Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining umumiy harbiy majburiyatni bajarishi va harbiy xizmatni oʻtashi bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonundan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga asoslanadigan boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

Umumiy harbiy majburiyat fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishga majburiy harbiy tayyorgarligidan iborat boʻladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari (bundan buyon matnda Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) safini toʻldirishni va ularning rezervini tayyorlashni taʼminlash maqsadida joriy etiladi.

Umumiy harbiy majburiyat fuqarolarni harbiy xizmatga tayyorlashni, harbiy xizmatga chaqirishni (kirishni), chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmat oʻtashni, rezervdagi xizmatni, muqobil xizmatni, harbiy roʻyxatdan oʻtish qoidalariga rioya etishni, favqulodda vaziyatlarda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz boʻlgan taqdirda aholini muhofaza etish tadbir-choralarini qamrab oladi.

Ushbu Qonunga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasining quyidagi fuqarolari, xususan:

harbiy xizmatga chaqiriladigan va tuman (shahar) chaqiruv uchastkalarida qayd etilgan shaxslar — chaqiriluvchilar;

haqiqiy harbiy xizmatdagi shaxslar — harbiy xizmatchilar;

Qurolli Kuchlarning rezervi yoki zaxirasidagi shaxslar — harbiy xizmatga majburlar;

turli sabablarga koʻra harbiy roʻyxatga olinmagan yoki harbiy roʻyxatdan chiqarilgan, shu jumladan isteʼfodagi shaxslar — harbiy xizmatga majbur boʻlmagan shaxslar deb ataladi.

Haqiqiy harbiy xizmat chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlarida Qurolli Kuchlar safidagi harbiy xizmatdir.

Umumiy harbiy majburiyat Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yoki vaqtincha yashayotgan chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga tatbiq etilmaydi.

Harbiy xizmatga birinchi marta chaqirilgan yoki ixtiyoriy ravishda (kontrakt boʻyicha) kirgan fuqarolar Oʻzbekiston Respublikasining xalqi va Prezidentiga sodiqlik toʻgʻrisida Harbiy qasamyod qabul qiladilar.

Muqaddam Harbiy qasamyod qabul qilmagan harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarga jalb etilganlarida yoki safarbarlik boʻyicha chaqirilganlarida Harbiy qasamyod qabul qiladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga chet davlatlarning harbiy xizmatiga, xavfsizlik, politsiya, harbiy adliya organlari yoki shu kabi boshqa organlariga xizmatga kirish taqiqlanadi.

Harbiy xizmat Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining Qurolli Kuchlar safida umumiy harbiy majburiyatni bajarish borasidagi davlat xizmatining alohida turidir.

Harbiy xizmatning quyidagi turlari joriy etiladi:

muddatli harbiy xizmat;

safarbarlik chaqiruvi rezervidagi harbiy xizmat;

kontrakt boʻyicha harbiy xizmat;

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safida harbiy xizmatni oʻtagan rezervchilar xizmati.

Tinchlik davrida oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida muddatli harbiy xizmatga, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga oʻn sakkiz yoshdan yigirma yetti yoshgacha boʻlgan, salomatligiga koʻra Qurolli Kuchlar safida harbiy xizmatni oʻtashga yaroqli erkak fuqarolar chaqiriladilar.

Muddatli harbiy xizmat chaqirilish yoshidagi fuqarolarning oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida, shuningdek muqaddam harbiy xizmatni oʻtamagan ofitserlarning qonun hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida Qurolli Kuchlar safidagi majburiy xizmatidir.

Muddatli harbiy xizmat muddatlari kalendar hisobida:

muddatli harbiy xizmatni oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida oʻtayotgan harbiy xizmatchilar uchun — oʻn ikki oy (oliy maʼlumotli shaxslar uchun — toʻqqiz oy);

muddatli harbiy xizmatni chaqiruv boʻyicha ofitserlar tarkibi lavozimlarida oʻtayotgan ofitserlar uchun — toʻqqiz oy qilib belgilanadi.

Muddatli harbiy xizmatni oʻtash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Muddatli harbiy xizmatni oʻtashga yaroqli hamda chaqirilish muddatini kechiktirish va chaqirilishdan ozod etilish huquqiga ega boʻlmagan, biroq Qurolli Kuchlar safiga navbatdagi muddatga chaqirilmagan shaxslar safarbarlik chaqiruvi rezervi safiga olinadilar.

Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat hududiy prinsip asosida oylik yigʻinlar tarzida tashkil etiladi hamda chaqiriluvchilar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligining maxsus hisobvaragʻiga pul badallari kiritilishini nazarda tutadi.

Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat safiga shaxslar yigirma yetti yoshga toʻlgunga qadar olinadilar va har yilgi harbiy yigʻinlarga jalb etilishlari mumkin, favqulodda vaziyatlar yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz roʻy bergan taqdirda esa haqiqiy harbiy xizmatga chaqiriladilar.

Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtagan fuqarolar yigirma yetti yoshga toʻlganlaridan keyin Qurolli Kuchlar rezervi tarkibiga oʻtkaziladilar.

Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat safiga olingan shaxslar toʻlaydigan pul badallari miqdori va ularni toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan alohida nizom bilan belgilanadi. Bu mablagʻlar muddatli harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilarning pul va moddiy taʼminotini oshirish, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmat safiga olingan shaxslarning harbiy yigʻinlarini oʻtkazishga aniq maqsadli yoʻnaltirilgan boʻladi.

Safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni tashkil etish va oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Kontrakt boʻyicha harbiy xizmat Qurolli Kuchlar safidagi haqiqiy harbiy xizmatga ixtiyoriylik asosida, harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar orqali davlat bilan tuziladigan kontraktga binoan kirgan fuqarolar bajaradigan harbiy xizmat turidir.

Harbiy xizmatni kasb tariqasida tanlagan fuqarolar kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlarida oʻtaydilar.

Harbiy xizmatni oʻtash muddatlari va asosiy shartlari kontraktda belgilanadi. Ayni paytda dastlabki kontrakt xizmatni oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlarida oʻtash boʻyicha uch yil, ofitserlar tarkibi lavozimlarida oʻtash boʻyicha besh yil muddatga tuziladi.

Oliy harbiy taʼlim muassasalarining kursantlari bilan oʻqish davri uchun kelgusida ularning ofitserlar tarkibi lavozimlarida harbiy xizmatni kamida besh yil majburiy oʻtash sharti bilan kontrakt tuziladi.

Harbiy xizmatning kontraktda nazarda tutilgan muddati tugaganidan keyin taraflarning kelishuvi bilan bu muddat yangi kontrakt tuzish orqali uzaytirilishi mumkin. Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtash tartibi va muddatlari Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Rezervchilar xizmati haqiqiy harbiy xizmatni, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtagan oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar jumlasidan boʻlgan harbiy xizmatga majburlar uchun Qurolli Kuchlarning qoʻshilmalari, qismlari va boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish, shuningdek urush davri taqozo etadigan tuzilmalarni kuchaytirish maqsadida umumiy harbiy majburiyat asosida joriy etiladigan harbiy xizmat turidir.

Rezervchilar sifatida xizmatni oʻtayotgan harbiy xizmatga majburlar tinchlik davrida, qoida tariqasida, qoʻshinlarning jangovar tayyorgarligini saqlab turish, rezervchilarning harbiy hisobdagi ixtisoslik boʻyicha majburiyatlarni tinchlik va urush davrida bajarishi uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarini saqlab qolish va takomillashtirish maqsadida harbiy qismlar bazasida hududiy prinsip asosida tashkil etiladigan harbiy tayyorgarlik boʻyicha harbiy yigʻinlarni oʻtashga jalb etilishlari mumkin.

Harbiy yigʻinlarni oʻtash muddatlari ushbu Qonunning 32-moddasida belgilanadi.

Rezervchilardan urush davrida ham, tinchlik davrida ham Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz tahdidi va mamlakat xavfsizligiga tahdid tugʻilganida, tabiiy ofatlar hamda favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etishda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga binoan qoʻshilmalar va qismlar tarkibida jangovar maqsadlar boʻyicha foydalanilishi mumkin.

Qurolli Kuchlar rezervchilarining xizmatni oʻtash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlar oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibiga boʻlinadi.

Ofitserlar tarkibi kichik ofitserlar, katta ofitserlar va generallar tarkibiga boʻlinadi.

Har bir harbiy xizmatchi va harbiy xizmatga majburga tegishli harbiy unvon beriladi. Qurolli Kuchlardagi harbiy unvonlar qoʻshin unvonlari va kema tarkibidagi unvonlarga boʻlinadi.

Qurolli Kuchlarda quyidagi harbiy unvonlar joriy etiladi:

Qurolli Kuchlardagi oliy harbiy unvon armiya generali boʻlib, bu unvon (urush davrida) Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy Bosh qoʻmondoniga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vaziriga beriladi.

Yuridik yoki tibbiy yoʻnalishdagi harbiy hisobdagi ixtisoslikka ega boʻlgan harbiy xizmatchi va harbiy xizmatga majburning harbiy unvoniga tegishincha “adliya” yoki “tibbiy xizmat” soʻzlari qoʻshiladi.

Rezervdagi, zaxiradagi yoki isteʼfodagi fuqarolarning harbiy unvoniga tegishincha “rezervdagi”, “zaxiradagi” yoki “isteʼfodagi” degan soʻzlar qoʻshiladi.

Harbiy unvon berish va harbiy unvondan mahrum qilish, shuningdek harbiy unvonini pasaytirish hamda harbiy unvonini tiklash qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Harbiy burchni jiddiy tarzda buzganlik, hokimiyatni suiisteʼmol qilganlik, zimmasiga qonunlar va harbiy ustavlar bilan yuklatilgan talablar va majburiyatlarni favqulodda vaziyatlarda bajarmaganlik uchun katta ofitserlar va generallar tarkibidagi shaxslarning harbiy unvonlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti — Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Oliy Bosh qoʻmondonining qarori bilan pasaytirilishi mumkin.

Ofitserlar tarkibiga kiruvchilarni harbiy unvondan ular ogʻir va oʻta ogʻir jinoyat uchun hukm etilganlarida faqat sudning qarori bilan mahrum qilish mumkin.

Harbiy lavozimlar (harbiy xizmatchilar egallashi lozim boʻlgan shtat lavozimlari) va ularga muvofiq keladigan harbiy unvonlar harbiy qismlarning, harbiy xizmat nazarda tutilgan boshqaruv organlarining vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar muassasalarining shtatlarida nazarda tutiladi.

Harbiy lavozimlar oddiy askarlar, serjantlar va ofitserlar tarkibi lavozimlariga boʻlinadi.

Qurolli Kuchlarda oliy qoʻmondonlik lavozimlariga tayinlash va lavozimidan ozod qilish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan amalga oshiriladi.

Harbiy xizmatchilarni lavozimga tayinlash va lavozimidan ozod qilish, shuningdek harbiy xizmatchilarning xizmat joyini oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Harbiy xizmatchilar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda harbiy xizmatda qoldirilgan hamda harbiy xizmatchilar uchun belgilangan kafolat va imtiyozlari saqlangan holda davlat-huquq hamda mudofaa yoʻnalishidagi ishlarni bajarish uchun davlat hokimiyati va boshqaruv organlariga yuborilishi mumkin.

Harbiy xizmatchilarning harbiy kiyim-kechak va farqlovchi nishonlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

Harbiy xizmatchilar, shuningdek harbiy yigʻinlarga jalb etilgan harbiy xizmatga majburlar harbiy unvonni va qoʻshin turini farqlovchi nishonlari boʻlgan harbiy kiyim-kechakda yuradilar.

Harbiy kiyim-kechakda yurish qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Harbiy kiyimda yurish huquqiga ega boʻlmagan fuqarolarning harbiy xizmatchilarning harbiy kiyim-kechagini kiyib va farqlovchi nishonlarini taqib yurishi taqiqlanadi.

Chaqiriluvchilar bilan olib boriladigan harbiy xizmatga tayyorgarlik ishlari quyidagilarni qamrab oladi:

chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik;

chaqiriluvchilarning harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarligi;

harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishga tayyorgarlik;

jismoniy tayyorgarlik, davolash-sogʻlomlashtirish ishlari;

umumtaʼlim tayyorgarligi;

vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.

Chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining umumiy rahbarligi ostida oʻtkaziladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar, shaharlar hokimliklari chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlash ishlari moliyalashtirilishi hamda moddiy-texnika jihatidan taʼminlanishini amalga oshiradilar, oʻquv-moddiy bazasini barpo etadilar, bunday tayyorgarlikning tashkil etilishi uchun javobgar boʻladilar.

Chaqiriluvchilarni harbiy xizmatga tayyorlashning tashkil etilishini, amalga oshirilishini va natijalarini nazorat qilib borish, chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlikni uslubiy jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, shuningdek taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar tomonidan amalga oshiriladi.

Chaqiruvga qadar boshlangʻich tayyorgarlik, shu jumladan fuqaro muhofazasi boʻyicha tayyorgarlik oʻquv dasturidagi majburiy fan boʻlib, umumtaʼlim maktablarida, oʻrta maxsus va oʻrta kasb-hunar taʼlimi muassasalarida chaqiruvga qadar tayyorgarlik oʻqituvchilari tomonidan bitirish yili arafasidagi kurslardan yoki sinflardan boshlab oʻtiladi.

Chaqiruvga qadar tayyorgarlik darajasi past boʻlgan chaqiriluvchilar chaqirilishdan oldin qoʻshimcha ravishda bunday tayyorgarlikdan Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimliklari tomonidan tashkil etiladigan mudofaa-sport sogʻlomlashtirish lagerlarida oʻtishlari mumkin.

Chaqiriluvchilarning harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarligi Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasiga koʻmaklashuvchi “Vatanparvar” tashkilotining oʻquv muassasalarida amalga oshiriladi.

Yoʻnalishi boʻyicha harbiy hisobdagi ixtisosliklarga turdosh oʻrta maxsus va oʻrta kasb-hunar taʼlimi muassasalarida taʼlim olayotgan chaqiriluvchilar harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha bevosita shu muassasalarda tayyorgarlikdan oʻtadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasiga koʻmaklashuvchi “Vatanparvar” tashkilotining oʻquv muassasalarida harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikka oʻn yetti yoshga toʻlgan, salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli hamda tayyorgarlik tugaganidan keyin harbiy xizmatga chaqirilishi lozim boʻlgan chaqiriluvchilar jalb etiladi.

Harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtishga jalb etilgan fuqarolarning mashgʻulotlarda ishtirok etishi majburiydir.

Harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtishi lozim boʻlgan chaqiriluvchilarning soni, shuningdek ularning tayyorgarlik dasturlari Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan manfaatdor vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar bilan birgalikda tasdiqlanadi.

Chaqiriluvchilarning harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasiga koʻmaklashuvchi “Vatanparvar” tashkilotining oʻquv muassasalaridagi tayyorgarligini moliyalashtirish uning Markaziy Kengashi orqali Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va moliyalashtirishning qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa manbalari hisobidan amalga oshiriladi.

Oliy harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirish istagini bildirgan fuqarolar harbiy litseylarda, umumtaʼlim maktablarida, oʻrta maxsus va oʻrta kasb-hunar taʼlimi muassasalarida, Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasiga koʻmaklashuvchi “Vatanparvar” tashkilotining oʻquv muassasalarida yoki mustaqil ravishda tayyorgarlikdan oʻtadilar.

Chaqiriluvchilarning jismoniy tayyorgarligi taʼlim muassasalarining oʻquv dasturlari doirasida, shuningdek sport jamiyatlari va klublari, davolash muassasalari, mudofaa-sport sogʻlomlashtirish lagerlarida amalga oshiriladi.

Chaqiriluvchilar bilan olib boriladigan davolash-sogʻlomlashtirish ishlari ularning turar joylarida, oʻqish yoki ish joylarida sogʻliqni saqlash organlari tomonidan davolash, davolash-profilaktika va davolash-sogʻlomlashtirish muassasalarida oʻsmirlar xonalarini tashkil etgan holda uyushtiriladi hamda oʻtkaziladi.

Oʻn besh va oʻn olti yoshdagi oʻsmirlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish chaqiriluvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga mudofaa ishlari organlari tomonidan jalb etiladigan mutaxassis vrachlar tomonidan har yili amalga oshiriladi.

Xalq taʼlimi organlari chaqiriluvchilarning umumtaʼlim tayyorgarlik darajasini oshirish yuzasidan zarur chora-tadbirlar koʻrishlari shart.

Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va taʼlim muassasalari tomonidan amalga oshiriladi. Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlari ishtirok etishlari mumkin.

Oliy taʼlim muassasalarining talabalari orasidan rezervdagi va zaxiradagi ofitserlarni tayyorlash mazkur muassasalarda tashkil etiladigan harbiy tayyorgarlik oʻquv boʻlinmalarida (harbiy kafedralar, sikllar va fakultetlarda) amalga oshiriladi.

Oliy taʼlim muassasalarining kunduzgi boʻlimida oʻqiyotgan erkak talabalari, shuningdek tibbiy oliy taʼlim muassasalarining talabalari jinsidan qatʼiy nazar harbiy tayyorgarlikdan oʻtadilar.

Harbiy tayyorgarlikka yigirma yetti yoshgacha boʻlgan salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqli talabalar jalb qilinadilar.

Talabalarni harbiy tayyorgarlikdan oʻtishga qabul qilish ularning shaxsiy arizalariga binoan ixtiyoriy asosda amalga oshiriladi. Harbiy xizmatni oʻtab kelgan talabalar ham rezervdagi va zaxiradagi ofitserlar taʼlimi dasturi boʻyicha harbiy tayyorgarlikdan oʻtishlari mumkin.

Oliy taʼlim muassasalarining oʻquv boʻlinmalarida harbiy tayyorgarlikdan oʻtgan, taʼlim dasturini oʻzlashtirgan va belgilangan davlat imtihonlarini topshirgan talabalar ularga leytenant unvoni berilganidan keyin haqiqiy harbiy xizmatga chaqiriladilar yoki rezerv yoxud zaxiraga oʻtkaziladilar.

Oliy taʼlim muassasalarining oʻquv boʻlinmalarida harbiy tayyorgarlik taʼlimidan oʻtmagan talabalar taʼlim muassasasini tamomlaganlaridan keyin ushbu Qonunga muvofiq muddatli harbiy xizmatni oʻtash uchun chaqiriladilar.

Ofitserlarni tayyorlash dasturlarini oliy taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar bilan birgalikda ishlab chiqish va tasdiqlash vazifasi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi zimmasiga yuklatiladi.

Oliy taʼlim muassasalarining harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalari yoʻnalishi, rezervdagi va zaxiradagi ofitserlar tayyorlashda asoslaniladigan ixtisosliklar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.

Oliy taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar, agar bu taʼlim muassasalari bazasida harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalari tashkil etilgan boʻlsa, mazkur taʼlim muassasalarining aniq maqsadli moliyalashtirilishini amalga oshiradi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining koʻmagida zarur oʻquv-moddiy bazasini yaratadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi talabalarning harbiy tayyorgarligi ustidan nazoratni, harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarining boshliqlari va ularning oʻrinbosarlari lavozimlariga ofitserlarni oliy taʼlim muassasalari boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar bilan kelishilgan holda tanlash va tayinlashni amalga oshiradi. Harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarining oʻqituvchiligiga va boshqa lavozimlarga harbiy xizmatchilarni tayinlash oliy taʼlim muassasalarining rektorlari bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.

Harbiy tayyorgarlik boʻyicha oʻquv boʻlinmalarining harbiy lavozimlariga tayinlangan harbiy xizmatchilar harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilar uchun belgilangan kafolatlar va imtiyozlardan foydalanadilar.

Oʻzbekiston Respublikasi mudofaasiga koʻmaklashuvchi “Vatanparvar” tashkilotining oʻquv muassasalarida ishlab chiqarishdan ajralgan holda harbiy-texnika mutaxassisliklari boʻyicha tayyorgarlikdan oʻtayotgan chaqiriluvchilarning ish joyi va egallagan lavozimi, shuningdek oʻrtacha ish haqi ularning butun tayyorgarlik davrida, shu jumladan oʻqish (yigʻinlar) oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish davrida saqlanib qoladi.

Chaqiriluvchilarga ularning taʼlim olish (yigʻinlar) davrida uy-joy ijarasiga ketgan xarajatlari qoplanishi, oʻqish oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish (agar bu boshqa aholi punktiga borish bilan bogʻliq boʻlsa) yoʻl kirasi hamda oʻrtacha ish haqi toʻlanishi ularning asosiy ish joyida amalga oshiriladi. Ishlamaydigan chaqiriluvchilarning ana shunday xarajatlari, shuningdek qonun hujjatlarida belgilangan eng kam ish haqi miqdoridagi nafaqa tegishli hokimliklar tomonidan qoplanadi (toʻlanadi).

Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish ularni harbiy roʻyxatga olish, ularning sonini, harbiy xizmatga qay darajada yaroqli ekanligini, umumtaʼlim va jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi.

Fuqarolarni qayd etish tuman (shahar) mudofaa ishlari organlari huzurida tashkil etiladigan chaqiruv uchastkalarida amalga oshiriladi va roʻyxatga olinayotganlarning turar joylarida oʻtkaziladi.

Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish ular oʻn olti yoshga toʻlgan yili yanvar-mart oylarida amalga oshiriladi.

Chaqiruv uchastkasida qayd etilish uchun fuqarolar chaqiruv qogʻozida koʻrsatilgan muddatda mudofaa ishlari organlariga kelishlari va zarur hujjatlarni taqdim etishlari shart.

Fuqarolarni tumanlardagi (shaharlardagi) chaqiruv uchastkalarida qayd etish uchun tarkibiga mudofaa ishlari organlari vakillari, mutaxassis vrachlar kiritiladigan tegishli komissiyalar tuziladi.

Chaqiruv uchastkalarida qayd etiladigan fuqarolarni tibbiy koʻrikdan turli yoʻnalishdagi vrachlar, shu jumladan jarroh, terapevt, nevropatolog, psixiatr, koʻz kasalliklari, quloq, tomoq, burun kasalliklari, tish kasalliklari mutaxassislari, zarurat boʻlganda esa, boshqa ixtisosdagi vrachlar oʻtkazadi.

Zimmasiga harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning roʻyxatini yuritish vazifasi yuklatilgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari har yili Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilangan muddatlarda tegishli tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga chaqiruv uchastkalarida qayd etilishi lozim boʻlgan fuqarolarning roʻyxatini beradilar.

Chaqiriluvchilarga chaqiriluvchining qayd etilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma beriladi, huquq va majburiyatlari, harbiy roʻyxatga olish va harbiy xizmatga tayyorgarlik tartibi tushuntiriladi. Qayd etilgan vaqtdan boshlab fuqarolar harbiy roʻyxatga kiritiladilar.

Fuqarolarning muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga asosan yiliga ikki marta: aprel-may va oktabr-noyabr oylarida oʻtkaziladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori chaqiruv boshlanishiga kamida bir oy qolganida ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori eʼlon qilinganidan keyin chaqiriluvchilar, shu jumladan vaqtincha roʻyxatda turgan, chaqiriluvchilar chaqiruv qogʻozida koʻrsatilgan muddatda chaqiruv punktida hozir boʻlishi shart. Muddatli harbiy xizmatni yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtamagan va harbiy roʻyxatda turmagan chaqirilish yoshidagi fuqarolar, shuningdek doimiy turar joyidan vaqtincha boshqa joyga joʻnab ketgan va oʻsha yerda harbiy roʻyxatda turmagan chaqiriluvchilar turar joylaridagi mudofaa ishlari organlarida hozir boʻlishi shart.

Korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning va taʼlim muassasalarining rahbarlari xizmat safarida boʻlgan chaqiriluvchilarni chaqirtirib olishlari va ularning chaqiruv uchastkasida oʻz vaqtida hozir boʻlishini taʼminlashlari shart.

Oʻn sakkiz yoshga toʻlgan va yoshi oʻn sakkizdan oshgan chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxatda turish joyini oʻzgartirishiga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining navbatdagi chaqiruv toʻgʻrisidagi qarori eʼlon qilinguniga qadar yoʻl qoʻyiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori eʼlon qilinganidan keyin chaqiriluvchilar harbiy roʻyxatda turish joyini faqat quyidagi hollarda oʻzgartirishi mumkin:

boshqa joydagi ishga oʻtkazilgan boʻlsa;

yangi turar joyga koʻchib oʻtgan boʻlsa;

taʼlim muassasasiga oʻqishga kirgan va taʼlim olishni davom ettirish uchun ketayotgan boʻlsa.

Ushbu moddaning oltinchi qismida koʻrsatilgan asoslarning mavjudligi mudofaa ishlari organiga taqdim etiladigan tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim.

Fuqarolar mudofaa ishlari organlari tomonidan belgilangan muddatlarda chaqiruv uchastkalarida hozir boʻlmaganda quyidagilar uzrli sabab hisoblanadi:

fuqaroning chaqiruv uchastkasiga kelishiga imkon bermagan kasalligi;

yaqin qarindoshining (otasi, onasi, aka-ukasi, opa-singlisi, xotini, bolasi) vafot etganligi yoki ogʻir kasalligi;

fuqaroga bogʻliq boʻlmagan holda, uning chaqiruv uchastkasiga kelishiga imkon bermagan tabiiy ofat yoki boshqa holatlar.

Hozir boʻlmaganlik sabablari tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi lozim.

Tinchlik davrida quyidagilar muddatli harbiy xizmatga chaqirilmaydi:

ushbu Qonunning 21 va 22-moddalariga muvofiq chaqirilish muddati kechiktirilgan va chaqirilishdan ozod etilgan shaxslar;

ishi yuzasidan surishtiruv yoki dastlabki tergov olib borilayotgan yoki jinoyat ishi sudda koʻrilayotgan shaxslar.

Fuqarolarning harbiy va muqobil xizmatga chaqiruvini oʻtkazish uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasida, viloyatlarda, shaharlarda hamda tumanlarda chaqiruv komissiyalari tuziladi.

Chaqiruv komissiyalarining tuzilishi va faoliyat tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi. Chaqiruv komissiyalarining shaxsiy tarkibi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimliklari tomonidan mudofaa ishlari organlari va sogʻliqni saqlash organlari vakillarining albatta ishtiroki taʼminlangan holda belgilanadi.

Joylardagi chaqiruv komissiyalariga tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari, viloyatlar, shaharlar va tumanlar hokimlarining oʻrinbosarlari rais etib tayinlanadilar.

Harbiy va muqobil xizmatga chaqirilayotgan fuqarolar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Qurolli Kuchlarda tinchlik va urush davrida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtishlari shart.

Chaqiriluvchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish, uning maʼnaviy va kasbiy fazilatlarini, shuningdek oila aʼzolarining moddiy va ijtimoiy ahvolini oʻrganish natijalariga muvofiq tuman (shahar) chaqiruv komissiyasi quyidagi qarorlardan birini chiqaradi:

harbiy xizmatga yaroqliligi va qoʻshin turini belgilagan holda harbiy xizmatga chaqirish toʻgʻrisida;

harbiy xizmatga yaroqliligi va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga tayinlash toʻgʻrisida;

harbiy xizmatga yaroqliligi va muqobil xizmatga chaqirish toʻgʻrisida;

salomatligiga koʻra harbiy xizmatga vaqtincha yaroqsizligi toʻgʻrisida;

ushbu Qonunning 21 va 22-moddalariga asosan harbiy xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish toʻgʻrisida yoki chaqirilishdan ozod qilish toʻgʻrisida;

salomatligiga koʻra tinchlik davridagi harbiy xizmatga yaroqsizligi, urush davridagi harbiy xizmatga cheklangan ravishda yaroqliligi va zaxiraga oʻtkazish toʻgʻrisida;

harbiy xizmatga yaroqsiz deb topib, harbiy roʻyxatdan chiqarish toʻgʻrisida.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar chaqiruv komissiyalari zimmasiga quyidagi vazifalar yuklanadi:

chaqirilish muddatini kechiktirish yoki chaqirilishdan ozod qilish qay darajada toʻgʻri ekanligini tekshirish;

chaqiriluvchilarni harbiy kasblarga tayinlashda ularning jismoniy va umumiy tayyorgarligi, tajribasi, qobiliyati, qiziqishi va boshqa fazilatlarini hisobga olish qay darajada asosli boʻlganligini nazorat qilish;

fuqarolarning tuman (shahar) chaqiruv komissiyalarining qarorlari ustidan bergan shikoyatlarini koʻrib chiqish.

Harbiy xizmatga chaqirilgan va qoʻshinlar safiga yuborilgan shaxslarni, shuningdek tibbiy koʻrik natijalaridan va Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, tuman (shahar) chaqiruv komissiyalarining qarorlaridan noroziligini bildirgan shaxslar boʻlsa, harbiy qismlarga joʻnatilishidan avval ana shu shaxslarni nazorat tarzida tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining harbiy vrachlar komissiyalari tomonidan amalga oshiriladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar chaqiruv komissiyalari tuman (shahar) chaqiruv komissiyalarining qarorlarini koʻrib chiqish va bekor qilish huquqiga ega.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar, shuningdek tuman (shahar) chaqiruv komissiyalarining qarorlari ustidan sudga shikoyat qilinishi mumkin.

Chaqiriluvchilarning muddatli harbiy xizmatga, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish tuman (shahar) chaqiruv komissiyasining qarori asosida ularning oilaviy sharoitiga koʻra, salomatligiga koʻra, oʻqishni davom ettirishi uchun amalga oshiriladi.

Chaqiriluvchilarning muddatli harbiy xizmatga va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilish muddatini oilaviy sharoitga koʻra kechiktirish quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

1) chaqiriluvchining ota-onasi mehnatga qobiliyatsiz boʻlib, ularni boqishi shart boʻlgan mehnatga qobiliyatli voyaga yetgan boshqa oʻgʻli boʻlmasa. Ota-onaning mehnatga qobiliyatsizligi qonun hujjatlariga muvofiq aniqlanadi;

2) chaqiriluvchining mehnatga qobiliyatli yolgʻiz onasi yoki otasi boʻlib, ularning qaramogʻida oʻn olti yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq farzandi boʻlgani holda mehnatga qobiliyatli voyaga yetgan boshqa oʻgʻli boʻlmasa;

3) chaqiruv kunida chaqiriluvchining tugʻishgan aka-ukalaridan biri muddatli harbiy xizmatni oʻtayotgan boʻlsa;

4) chaqiriluvchining onasiz tarbiyalanayotgan voyaga yetmagan bir farzandi boʻlsa;

5) chaqiriluvchining birinchi yoki ikkinchi guruh nogiron xotini va voyaga yetmagan ikki va undan ortiq farzandi boʻlsa.

Chaqiriluvchini uning ota-onasi vafot etganligi, ular uzoq muddat betobligi munosabati bilan yoki boshqa uzrli sabablarga koʻra kamida besh yildan beri oʻz qaramogʻida saqlayotgan shaxslar uning ota-onasiga tenglashtiriladi.

Umumtaʼlim maktablarida, akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida tahsil olayotgan chaqiriluvchilar, shuningdek oliy taʼlim muassasalarida kunduzgi oʻqishda tahsil olayotgan talabalar oʻqishni davom ettirishlari uchun ularning chaqirilish muddati oʻqishni tamomlagunlariga qadar kechiktiriladi.

Taʼlim muassasalaridan oʻqishdan chiqarilgan shaxslar chaqirilish muddatini kechiktirish huquqidan mahrum boʻladilar.

Chaqirilish muddatini kechiktirish asoslarini yoʻqotgan chaqiriluvchilar, shuningdek ushbu Qonunga muvofiq chaqirilish muddatini kechiktirish huquqiga yoxud chaqirilishdan ozod etish uchun asoslarga ega boʻlmagan va turli sabablarga koʻra muddatli harbiy xizmatga yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilmagan shaxslar chaqirilish kuni yigirma yetti yoshga toʻlguniga qadar Qurolli Kuchlar safiga navbatdagi chaqiruv paytida chaqiriladilar.

Tinchlik davrida muddatli harbiy xizmatga hamda safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatga chaqirilishdan quyidagilar ozod etiladilar:

1) salomatligiga koʻra harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan chaqiriluvchilar;

2) yaqin qarindoshlaridan biri (aka-ukasi, opa-singlisi) harbiy xizmatni oʻtash vaqtida halok boʻlgan yoki vafot etgan chaqiriluvchilar;

3) roʻyxatdan oʻtgan diniy tashkilotlardan birida diniy rutba egasi boʻlgan chaqiriluvchilar.

Ushbu moddaning 2-bandida koʻrsatilgan shaxslar oʻz roziliklari bilan harbiy xizmatga chaqirilishlari mumkin.

Jinoiy javobgarlikka tortilgan, shuningdek sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan fuqarolar harbiy xizmatga chaqirilmaydilar.

Qirq yoshgacha boʻlgan, muddatli harbiy xizmatni, safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtamagan va ushbu Qonunning 21-moddasiga muvofiq chaqirilish muddatini kechiktirish asoslariga ega boʻlmagan ofitserlar tinchlik davrida Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa vazirining buyrugʻiga binoan ofitserlar tarkibi lavozimlarida muddatli harbiy xizmatni oʻtash uchun chaqirilishlari mumkin.

Harbiy xizmat talablariga javob beruvchi kuyidagi fuqarolar ixtiyoriy ravishda (kontrakt boʻyicha):

oʻttiz yoshgacha boʻlgan, harbiy hisobdagi ixtisoslik boʻyicha tegishli kasbiy tayyorgarlik koʻrmagan harbiy xizmatga majburlar va ayollar — oddiy askarlar tarkibi lavozimlariga harbiy xizmatga;

muqaddam kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan oddiy askarlar va serjantlar tarkibidagi qirq yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar, shuningdek muddatli harbiy xizmatni yoki safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatni oʻtagan va harbiy hisobdagi ixtisoslik boʻyicha tegishli kasbiy tayyorgarlikka ega oʻttiz yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majburlar — oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlariga harbiy xizmatga;

oʻttiz yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatga majbur ayollar — oddiy askarlar va serjantlar tarkibi lavozimlariga harbiy xizmatga;

oʻn yetti yoshdan yigirma bir yoshgacha boʻlgan fuqarolar, shu jumladan oʻqishga qabul qilingan yili oʻn yetti yoshga toʻladigan fuqarolar, shuningdek harbiy taʼlim muassasalarda oʻqish istagini bildirgan, ofitserlar tarkibi harbiy unvonlariga ega boʻlmagan, oʻn sakkiz yoshdan yigirma besh yoshgacha boʻlgan harbiy xizmatchilar va harbiy xizmatga majburlar — harbiy-taʼlim muassasalarining kursantlari tariqasida harbiy xizmatga;

qirq yoshgacha boʻlgan rezervdagi va zaxiradagi ofitserlar — ofitserlar tarkibi lavozimlariga harbiy xizmatga kiradilar.

Kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirayotgan fuqarolar majburiy tibbiy koʻrikdan oʻtadilar.

Fuqarolar harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirlik, davlat qoʻmitasi va idora bilan harbiy xizmatni oʻtash toʻgʻrisida kontrakt tuzadilar.

Kontraktlar tuzish, shu jumladan oliy harbiy-taʼlim muassasalarining kursantlari bilan kontraktlar tuzish, shuningdek kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Harbiy xizmatga chaqirilgan yoki kirgan fuqarolarga ishdan boʻshatish nafaqasi qonun hujjatlariga muvofiq ish joyida toʻlanadi.

Fuqarolar harbiy roʻyxatdan oʻtish, harbiy xizmatga chaqirilishi yoki kirish bilan bogʻliq vazifalarni bajarish uchun zarur vaqt davomida ishdan (oʻqishdan) ozod etiladi, ularning ish (oʻqish) joyidagi oʻrtacha ish haqi (stipendiyasi) saqlanib qoladi.

Harbiy taʼlim muassasalariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar kirish imtihonlarini topshirish uchun zarur vaqt davomida ishdan ozod etiladi, ish joyidagi lavozimi va oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi organlari tomonidan dispanser yoki statsionar tekshiruviga yuborilgan fuqarolarning tibbiy muassasada boʻlgan butun davri mobaynida ish joyi, egallagan lavozimi, oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi hamda tekshiruv joyiga borish va u yerdan qaytib kelishga ketgan xarajatlari ish (oʻqish) joyida qoplanadi. Statsionar davolanishga yuborilganda ularga vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi ish joyida qonun hujjatlarida belgilangan tartibda toʻlanadi.

Harbiy xizmatga rezervdan yoki zaxiradan ixtiyoriy ravishda (kontrakt boʻyicha) kirgan ofitserlarga oliy taʼlim muassasasidagi oʻqish hamda harbiy hisobdagi ixtisoslikka muvofiq keladigan lavozimlardagi ish staji harbiy xizmat muddatiga qoʻshib hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi ushbu Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasi:

kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtayotgan oddiy askarlar (matroslar), serjantlar (starshinalar) uchun — qirq besh yosh;

kichik ofitserlar uchun — qirq uch yosh;

katta ofitserlar uchun — qirq besh yosh, polkovniklar (I darajadagi kapitanlar) uchun — ellik yosh;

general-mayor, general-leytenant harbiy unvonidagi ofitserlar uchun — ellik besh yosh; general-polkovnik harbiy unvonidagi ofitserlar uchun — oltmish yosh etib belgilanadi.

Ilmiy darajasi va ilmiy unvoni, shuningdek yuksak kasbiy tayyorgarligi, egallab turgan lavozimida katta amaliy ish tajribasi boʻlgan, salomatligiga koʻra harbiy xizmatni oʻtashga yaroqli harbiy xizmatchilarning xizmat muddati harbiy xizmat nazarda tutilgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar rahbarlari tomonidan harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasidan besh yilgacha boʻlgan muddatga uzaytirilishi mumkin.

Harbiy xizmatda boʻlishning boshlanishi deb:

harbiy xizmatga chaqirilgan chaqiriluvchilar hamda zaxiradagi ofitserlar uchun — harbiy qismga joʻnash maqsadida mudofaa ishlari organida hozir boʻlgan kun;

kontrakt boʻyicha harbiy xizmatga kirganlar uchun — harbiy xizmatni oʻtash toʻgʻrisidagi kontrakt kuchga kirgan kun;

harbiy-taʼlim muassasalariga, shuningdek vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning oʻqish harbiy xizmatga tenglashtirilgan taʼlim muassasalariga oʻqishga kirgan chaqiriluvchilar, harbiy xizmatga majburlar uchun — tegishli taʼlim muassasasiga oʻqishga qabul qilingan kun hisoblanadi.

Harbiy xizmatdan rezervga boʻshatilishi yoki isteʼfoga chiqarilishi munosabati bilan harbiy qism komandirining buyrugʻiga binoan shaxsiy tarkib roʻyxatidan chiqarilgan kun harbiy xizmatchi uchun harbiy xizmatda boʻlishning tugashi hisoblanadi.

Harbiy xizmatchi uning harbiy xizmat muddati tugagan kuni shaxsiy tarkib roʻyxatidan chiqarilishi shart, quyidagi hollar bundan mustasno, agar harbiy xizmatchi:

statsionar davolanishda boʻlsa;

homiladorlik va tugʻish taʼtilida (harbiy xizmatchi ayollar) yoki bolani parvarishlash taʼtilida boʻlsa;

asirda boʻlsa, garovda ushlab turilgan boʻlsa;

bedarak yoʻqolgan boʻlsa — qonunda belgilangan tartibda bedarak yoʻqolgan deb topilguniga yoki vafot etgan deb eʼlon qilinguniga qadar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan boshqa hollarda.

Harbiy-taʼlim muassasalarida, shuningdek vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning oʻqish harbiy xizmatga tenglashtirilgan taʼlim muassasalarida tahsil olayotgan fuqarolar kursant (tinglovchi) tariqasida harbiy xizmatda boʻladilar hamda ular, agar ofitserlik tarkibi unvonlariga ega boʻlmasalar, kursant va bunday unvonlarga ega boʻlsalar, tinglovchi deb yuritiladilar.

Harbiy-taʼlim muassasasiga oʻqishga kirgunga qadar harbiy unvoni boʻlmagan fuqarolar oʻqishga qabul qilinganda ularga oddiy askar harbiy unvoni beriladi. Harbiy-taʼlim muassasisiga oʻqishga kirgunga qadar berilgan harbiy unvonlar saqlanib qoladi.

Kursantlarning (tinglovchilarning) harbiy xizmatni oʻtash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Harbiy-taʼlim muassasasidan, shuningdek oʻqish harbiy xizmatga tenglashtirilgan taʼlim muassasasidan oʻqishdan chiqarilgan kursantlar rezervga boʻshatiladi yoki isteʼfoga chiqariladi yoxud ular, agar muddatli harbiy xizmat uchun belgilangan muddatlarni oʻtamagan boʻlsalar, muddatli harbiy xizmatni oʻtashni davom ettirish uchun qoʻshin qismlariga yuboriladi.

Harbiy-taʼlim muassasasidan oʻqishdan chiqarilgan kunda chaqirilish yoshiga yetmagan kursantlar harbiy roʻyxatda turish uchun turar joylaridagi mudofaa ishlari organlariga yuboriladi.

Harbiy xizmatchini haqiqiy harbiy xizmatdan boʻshatish quyidagi asoslarga koʻra amalga oshiriladi:

1) u harbiy xizmatchilarning harbiy xizmatda boʻlishining belgilangan yosh chegarasiga yetganida;

2) muddatli harbiy xizmat muddati tugaganda;

3) kontrakt muddati tugaganda;

4) shtatlar qisqarganda yoki boshqa tashkiliy-shtat tadbir-choralari munosabati bilan harbiy xizmatchidan xizmatda foydalanish imkoniyati boʻlmay qolganda;

5) salomatligiga koʻra — uni harbiy-tibbiy komissiya harbiy xizmatga yaroqsiz deb topganligi munosabati bilan;

6) qonun hujjatlariga muvofiq taraflardan birining tashabbusiga koʻra kontrakt muddatidan oldin bekor qilinganligi munosabati bilan;

7) harbiy-taʼlim muassasasidan oʻqishdan chiqarilganligi munosabati bilan;

8) xizmat vazifasiga noloyiq boʻlib qolganda;

9) Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligidan mahrum boʻlishi munosabati bilan;

10) harbiy xizmatchi harbiy unvonidan mahrum etilishi munosabati bilan;

11) sud hukmi qonuniy kuchga kirganda.

Harbiy xizmatchilarni harbiy xizmatdan boʻshatish ularni tegishli lavozimlarga tayinlash vakolatiga ega boʻlgan mansabdor shaxslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi.

Harbiy xizmatchilar harbiy xizmatdan rezervga boʻshatiladi, harbiy xizmatdan boʻshatilish paytida rezervda boʻlish yoshining chegarasiga yetgan yoki harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatchilar esa isteʼfoga chiqarilib, harbiy roʻyxatdan chiqariladi.

Rezervdagi harbiy xizmatga majburlar yoshiga qarab ikki darajaga boʻlinadi.

Ikkinchi daraja rezervida boʻlish yoshining chegarasi rezervdagi harbiy xizmatda boʻlish yoshining chegarasi hisoblanadi.

Rezervda boʻlish yoshining chegarasiga yetgan yoki salomatligiga koʻra belgilangan tartibda urush davridagi harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatga majburlar mudofaa ishlari organlari tomonidan isteʼfoga chiqarilib, harbiy roʻyxatdan chiqariladi.

Qurolli Kuchlar rezervidagi harbiy xizmatga majburlar birinchi va ikkinchi toifaga boʻlinadi.

Birinchi toifali rezerv chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan hamda xizmatni oʻtash davrida harbiy hisobdagi ixtisoslikni egallagan birinchi darajadagi harbiy xizmatga majburlar orasidan umumiy harbiy majburiyat asosida toʻldiriladi.

Birinchi toifali rezerv Qurolli Kuchlarning jangovar qoʻshilmalari va qismlari, jangovar taʼminot boʻlinmalari safini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish uchun moʻljallangan.

Ikkinchi toifali rezerv chaqiruv yoki kontrakt boʻyicha harbiy xizmatni oʻtagan, shuningdek safarbarlik chaqiruvi rezervida xizmatni oʻtagan ikkinchi darajadagi harbiy xizmatga majburlar orasidan umumiy harbiy majburiyat asosida toʻldiriladi.

Ikkinchi toifani rezerv Qurolli Kuchlarning qismlari hamda ichki va texnik taʼminot boʻlinmalarini urush davrida taqozo etiladigan shtatlar darajasiga qadar toʻldirish uchun, favqulodda vaziyatlar roʻy bergan yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz yuzaga kelgan taqdirda urush davri taqozo etadigan tuzilmalarni kuchaytirish uchun moʻljallangan.

Rezervga oʻtkazilgan shaxslar vaqti-vaqti bilan tibbiy koʻrikdan oʻtishga yuborilishi mumkin.

Harbiy xizmatga majburlar rezervda boʻlish vaqtida safarbarlik tadbir-choralari rejalari boʻyicha harbiy yigʻinlarga jalb etiladi.

Harbiy yigʻinlarga chaqirilgan harbiy xizmatga majburlarning harbiy xizmat shartlaridan kelib chiqadigan huquqlari va majburiyatlari ushbu Qonun bilan belgilanadi.

Rezervdagi harbiy xizmatga majburlarga moʻljallangan harbiy yigʻinlarning muddati har yili birinchi toifali rezervdagilar uchun oʻttiz sutkaga qadar, ikkinchi toifali rezervdagilar uchun oʻn besh sutkaga qadar boʻlishi mumkin.

Rezervdagi va zaxiradagi harbiy xizmatga majburlar Oʻzbekiston Respublikasining normal hayotiy faoliyatiga tahdid solayotgan favqulodda vaziyatlarning oldini olish yoki ularning oqibatlarini bartaraf etish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida ikki oyga qadar muddatga harbiy yigʻinlarga jalb etilishi mumkin.

Harbiy yigʻinlarga jalb etilgan harbiy xizmatga majburlar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan tartibda va miqdorlarda pul hamda boshqa turdagi taʼminot oladilar. Harbiy yigʻinlar davrida, shu jumladan ular oʻtkaziladigan joyga borish va u yerdan qaytib kelish davrida harbiy xizmatga majburlarning ish joyi (lavozimi) va ish joyidagi oʻrtacha ish haqi saqlanib qoladi. Mazkur shaxslar bilan tuzilgan mehnat shartnomasi chaqiruv qogʻozi olingan kundan harbiy yigʻinlardan qaytilgunga qadar boʻlgan davrda ish beruvchining tashabbusi bilan bekor qilinishi mumkin emas, korxona, muassasa va tashkilot tugatilgan hollar bundan mustasno.

Agar harbiy xizmatga majbur harbiy yigʻinlar vaqtida kasal boʻlib qolsa va harbiy yigʻinlar tugaganidan keyin ham kasalligi davom etsa, uning ish joyi (lavozimi) saqlanib qoladi, harbiy yigʻinlar tugagan kundan boshlab ish haqi oʻrniga qonun hujjatlariga muvofiq vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasi toʻlanadi.

Harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashish davrida quyidagi huquqlarga ega:

harbiy yigʻinlar oʻtkaziladigan joyga temir yoʻl va avtomobil transportida (taksidan tashqari) bepul borish va qaytib kelish;

harbiy qismlar tomonidan joʻnatiladigan xatlarni bepul yuborish;

harbiy-tibbiy muassasalarda bepul tibbiy xizmat bilan taʼminlanish.

Harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashayotgan davrda ularning hayoti va sogʻligʻi davlat tomonidan majburiy sugʻurtalanadi. Harbiy xizmatga majburlarni davlat tomonidan majburiy sugʻurtalash tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Harbiy yigʻinlarni oʻtkazish tartibi va muddati, ularga chaqiriladigan harbiy xizmatga majburlar soni qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan roʻyxatda belgilanadigan davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar uchun bronlashtirib qoʻyilgan harbiy xizmatga majburlar harbiy yigʻinlarda qatnashishdan ozod etiladi.

Oʻquv-mashq harbiy yigʻinlarida qatnashgan va taʼlim dasturi boʻyicha imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgan harbiy xizmatga majburlarga Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni oʻtash tartibi toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan tartibda navbatdagi harbiy unvonlar rezervdagi podpolkovniklikka qadar boʻlgan va podpolkovnik unvonlari berilishi mumkin.

Muddatli harbiy xizmatga chaqirilishdan (salomatligiga koʻra harbiy roʻyxatdan chiqarilganlardan tashqari) va safarbarlik chaqiruvi rezervidagi xizmatdan ozod etilgan harbiy xizmatga majburlar, harbiy xizmatni oʻtamagan ofitserlar, harbiy hisobdagi ixtisosligi boʻlgan ayollar, shuningdek muqobil xizmatni oʻtagan fuqarolar zaxiradagilar harbiy roʻyxatiga qoʻyiladi.

Zaxiradagi harbiy xizmatga majburlar, zarurat boʻlgan taqdirda safarbarlik boʻyicha va Qurolli Kuchlarni kuchaytirish tadbir-choralariga favqulodda vaziyatlarda yoki Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz roʻy bergan taqdirda aholini muhofaza qilishga jalb etiladi.

Harbiy xizmatga majburlarning zaxirada boʻlish yoshi chegarasi ushbu Qonunning 30-moddasiga muvofiq belgilanadi.

Rezervda va zaxirada boʻlish yoshining chegarasiga yetgan yoki salomatligiga koʻra belgilangan tartibda urush davridagi harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatga majburlar mudofaa ishlari organlari tomonidan isteʼfoga chiqarilib, harbiy roʻyxatdan chiqariladi.

Muqobil xizmat fuqarolarning umumiy harbiy majburiyatni bajarishining chaqiruv boʻyicha harbiy xizmat oʻrniga iqtisodiyot, ijtimoiy sohaning turli tarmoqlarida kam malaka talab etiladigan (yordamchi) ishlarni, shuningdek falokatlar, halokatlar, tabiiy ofatlar va boshqa favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish ishlarini bajarish bilan bogʻliq boʻlgan alohida turidir.

Oʻn sakkiz yoshdan yigirma yetti yoshgacha boʻlgan, harbiy roʻyxatda turuvchi va xizmatga chaqirilishi lozim boʻlgan fuqarolar, agar ular diniy taʼlimoti qurol-yarogʻdan foydalanish va Qurolli Kuchlarda xizmat qilishga yoʻl qoʻymaydigan, roʻyxatga olingan diniy tashkilotlar hisobida tursalar, muqobil xizmat huquqiga ega.

Muqobil xizmatning muddati yigirma toʻrt oyni, oliy maʼlumotli fuqarolar uchun esa oʻn sakkiz oyni tashkil etadi.

Fuqarolarning muqobil xizmatga chaqirilishi muddatli harbiy xizmatga chaqiriladiganlar uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi, chaqiruvni tashkil etish va oʻtkazish esa tuman (shahar) chaqiruv komissiyalari va hokimliklari zimmasiga yuklatiladi.

Fuqarolar muqobil xizmatni turar joylaridagi yoki mamlakatning boshqa mintaqalaridagi korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda oʻtaydilar. Bunday korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning roʻyxati, shuningdek muqobil xizmatdagi xizmatchilar shugʻullanishi mumkin boʻlgan ishlar va kasblarning turlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarga ish haqining sakson foizi toʻlanadi.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarning ish haqidan ushlab qolinayotgan summalar respublika budjetiga oʻtkaziladi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi muqobil xizmat tuzilmalariga rahbarlikni mudofaa ishlari organlari amalga oshiradi.

Muqobil xizmatni tashkil etish va oʻtash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

Muqobil xizmatdagi xizmatchilar harbiy tayyorgarlik yigʻinlariga (mashgʻulotlariga) jalb etiladilar, ular shu asosda qurol-yarogʻdan foydalanish, ularni qoʻllanish bilan bogʻliq boʻlmagan harbiy hisobdagi ixtisoslikli egallaydilar va Harbiy qasamyod qabul qiladilar. Harbiy tayyorgarlik dasturi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilanadi.

Muqobil xizmatdan boʻshatilgan fuqarolar Qurolli Kuchlar zaxirasiga oʻtkaziladi.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolarga mehnat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari tatbiq etiladi. Muqobil xizmat muddati mehnat stajiga qoʻshiladi.

Muqobil xizmatni oʻtayotganda mehnat qobiliyatini yoʻqotgan fuqarolar va halok boʻlgan fuqarolarning oilalari, shuningdek ularning qaramogʻida boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq muddatli harbiy xizmatdagi harbiy xizmatchilar uchun belgilangan nafaqalar va pensiya taʼminoti olish huquqiga ega.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqaro uni belgilangan joyda oʻtashi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan talablarga, ish joyida amal qiladigan ichki mehnat tartibi qoidalariga, shuningdek mehnat shartnomasi (kontrakti) shartlariga rioya etishi shart.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqaro rahbarlik va saylab qoʻyiladigan lavozimlarni egallashi, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishi, taʼlim muassasalariga oʻqishga kirishi mumkin emas.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqarolar falokatlar, halokatlar va tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf qilish ishlariga jalb etilgan taqdirda yuzaga kelgan vaziyatdan kelib chiqadigan hamda ana shu oqibatlarni bartaraf etish komissiyalari yoki shtablarining joylardagi rahbarlari tomonidan belgilanadigan maxsus vazifalarni bajaradilar.

Muqobil xizmatni oʻtayotgan fuqaro ushbu xizmatdan boʻshatilganidan keyin ilgarigi ishiga yoki unga teng ishga (lavozimga), shuningdek chaqirilishga qadar oʻzi oʻqigan taʼlim muassasasiga qaytish huquqiga ega.

Muqobil xizmatning belgilangan muddatlarini oʻtab boʻlgan fuqarolarni xizmatdan boʻshatish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori asosida amalga oshiriladi.

Fuqaro oilaviy ahvoli oʻzgarganligi munosabati bilan, agar bu hol unga qonun hujjatlariga muvofiq chaqirilish muddatini kechiktirish yoki chaqirilishdan ozod etilish huquqini beradigan boʻlsa, muqobil xizmatdan muddatidan oldin boʻshatilishi mumkin.

Muqobil xizmatdan muddatidan oldin boʻshatish toʻgʻrisidagi qarorni Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi qabul qiladi.

Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar harbiy roʻyxatdan oʻtishlari zarur. Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni harbiy roʻyxatdan oʻtkazish davlatdagi mavjud va harbiy xizmatga yaroqli chaqiriluvchilar resurslarini hisobga olish hamda tahlil qilishning umumdavlat tizimi hisoblanadi. Roʻyxatga olish tizimining faoliyat koʻrsatishi Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa va Ichki ishlar vazirliklari organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, tumanlar, shaharlar hokimliklari tomonidan taʼminlanadi.

Tibbiy tayyorgarlikka yoki Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadigan roʻyxatdagi tegishli harbiy ixtisoslikka turdosh kasb boʻyicha tayyorgarlikka ega boʻlgan ayollar harbiy roʻyxatga kiritiladi. Ular tuman, shahar mudofaa ishlari organlarining chaqiruviga binoan tibbiy koʻrikdan oʻtish va harbiy roʻyxat qoidalarini bajarish uchun hozir boʻlishlari shart.

Harbiy roʻyxatga olish tartibi va uni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadigan Harbiy roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi nizom bilan belgilanadi.

Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxati ularning turar joylari boʻyicha olib boriladi hamda umumiy va maxsus roʻyxatga boʻlinadi.

Umumiy harbiy roʻyxatda chaqiriluvchilar, shuningdek safarbarlik davri va urush davri uchun davlat boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga bronlashtirib qoʻyilmagan harbiy xizmatga majburlar turadilar.

Maxsus harbiy roʻyxatda safarbarlik davri va urush davri uchun davlat boshqaruvi organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga bronlashtirib qoʻyilgan harbiy xizmatga majburlar turadilar.

Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni shaxsiy roʻyxatga olish tuman (shahar) mudofaa ishlari organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan, shuningdek harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar ishlaydigan yoki oʻqiydigan korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, taʼlim muassasalari tomonidan amalga oshiriladi.

Harbiy xizmatga majburlar va harbiy xizmatdan boʻshatilganidan keyin turar joyiga yetib borgan shaxslar uch kunlik muddat ichida tegishli mudofaa ishlari organlariga kelishlari shart.

Harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar turar joyi bir yarim oydan koʻproq muddatga oʻzgargan, uch oydan koʻproq muddatga xizmat safariga, oʻqish, taʼtil yoki davolanishga borgan taqdirda turar joylaridagi harbiy roʻyxatdan chiqishlari, yangi turar joyga (doimiy yoki vaqtinchalik) kelganlaridan keyin uch kunlik muddat ichida harbiy roʻyxatdan oʻtishlari shart.

Urush davrida harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning tuman (shahar) mudofaa ishlari organi boshligʻining ruxsatisiz doimiy turar joyidan boshqa joyga ketishi man etiladi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan hollarda harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar harbiy roʻyxatdan chiqish va harbiy roʻyxatda turish uchun harbiy-hisob hujjatlarini mudofaa ishlari organiga topshirishlari lozim. Qishloq joylarga borgan yoki u yerlardan joʻnab ketayotgan harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar harbiy-hisob hujjatlarini tegishli fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organiga topshirishlari kerak.

Harbiy xizmatga chaqirilgan yoki kirgan shaxslar rezervdagilar va zaxiradagilar harbiy roʻyxatidan chiqarilishi lozim.

Harbiy roʻyxatdan quyidagilar chiqarilishi shart:

1) tibbiy komissiya tomonidan harbiy xizmatga yaroqsiz deb topilib, harbiy roʻyxatdan chiqarilgan fuqarolar;

2) rezervda yoki zaxirada boʻlish yoshining chegarasiga yetgan fuqarolar;

3) chet elga doimiy yashash uchun joʻnab ketayotgan fuqarolar;

4) vafot etgan yoki qonunda belgilangan tartibda bedarak yoʻqolgan deb topilgan fuqarolar.

Zimmasiga harbiy roʻyxatni yuritish yuklatilgan joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, korxona, muassasa, tashkilotlar va taʼlim muassasalarining rahbarlari mudofaa ishlari organlari talabi bilan harbiy roʻyxatda turgan shaxslar toʻgʻrisidagi zarur maʼlumotlarni taqdim etishlari, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni chaqirilayotganliklaridan xabardor etishlari hamda ularning chaqiruv boʻyicha oʻz vaqtida hozir boʻlishlarini taʼminlashlari shart.

Ichki ishlar organlari:

chaqiriluvchilarga pasportlar berishni, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning harbiy-hisob hujjatlarida ular harbiy roʻyxatga olinganligi yoki undan chiqarilganligi toʻgʻrisida mudofaa ishlari organlarining belgisi boʻlgan taqdirdagina ularni turar joylari boʻyicha qayd etish va roʻyxatdan chiqarishni amalga oshirishlari;

oʻsmirlarni harbiy roʻyxatga olishda, fuqarolarning harbiy xizmatga (yigʻinlarga) chaqiruvini oʻtkazishda, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarning harbiy roʻyxat qoidalariga rioya etishlari ustidan nazorat qilishda hamda harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar orasidan harbiy roʻyxatning belgilangan qoidalarini buzayotgan shaxslarni aniqlashda mudofaa ishlari organlariga yordam koʻrsatishlari va koʻmaklashishlari;

umumiy harbiy majburiyatni bajarishdan boʻyin tovlayotgan shaxslarni qidirib topish, ushlash va mudofaa ishlari organlariga olib borishni tashkil etishlari shart.

Fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlari harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar familiyasi, ismi va otasining ismini oʻzgartirganligi toʻgʻrisida, fuqarolik holatini qayd etish hujjatlariga ularning tugʻilgan sanasi va joyiga oid oʻzgartirishlar kiritilganligi haqida, shuningdek harbiy xizmatga majbur yoki chaqiriluvchining vafoti qayd etilgan hollar toʻgʻrisida tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga yetti kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart.

Surishtiruv va dastlabki tergov organlari surishtiruv va dastlabki tergov olib borilayotgan ishga daxldor chaqiriluvchilar va harbiy xizmatga majburlar toʻgʻrisida, sudlar esa chaqiriluvchilar va harbiy xizmatga majburlarga daxldor oʻzlari koʻrayotgan jinoyat ishlari va qonuniy kuchga kirgan hukmlar toʻgʻrisida tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga yetti kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart.

Ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan (shu jumladan shartli hukm qilingan) harbiy xizmatga majburlarning harbiy guvohnomalari va chaqiriluvchilarning qayd etilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomalari sudlar tomonidan tegishli mudofaa ishlari organlariga yuboriladi.

Tibbiy-mehnat ekspert komissiyalari nogiron deb topilgan harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar toʻgʻrisida, ular qaysi guruh nogironi ekanligidan qatʼiy nazar, tegishli tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga yetti kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart.

Chaqiruv oʻtkazilayotgan vaqtda davolash muassasalari statsionar davolanish uchun qabul qilingan chaqirilish yoshidagi fuqarolar toʻgʻrisida tegishli tuman (shahar) mudofaa ishlari organlariga uch kunlik muddat ichida maʼlum qilishlari shart.

Uy-joydan foydalanish organlari rahbarlari hamda uy egalari harbiy roʻyxatni yuritish vazifasi yuklatilgan tegishli mudofaa ishlari organi va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi talabiga binoan uy daftarlari, qayd etish varaqalari, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarga doir harbiy-hisob va boshqa hujjatlarni taqdim etishlari, shuningdek harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilarni mudofaa ishlari organlariga chaqirtirilganliklaridan xabardor etishlari shart.

Harbiy xizmatga majburlar, chaqiriluvchilar oilaviy ahvoli, salomatligi, turar joyi, maʼlumoti, ish joyi va lavozimi oʻzgargan taqdirda oʻzlari harbiy roʻyxatda turgan joydagi organlarga bu haqda yetti kunlik muddat ichida shaxsan maʼlum qilishlari shart.

Fuqarolarning safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilishi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari asosida oʻtkaziladi.

Safarbarlik eʼlon qilingan taqdirda bu vaqtda harbiy xizmatda va harbiy yigʻinlarda boʻlgan barcha fuqarolar alohida farmoyish berilguniga qadar xizmatni davom ettirib turadi, harbiy xizmatga majburlar esa harbiy xizmatga chaqiriladi. Harbiy xizmatchilarning taʼtillari bekor qilinadi. Harbiy xizmatga majburlar oʻzlari qayd etilgan joydagi tuman (shahar) mudofaa ishlari organida, harbiy xizmatchilar esa xizmatni oʻtayotgan joyda hozir boʻlishi shart. Safarbarlik eʼlon qilinishi bilan tuman (shahar) chaqiruv komissiyalarining chaqirilish yoshidagi fuqarolarning chaqirilish muddatini kechiktirish va ularni chaqirilishdan ozod etish toʻgʻrisidagi qarorlari bekor qilinadi. Chaqirilish muddatini kechiktirish hamda chaqirilishdan ozod etish bundan keyin faqat salomatligi holatiga koʻra va maxsus hisobda turganligiga qarab qoʻllanilishi mumkin.

Safarbarlik eʼlon qilinganida va urush davrida harbiy xizmatga oʻn sakkiz yoshdan boshlab ushbu Qonunda belgilangan rezerv va zaxirada boʻlish yoshi chegarasiga qadar yoshdagi harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar hamda harbiy roʻyxatda turmagan oʻn sakkiz yoshdan qirq besh yoshgacha boʻlgan ayollar (oʻn olti yoshgacha boʻlgan bolalari bor ayollar bundan mustasno) chaqirilishlari mumkin.

Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilish faqat mudofaa ishlari organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilgan fuqarolar bilan ish (xizmat) joyida toʻla hisob-kitob qilinadi. Ularga amalda ishlagan vaqtlari uchun ish haqi, ishdan boʻshatish nafaqasi va foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya toʻlanadi.

Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilganlarning egallab turgan turar joy maydoni saqlanib qoladi.

Safarbarlik boʻyicha va urush davrida harbiy xizmatga chaqirilgan fuqarolarning oilalarini davlat tomonidan taʼminlash qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Safarbarlikdan boʻshatish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti farmoniga asosan amalga oshiriladi.

Harbiy xizmatchilarni safarbarlikdan boʻshatish bilan bogʻliq xarajatlar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Fuqarolarning Oʻzbekiston Respublikasiga qarshi harbiy tajovuz yoki favqulodda vaziyatlar roʻy berish hollariga moʻljallangan harbiy tayyorgarligi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga binoan tashkil etiladi va ularning ish, oʻqish yoki turar joylarida ishlab chiqarishdan yoki oʻqishdan ajralmagan holda amalga oshiriladi.

Fuqarolarning harbiy tayyorgarligini tashkil etish va unga rahbarlik qilish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi va mahalliy davlat hokimiyati organlari zimmasiga yuklatiladi.

Vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, hokimliklar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi bilan birgalikda harbiy tayyorgarlikning zarur oʻquv-moddiy bazasini yaratadilar, harbiy tayyorgarlik rahbarlarini tanlash va tayyorlashni taʼminlaydilar.

Fuqarolarni harbiy tayyorgarlikdan oʻtkazish tartibi va bunday tayyorgarlikdan ozod etiladigan shaxslar doirasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan belgilanadi.

Umumiy harbiy majburiyatni bajarish va harbiy xizmatni oʻtash bilan bogʻliq chora-tadbirlarni moliyaviy hamda moddiy jihatdan taʼminlash Oʻzbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablagʻlari va qonun hujjatlariga muvofiq moliyalashtirishning boshqa manbalari hisobidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruv organlari fuqarolarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishini, ularning harbiy xizmatga chaqirilishi hamda chaqirilganlarning harbiy qismlarga joʻnatilishini amalga oshirish uchun mudofaa ishlari organlarini uskunalar, aloqa vositalari, chaqiruv (yigʻin) punktlari, dori-darmonlar, tibbiyot va xoʻjalik mol-mulki, avtomobil transporti bilan taʼminlashlari, shuningdek jamoat tartibi saqlanishini taʼminlashlari shart.

Urush davrida oʻtkaziladigan safarbarlik rejalari toʻliq va sifatli bajarilishi uchun vazirliklar, davlat qoʻmitalari, idoralar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hamda taʼlim muassasalari joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruv organlarining qaroriga binoan tinchlik davrida mudofaa ishlari organlari bilan birgalikda harbiy xizmatga majburlarni xabardor etish va harbiy xizmatga majburlarni hamda texnikani yigʻish uchastkalarini tashkil etadilar, ana shu uchastkalarning shaxsiy tarkibini harbiy xizmatga majburlar bilan ularni asosiy ish (xizmat) joyidagi vazifalaridan ozod etmagan holda toʻldiradilar.

Oʻsmirlarni chaqiruv uchastkasida qayd etish mudofaa ishlari organlari huzuridagi chaqiruv komissiyalari va tibbiy komissiyalar aʼzolarining, chaqiruv uchastkalari va yigʻin punktlarida ishlovchi vrachlar, oʻrta tibbiyot xodimlarining, yordamchi xodimlar va xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ish joyi, lavozimi va oʻrtacha ish haqi ular belgilangan vazifalarni bajarishining butun davrida saqlanib qoladi. Bu komissiyalardagi ishga jalb etilgan tibbiyot xodimlarining taʼminoti xarajatlari mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Agar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan shaxslar oʻz zimmalariga yuklatilgan vazifalarni doimiy turar joyidan chetga chiqish bilan bajarsalar, ularning turar joyidan ish joyiga borish va u yerdan qaytib kelish, turar joyni ijaraga olish bilan bogʻliq xarajatlari mudofaa ishlari organlarining taqdimiga koʻra tegishli hokimliklar tomonidan qoplanadi, ularga xizmat safarlari uchun belgilangan normalar asosida kundalik xarajatlari puli toʻlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari harbiy xizmatdan boʻyin tovlagan taqdirda amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq jinoiy javobgarlikka tortiladilar.

Davlat organlarining, shuningdek mulk shaklidan qatʼiy nazar korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor rahbarlari, boshqa mansabdor shaxslari, fuqarolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.