида герметики | 51-Г-10 дивинилстирол термопласт |
Елимли | III | 1 | - | 88-Н елимига поливинил -хлорид пластикати |
IY | 1 | - | Профилланган полиэтилен 88-Н елимига ПСГ |
| 2 | полиизобутилендан қатлам остида | 88-Н елимига поливинилхлорид пластикати |
Сиртига қоплаш1 (футеровка) | | 3 | - | ПВА ЭД елимига активлашган полиэтилен |
| II | 1 | - | 1-2 см қалинликда цемент-қум эритмаси билан торкрет |
| III | 1 | - | Боғловчига2 керакмик плиткаси (кислотага чидамли ёки поллар учун) |
| 2 | | - | Боғловчига кислотага чидамли ғишт2 |
| IY | 1 | Қатлам ости (ПСГ полиизобутилен, елимли изоляция ва б.) | Доналанган кислотабардош керамик ашёлар (тўғри шаклдор плиткалар, кислотабардош ғишт)3 |
| | 2 | Шиша мато билан ўзакланган лок-бўёқ композицияси қатлам ости | Эпоксидли боғловчига тошқолсимон плитка2 |
| | 3 | Қатлам ости (ПСГ полизобетилен ва бош.) | Силикат суркамасига тошга қуйилган кислота бардош плитка |
| | 4 | Худди шундай | Углерафитли ашёлар (АТМ плиткаси, кўмир ва графит блоклар) полимер ашёлар асосидаги суркамаларда |
ЕР ОСТИ БЕТОН ВА ТЕМИР-БЕТОН КОНСТРУКЦИЯЛАРНИНГ ТАШҚИ ЮЗАСИНИ ҚИЛИШ
Конструкция | Вариант рақами | Муҳитнинг агрессив таъсир даражасида ҳимоя қопламаси |
қоплама гуруҳи | паст | қоплама гуруҳи | ўрта | қоплама | кучли |
0,5 м.дан ортиқ салмоқдор пойдеворлар | 1 | I | Қатрон-латекс эмульсиялари | II | Совуқ ва иссиқ қатрон қопламалари | III | ХII-734 локи асосида полимер қопламалар |
2 | II | Қатрон-латекс1 қопламалари ва мастикалари | II | Қатрон-латекс1 мастикалари | III | Худди шундай, К полиизоцианат асосида |
3 | II | Қатрон-полимер қопламалари ва ҳимоя девори мастикалари | II | Қатрон-полимер қопламалари ва мастикалар | III | Елимли қатрон билан биргаликдаги ўрама ашёлари |
4 | II | Совуқ ва иссиқ қатрон қопламалар | II | Совуқ ва иссиқ асфальт1 мастикалар | III | Термореактив синтетик смола асосидаги полимер-эритмалари |
0,5 м дан кам қалинликдаги юпқа деворли конструкция ва пойдевор | 1 | II | Қатрон-латекс1 мастикалари | III | Совуқ ва иссиқ асфальт1 мастикалар | IY | Эпоксидли полимер қопламалари |
2 | II | Иссиқ қатрон қопламалари полимер қопламалари | III | ХП-734 локи асосидаги материаллар | III | Елимли қатрон ҳимоя деворлари билан биргаликдаги ўрама |
3 | II | Қатрон-полимер қопламалари ва мастикалари | II | Худди шундай, К полиизоцианат | IY | Елимли полимер ўрама ашёлари |
4 | | | III | Елимли қатрон ҳимоя девори билан ўрама ашёлари | IY | Шиша мато билан ўзакланган полимер қопламалар |
5 | | | III | Термореактив синтетик смола асосида полимер эритмалари | | |
Қоқиладиган қозиқлар | 1 | II | Совуқ ва иссиқ қатрон қопламалар | III | ХП-734 локи асосида полимер қопламалар | IY | Эпоксидли полимер қопламалар смолада |
2 | | | III | Худди шундай, полиизоцианат К | IY | Камида 5 мм чуқурликда шимдирганда: IY-стирол-инденовати |
3 | | | | асосида | IY | К полиизоцианати б-н |
4 | | | | | IY | пиропласт билан |
АГРЕССИВ МУҲИТДАГИ БИНОЛАР УЧУН МЎЛЖАЛЛАНГАН ПОЛЛАРНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ АШЁЛАРИ
Агрессив муҳит | Агрессив таъсир даражаси | Полнинг конструктив унсурлари |
гидроизоляция ёки мустаҳкамловчи қатлам | алоҳида ашё учун юпқа қатлам | пол қопламаси қатлами |
Минерал кислота ва оксидланмайдиган | Паст агрессив | Гидроизол, бензол | Суюқ шиша асосидаги силикат | Кислотага бардошли керакмик плиткалар ёки ғишт |
органиклари | | суркама | | Пастланган эпоксид смола асосида чоксиз поллар |
| Ўрта агрессив | 88-Н елимига гидроизол, бензол,полиизобутилен | Полимер-силикатли суркама | Кислотага чидамли ғишт ёки плитка, тош қуйилган плиткалар, шлакоситаллдан плиткалар |
| Кучли агрессив | Полиизобутилен, полихлорвинилли ленолиум ёки пайвандланган полиэтилен | Полимер-силикатли суркамалар, полимер суркамалар | Кислотага чидамли ғишт ёки плиткалар, тош қуйма плиткалар, шлакоситаллдан плиткалар, полимербетондан плиткалар ёки блоклар |
Оксидланадиган кислоталар | Пастидан кучли агрессивгача | 88-Н елимига полиизобутилен суркамалар | Полимер-силикат | Худди шундай |
Фторли тутадиган кислоталар | Худди шундай | Гидроизол, бензол битуминоль ёки полимер эритмалари | Кокс ёки графит б-н | АТМ туридаги графит плиткалар, кўмир сақлагувчи тўлдиргичи б-н полимер бетондан плиткалар |
Ишқорлар ва заминлар | « | Полиизобутилен эритмаси, полимер эритмаси | Цемент | Пастланган эпоксидли мастика, керамик плиткалар ёки ғишт |
Кислота ва ишқорларнинг ўзгарувчан ҳаракати | Пастидан кучли агрессивгача | Полиизобутилен | Битумизол, полимер эритмалари ёки «ферганит», «файзол» ёки «арзамит-5» | Пастланган эпоксидли мастика, шлакоситаллдан плиткалар, тош қуйма плиткалар |
Мураккаб муҳитлар | Худди шундай | Комбинация қилинган антикоррозиявий ашё (такр.полиэтилен) | «Арзамит-5» ёки универсалдаги полимер эритмаси | Пастланган эпоксидли мастика, шлакоситаллдан полимер суркамада чоклари пардозланган плиткалар |
ПОЛЛАР УЧУН КИМЁВИЙ БАРДОШЛИ АШЁЛАР
Муҳит | Муҳит2 концентрацияси, % | Заминга пол қопламалари учун кимёвий бардошли ашёлар |
Кислотага бардошли керамика | Суюқ шиша | Қатрон ва лак | Термопластлар | реактопластлар |
Ишқорлар | | | | | | |
ўткир натр3 | 5 дан ошиқ | - | - | - | + | - |
о.1 дан 5 | + | - | - | + | - |
1 гача | + | - | + | + | + |
Замин: | | | | | | |
оҳак, сода, асосий тузлар | Чекланмайди | + | - | + | + | + |
Кислоталар: | | | | | | |
минерал | 5 дан ошиқ | + | + | - | + | + |
органик | 5 гача | + | + | - | + | + |
оксидланмайдиганлари | 1 гача | + | - | + | + | + |
Кислоталар: | | | | | | |
азот, сульфат | | | | | | |
хром, | 5 дан ошиқ | + | + | - | - | - |
хлор | о.1 дан 5 гача | + | + | - | - | - |
1 гача | + | - | - | + | + |
Қанд эритмалари, ёғ қолдиқлари, ёғлар ва мойлар | Чекланмайди | + | + | - | + | + |
Органик эритгичлар: ацетон, бензин ва бошқалар | - | + | + | - | + | + |
ЁҒОЧНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ УЧУН ЛОК-БЎЁҚ АШЁЛАРИ
Лок-бўёқ материаллари | Ашё маркаси | Меъёрий ҳужжат | Қоплама индекси1 | Қоплама қалинлиги, мкм |
Пентафталли | ПФ-170 ва ПФ-171 лаклари | ГОСТ 15907-70* | д, в | 70 — 90 |
| ПФ-115 эмали | ГОСТ 8465-76 | а, в | 90 — 120 |
| ПФ-113 эмали | ГОСТ 926-82 | а, в | 90 — 120 |
Перхлорвинилли | ХВ-110 эмали | ГОСТ 18374-79* | а, в | 90 — 120 |
| ХВ-124 эмали | ГОСТ 10144-89 | а, в | 90 — 120 |
| ХВ-1100 эмали | ГОСТ 6993-79 | х, в | 100 — 120 |
| ХС-759 эмали | ГОСТ 23494-79* | х, в | 110 — 130 |
| ХВ-784 эмали | ГОСТ 7313-75* | д, х, в | 110 — 130 |
| ХВ-785 эмали | ГОСТ 7313-75* | х, в | 110 — 130 |
Эпоксидли | ЭП-0010 шпатлевкаси | ГОСТ 10277-90 | х, в | 250 — 350 |
| ЭП-773 эмали | ГОСТ 23143-83 | х, в | 130 — 150 |
ЁҒОЧНИ АНТИСЕПТИКА ВА КОНСЕРВАЦИЯ ҚИЛИШ УЧУН ТАРКИБИЙ МОДДАЛАР
15-жадвал бўйича муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Ҳимоя ашёси | Компонентлар таркиби | Ҳимоявий ишлов бериш усули | Ҳимоя ашёлари сарфи меъёри |
Антисептикалаш |
Ўрта агрессив | Техник фтор натрийи | Фтор натрийи | Юзага ишлов берадиган | 20 г/м2 |
Техн.кремнофторли аммоний | Кремнофторли аммоний | Худди шундай | 45 г/м2 |
Тошкўмир локида ва фторли натрий (паста-концентрат) га антисептик паста (қоришма) | Фторли натрий, тошкўмир лаки, калий, сув | « | 1250 — 500 г/м2 |
ХМБ-444 воситаси | Икки хром кислотаси натрийи ёки калийи, сульфат кисл. миси, борат кислота | «Иситиш-совитиш ваннаси» усулида шимдириш | 5 — 7 кг/м3 |
ХМББ-3324 воситаси | Икки хром кислотаси натрий ёки калийи, сульфат кисл. миси, борат кислота, бура | «Иситиш-совитиш ваннаси» усулида шимдириш | 5 — 7» |
ХМК воситаси | Икки хром кис. натрий ёки калийи, сульфат кислота миси, кремнофторли натрий | Худди шундай | 5 — 7» |
ХМФ воситаси | Икки хром кис. Натрий ёки калийи, сульфат кисл.миси, фторли натрий | « | 5 — 7» |
МБ-1 воситаси | Сульфат кисл. миси, углекислий аммоний, бура, борат кислота | « | 5 — 7» |
ХМ-11 воситаси | Бахромат натрий, сульфат кисл.миси шимдириш | «Иситиш-совитиш ваннаси» усули билан | 7 — 9» |
Консервация қилиш |
Кучли агрессив | Тошкўмир мойи | Тошкўмир мойи қуритиб, босим остида цилиндрларда шимдириш ёки ёғочни олдиндан иситиб, ваннада шимдириш | Петролатумда ёғочни олдиндан | 75 кг/м2 |
| Антрацен мойи | Антрацен мойи | Худди шундай | 110» |
Компаунд мойи | Компаунд мойи | « | 75» |
Сланец мойи | Сланец мойи | « | 110» |
«УАЛЛ» маркали доналит | Ишқорли металлар фторидалари ва арсенатлари «вакуум-босим-вакуум» усули | «Иситиш-совитиш ваннаси» усули б-н шимдириш ёки | 8 — 15» |
«УАЛЛ» доналитига қоришма | Фторидалар, арсенатлар, қоришмаларни ҳосил қилувчи | Диффузион шимдириш | 6» |
ХМБ-444 воситаси | Икки хром кисл.натрий ва калийи, сульфат кислота миси, борат кисл. | «Иситиш-совитиш ваннаси» усули б-н шимдириш | 8 — 15 кг/м3 |
ХМББ-3324 | Икки хром кисл.воситаси сульфат кисл. миси борат кислота, бура | Худди шундай натрий ёки калийи | 8 — 15» |
ХМФ воситаси | Икки хром кислота натрий ёки калийи, сульфат кисл. миси фторли натрий | « | 8 — 15» |
МБ-1 воситаси | Сульфат кислота миси углекислий аммонийи, бура, борат кислота | « | « |
ЁҒОЧ ЮЗАСИНИ ШИМДИРИШ УЧУН ТАРКИБИИ МОДДАЛАР
Шимдириш таркибининг маркаси | Компонентлар таркиби, % | Қўшилган вазн | Ҳимоя хоссаси |
ТХЭФ | Уч хлорэтилфосфат | 40 | | Биоҳимоявий, |
Тўрт хлорли | 60 | 600 г/м2 | оловдан сақлайди |
углерод | | | |
Феноспиртлар | Фенолспиртлар | 100 | 250 — 300 кг/м3 биоҳимоявий | Намдан сақлайди |
БК (бура-кўмир композицияси) | Бура-кўмир муми | 10 | | Намдан сақлайди, |
Оксоль | 70 | | биоҳимоявий, |
Сиккатив | 10 | 30 — 40 кг/м3 | оловдан сақлайди |
Бура | 5 | | |
ТХЭФ-ПТ | Уч хлорэтилфосфат | 5 — 70 | 40 — 60 кг/м3 биоҳимоявий, оловдан сақлайди | Намдан сақлайди |
Петролатум | 30 — 50 | | |
ОЧИҚ ҲАВОДА ФОЙДАЛАНИЛАДИГАН ПЎЛАТ СИМ АРҚОНЛАР ҲИМОЯСИ
Намлик зонаси | Муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Сим арқонлар конструкцияси | Сим арқонлар учун симларнинг вақтинча қаршилиги, МПа | ГОСТ 7372-79* бўйича руҳ қопламалар гуруҳи |
Қуруқ | Паст агрессив | Ҳар қандай | 1764 гача | Ж1 ёки ОЖ1 |
Нормал | « | « | 1764 гача | ОЖ2 |
Қуруқ, нормал, нам | Ўрта агрессив ёки кучли агрессив | Ёпиқ конструкциялар | 1372 гача сим арқоннинг ташқи ўрами, 1764 гача сим арқоннинг ички ўрами | Лок-бўёқ қоплама б-н суркама ёки полимер пардалар билан ҳимояланган ОЖ |
КАМ ЛЕГИРЛАНГАН ПЎЛАТЛАР МАРКАЛАРИГА МУВОФИҚ АГРЕССИВ МУҲИТЛАРДА ПЎЛАТ КОНСТРУКЦИЯЛАРНИ ПАЙВАНДЛАШ УЧУН АШЁЛАР
Муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Пўлатлар маркаси | Пайвандлаш учун материаллар |
Пайвандлаш симларида | Электродлар билан |
Қопланган флюс остида | Флюс карбон.ан.газ. |
Паст агрессив1 | 10ХНДП, 10ХДП | о.08Х1ДЮ, о.10Нма ошиғи б-н 08ХМ | ППВ-5к2 о.08ХГ2СДЮ | О0С18 |
10ХСНД, 15ХСНД | о.10НМА, 08ХМ | о.08ХГ2ДСЮ | О3С-24, АН-Х7, ВСН-3, Э138-45Н, Э138-50Н3 |
Ўрта ва кучли агрессив | 10ХСНД, 15ХСНД | о.10НМА, о.08ХМ | о.08ХГ2СДЮ | АН.Х-7, ВСН-3 Э138-45Н, ОЭС-24, З138-50Н3 |
10ХНДП, 10ХДП | о.08Х1ДЮ, о.10НМА, о.08ХМ | о.08ХГ2СДЮ | ОЭС-18 |
09Г2С, 10Г2С1 | о.10Г2, о.10ГА о.08ГА | о.08Г2С о.08Г2СЦ | УОНИ 13/55 |
18Г2АФпс, 16Г2АФ | - | о.08Г2С | УОНИ 13/55 |
15Г2АФДпс, 14Г2АФ | | о.08Г2СЦ | |
12ГН2МФАЮ 12Г2СМФ | о.08ХГН2МЮ | о.10ХГ2СМА | Э70нинг ҳар қайси тури |
КОРРОЗИЯДАН ҲИМОЯ ҚИЛИНМАЙДИГАН ТЎСУВЧИ КОНСТРУКЦИЯЛАР ЛИСТЛАРИНИНГ МИНИМАЛ (ЭНГ КАМ) ҚАЛИНЛИГИ
Муҳитнинг агрессив таъсир даражаси | Коррозиядан ҳимоя қилинмай қўлланадиган тўсувчи конструкцияларнинг минимал қалинлиги, мм |
алюминийдан | ГОСТ 14918-80* бўйича руҳланган 1-туркумдаги пўлатдан | 10ХНДП, 10ХДП маркали пўлатдан |
Ноагрессив | Чекланмайди | 0,5 | Ташқи юзага агрессив таъсир аниқланади** |
Паст агрессив | Худди шундай | - | 0,8** |
Ўрта агрессив | 1,0* | - | - |
МЕТАЛЛ КОНСТРУКЦИЯЛАРНИ КОРРОЗИЯДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШ УСУЛЛАРИ
Муҳитнинг конструкцияга агрессив таъсир даражаси | КОНСТРУКЦИЯЛАР |
юк кўтарувчи | листлар йиғувининг тўсувчилари1 |
Углеродли ва оз легирланган пўлатдан | алюминийдан | ГОСТ 14918-80* бўйича I туркумга кирувчи қопламали руҳланган пўлатдан |
Ноагрресив | I гуруҳ лок-бўёқ материаллари б-н бўяш | Ҳимояси3 | Қатрон ёки лок-бўёқ ашёлари б-н II ва III гуруҳ иситгич томонидан бўяшда бино томонидан ҳимоясиз1 |
Паст агрессив | а) қайноқ руҳлаш (t=60-100 мкм), б) руҳ газотермик чанглатиш ((t=120-180 мкм) ёки алюминийни (t=200-250 мкм) в) изоляцион қоплама (грунтдаги конструкциялар учун) | Худди шундай | а) ОД-ХВ221 маркали органодисперсия бўёғи билан бўяш (бинолар ичида жойлашган конструкциялар учун) ёки лок-бўёқ ашёлари (II ва III гуруҳ) бўяш чизиқларига ва металл текислаш жойларига қопланади (иситгич томонидан қатрон билан қоплашга рухсат этилади) б) I ва II гуруҳдаги лок-бўёқ ашёлари билан бўяш (бинолар ичида жойлашган конструкциялар учун орадан 8 — 10 йил ўтгач, конструкцияларни монтаж қилгач, бўяшни назарда тутишга рухсат этилади |
Ўрта агрессив | а) қайноқ руҳлаш навбатдаги II ва III г.даги лок-бўёқ ашёлари бўяш билан руҳлаш (t=60-100 мкм)4; | а) электрокимёвий анодлаш (t=15мкм); | Қўллашга рухсат этилмайди |
б) руҳ ёки алюминийни газотермик чанглатиш (t=120-180 мкм) давомий II, III ва IV гуруҳи лок-бўёқ ашёларини бўяш билан бирга; | б) ҳимоясиз2, |
в) II, III ва IV гуруҳдаги лок-бўёқ ашёлари билан бўяш; | в) II ва III гуруҳ ашёлари б-н давомий бўяш билан кимёвий оксидлаш; |
г) руҳ (t=250-350 мкм) ёки алюминий (t=250-300 мкм); | г) IV гуруҳдаги лок-бўёқ ашёлари б-н бўяш; |
д) электрокимёвий ҳимоя билан бирга изоляцион қоплама (грунтдаги конструкциялар учун)3 | д) ЭП-057 протектор хом сувоғини қўллаш б-н шундай қилинади; |
е) суюқ муҳитларда ва туб грунтларида электрокимёвий ҳимоя3; | |
ж) кимёвий чидамли нометалл ашёлар б-н сиртини қоплаш | |
Кучли агресс. | а) термодиффузион руҳлаш камида 100 мкм диффузион қатламида давомий IV гур.лок-бўёқ ашёси б-н қатламнинг ками t=150 мкм қалинлиги бўяш билан бирга олиб борилади (вақт-вақти б-н ҳўлланиш зонасида денгиз иншоотлари конструкциялари учун ва денгизнинг минимал сатҳидан 1,5-2iм)6; | а) IV гуруҳ лок-бўёқ ашёлари билан давомий бўяш б-н бирга электрокимёвий анодлаш (t=15 мкм) б) ЭП-057 протектор хомаки сувоғи б-н IV гуруҳ лок-бўёқ ашёлари; в) худди шундай Ю олдиндан кимёвий оксидлаш; | Қўллашга рухсат этилмайди |
б) руҳ ёки алюминийни (t=200-250 мкм) газотермик чанглатиш, у IV гуруҳ лок-бўёқ ашёларини давомий бўяш б-н бирга олиб борилади; |
в) электрокимёвий ҳимоя б-н биргаликда изоляциявий қоплама (грунтлардаги конструкциялар учун)3; |
г) электрокимёвий ҳимоя (грунтлардаги конструкциялар учун); |
д) кимёвий чидамли нометалл ашёлар б-н сиртини қоплаш; |
е) IV гуруҳ лок-бўёқ ашёлари билан бўяш |
ПЎЛАТ ВА АЛЮМИНИЙ КОНСТРУКЦИЯЛАРНИ КОРРОЗИЯДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШ УЧУН ЛОК-БЎЁҚ АШЁЛАР
Қоплама ашёлари гуруҳи бўёқ | Парда ҳосил қилувчи тури бўйича лок ашёларига таъриф | Ашёлар маркаси | Меъёрий ҳужжат | Чидамлигини билдирувчи қоплама индекси | Пўлат ва алюминий конструкцияларга қопламаларни қўллаш шартлари |
I | Пентафталли | 10 — 15% алюминий кукуни б-н ПФ-170 ва ПФ-171 лаклари | ГОСТ 15907-70*; ГОСТ 5494-71* | а, ан, п, т | ГФ-021, ГФ-0119, ГФ-0163, ПФ-020 хомаки сувоқларига ёки хомаки сувоқсиз суркалади; худди термобардошлари каби 300°С гача хом.сувоқсиз суркалади |
ПФ-115 эмали | ГОСТ 6485-76 | а, ан, п | 1-гуруҳ хом.сувоққа суркалади |
ПФ-133 эмали | ГОСТ 926-82* | а, ан, п | Худди шундай |
ПФ-020 хомаки эмали | ГОСТ 18186-79* | | Эмаль ва бўёқ остидан 1-гуруҳ |
Глифталли | ГФ-021 хомаки сувоғи | ГОСТ 25129-82 | - | Эмаль остидан 1-гуруҳ; эмаль остидан I ва II гуруҳ перхлорвинилли ва сополимерларга винилхлорид рухсат этилади |
Мойли | Мойли бўёқлар ва алкидли ички ишлар учун | ГОСТ 8292-95 | п | Нобиочидамлилари ишлаб чиқариш қишлоқ хўжалик бинолари учун рухсат этилмайди |
Қуюқ қорилган рангли мойли бўёқлар ташқи ишлар учун | -»- | а, ан, п | Темир сурик бўйлаб олиф, оксоль, ГФ-021, ПФ-020, ГФ-0119 хом сувоқлари-га суркалади |
Нитроцеллюлозали | НЦ-132 эмали | ГОСТ 6631-74* | а, ан, п | ГФ-021, ГФ-0163, ПФ-020, ФЛ-03К хом сувоқларига суркалади |
II | Феноль-формальдегидли | ФЛ-03К хом.сувоғи | ГОСТ 9109-81* | - | Эмаль остидан II ва III гуруҳдаги перхлорвинилли, сополимерларга винилхлоридли, хлоркаучукли |
Полиакрил ва акрилсиликонли | ФЛ-03Ж хом.сувоғи | ГОСТ 9109-81* | - | Худди шундай, алъюмин ва руҳланган пўлат учун |
| АС-182 эмали | ГОСТ 19024-79 | а, ан, п | ГФ-021, ГФ-0163, ПФ-020, ФЛ-03К, АК-070 хом.сувоқларига суркалади |
Поливинил-бутиролли | ВЛ-02 хом.сувоғи | ГОСТ 12707-77* | - | Хом сувоқ алъюминий ва руҳланган пўлат учун |
| ВЛ-023 хомаки сувоғи сувоқ | Худди шундай | - | Пўлатнинг яхлит листини давомий тарзда хом.сувоқ ва эмаллар билан қоплаб, операциялараро консервация қилиш учун |
| Перхлорвинилли ва сополимерларга винилхлоридли | ХВ-113 эмали | ГОСТ 18374-79* | а, ан, п | ГФ-021, ГФ-0163, ГФ-0119, ФЛ-03К ПФ-020 хом сувоқлари бўйича пўлатга ва ФЛ-03Ж ва АК-070 хом сувоқлари бўйича алюминий ва руҳланган пўлатга суркалади |
ХС-119 эмали | ГОСТ 21824-76* | а, ан, п | ГФ-021, ГФ-0119, ФЛ-03К, |
ХВ-124 ва ХВ-125 эмаллари | ГОСТ 10144-89 | а, ан, п, х | ПФ-020, ХВ-050, ХС-010, ХС-068, ХС-059 хом сувоқлари бўйича суркалади |
III | Феноль-формальдегидли | ФЛ-03К, ФЛ-03Ж хом сувоқлари | ГОСТ 9109-81* | - | II-гуруҳ бўйича |
III-IV | Эпоксидли | ЭП-773 эмали | ГОСТ 23143-83 | ан, п, б, м, х, хҳ | ЭП-0010 шпатлевкаси ва металл бўйича суркалади; худди мойга бардошлилик каби хом сувоқсиз |
ЭП-140 эмали | ГОСТ 24709-81* | ан, п, х | АК-070, АК-069, ЭП-09Т хом сувоқлари бўйича суркалади; худди термобардошлилари каби хом сувоқсиз |
ЭП-0010 шпатлевкаси | ГОСТ 10277-90* | х, п, в, м, б | Эпоксидли эмаль остидан, шунингдек, мустақил сув, мой, кимё ва бензинга бардошли қоплама сифатида |
III | Перхлорвинилли ва сополимерларга винилхлоридли | ХВ-1100 эмали ХВ-124 ва ХВ-125 эмаллари | ГОСТ 6993-79 | а, ан, п, х | ХВ-050, ХС-059, ГФ-021, ГФ-0163, ГФ-0119, ФЛ-03К, ПФ-020 хом сувоқлари бўйича пўлатга ва АК-069, АК-070, ФЛ-03Ж хом сувоқлари бўйича руҳланган пўлатга ва алюминийга |
ХС-059 хомаки сувоғи | ГОСТ 23494-79 | - | В, -D гуруҳларидаги газли атмосферага бардошли сополимерларга винилхлоридли қопламалар учун, шунингдек, суюқ муҳитлардаги муҳитлар қопламалар остида. Юза опескострувинаси бўйлаб суркалади |
Кремний-органикли | КО-811 эмали | ГОСТ 23122-78 | т | Хом сувоқсиз Фосфатлашган ёки опескострувинаси бўйлаб суркалади. 400° С гача температурага бардошли |
КО-813 эмали | ГОСТ 11066-74 | а, ан, п, м, т | ГФ-021, ФЛ-03К, ГФ-0163, ПФ-020, ГФ-0119 хом сувоқлари бўйича суркалади; худди мойга бардошли ва термобардошли каби 300 °С гача хом сувоқсиз суркалади |
IV | Перхлорвинилли ва сополимерлар винил-хлоридли | ХВ-785 эмали | ГОСТ 7313-75* | х, хк, хҳ, в | ХС-010, ХС-068, ХВ-050 хом сувоқлари бўйича суркалади |
ХВ-784 лаки | Худди шундай | хк, хҳ, в | ХВ-785 эмалига кимёвий бардошлиликни ошириш учун суркалади; худди сувга бардошлилик каби ХС-010 хом сувоғи бўйича суркалади |
ХС-759 эмали | ГОСТ 23494-79* | хҳ, хк, в | ХС-059 хом сувоғи бўйича ва хом суркалади ХС-010, ВЛ-023 хом сувоқлари бўйича ва хом суркалади |
ХС-724 лаки | ГОСТ 23494-79* | хҳ, хк, в | Кимёвий бардошлиликни ошириш учун ХС-759 эмали бўйича суркалади |
ХС-059 хомаки сувоғи | ГОСТ 23494-79* | - | Эмаль остидан суюқ ва газли муҳитларга бардошли қопламалар учун |
КИСЛОТАЛАР, ИШҚОР ВА СУЮҚ МИНЕРАЛ ЎҒИТЛАР УЧУН ПЎЛАТ РЕЗЕРВУАРЛАРНИНГ НОМЕТАЛЛ ҲИМОЯ ҚОПЛАМАЛАРИ ВАРИАНТЛАРИ
Ҳимоя қопламалар | Қопламалар схемалари | Қопламанинг тахминий қалинлиги, мм | Ҳимоя қопламалари | Қопламалар схемалари | Қопламанинг тахминий қалинлиги, мм |
Лок-бўёқ | 15-маълумот иловасига кўра 29-жадвалга биноан фойдаланиш шартларига қараб, «х», «хк», «хҳ» индексли IV гуруҳ лок-бўёқ қопламалари | 0,08-0,15 | | Алоҳида кислота бардош керамик ашёлар тўғри, шаклдор плиткалар, кислотага чидамли3 ғишт кимёвий бардошли қатлам ости боғловчи модда3 (ПСГ полиизобутилени, қатрон, ўрамали изоляция ва бошқалар) | 30 — 270 |
Ўзакланган лок-бўёқ | Шиша мато билан ўзакланган эпоксидли қопламалар | 1,0 |
Полиэфир смола асосида | 1,0 |
(«бисволам-1» турида) полипропилен мато Билан ўзакланган қопламалар | | « | Шиша мато б-н зак.лок-бўёқ ком-позицияси қатлами остидан эпоксидли боғловчи моддага шлакоситалл плиткаси | 12 — 20 |
Суюқ резина қоришмалари | Эпоксидли хом сувоқлар бўйича У-30М герметиклари | 1,5-2,0 | Тош қуйма кислотага бардошли силикат суркамага қатлам ости (ПСГ полиизобутилени бўйича плитка) | 30 |
51-Г-10 герметиги | 1,5-2,0 |
Мастика | ФАЭД смоласи асосида мастикалар | 1,0-2,0 | Углерафит ашёлар (АТМ плиткалар, кўмир графитланган блоклар) полимер ашёлари асосидаги суркамаларга ер ости қатлами бўйича (полиизобутилен ва бошқ.) | 20 — 400 |
ЭКР полимер суркамаси | 1,0-2,0 |
Эпоксидли смолалар асосида (ЭД-16, ЭД-20, ЭИС-1) эпоксид-қўрғошинли таркибий моддалар | 1,0-1,5 |
Листли | Шаклга солинган полиэтилен | 2,0-3,0 | Гумланган | Давомий вулканизациялаш Билан елимларга резиналар ва эбонитлар | 3 — 12 |
Полимервинилхлоридли пластикат | 3,0-5,0 |
Полиизобутилендан қатлам ости бўйича поливинилли пластикат | 10 |
Футеров-кали1 | Керамик плитка (кислотага бардошли ёки поллар учун) боғловчига2 | 20-60 |
Боғловчига кислотага бардошли ғишт2 | - |