|
Hujjat kuchini yo‘qotgan 25.09.2024
|
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining
qurilish meʼyorlari va qoidalari
Elektrotexnik qurilmalar
QMQ 3.05.06-97
LexUZ sharhiMazkur qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 11-yanvardagi 6-sonli “QR 05.06-23 “Elektrotexnik qurilmalar” qurilish reglamentini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻiga asosan oʻz kuchini yoʻqotgan.
Ushbu qoidalar elektrotexnik qurilmalarni montaj qilish va sozlash boʻyicha yangi korxonalarni qurishda* hamda amaldagilarni qayta taʼmirlash, kengaytirish va texnik qayta qurollantirishda ishlarni bajarishga taalluqli, shular jumlasidan: kichik elektr stansiyalarini, taqsimlash punktlarini, qoʻllashga 750kV gacha elektr uzatish havo liniyalarini, kuchlanishi 220 kV gacha kabel liniyalarini, releli himoyalashni, kuchli elektr asboblarini ichki elektr yoritishni, yerga tutashuv qurilmalarini.
Qoidalar metropoliten, konlar shaxtasi, elektrlashtirilgan transport tutashuv tarmoqlari, temir yoʻl transporti SSB tizimlari, hamda atom elektrostansiyalari qatʼiy tartibdagi xonalari elektrotexnik qurilmalarini montaj qilish va sozlash boʻyicha ishlar bajarish va qabul qilishga taalluqli emas. Ular QMQ 1.01.01-96 belgilangan tartibda tasdiqlangan idoraviy qurilish qoidalariga muvofiq bajarilishi lozim.
Qoidalar yangi korxonalarni loyihalash va qurishda amaldagilarini kengaytirish va texnikaviy qayta qurollantirishda ishtirok etuvchi barcha tashkilotlar va korxonalar tomonidan amal qilinishi lozim.
1. UMUMIY QOIDALAR
1.1. Elektrotexnik qurilmalarini montaj qilish va sozlash boʻyicha ishlarni bajarish va tashkil qilishda SNiP 3.01.01-85, SNiP III-4-80, Davlat standartlari, texnik shartlar energostatistika Vazirligi tasdiqlagan elektr jihozlarini joylashtirish qoidalarini va ishchi QMQ 1.01.01-96 da belgilangan tartibda tasdiqlangan idoraviy meʼyoriy hujjatlariga amal qilish lozim.
1.2. Elektrotexnik qurilmalarini montaj qilish va sozlash boʻyicha ishlarni elektrotexnik markalar chizmalarining asosiy komplekti ishchi chizmalariga muvofiq elektr simlari ishchi hujjatlari boʻyicha; loyiha tashkiloti bajargan standart boʻlmagan asbob-uskunalar ishchi hujjatlari boʻyicha; u bilan taʼminlovchi va boshqaruvchi ishlarni yetkazib beruvchi texnologik asbob-uskunalarni tayyorlovchi korxonalar ishchi xususiyatlari boʻyicha bajarish lozim.
1.3. Elektrotexnik qurilmalarini montaj qilishni qurilishning tugunli va kompyuter — blokli usullarini qoʻllash asosida, oʻrnatishda tuzatish, qirqish, normalash yoki boshqa jarayonlarni va moslashtirishni talab qilmaydigan, yiriklashtirilgan tugunlar koʻrinishda yetkazib beriladigan asbob-uskunalarni oʻrnatish bilan amalga oshirish lozim. Ishchi xususiyatlarini ishlab chiqarishga qabul qilishda unda elektro-texnik qurilmalarini montaj qilish, hamda kabellarni oʻtkazish boʻyicha, texnik asbob-uskunalarni takelaj qilish va oʻrnatish boʻyicha ishlarni industirlashtirish talablarini inobatga olinganligi tekshirish lozim.
1.4. Elektromontaj ishlarini odatda ikki bosqichda bajarish lozim.
Birinchi bosqich binolarning va inshootlarning ichkarisida elektr asbob-uskunalari va shina simlarini oʻrnatish uchun kabellar va simlarni oʻtkazish uchun tayanch qurilmalarini montaj qilish boʻyicha, elektr koʻpriklari kranlar uchun trolleyalarni montaj qilish boʻyicha, elektr simlari uchun poʻlat va plastmassa quvurlarini montaj qilish boʻyicha, suvuqchilik va pardozlash ishlaridan oldin yashirin oʻtkazgichlar simlarini oʻtkazish boʻyicha, hamda tashqi kabel tarmoqlari va yer tutashma tarmoqlarni montaj qilish boʻyicha ishlar bajariladi. Birinchi bosqich ishlarini bino va inshootlarda asosiy qurilish ishlarini olib borish bilan bir vaqtning oʻzida birlashtirilgan grafik boʻyicha bajarish lozim Bunda oʻrnatilgan konstruksiyalar va yotqizilgan quvirlarni sinish va ifloslanishdan himoyalash choralarini koʻrilgan boʻlishi lozim.
Ikkinchi bosqichda elektr asbob-uskunalarni oʻtkazish kabel va simlarini elektr asbob-uskunalarining chiqimlariga ulash boʻyicha ishlar bajariladi. Obyektlarning elektrotexnik xonalarida ikkinchi bosqich ishlarini umumqurilish va pardozlash ishlarini majmui tugallangandan soʻng va santexnika qurilishlarining montaji boʻyicha ishlar tugatilgandan soʻng bajarilishi lozim, boshqa xonalar va joylarda texnologiyaga oid asbob-uskunalar elektr motori va boshqa elektr isteʼmolchilarni oʻrnatgandan soʻng texnologiyaga oid, sanitariya — texnik quvur yoʻllar va shamollatish qutilarini montaj qilgandan soʻng.
Elektromontaj tashkilotlari mavjud boʻlgan joylardan uzoqlikdagi katta boʻlmagan obyektlarda ishlarni sayyor kompleks brigadalar bilan ikkala bosqichni bittaga birlashtirib bajarish lozim.
1.5. Elektr asbob-uskunalari, buyumlar va materiallar elektromontaj tashkiloti bilan kelishilgan grafik boʻyicha yetkazib berilishi lozim. Grafik elektromontaj tashkilotlari yigʻish butlash korxonalarida tayyorlanishi lozim boʻlgan bloklar spetsifikatsiyaga kiritilgan materiallar va buyumlarni birinchi navbatda yetkazib berishini koʻzda tutishi lozim.
1.6. Elektrotexnik qurilmalar montajining oxiri boʻlib oʻrnatilgan elektr asbob-uskunalari yakka tartibda sinashning tugallanishi va yangi tartibda elektr asbob-uskunalarini sinovdan soʻng elektr asbob-uskunasini qabul qilish haqdagi dalolatnomaning imzolanishi hisoblanadi. Elektr asbob-uskunalarining yakka tartibdagi sinovining boshlanishi boʻlib ushbu elektr asbob-uskunasida buyurtmachi tomonidan ishga tushirish — sozlash va elektromontaj tashkiloti xabarnomasi asosida eʼlon qiluvchi foydalanish talabi joriy qilishi oni hisoblanadi.
1.7. Har bir qurilish obyektida elektrotexnik qurilmalarini montaj qilish jarayonida SNiP 3.01.01-85 ga muvofiq maxsus elektromontaj ishlarini bajarish jurnalini olib borish lozim, ishlar tugallangandan soʻng elektromontaj tashkiloti bosh pudratchiga ishchi kompleksdagi taqdim etiluvchi hujjatlarni SNiP III-3-81 ga muvofiq topshirish lozim. Tekshiruv va sinovlar dalolatnomalari va bayonlari roʻyxati QMQ 1.01.01-96 da belgilangan tartibda tasdiqlangan VSP da aniqlanadi.
2. ELEKTROMONTAJ ISHLARINI BAJARISHGA TAYYORLASH
2.1. Elektrotexnik qurilmalarini montaj qilishdan oldin SNiP 3.01.01-85 ga va mazkur qoidalarga muvofiq tayyorlash lozim.
2.2. Ishlarni bajarishdan boshlashdan oldin quyidagi tadbirlarni amalga oshirish lozim:
a) Oʻzbekiston Respublikasi vazirlar mahkamasi qarori bilan tasdiqlangan kapital qurilish boʻyicha shartnomalar haqida qoidalar va Oʻzbekiston Respublikasi Davarxitektqurilish qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan tashkilotlarning oʻzaro munosabatlari haqidagi Nizomda — bosh pudratchilarni subpudratchi tashkilotlar bilan aniqlashdagi soni va muddatiga muvofiq ishchi hujjatlari bilan taʼminlangan;
b) ishlar bajarilishining texnologik ketma-ketligini hisobga oluvchi asbob-uskunalar, buyumlar va materiallar yetkazib berish grafiklari, taʼminlovchi korxonalarning shefmonta xodimlarini jalb qilib montaj qiluvchi elektr asbob-uskunalarini roʻyxati, ogʻir va yirik gabaritni elektr asbob-uskunalarini montaj qilish joyiga tashish shartlari kelishilgan;
v) SNiP 3.01.01-85 ga muvofiq mehnatni muhofazalash, yongʻindan xavfsizlik va atrof muhitni muhofazalash boʻyicha tadbirlarni taʼminlovchi ishchilar brigadasi muhandis — texnik xodimlar, ishlab chiqarish bazasini joylashtirish uchun, hamda materiallar va asboblarni saqlash uchun kerakli xonadonlar qabul qilingan:
g) Ishlar loyihasi ishlab chiqilgan, muhandis-texnik xodimlar va brigada boshliqlari ishchi hujjatlari va smetalari, ishlarini bajarish loyihasining tashkiliy va texnikaviy yechimlari bilan tanishtirish oʻtkazilgan;
d) mazkur qoidalar talablarga muvofiq elektrotexnika qurilmalarini montaj qilish uchun obyektning qurilish qismi dalolatnomasi boʻyicha qabul qilinishi amalga oshirilgan va meʼyorlar va qonunlarda koʻzda tutilgan mehnatni muhofazalash boʻyicha tadbirlar ish jarayonida bajarilgan;
e) Bosh pudratchining subpudratchi tashkilotlari bilan oʻzaro munosabatlari haqidagi Nizomda koʻzda tutilgan umumqurilish va yordamchi ishlar bosh pudratchi tomonidan bajarilgan;
2.3. Asbob-uskunalar, mahsulotlar, materiallar va texnikaviy hujjatlar montaj qilish uchun kapital qurilish boʻyicha pudrat shartnomalar haqidagi nizom va bosh pudratchining subpudratchi tashkilotlar oʻzaro munosabatlari haqidagi Nizomga muvofiq uzatilishi lozim;
2.4. Asbob-uskunalarni montaj qilish uchun qabul qilganda uni koʻzdan kechiriladi, butligi (qismlarga ajratmasdan) tekshiriladi, tayyorlovchi — korxonalar kafolatlari mavjudligi va muddatlari tekshiriladi.
2.5. Barabanlardagi kabellarning ahvoli buyurtmachi ishtirokida tashqi koʻzdan kechirish yoʻli bilan tekshirilishi lozim. Koʻzdan kechirish natijasida dalolatnoma tuzatish bilan rasmiylashtiriladi.
2.6. Havo liniyalarining (HL) yigʻma temirbeton konstruksiyalarini qabul qilishda quyidagilarni tekshirish lozim:
elementlar oʻlchamlarini, poʻlat qoldirma detallar holatini, hamda yuzlarning sifatini va elementlarning tashqi koʻrinishini.
Koʻrsatilgan parametrlar GOST 13015.0-83, GOST 22687.0-85, hamda PUE ga muvofiq kelishi lozim;
agressiv muhitga oʻrnatish uchun moʻljallangan temirbeton konstruksiyalar yuzasida ishlab chiqaruvchi korxonada bajarilgan namdan himoyalash mavjudligini:
2.7. Himoyalagichlar va chiziqli armatura tegishli davlat standarti va texnik shartlari talablariga javob berishi lozim. Ularni qabul qilishda quyidagilarni tekshirish lozim:
har bir partiya himoyalagichlar va chiziqli armatura sifatiga guvohlik beruvchi ishlab chiqaruvchi tashkilot pasportining mavjudligi;
himoyalagichlar yuzasida yoriqlar, deformatsiyalar, oʻyiqlar, siniq, shikast yetkazilgan joylar, hamda sementni qotirish yoki fardgorga nisbatan poʻlat armaturaning burilganligi boʻlmasligi;
chiziqli armaturaning rux bilan qoplangan joyi va razbasida yoriqlar, deformatsiyalar, oʻyiqlar va shikastlangan joylarining boʻlmasligi.
Rux bilan qoplangan joylarning mayda shikastlanishlarini boʻlishi ruxsat etiladi.
2.8. Elektr asbob-uskunalarini uzatishda aniqlangan defektlar va shikastlanishlarni bartaraf qilish kapital qurilish uchun pudrat shartnomalari haqidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi.
2.9. Davlat standarti yoki texnik shartlarda koʻrsatilgan meʼyorlangan saqlash muddati oʻtib ketgan elektr asbob-uskunalarini montaj qilish uchun montajlari tartibi oʻtkazilgan defektlar tuzatilgan va sinovlar oʻtkazilgandan soʻng qabul qilinadi. Bajarilgan ishlar natijalari formulyarlar, pasportlar va boshqa kuzatish xususiyatlariga kiritilgan yoki koʻrsatilgan ishlar bajarilganligi haqida dalolatnoma tuzilgan boʻlishi lozim.
2.10. Montaj uchun qabul qilingan elektr asbob-uskunalari, mahsulotlar va materiallarni davlat standarti yoki texnik shartlar talablariga muvofiq saqlash lozim.
2.11. Tonellar, kanallar va kabeli yarimqavatlarda kabel liniyalarining hajmi katta boʻlgan yoʻriq va murakkab obyektlar, hamda elektr xonasidagi elektr asbob-uskunalari uchun qurilishni tashkillashtirish loyihasida ishchi chizmalarda koʻzda tutilgan ichki yongʻinga qarshi vodoprovod avtomat oʻt oʻchirish va avtomat yongʻin signalizatsiyasi tizimlarini ilgariroq kabel liniyalariga nisbatan montaj qilish boʻyicha tadbirlar belgilangan boʻlishi lozim.
2.12. Elektr xonalarida (ishxona, pultxona, kichik elektr stansiyalari va taqsimlash qurilmalari, mashinaxonalar, toʻplagichlar xonasi, kabel yarimqavatlari va hokazo) arena ariqlariga ega kerakli nishablikda va namdan himoyalangan sof pollar pardozlash (suvoqchilik va boʻyoqchilik) ishlari bajarilgan, qoldirma detallar oʻrnatilgan va montaj tuynuklari qoldirilgan, loyihada koʻzda tutilgan yuk koʻtarish va yuk koʻchirish mexanizmlari va moslamalari montaj qilingan, meʼmorchilik — qurilish chizmalariga va ish bajarish loyihasiga muvofiq quvurlar bloki, quvurlar va kabellar oʻtkazish uchun teshiklar va tuynuklar, egatlar, oʻyiqlar va inlar tayyorlangan barcha xonadonlarda vaqtincha elektr yoritishi uchun elektr taʼminoti keltirilgan boʻlishi lozim.
2.13. Bino va inshootlarda isitish va shamollatish tizimlari amalga kiritilgan elektr yoritish qurilmalarini montaj qilish va unga xizmat koʻrsatish uchun koʻzda tutilgan koʻprikchalar, maydonchalar va osma shiftlar konstruksiyalari montaj qilingan hamda ogʻirligi 100 kg dan ortiq yoritgichlarni balandlikda joylashgan (qandillarni) mahkamlash konstruksiyalari montaj qilingan; ishchi qurilish chizmalarida koʻzda tutilgan bino va inshootlar tashqarisidan va ichkarisidan asbetsement quvurlar va quvurdonlar va kabellar oʻtkazish uchun quvurli bloklar oʻtkazilgan boʻlishi lozim.
2.14. Elektr mashinalari uchun poydevorlarni montaj uchun SNiP 3.02.01-83 va mazkur qoidalarga muvofiq toʻla tugallangan qurilish va pardozlash ishlari bilan oʻrnatilgan havo sovutgich va shamollatish qutilari, reperlar va oʻq plankalari (markalari) bilan topshirish lozim.
2.15. Fundamentlarning tayanch (ishlov berilmagan) yuzalarida 10 mm dan koʻp boʻlmagan chuqurchalar va 1:100 gacha nishabliklar ruxsat etiladi. Qurilish oʻlchamlaridan chetga chiqishlar: traxdagi oʻq oʻlchamlari boʻyicha plyus 30 mm, fundamentlar yuzalarining balandlik belgilari boʻyicha (qoʻshimcha quyma balandligini hisobga olmaganda)
minus 30 mm, tarxdagi boʻshliklar oʻlchamlari boʻyicha — minus 20mm, quduqlar oʻlchamlari boʻyicha — plyus 20mm, tarxdagi anxor boltlarining oʻqlari boʻyicha — ± 5mm, tarxdagi qoldirma anker qurilmalari oʻqlari boʻyicha ± 10mm, anker boltlarining yuqorigi chetlari belgilari boʻyicha — ± 20mm.
2.16. Montaj qilishda shef-montaj xodimlarni jalb qilinadigan elektr asbob-uskunalari uchun poydevorlarni topshirish qabul qilish shermontajni amalga oshiruvchi tashkilotning vakillari birgalikda bajariladi.
2.17. Toʻplagichlar xonasida pardozlash ishlari tugatilgandan soʻng devorlar shiftlar va polning kislotaga yoki ishqorga bardoshli qoplamalari bajarilgan boʻlishi, isitish, shamollatish, vodoprovod va kanalizatsiya tizimlari montaj qilingan va sinab koʻrilgan boʻlishi lozim.
2.18. 35kV va undan ortiq kuchlanishli ochiq taqsimlash qurilmalarida elektromontaj ishlarini boshlashdan oldin kelish yoʻllarini, yoʻllari va kelish yoʻlaklarini qurish tugallangan shinali va chiziqli portlar oʻrnatilgan elektr asbob-uskunalari uchun poydevorlar yopmali ORU atrofi oʻralgan kanallari, moyni avariyaga oid tashlash uchun rezervlar yer osti kommunikatsiyalari qurilgan va maydonini tekislash tugallangan boʻlishi lozim. Portallar va asbob-uskunalar uchun poydevorlar konstruksiyalarida loyihaga koʻra namdan himoyalagichlar va uskunalarning girlyandlarini mahkamlash uchun zarur boʻlgan qoldirma qismlar va mustahkamlagich detallari oʻrnatish lozim. Kabel kanallari va tonellarda kabel konstruksiyalari va havo oʻtkazgichlarni mahkamlash uchun qoldirma detallar oʻrnatilishi lozim. Shuningdek vodoprovod va loyihada koʻzda tutilgan boshqa yongʻinga qarshi qurilmalar oʻtkazishishi tugallangan boʻlishi lozim.
2.19. ORU va 330-750 kV kuchlanishli kichik elektr stansiyalarning qurilish qismini montaj qilish uchun ularni hisoblanuvchi davrda loyihada koʻzda tutilgan toʻla rivojlanishga qabul qilish lozim.
2.20. 1000V va undan katta kuchlanishli elektr uzatish havo liniyalarini qurish boʻyicha elektromontaj ishlarini boshlashdan oldin SNiP 3.01.01-85 ga muvofiq tayyorlov ishlari bajarilgan boʻlishi lozim, shu jumladan:
ish boshqaruvchilar uchastkalariga moʻljallangan joylar va materiallar va asbob-uskunalarni saqlash uchun vaqtinchalik omborlar tayyorlangan;
vaqtinchalik kelish yoʻllari, koʻpriklar va montaj maydonlar qurilgan;
prosekalar tayyorlangan;
loyihada koʻzda tutilgan qurilmalar buzilgan va trassasi yoki uning yaqinida joylashgan va ishlarni bajarishga xalaqit beruvchi, kesib oʻtiluvchi muhandislik inshootlari qayta tiklangan;
2.21. Yerda kabelni oʻtkazish uchun trassalar ularni oʻtkazishga boshlashga quyidagi hajmda tayyorlangan boʻlishi lozim:
transheyadan suv soʻrib olingan va u toshlar, tuproq uyumlari, qurilish axlatidan tozalangan;
transheya tubida yumshatilgan tuproqdan yostiq yotqizilgan;
trassaning yoʻllar va boshqa muhandislik inshootlari bilan ketuvchi joylarida teshib oʻtish bajarilgan, quvurlar oʻrnatilgan;
Kabellar transheyaga yotqizilganda va elektromontaj tashkilotiga yashirin ishlar dalolatnomasi koʻrsatilgandan soʻng transheyani qoʻllash lozim.
2.22. Kabellarni oʻtkazish uchun blokli kanalizatsiya trassalari quyidagi talablarga asosan tayyorlangan boʻlishi lozim:
tekislash belgisidan hisoblangan bloklarni yotqizish loyihaviy chuqurligi taʼminlangan;
temirbeton bloklar va quvurlarning toʻgʻri yotqizilishi va choklarning namdan himoyalanishi taʼminlangan;
kanallarning tozaligi oʻqma-oʻqligi taʼminlangan;
quduqlar lyuklarining ikkitali qopqoqlari (pastkisi zaporli) metall zinalar yoki quduqqa tushish uchun skobalar bajarilgan.
2.23. Kabellarni oʻtkazish uchun estakadalar qurganda ularning tayanch konstruksiyalarida (ustunlarida) va quloch qurilmalarida loyihada koʻzda tutilgan kabel roliklari, aylanma qurilmalar va boshqa moslamalarni oʻrnatish uchun qoldirma elementlar bajarilgan boʻlishi lozim.
2.24. Bosh pudratchi montaj uchun qabul qilishga qurilish tayyorligini koʻrsatishi lozim: uy-joy binolarda seksiyalar boʻyicha, jamoat binolarida — etajlar boʻyicha (yoki xonalar boʻyicha) zavodlarda tayyorlangan temirbeton, gʻishtbeton, keramzit orayopma panellar, ichki devor panellari va pardevorlar, temirbeton ustunlar va toʻsinlar ishchi chizmalariga muvofiq simlarni oʻtkazish uchun kanallarga (quvurlarga) shtepselli rozetkalar, oʻchirgichlar, qoʻngʻiroqlar va qoʻngʻiroq tugmachalarini oʻrnatish uchun qoldirma detalli oʻyiqlarga ega boʻlishi lozim. Kanallarning yaxlitlangan metall boʻlmagan quvurlarning oʻtish kesimlari ishchi chizmalarida koʻrsatilganlaridan 15% dan farqli boʻlmasligi lozim. Yonma-yon qurilish konstruksiyalari birikish inlari va oʻyiqlarining oʻrnidan surishlari 40 mm dan oshmasligi lozim.
2.25. Elektr asbob-uskunalariga montaj uchun topshiriladigan bino va inshootlarda bosh pudratchi tomonidan meʼmoriy qurilish chizmalarida koʻzda tutilgan poydevorlar devorlar, pardevorlar, oradevorlar va yonmalardagi elektr-asbob uskunalari va oʻrnatma mahsulotlar, elektr simlari va elektr tarmoqlarini oʻtkazish uchun zarur teshiklar egatlar, oʻyiqlar va inlar bajarilgan boʻlishi lozim. qurilish konstruksiyalarini bunyod qilishda qoldirilmagan yuqorida koʻrsatilgan teshiklar, egatlar, oʻyiqlar va inlar bosh pudratchi tomonidan meʼmorchilik qurilish chizmalariga muvofiq bajariladi. Chizmalarni ishlab chiqishda hisobga olishni alohida boʻlmagan va qurilish konstruksiyalarini ishlab chiqarishda texnologiyaga koʻra koʻzda tutish mumkin boʻlmagan diametri 30 mm dan kichik teshiklar (devorlardagi, pardevorlardagi, shiftlardagi faqat shpilkalari va shtoʻrlari uchun) kabellari ishlarini bajarish joyida elektromontaj tashkiloti tomonidan bajarilishi lozim. Elektromontaj ishlari bajarilgandan soʻng bosh pudratchi teshiklar, egatlar, oʻyiqlar va inlarni toʻldirishni amalga oshirish shart.
2.26. Transformatorlar osti poydevorlarini qabul qilishda transformatorlarni siljitishda tortish qurilmalarini mahkamlash uchun ankerlarning mavjudligi va oʻrnatilishining toʻgʻriligi tekshirilishi lozim, xuddi shunday domkratlar osti poydevorlarini ham kataklarini burish uchun.
3. ELEKTROMONTAJ ISHLARINI BAJARISH
UMUMIY TALABLAR
3.1. Elektr asbob-uskunalarini yuklash, tushirish, koʻchirish, koʻtarish va oʻrnatishda uni shikastlanishdan saqlash boʻyicha choralar koʻrilishi lozim, bunda ogʻir elektr asbob-uskunalarni ushbu maqsadlar uchun koʻzda tutilgan detallarga yoki ishlab chiqaruvchi korxona koʻrsatib bergan joylarga ishonchli stroplash lozim.
3.2. Elektr asbob-uskunasi montaj vaqtida qismlarga ajratilmaydi va taftish qilinmaydi, davlat va tarmoq stansiyalari yoki belgilangan tartibda kelishilgan texnik shartlarda koʻzda tutilgan xollardan tashqari. Ishlab chiqaruvchi korxonadan plombalangan xolda olingan asbob-uskunadan qismlarga ajratish man qilinadi.
3.3. Deformatsiyalangan yoki himoyalovchi qoplamalari shikastlangan elektr asbob-uskunasi va kabellar mahsuloti belgilangan tartibda shikastlanishi va defektlari bartaraf qilinmaguncha montaj qilinmaydi.
3.4. Elektromontaj ishlarini bajarishda elektromontaj ishlarini turlari boʻyicha maxsus asboblar normakomponentlarini, hamda ushbu maqsadlar uchun moʻljallangan mexanizm va moslamalarni qoʻllash lozim.
3.5. Trolleyrlar, shina simlari novlar, qobiqlar, osma qutilar va boshqarish postlari, himoyalash — ishga tushirish apparatlari majmui va yoritgichlarni oʻrnatish uchun tayanch konstruksiyalari va mahkamlash mahsulotlari sifatida yuqori montaj tayyorligiga ega zavodda tayyorlangan mahsulotlarni qoʻllash lozim (himoyalash qobigʻiga ega payvandlashsiz biriktirish imkoniyatiga ega va mexanik ishlov berish uchun katta mehnat sarfini talab qilmaydigan). Tayanch konstruksiyalarini mahkamlashni qurilish elementlarida koʻzda tutilgan qoldirma detallarga yoki mahkamlash moslamalari (dyubellar, shtirlar, shpilkalar va hokazolar) bilan bajarish lozim. Mahkamlash uslubi ishchi chizmalarida koʻrsatilgan boʻlishi lozim.
3.6. Taqsimlash qurilmalarining tok oʻtkazuvchi shinalari, trolleylar, yerga tutashma shinalar, VL simlarini loyihada keltirilgan koʻrsatmalarga muvofiq bajarish lozim.
3.7. Elektromontaj tashkiloti ishlarini bajarishda GOST 12.1-004-91 va Qurilish-montaj ishlarini bajarishda yongʻindan xavfsizlik qoidalari talablariga amal qilishi lozim. Obyektda foydalanish tartibi kiritilganda yongʻindan xavfsizlikni taʼminlash buyurtmachini vazifasi hisoblanadi.
TUTASHUV BIRIKMALARI
3.8. Tutashuv birikmalari (simlar, kabellar shina va tolalarining elektr asbob-uskunasi, oʻrnatma mahsulotlar va shina simlari tutashuv grafiklariga ajratma birikmalari GOST 10434-82 talablariga javob berishi lozim.
3.9. Simlar va kabellar tolalarining ulanish joylarida simning yoki kabelning takroran ulanish imkoniyatini taʼminlovchi zaxirasini koʻzda tutish lozim.
3.10. Ulanish va tarmoqlanish joylari koʻzdan kechirish va taʼmirlash uchun qulay boʻlishi lozim. Birikmalar va tarmoqlanishlarni himoyalash simlar va kabellarning ulashuvi tolalari himoyalanishiga barobar boʻlishi lozim. Ulash va tarmoqlanish joylarida simlar va kabellar mexanik zoʻriqish taʼsirida boʻlmasligi lozim.
3.11. Shimdirilgan qogʻozli himoyalanishli kabel tolalarining oxirini tugallashni kabelbop shimdiruvchi tarkibning oqib ketishiga yoʻl qoʻymasligi zichlanishi tok oʻtkazuvchi armatura (uchliklari) bilan bajarish lozim.
3.12. Shinalar birikmasi va tarmoqlanishi, odatda qismlarga ajratilmaydigan (payvandlash yordamida) qilib bajarish lozim. Ajratiladigan choklar boʻlishi talab qilinadigan joylarda shinalarning ulanishi boltlar yoki siquvchi plitalarda bajarilgan boʻlishi lozim. Ajratiladigan choklarning soni minimal boʻlishi lozim.
3.13. 20 kV kuchlanishli VL simlarning ulanishi quyidagicha bajarilishi lozim:
a) ankerli — burchakli turdagi tayanchlar tugunida qisqichlarda — ankerli yoki tarmoqlovchi ponali; siqish usulida montaj qiluvchi birlashtiruvchi oval tugunli-plashegli, termitli patronlar yordamida, turli markadagi simlar va kesimlarni — apparatli preslovchi qisqichlarda;
b) qulochlarda — burash usulida montaj qiluvchi birlashtiruvchi oval qisqichlarda.
Bir simli simlarni burash yoʻli bilan ulash ruxsat etiladi. Bir simli simlarni uchma-uch payvandlash ruxsat etiladi.
3.14. 20 kV dan yuqori kuchlanishli VL simlarini ulash quyidagicha bajarish lozim:
a) ankerli — burchakli tayanchlar shleyflarida kesimi:
240 mm2 va yuqori poʻlat-aluminiyli simlarni — tortish patronlar yordamida va preslash bilan portlash energiyasi yordamida;
kesimi 500 mm2 va yuqori poʻlat — aluminiyli simlarni presslanuvchi biriktirmalar yordamida;
turli markadagi simlarni — boltli qisqichlarda; aluminiy qotishmasidan olingan simlarni — tugunli plashegli qisqichlarda yoki siqish usulida montaj qiluvchi oval biriktirganlarda;
b) qulochlarda kesimi 185 mm2 poʻlat-aluminiyli simlar va kesimli 50 mm2 gacha poʻlat arqonlarni — burash usulida montaj qiluvchi oval biriktirgichlarda; kesimi 70 — 95 mm2 poʻlat simarqonlarni — siqish usulida montaj qiluvchi yoki uchlarini qoʻshimcha termitli payvandlash bilan presslash usulida montaj qiluvchi oval biriktirgichlarda;
kesimi 240 — 400 mm2 poʻlat-aluminiyli simlarni — yoppasiga preslash usulida montaj qiluvchi biriktiruvchi qisqichlarda va portlash energiyasi yordamida presslash bilan;
kesimi 500 mm2 va yuqori poʻlat-aluminiyli simlarni — yoppasiga presslash usulida montaj qiluvchi biriktiruvchi qisqichlarda;
3.15. Kesimi 35 — 120 mm2 mis va poʻlat-mis simarqonlarni hamda kesimi 120 — 185 mm2 aluminiy simlarni tutashuv tarmoqlarini montaj qilishda ulashni oval biriktirgichlarda, poʻlat simarqonlarni — oʻrtasida biriktirish plankasiga ega qisqichlarda bajarish lozim. Kesimi 50 — 95 mm2 poʻlat-mis simarqonlarni oʻrtasida biriktirish plankasiga ega ponasimon qisqichlarda biriktirish ruxsat etiladi.
ELEKTR SIMLAR
UMUMIY TALABLAR
3.16. Mazkur boʻlim qoidalari bino va inshootlarning ichkarisi va tashqarisida oʻtkaziladigan barcha kesimlardagi himoyalangan oʻrnatma simlarda va kesimi 16 mm2 gacha rezina yoki plastmassa himoyalanishli zirxlanmagan kabellarda oʻtkaziladigan kuch, yoritish va oʻzgaruvchan oʻzgarmas tokning kuchlanishi 1000V ikkilamchi tarmoqlari elektr simlarini montaj qilishga tegishli.
3.17. Nazorat kabellarini montaj qilishni 3.56 — 3.104 punktlar talablarini hisobga olib bajarish lozim.
3.18. Yonmaydigan devorlar (pardevorlar) va etaj orayopmalari orqali zirxlanmagan kabellar, himoyalangan va himoyalanmagan simlarning oʻtishlari quvurlarning qirqimlari yoki teshiklar, yopadiganlari orqali — poʻlat quvurlar qirqimlarida bajarilishi lozim.
Devorlar va orayopmalardagi teshiklar foydalanish jarayonida ularning yemirilishiga yoʻl qoʻymaydigan ega boʻlishlari lozim. Simlar va kabellarning devorlar orayopmalardan oʻtishi yoki ularning tashqariga chiqish joylarida simlar, kabellar va quvur quti, teshik oraligʻidagi tirqishlarni yopmaydigan yengil olib tashlanadigan material bilan toʻldirish lozim.
Zichlashni quvurining (qutining va hokazo) har ikki tomonidan bajarish lozim.
Metall boʻlmagan quvurlarni ochiq usulda oʻtkazishda joylarning toʻldirilishi kabel yoki simlarni bevosita quvurlardan oʻtkazishdan soʻng yonmaydigan materiallar ularning yongʻinga qarshi toʻsiqlardan oʻtish joylarining toʻldirilishi kabel yoki simlarning bevosita quvurlardan oʻtkazishdan soʻng yonmaydigan materiallar bilan bajarish lozim. Quvurlar, qutilar, teshiklar va qurilish konstruksiyasi orasidagi (2.25 qarang), hamda quvurlar qutilar, teshiklar) ichidan oʻtkazilgan simlar va kabellar orasidagi tirqishlarni yengil olib tashlanadigan yonmaydigan material bilan toʻldirish qurilish konstruksiyasining olov bardoshliligiga teng olov bardoshlikni taʼminlash lozim.
SIMLAR VA KABELLARNI NOVLAR VA QUTILARDA OʻTKAZISH
3.19. Novlar va qutilarning konstruksiyasi va himoyalash darajasi, hamda novlar va qutilardan simlar va kabellarni oʻtkazishda uslubi (osma, bogʻlamali, koʻp qatlamli va hokazo) loyihada koʻrsatilishi lozim.
3.20. Qutilarning oʻrnatish uslubi ularda namlik toʻplanishi imkoniyatini bermasligi lozim. Ochiq elektr simlari uchun ishlatiladigan qutilar, odatda yechiladigan yoki ochiladigan qopqoqlarga ega boʻlishi lozim.
3.21. Yashirin oʻtkazishlarda har tomonlama yopiq qutilarni ishlatish lozim.
3.22. Qutilar va novlardan oʻtkaziladigan simlar va kabellar novlar va qutilarning boshi va oxirida hamda elektr asbob-uskunasiga ulash joylarida tamgʻalangan boʻlishi lozim, bundan tashqari trassaning burilishlari va tarmoqlangan joylarida ham.
3.23. Metall qobiqli himoyalanmagan simlar va kabellarning metall skobalar bandlar bilan mahkamlanishi elektr izolyatsiyalovchi materiallardan olingan qistirmali bajarilgan boʻlishi lozim.
IZOLYATSIYALOVCHI TAYANCHLARDA SIMLARNI OʻTKAZISH
3.24. Simlarni izolyatsiyalovchi tayanchlarda oʻtkazganda ulanish yoki tarmoqlanishni bevosita izolyator, klitsa, gʻoʻlacha oldida yoki ularning ustida bajarish lozim.
3.25. Izolyatsiyalovchi tayanchlardagi himoyalanmagan izolyatsiyalangan simlarning trassa boʻylab mahkamlovchi nuqtalari va parallel oʻtkazganlarning oʻqlari orasidagi masofa loyihada koʻrsatilgan boʻlishi lozim.
3.26. Izolyatorli qarmoq va kronshteyinlar faqat devorlarning asosiy materiallarida, gʻoʻlacha va klitsalar kesimi 4 mm2 gacha simlar uchun suvoqda yoki yogʻoch binolarning qoplamasida mahkamlangan boʻlishi mumkin. Qarmoqlardagi izolyatorlar ishonchli mahkamlangan boʻlishi lozim.
3.27. gʻoʻlachalarni gluxarlar bilan mahkamlanganda gluxarlar kallanchasi ostiga metall va elastik shaybalar qoʻyilgan boʻlishi lozim. gʻoʻlachalarni metallda mahkamlaganda esa ularning asosi elastik shaybalar qoʻyilgan boʻlishi lozim.
POʻLAT ARQONDA SIMLAR VA KABELLARNI OʻTKAZISH
3.28. Simlar va kabellarni (polivinilxlorid, nayrit, qoʻrgʻoshin yoki aluminiy qobiqlaridagi rezina yoki polivinilxloridli izolyatsiyali) yuk koʻtaruvchi poʻlat arqon yoki simga bir biridan 0,5 m ortiq boʻlmagan masofalarda oʻrnatiladigan bandauslar yoki klitsalar bilan mahkamlash lozim.
3.29. Arqonlarda oʻtkazilgan kabel va simlar arqondan binolarning konstruksiyalariga oʻtish joylarida mexanik zoʻriqishlardan yuksizlangan boʻlishi lozim. Poʻlat arqonda oʻtishning tik osmalari odatda tarmoqlashish qutilari, shtepsilli ajratgichlar yoritgichlar va hokazolar oʻrnatilgan joylarda joylashtirilgan boʻlishi lozim. Arqonning osilib turishi qanoat mahkamlagichlar orasidagi qulochlarda qum uzunligining 1/40 — 1/60 chegarasida boʻlishi lozim. Oxirgi mahkamlagichlar orasidagi qulochda arqonlarning ulanishi ruxsat etilmaydi.
3.30. Poʻlat arqondagi yoritish elektr simlarining chayqalishini oldini olish uchun poʻlat arqonda tortgichlar oʻrnatilishi lozim. Tortgichlarning soni ishchi chizmalarda aniqlangan boʻlishi lozim.
3.31. Maxsus sim arqonli simlardan tarmoqlanishlar uchun sim arqon sirtmogʻligi, hamda bosh yoʻlni qirqmasdan tarmoqlashuvchi qisqichlar yordamida uzoqlatuvchi liniyani ulash uchun zarur boʻlgan tolalar zaxirasini yaratish taʼminlovchi maxsus qutilardan foydalanish lozim.
OʻRNATMA SIMLARINI QURILISH ASOSLARI VA ASOSIY QURILISH KONSTRUKSIYALARINING ICHKARISIDA OʻTKAZISH
3.32. Oʻrnatma simlarning ochiq va yashirin oʻtkazilishi harorat minus 15 °S dan kam boʻlganda ruxsat etiladi.
3.33. Simlarni sovuq qatlami ostida yoki yupqa devorli (80 mm gacha) pardevorlarda yashirin oʻtkazganda simlar meʼmorchilik — qurilish chizmalariga parallel oʻtkazilishi lozim. Yotiq oʻtkazilgan simlardan orayopma plitalargacha boʻlgan masofa 150 mm dan oshmasligi lozim. 80 mm dan ortiq qalinlikdagi qurilish konstruksiyalarida simlar eng qisqa trassalar boʻyicha oʻtkazilishi lozim.
3.34. Oʻrnatma simlarning barcha ulanishlari va tarmoqlanishlari payvandlash gilzalarda tarmoqlanish qutilaridagi qisqichlar yordamida presslash bilan bajarish lozim. Metall tarmoqlanish qutilari ularga simlarning kiritilishi joylarida izolyatsiyalovchi metallardan vtulkalar ega boʻlishi lozim. Vtulkalar oʻrniga polivinilxlorid naycha qirqimlarini qoʻllash ruxsat etiladi. Qoʻriq xonalarda simlarning tarmoqlanishini devorlar va orayopmalar inlari va oʻyiqlarida, hamda orayopmalar boʻshliqlarida joylashtirish ruxsat etiladi. Inlar va oʻyiqlar devorlari silliq boʻlishlari lozim inlar va oʻyiqlarda joylashgan simlar tarmoqlanishlari yonmaydigan materiallardan iborat qopqoqlar bilan yopilgan boʻlishi lozim.
3.35. Yashirin oʻtkazishda yassi simlarni mahkamlash ularni qurilish asoslariga zich yopishuvini taʼminlashi lozim. Bunda mahkamlash nuqtalari orasidagi masofalar quyidagicha boʻlishi lozim:
a) yopiq va tik qismlarda ustidan suvoqlanuvchi bogʻlamini oʻtkazganda — 0,5m dan ortiq emas; yakka simlarni oʻtkazganda — 0,9 m;
b) simlarni quruq suvoq bilan qoplaganda — 1,2 m gacha.
3.36. Plintusli oʻtkazishni bajarilganda kuch va kam tok simlarni alohida oʻtkazilishini taʼminlash lozim.
3.37. Plitusning mahkamlanishi uni qurilish asoslariga zich yopishuvini taʼminlashi lozim, bunda sugʻirib olish zoʻriqishi 190 N dan kam boʻlmasligi, plintus, devor va pol orasidagi tirqish esa — 2 mm dan katta boʻlmasligi lozim. Plintuslarni yonmaydigan va qiyin yonadigan elektr izolyatsiyalovchi xususiyatlarga ega materiallardan tayyorlash lozim.
3.38. GOST 12504-80 va GOST 12767-80 ga muvofiq panellarda ichki kanallar yoki quyma plastmass quvurlar va yashirin almashtiruvchi elektr simlari uchun qoldirma elementlar, ikki yoqqa osiladigan qutilarni, ishdan toʻxtatgichlarni va shtepsilli rozetkalarni oʻrnatish uchun teshiklar koʻzda tutilgan boʻlishi lozim. Yondosh kvartallar devor panellarida elektr qurilmasi mahsulotlari uchun moʻljallangan teshiklar va uzun oʻyiq joylar devorni teshib oʻtmasligi lozim. Agar teshikni tayyorlash texnologiyasiga koʻra teshikni devorni teshib oʻtuvchi qilmaslikning iloji boʻlmasa, u holda ularga vinipor yoki yonmaydigan shovqindan muhofazalovchi boshqa materiallardan tayyorlangan shovqindan muhofazalovchi qistirmalar kiritilishi lozim.
3.39. Armaturali karkaslarda quvur va qutilarni oʻrnatish oʻrnatma, tarmoqlanish va shiftga oid qutilarning oʻrnatilish joyini belgilovchi ishchi chizmalari boʻyicha konduktorlar vositasida bajarish lozim. Qoplamalardan soʻng qutilarni panellar yuzasi bilan bir satxdan joylashuvini taʼminlash uchun ularni armatura karkasiga shunday usulda mahkamlash lozimki, unda qutilarni blokli oʻrnatishda blokning balandligi panel qalinligiga muvofiq kelsin, qutilarni ayrim-ayrim oʻrnatilganda esa ularning panellar ichkarisiga siljishiga yoʻl qoʻymaslik uchun qutilarning tashqi yuzasi armatura karkasi tekisligidan 30 — 35 mm chiqib turishi lozim.
3.40. Kanallar oʻzining butun uzunligi boʻyicha oqmalar va oʻtkir burchaklarsiz silliq yuzaga ega boʻlishi lozim. Kanal (quvur) ustida himoyalovchi qatlam qalinligi 10 mm dan kam boʻlmasligi lozim. Uzun oʻyiq joylar yoki qutilar orasidagi kanallarning uzunligi 8 m dan ortiq boʻlmasligi lozim.
SIMLAR VA KABELLARNI POʻLAT QUVURLARDA OʻTKAZISH
3.41. elektr simlari uchun poʻlat quvurlarni qoʻllash faqat loyihada maxsus asosiy berilgan xollarda QMQ 1.01.01-96 da belgilab berilgan tartibda tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq ruxsat etiladi.
3.42. Elektr simlari uchun qoʻllaniladigan poʻlat quvurlar simlarni quvur tashqarisiga tortganda izolyatsiyasining shikastlanishiga yoʻl qoʻymaydigan ichki sirtga korroziyaga qarshi qoplamali tashqi sirtga ega boʻlishlari lozim. Qurilish konstruksiyalariga quyma oʻrnatiladigan quvurlar uchun tashqi korroziyaga qarshi qoplama talab qilinmaydi. Kimyoviy faol muhitga ega xonalarda oʻtkaziladigan quvurlar ichini va tashqi tomonlardan ushbu muhitga bardosh beruvchi korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi lozim. Poʻlat quvurlardan chiqish joylarida izolyatsiyalovchi vtulkalar oʻrnatilishi lozim.
3.43. Texnologiyaga oid poydevorlarda oʻrnatiladigan elektr simlari uchun poʻlat quvurlar, poydevorlarni betonlashdan oldin tayanch konstruksiyalarida yoki armaturada mahkamlangan boʻlishlari lozim. Quvurlarning poydevorlaridan chiqib gruntga oʻtuvchi joylarida ishchi chizmalarida koʻzda tutilgan grunt yoki poydevorning choʻkishlarda quvurlarning qirqilishiga qarshi tadbirlar bajarilishi lozim.
3.44. Quvurlar bilan harorat va choʻkishga qarshi choklar kesishuvi joylarida ishchi chizmalaridagi koʻrsatmalarga muvofiq muvozanatlantiruvchi qurilmalar bajarilgan boʻlishi lozim.
3.45. Ochiq xolda oʻtkazilgan poʻlat quvurlarning mahkamlangan nuqtalari orasidagi masofalar 1-jadvalda koʻrsatilgan miqdorlardan oshmasligi lozim. Elektr simlarining poʻlat quvurlarini bevosita texnologiyaga oid quvur yoʻllarga mahkamlash, hamda ularni bevosita turli konstruksiyalarga payvandlab mahkamlash ruxsat etiladi.
1-jadval | |
Mahkamlash nuqtalari orasidagi eng katta ruxsat etilgan masofalar | Quvurlarning shartli oʻtishi, mm |
2,5 | 5 — 20 |
3,0 | 25 — 32 |
3,5 — 4 | 40 — 80 |
6 | 100 |
3.46. Quvurlarni egishda odatda meʼyorlangan burilish burchaklarini 90, 120 va 135 °S va meʼyorlangan egilish radiuslari 400,800 va 1000 mm qoʻllash lozim. 400 mm ga teng egilish radiusini orayopmalarda oʻtkaziladigan quvurlar uchun qoʻllash lozim; 800 va 1000 mm ga tenglarini quvurlarni yaxlit poydevorlarda va ulardan bir tolali kabellarni oʻtkazganda. Quvurlar paketlari va bloklar va egilish radiuslariga amal qilishi lozim.
3.47. Simlarni tik oʻtkazilgan quvurlarda (stoyaklarda) oʻtkazganda ularning mahkamlanishi koʻzda tutilishi lozim, bunda mahkamlash nuqtalari bir biridan quyidagilardan oshmaydigan masofalarda uzoqlashgan boʻlishi lozim, m:
50 mm2 (kiradi) gacha simlar uchun — 30
70 dan 150 mm2 (kiradi) -''- uchun — 20
185 dan 240 mm2 (kiradi) -''- uchun — 15
Simlarni mahkamlashni klitsalar yoki qisqichlar yordamida tortish yoki tarmoqlanish qutilarda yoki quvurlarning chekkalarida bajarilishi lozim.
3.48. Quvurlar poldagi yashirin oʻtkazishda kamida 20 mm chuqurlikda va sement qorishmasi bilan himoyalangan boʻlishi lozim. Polda tarmoqlanish va tortish qutilarini, masalan modulli simlar uchun oʻtkazish ruxsat etiladi.
3.49. Tortish qutilari (yashiklari) orasidagi masofalar quyidagilardan oshmasligi lozim, m: toʻgʻri qismlarda — 75, quvurning bir marta egilishida — 50, ikki marta egilishida — 40, uch marta egilishida — 20. Quvurlar ichida simlar va kabellar taranglanishsiz erkin yotishi lozim. Quvurlar diametrlarini ishchi chizmalarida koʻrsatmalariga muvofiq qabul qilish lozim.
SIMLAR VA KABELLARNI METALL BOʻLMAGAN QUVURLARDA OʻTKAZISH
3.50. Simlar va kabellarni tortib kiritish uchun metall boʻlmagan (plastmassa) quvurlarni oʻtkazishni ishchi chizmalariga muvofiq havoning harorati minus 20 °S dan past va plyus 60 °S dan yuqori boʻlmaganda bajarish lozim. Poydevorlarda plastmassa quvurlar (odatda polietilen) faqat yotiq shibbalangan grunt yoki beton qatlamiga yotqizilgan boʻlishi mumkin.
Chuqurligi 2 m gacha poydevorlarda polivinilxlorid quvurlarni oʻtkazish ruxsat etiladi. Bunda betonlash va gruntni qayta koʻmish vaqtida ularni mexanik shikastlanishlardan asrash tadbirlarni koʻrish lozim.
3.51. Ochiq oʻtkazilgan metall boʻlmagan quvurlarning mahkamlanishi atrof muhit haroratining oʻzgarishidan chiziqli kengayish yoki siqilishda ularning erkin koʻchishga imkon berishi lozim (xarajatga mahkamlagich). Xarajatga mahkamlagichlarning oʻrnatilish nuqtalari orasidagi masofa 2-jadv. koʻrsatilganlarga muvofiq kelishi lozim.
2-jadval | |
Quvurlarning tashqi diametri, mm | Yopiq va tik oʻtkazishda mahkamlash nuqtalari orasidagi masofalar, mm |
20 | 1000 |
25 | 1100 |
32 | 1400 |
40 | 1600 |
50 | 1700 |
63 | 2000 |
75 | 2300 |
90 | 2500 |
3.52. Quvurlarni (yakka va blokli) pollar asosida yaxlitlashda ular ustidagi beton aralashmasining qalinligi 20 mm dan kam boʻlmasligi lozim. Quvurli trassalarning kesishuv joylarida beton qorishmasining himoyalash qatlami talab qilinmaydi. Bunda yuqori qatorning oʻrnatilish chuqurligi yuqorida keltirilgan talablarga javob berishi lozim. Agar quvurlarning kesishuvida talab qiluvchi quvurlarning oʻrnatilish chuqurligini taʼminlash mumkin boʻlmasa, ularning himoyalanishi, ishchi chizmalardagi koʻrsatmalarga muvofiq metall gilzalar. qobiqlar yoki boshqa vositalar bilan koʻzda tutish lozim.
3.53. Polda oʻtkazilgan plastmass quvurlardagi elektr simlarning sex ichi transporti trassalari bilan kesishuvi joylarida, agar beton qatlami 100 mm va undan ortiq boʻlsa, mexanik shikastlanishlardan himoyalashni bajarish talab qilinmaydi. Plastmassa quvurlarning poydevorlaridan, pollar quymalaridan va boshqa qurilish konstruksiyalaridan chiqishi polivinilxlorid quvurlar qirqishlari yoki trassalarda bajarilishi lozim, mexanik shikastlanishlar imkoniyat boʻlganda esa — ingichka devorli poʻlat quvurlar qirqimlarida.
3.54. Polivinilxlorid quvurlarni devorlarga chiqishida mumkin boʻlgan mexanik shikastlanishi joylarida ularni poʻlat konstruksiyalar bilan 1,5 m gacha balandlikka himoyalash yoki devordan chiqishini yupqa devorni poʻlat quvurlar qirqmalarida bajarish lozim.
3.55. Plastmassa quvurlarning ulanishi quyidagicha bajarilishi lozim:
polietilenlarini — muddatlar yordamida zich oʻrnatish quvurning kengaygan ogʻziga issiq oʻrnatish, termooʻtkazuvchi materiallardan olingan muftalarda, payvandlash bilan;
polivinilxloridlarni — quvurning kengaygan ogʻziga zich oʻrnatish yoki muftalar yordamida. Yelimlash bilan ulash ruxsat etiladi.
KABEL LINIYALARI
UMUMIY TALABLAR
3.56. Mazkur qoidalarga kuchlanishi 220 kV elektr kabel liniyalarini montaj qilishda rioya qilish lozim. Metropoliten shaxtalar, konlar kabi liniyalarning montajini QMQ 1.01. 01-96 da belgilangan tartibda tasdiqlangan VSN talablarini hisobga olib bajarish lozim.
3.57. Kabellarning eng kichik ruxsat etilgan egilish radiuslari va trassadagi shimdirilgan qogʻozli izolyatsiyali kabellarning eng baland va eng kichik nuqtalari satxlarining ruxsat etilgan farqi GOST 16441-78, GOST 24334-80, GOST 1508-78*E va tasdiqlangan texnik shartlarga mos kelishlari lozim.
3.58. Kabellarni oʻtkazishda ularni mexanik shikastlanishlardan himoyalash boʻyicha tadbirlar koʻrish lozim. 35 kV gacha kabellarni tortish zoʻriqishlari 3-jadv. Keltirilgan miqdorlar chegaralarida boʻlishi lozim. Chiziqlar va boshqa tortish vositalari ruxsat etilganidan yuqoriroq zoʻriqishlarning hosil boʻlishida tortilishini toʻxtatish uchun rostlanuvchi chegaralovchi qurilmalar bilan jihozlash lozim. Kabelni siqib turuvchi tortish qurilmalari yurtmali gʻoʻlachalar hamda burilish qurilmalari kabel deformatsiyasi imkoniyatiga yoʻl qoʻymasligi lozim. Kuchlanishi 110 — 220kV kabellar uchun ruxsat etilgan tortilish zoʻriqishlari p. 3.98 da koʻrsatilgan.
3-jadval | ||||||
Kabel kesimi, mm2 | Aluminiy qobiq orqali taranglash zoʻriqishi, kN kabellarning kuchlanishi, kV | Tolasi orqali taranglash zoʻriqish, kN, 35 kV gacha kabellar | ||||
1 | 6 | 10 | misli | koʻp simli aluminiyli | yakka simli aluminiyli | |
3x25 | 1,7 | 2,8 | 3,7 | |||
3x35 | 1,8 | 2,9 | 3,9 | 4,9 | 3,9 | 3,9 |
3x50 | 2,3 | 3,4 | 4,4 | 7,0 | 5,9 | 5,9 |
3x70 | 2,9 | 3,9 | 4,9 | 10,0 | 8,2 | 3,9* |
3x95 | 3,4 | 4,4 | 5,7 | 13,7 | 10,8 | 5,4* |
3x120 | 3,9 | 4,9 | 6,4 | 17,6 | 13,7 | 6,4* |
3x150 | 5,9 | 6,4 | 7,4 | 22,0 | 17,6 | 8,8* |
3x185 | 6,4 | 7,4 | 8,3 | 26,0 | 21,6 | 10,8* |
3x240 | 7,4 | 9,3 | 9,8 | 35,0 | 27,4 | 13,7* |
* Nisbiy uzatish 30% dan oshmaydigan yumshoq aluminiydan
Izohlar:
1. Plastmassa yoki qoʻrgʻoshin qobiqli kabellarning taranglashishi faqat tolalarda ruxsat etiladi.
2. Blokli kanalizatsiya orqali kabellarni taranglash zoʻriqishlari 4-jadvalda keltirilgan.
3. Dumaloq sim bilan zirxlangan kabellarni simlari orqali tortish lozim. Ruxsat etilgan zoʻriqish 70 — 100 N/mm2.
4. Kesimi 3x16 mm2 boʻyicha nazorat kabellarini mazkur jadvalda keltirilgan katta kesimdagi kabellardan farqi simli paypoq yordamida zirhi yoki qobiq orqali taranglash bilan mexanizatsiyalashtirib oʻtkazish ruxsat etiladi, bunda taranglash zoʻriqishlari 1kN dan oshmasligi lozim.
3.59. Kabellarni uzunligi boʻyicha 1-2% zaxira bilan oʻtkazish lozim. Transheylarda va binolar va inshootlar ichkarisidagi uzluksiz yuzalarda zaxiraga kabelni “ilon izi” qilib oʻtkazish yoʻli bilan erishiladi, kabel konstruksiyalari (kronshteyinlar) boʻyicha bu zaxira osilib turish nayzasi uchun ishlatiladi. Kabel zaxirasi halqalar (oʻramlar) koʻrinishida oʻtkazish ruxsat etilmaydi.
3.60. Konstruksiyalar devorlar orayopmalar, fermalar va boshqalar boʻyicha yotiq oʻtkaziluvchi kabellarni chekka nuqtalarida bevosita chekka masofalarda, trassaning burilishlarida egilishining ichki tomoni boʻyicha va biriktiruvchi va toʻxtatgich masofalari oldida bikir mustahkamlash lozim.
3.61. Tik konstruksiyalar va devorlar boʻyicha oʻtkaziladigan kabellar har biri kabel konstruksiyasida mahkamlangan boʻlishi lozim.
3.62. Tayanch konstruksiyalari orasidagi masofalar ishchi chizmalariga muvofiq qabul qilinadi. Aluminiy qobiqli elektr va nazorat kabellarini oʻtkazganda 6000mm masofali tayanch konstruksiyalarida qulochning oʻrtasida qoldiq egilishini taʼminlash lozim. 250 — 300 mm estakadalar va galereyalarda oʻtkazilganda kamida 100 — 150 mm boshqa kabel inshootlarida. Ustiga zirxlanmagan kabellar oʻrnatiladigan konstruksiyalar kabellar qobiqlarini mexanik shikastlanish imkoniyatini bermaydigan qilib bajarilishi lozim. Qoʻrgʻoshin yoki aluminiy qobiqli zirxlanmagan kabellarni bikr mahkamlanishi joylarida konstruksiyalarda elastik materiallardan (masalan, taxtasimon rezina, taxtasimon polivinilxlorid) qistirmalar qoldirilgan boʻlishi lozim; plastmassa qobiq yoki plastmassa shlangi zirxlanmagan kabellar hamda zirxlangan kabellarni konstruksiyalarga qistirmalarsiz chetlarda (xomutlarda) mahkamlash ruxsat etiladi.
3.63. Xonalar ichkarisida yoki tashqarisida zirxlangan va zirxlanmagan kabellar mexanik shikastlanishlar (avtotransport yuklar va mexanizatsiyalar harakati malakasiz xodimlar uchun ochiq) imkoniyati boʻlgan joylarda xavfsiz balandlikga olib himoyalanishi lozim, biroq yer sathidan kamida 2 m balandlikda va yer tagidan 0,3 m chuqurlikda.
3.64. Oʻtkazish jarayonida zich berkitilishi buzilgan barcha kabellarning uchlari biriktirgich va chekka muftalar montaj qilinguncha vaqtincha zich berkitilishi lozim.
3.65. Kabellarning ishlab chiqarish xonalari va kabel inshootlarining devorlari, pardevorlari va orayopmalari oʻtishlari metall boʻlmagan quvurlar (bosimsiz asbestli, plastmassali va boshqa) qirqimlari, temir beton konstruksiyalarida qiyofa berilgan teshiklar yoni ochiq oʻrinlar orqali amalga oshirilishi lozim. Quvurlar qirqimlari va tik oʻrinlaridagi tirqishlar kabellar oʻtkazilgandan soʻng yonmaydigan material bilan devor yoki pardevorlarning butun qalinligi boʻyicha toʻldirilishi lozim, masalan sement va qum aralashmasi bilan hajmi boʻyicha 1:10, loy va qum bilan — 1:3, loy sement va qum bilan — 1,5:1:11, koʻpchigan perlit va qurilish gipsi bilan — 1:2 va hokazo. Devorlar orqali oʻtishlardagi tirqishlarni toʻydirmaslik ruxsat etiladi, agar bu devorlar yongʻinga qarshi toʻsiqlar boʻlmasa.
3.66. Kabel oʻtkazish oldidan xandaq trassada kabelning metall qoplamasi va qobigʻiga yemiruvchi taʼsir koʻrsatuvchi moddalarga ega joylarni( solongaklarni, ohak, suv shlak va qurilish axlatiga ega sochma grunt va axlat oʻramalariga 2 m dan yaqinroq joylashgan qisimlar va boshqalar) aniqlash uchun koʻrikdan oʻtkazish lozim. Bunday joylarni aylanib chiqishning imkoniyati boʻlmasa, kabel toza neytral gruntda tashqarisi va ichkarisidan bitumli tarkib va boshqalar bilan qoplangan bosimsiz asbestsement quvurlarda oʻtkazilishi lozim. Kabelni neytral grunt bilan qoʻllashda xandaq qoʻshimcha ravishda ikki tomon boʻyicha 0,5-0,6 m ga kengaytirilgan va 0,3-0,4 m ga chuqurlashtirilgan boʻlishi lozim.
3.67. Kabellarni binolar, kabel inshootlari va boshqa xonalarga kirishlari temirbetonli konstruksiyalarning qiyofa berilgan teshiklardagi bosimsiz asbest-sement bajarilishi lozim. Quvurlar chekkalari bino devorlardan xandaqqa, toʻshama boʻlgan taqdirda — uning liniyasida kamida 0,6 m tashqariga chiqib turishlari va xandaq tomonga nishabga ega boʻlishlari lozim.
3.68. Bir nechta kabellarni xandaqda oʻtkazganda kelgusida biriktirma va toʻxtatgich va muddatlarni montaj qilish uchun moʻljallanmagan kabellarning chekkalarini ulagich joylarida kamida 2 m surilishi bilan joylashtirish lozim. Bunda muddatining montaji va izolyatsiyasining namlikka tekshirilishi uchun hamda muvozanatlashtirgich yoyini oʻtkazish (Xar bir chekkasida kamida 350 mm kuchlanishi 10 kV gacha boʻlgan kabellar uchun va kamida 400 ma kuchlanishi 20 va 35 kV boʻlgan kabellar uchun) uchun zarur boʻlgan kabelning zaxirasi qoldirilishi lozim.
3.69. Tiqilinch sharoitlarda kabellarning katta oqimlarida muvozanatlantirgichlarni tik tekislikda kabel oʻtkazilishi satxidan pastroqda joylashtirish ruxsat etiladi. Bunda mufta kabellarning oʻtkazilishi sathida qoladi.
3.70. Xandaqda oʻtkazilgan kabel tuproqning birinchi qatlami bilan koʻmilgan mexanik himoyalash yoki ogohlantirgich tasma yotqizilgan boʻlishi lozim, shundan soʻng elektromontaj va qurilish tashkiloti vakillari buyurtmachi vakili bilan birgalikda trassani koʻrikdan oʻtkazib yashirin ishlar boʻyicha dalolatnoma tuzishlari lozim.
3.71. Xandaq birlashtirgich muftalar montaj qilinganda va liniya yuqori kuchlanish bilan simlanganda soʻng yakuniy koʻmilgan boʻlishi lozim.
3.72. Xandaqni muzlagan tuproq tarkibida tosh metall parchalari va boshqalarga ega boʻlgan grunt bilan koʻmish ruxsat etiladi.
3.73. Oʻzi yurar yoki tortish mahkamalarida harakatlantiriladigan pichoqli kabel oʻrnatgichda xandaqsiz oʻtkazish muhandislik inshootlaridan uzoqdagi kabel trassalarida kuchlanishi 10 kV qoʻrgʻoshin yoki aluminiy qobiqli 1-2 zarxlangan kabellar uchun ruxsat etiladi. Shahar elektr tarmoqlarida va sanoat korxonalarida xandaqsiz oʻtkazish faqat trassada yer osti kommunikatsiyalari, muhandis injinerlari bilan kesishuvlar, tabiiy toʻsiqlar va qattiq qoplamalar boʻlmagan tortish qismlarida ruxsat etiladi.
3.74. Kabel liniyasini qurilmalarsiz joylardan oʻtkazganda butun trassa boʻyicha beton ustunlardan yoki trassaning burilishlarida, biriktirish muftalari oʻrnatiladigan joylarda, yoʻllar bilan kesishuvlarning ikkala tomonida binolarga kirishlar oldida va toʻgʻri qismlarda har 100 m oraliqda joylashuvi maxsus taxtaga koʻrsatkichlari ajratish belgilari oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Haydaladigan yerlar ajratish belgilari 500m dan kam boʻlmagan oraliqlarda oʻrnatilishi lozim.
BLOKLI KANALIZATSIYA OʻTKAZISH
3.75. Blok kanalining umumiy uzunligi ruxsat etilgan taranglash zoʻriqishlari sharti boʻyicha qoʻrgʻoshin qobiqli va mis tolali zirxlanmagan kabellar uchun quyidagi miqdorlardan oshmasligi lozim:
Kabel kesimi mm2 3x50 3x70 3x95 va yuqoriroq
Chegaraviy uzunligi, m 145x115x108
Kesimi 95 mm2 va yuqori boʻlgan qoʻrgʻoshin yoki plastmassa qobiqdagi aluminiy tolali zirxlanmagan kabellar uchun kanalning uzunligi 150 m dan oshmasligi lozim.
3.76. Qoʻrgʻoshin qobiqli va mis yoki aluminiy tolali zirxlanmagan kabellarning tortish arqonini tolalar orqali mahkamlanganda chegaraviy ruxsat etilgan taranglash zoʻriqishlari, hamda blokli kanalizatsiya orqali 100 m kabelni tortib oʻtishning zaruri zoʻriqishlari 4-jadv. keltirilgan.
3.77. Plastmassali qobiqli zirxlanmagan kabellar uchun chegaraviy ruxsat etilgan taranglash zoʻriqishlarini 4-jadv. boʻyicha tolalari uchun tuzatish koeffitsiyentlari bilan qabul qilish lozim:
misli — 0,7
qattiq aluminiyli — 0,5
yumshoq — 0,25
KABEL INSHOOTLARI VA ISHLAB CHIQARISH XONALARIDAN OʻTKAZISH
3.78. Kabel inshootlari, kollektorlar va ishlab chiqarish xonalaridan oʻtkazishda kabellar yonuvchi materiallardan iborat tashqi himoyalovchi qoplamalarga ega boʻlmasligi lozim. Ishlab chiqarish korxonada bajarilgan yonmaydigan korroziyaga qarshi qoplamalardan iborat (masalan galvanik) kabellarning metall qobiqlari va zirhi montajdan soʻng boʻlmasligi lozim.
3.79. Turar-joy kvartallari kabel inshootlari va kollektordagi kabellarni, odatda, butun qurilish uzunliklarida imkoniyati boricha biriktirish muftalarini qoʻllamasdan oʻtkazish lozim. Ochiq estakadalardagi (kabel va texnologiyaga oid) konstruksiyalar boʻyicha yopiq oʻtkazilgan kabellar, p. 3.60 ga muvofiq joylarda mahkamlanishdan tashqari, shamol yuklari taʼsiridan koʻchishiga yoʻl qoʻymaslik uchun trassaning yotiq toʻgʻri qismlarida loyihada keltirilgan koʻrsatmalarga muvofiq mahkamlangan boʻlishi lozim.
3.80. Tashqi qoplamasiz aluminiy qobiqdagi kabellar, ularni suvoqlangan va beton devorlar, fermalar va ustunlarda oʻtkazganda qurilish konstruksiyalarining yuzasidan 25 mm uzoqlashgan boʻlishi lozim.
4-jadval | |||||
Qoʻrgʻoshin qoplamali zirxlanmagan kabel tolalari | Kabelning kesimi mm2 | Ruxsat etilgan taranglash zoʻriqishi kN | 100 m kabel uchun kerakli taranglash zoʻriqishi kN kuchlanishi, kV | ||
1 | 6 | 10 | |||
Misli | 3x50 | 6,4 | 1,7 | 2,3 | 2,7 |
3x70 | 8,9 | 2,2 | 2,8 | 3,2 | |
3x95 | 12,0 | 2,8 | 3,5 | 4,0 | |
3x120 | 15,3 | 3,4 | 4,2 | 4,6 | |
3x150 | 19,0 | 4,2 | 5,3 | 5,5 | |
3x185 | 23,5 | 5,1 | 5,7 | 6,3 | |
Aluminiyli | 3x95 | 7,45 | 1,8 | 2,4 | 2,9 |
3x120 | 9,4 | 2,1 | 2,9 | 3,3 | |
3x150 | 11,8 | 2,6 | 3,6 | 3,8 | |
3x185 | 14,5 | 3,1 | 3,7 | 4,3 | |
POʻLAT SIMARQONDA OʻTKAZISH
3.81. Sim arqonning diametri va markasi hamda simarqonning anerli va oraliq maxkamlagichlari orasidagi masofa ishchi chizmalarida aniqlanadi. 6 mm arqonlar osilgandan soʻng simarqonning solqinlik nayzasi quloch uzunligining 1/40 — 1/60 chegarasida boʻlishi lozim. Simarqonlar ilganlari orasidagi masofalar 800 — 1000 mm dan oshmasligi lozim.
3.82. Zulfinli chekka konstruksiyalar binoning ustunlari yoki devorlariga mahkamlangan boʻlishi lozim. Ularning toʻsinlar va fermalarga mahkamlash ruxsat etilmaydi.
3.83. Kabellarni simarqonda xonadonlar tashqarisida oʻtkazilganda galvanik qoplamasi boʻlishidan qatʼiy nazar poʻlat simarqon yoki boshqa metall qismlar moy bilan (masalan, solidol bilan) qoplangan boʻlishi lozim. Xonadonlar ichkarisida galvanik qoplamaga ega boʻlgan poʻlat simarqon faqat atrof muhitning agressiv taʼsiri ostida korroziyaga uchrashi mumkin boʻlgan xollarda moy bilan qoplanishi lozim.
PAST TEMPERATURALARDA OʻTKAZISH
3.84. Kabellarni yilining sovuq kunlarida oldindan isitmasdan oʻtkazish faqat havoning harorati ishlarni boshlash oldidan 24 soat vaqt ichida hech boʻlmasa vaqtinchalik quyidagilardan pasaymasa ruxsat etiladi.
0 °S — zirxlangan va zirxlanmagan qogʻozli izolyatsiyali (qovushqoq, oqmaydigan va kam shimdirilgan) qoʻrgʻoshin va aluminiy qobiqdagi elektr kabellari uchun;
minus 5 °S — moy bilan toʻldirilgan past va yuqori bosimli kabellar uchun;
minus 7 °S — kuchlanishi 35 kV gacha plastmassa yoki rezina izolyatsiyasi va himoyalovchi qatlamida tolasimon materiallarga ega qobiqli hamda poʻlat tasmalar yoki simlardan iborat zirhli nazorat va elektr kabellari uchun;
minus 15 °S — kuchlanishi 10kV gacha polivinilxlorid yoki rezina izolyatsiyali va himoyalovchi qatlamida tolasimon materiallarsiz qobiqli, hamda shakli berilgan poʻlat ruxlangan tasmali zirhli nazorat va elektr kabellari uchun;
minus 20 °S — polietilen izolyatsiyali va himoyalovchi qatlamida tolasimon materiallarsiz, hamda qoʻrgʻoshin kabellarida rezina izolyatsiyasi zirxlangan nazorat va elektr kabellari uchun;
3.85. 2-3 soat davomida qisqa vaqtli haroratning pasayishi (kechqurunning sovuq tushishi) vaqtning dastlabki davri ichida harorat musbat boʻlgani eʼtiborga olinishi lozim.
3.86. Havoning harorati p. 3.8 da koʻrsatilganidan past boʻlganda kabellar quyidagi muddatlarda oldinda qizdirilishi lozim:
1 soatdan koʻp emas.... 0 dan minus 10 °S gacha
40 min. koʻp emas....... minus 10 °S dan minus 20 °S gacha
30 minut. koʻp emas.... minus 20 °S va undan past
3.87. Polivinilxloridli shlangdagi aluminiy qobiqli zirxlanmagan kabellarni, garchi oldindan qizdirilgan boʻlsa ham, atrofdagi havoning harorati minus 200 °S dan past boʻlmaganida oʻtkazish ruxsat etiladi.
3.88. Atrofdagi havoning harorati minus 40 °S dan past boʻlmaganda barcha markadagi kabellarning oʻtkazilishi ruxsat etiladi.
3.89. Qizdirilgan kabel oʻtkazilishida ruxsat etilganidan kichik radius boʻyicha egilmasligi lozim. Uni xandaqda ilon izi boʻyicha p. 3.59 ga muvofiq uzunligi boʻyicha zaxira bilan oʻtkazish lozim. Kabel oʻtkazilgandan soʻng zudlik bilan yumshatilgan gruntning birlamchi qatlami bilan koʻmilishi lozim. Xandaqni grunt bilan koʻmish va toʻkilmani zichlashni kabel sovigandan soʻng bajarish lozim.
KUCHLANISHI 35KV GACHA KABELLAR MUFTALARINI MONTAJ QILISH
3.90. Kuchlanishi 35kV gacha elektr kabellari va nazorat kabellarining muftalarini montaj qilish belgilangan tartibda tasdiqlangan idoraviy texnologiyaga oid yoʻriqnomalarga muvofiq bajarilishi lozim.
3.91. Elektr kabellari va nazorat kabellari uchun muftalar va chekka toʻldirmalarning turi, 35 kV kuchlanishdagi qogʻoz va plastmassa izolyatsiyani hamda kabellar tolalarini ulash va tugallash uslublari loyihada koʻrsatilgan boʻlishi lozim.
3.92. Muftaning qobigʻi va yerda oʻtkazilgan eng yaqin kabel oʻrtasidagi oraliq masofa kamida 250 mm boʻlishi lozim. Tik qiya trassalarda yotiq liniyaga nisbatan 200 dan yuqori) biriktirish muftalarini oʻrnatish odatda kerak emas. Ushbu qismlarda biriktirish muftalarini oʻrnatish zarur boʻlganda, oʻlar yotiq maydonlarda joylashishi lozim. Muftalarni shikastlashishi xollarida ularni qayta montaj qilish imkoniyatini taʼminlashi uchun muftaning ikkala tomoni boʻyicha muvozanatlashtirgich koʻrinishidagi kabelning zaxirasi qoldirilishi lozim.
3.93. Kabel inshootlarida kabellarni, odatda ularda biriktirish muftalarini bajarmasdan oʻtkazish lozim. Ularning har biri ayrim tayanch konstruksiyasida oʻtkazilishi va yongʻin tarqalishini cheklash uchun moʻljallangan yongʻinga qarshi himoyalovchi qobiqqa (tasdiqlangan meʼyoriy-texnikaviy xususiyatlarga muvofiq tayyorlangan) kiritilishi lozim. Bundan tashqari biriktirish muftasi yuqori va pastiki kabellardan yonmaydigan himoyalovchi yongʻinbardoshlik darajasi kamida 0,25 s boʻlgan pardevorlar bilan ajratilishi lozim.
3.94. Bloklarda oʻtkaziladigan kabellarning biriktirish muftalari quduqlarda joylashtirilgan boʻlishi lozim.
3.95. Yarim oʻtish tuneliga yoki oʻtishsiz kanallarga aylanadigan oʻtish tunelidan tuzilgan trassada biriktirish muftalari oʻtish tunelida joylashtirilishi lozim.
KUCHLANISHI 110 — 120 KV KABEL LINIYALARINI MONTAJ QILISHNING XUSUSIYATLARI
3.96. 110 — 220 kV kuchlanishga moʻljallangan moyga toʻyingan kabeli va plastmassa (vulkanizatsiyalangan polietilen) izolyatsiyali kuchlanishi 110kV kabelli kabel liniyalarining ishchi chizmalari va ularni montaj qilish uchun PPR kabeli ishlab chiqaruvchi korxona bilan kelishilgan boʻlishi lozim.
3.97. Kabelni oʻtkazishda kabelning va atrofdagi havoning harorati quyidagilardan past boʻlishi lozim:
minus 5 °S — joyga toʻldirilgan kabel uchun va minus 10 °S — plastmassa izolyatsiyali kabel uchun. Pastroq haroratlarda oʻtkazish ruxsat etilishi faqat PPr ga muvofiq ruxsat etiladi.
3.98. Dumaloq sim zirhli kabellarni mexanizatsiyalashgan oʻtkazishda ularni simlari orqali zirhning simlari oʻrtasida yukni bir meʼyorda taqsimlanishini taʼminlovchi maxsus tutqich yordamida ularni simlari orqali tortish lozim. Bunda qoʻrgʻoshin qobigʻi deformatsiyasiga yoʻl qoʻymaslik uchun taranglashning umumiy zoʻriqishlari 25 kN dan oshmasligi lozim. Zirxlangan kabellarni kabelning yuqori chekkasi barabanida montaj qilingan tortqi yordamida faqat tolalari orqali tortish ruxsat etiladi. Bunda taranglashning eng katta ruxsat etilgan zoʻriqishi quyidagi hisobda aniqlanadi: 50 Mpa (N/mm2)-misli toklar uchun, 40 Mpa (N/mm2) — qattiq aluminiyli tolalar uchun va 20 Mpa (N/mm2) — yumshoq aluminiyli toklar uchun.
3.99. Tortish chizigʻi qayd etuvchi qurilma va taranglanishning eng katta ruxsat etilgan miqdoridan ortib ketishida avtomat tarzda ishdan toʻxtatuvchi qurilma bilan taʼminlanishi lozim. Qayd etuvchi qurilma oʻzi yozar asbob bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Ishonchli telefon yoki UKV aloqasi kabelli baraban chigir trassaning burilishlari, oʻtishlari va boshqa kommunikatsiyalar bilan kesishuvlar joylashgan joylar oʻrtasida oʻtkazish muddatiga oʻrnatilgan boʻlishi lozim.
3.100. Oraliq qulochi 0,8 — 1 m ga teng kabelli konstruksiyalarda oʻtkazilgan kabellar barcha tayanchlarda qalinligi 2 mm ikki qatlamli rezina qistirilgan aluminiy chegaralarda mahkamlangan boʻlishi lozim, agar ishchi hujjatlarida boshqa koʻrsatmalar boʻlishi.
KABEL LINIYALARINI TAMGʻALASH
3.101. Har bir kabel liniyasi tamqalangan va oʻzining raqami yoki nomiga ega boʻlishi lozim.
3.102. Ochiq oʻtkazilgan kabellar va kabelli muftalarda oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Kabel inshootlarida oʻtkazilgan kabellarda burchaklar kamida har 50 — 70m oraliqda, hamda trassaning yoʻnalishi oʻzgargan joylarda qavatlararo orayopmalar devorlar va pardevorlar oraliq oʻtishlarning ikkala tomonida, xandaqlar va kabel inshootlariga kabellarning kirishi (chiqqan) joylarda oʻrnatilgan boʻlishi lozim. Quvurlar yoki bloklarda yashirin oʻtkazilgan kabellarda birkalarni oxirgi punktlarida chekka muftalar oldida blokli kanalizatsiyaning quduqlari va kameralarida, hamda har bir birlashtirilgan mufta oldida oʻrnatish lozim.
3.103. Birikmalarni: quruq xonalarda — plastmassadan, poʻlat yoki aluminiydan; nam xonalarda, binolardan tashqari va yerda — plastmassadan bajarish lozim Yer osti kabellari va kimyoviy aktiv muhitli xonalarda oʻtkaziladigan kabellar uchun birikmalarda belgilarni shtamplash, kranli yoki kuydirilish bilan bajarilishi lozim. Boshqa sharoitlarda oʻtkazilgan kabellar uchun belgilarni yuvilib ketmaydigan boʻyoqda tasvirlash ruxsat etiladi.
3.104. Birikmalarda kabellarda kapron ipida yoki diametri 1-2 mm boʻlgan ruxlangan poʻlat simda yoki tugmali plastmassa tasmada mahkamlangan boʻlishi lozim. Kabelning birkani sim bilan mahkamlash joyi va simning oʻzi binodan tashqarida va yerdagi nam xonalarda namning taʼsiridan himoyalash uchun bitum bilan qoplangan boʻlishi lozim.
35KV GACHA KUCHLANISHLI TOK SIMLARI 1 KV GACHA KUCHLANISHLI
TOK SIMLARI IPLI SIMLAR
3.105. Kompensatorli seksiyalarda va bosh shinali simlarning egiluvchan seksiyalari ishini simlar seksiyasi egiluvchan qismining ikkala tomoni boʻyicha simlarni oʻrnatiluvchi ikkita tayanch konstruksiyalarida mahkamlanishi lozim.
Shinali simlarni yotiq qismlarda tayanch konstruksiyalariga mahkamlanishi haroratni oʻlchashlarida shinali simli koʻchishiga imkoniyat beruvchi konstruksiyalarda bajarilishi lozim. Tik qismlarda oʻtkazilgan shinali simlar konstruksiyalarda boltlar bilan bikr mahkamlanishi lozim. Qopqoqlarni (qoplama detallarni) qulay egilishi uchun, hamda shinali simlar sovushini taʼminlash uchun shinali simli devorlar yoki biqinning boshqa qurilish konstruksiyalaridan 50 mm tirqish bilan oʻrnatish lozim. Simli quvurlar yoki metall shlanglar tarmoqlanishi seksiyalariga shinali simlar qobiqlarida osilgan teshiklar orqali kiritilishi lozim. Quvurlarni vulkanizatsiyalar bilan tugallanishi lozim.
3.106. Shinali simlar bosh yoʻllari seksiyalarining ajratilmaydigan ulanishi payvandlash bilan bajarilgan taqvimlanish va tarmoqlanish shinali simlarining ulanishi ajratiladigan (boltli) boʻlishi lozim.
Trolleyli shinali simlar seksiyalarni ulash maxsus biriktirish detallari yordamida bajarilishi lozim. Tok oluvchi aravacha montaj qilingan trolleyli shinali simlar qutisining tirqishi boʻylab yoʻnaltiruvchilar boʻyicha erkin koʻchishi lozim.
6 — 35 KV KUCHLANISHLI OCHIQ TOK SIMLARI
3.107. Mazkur qoidalarga kuchlanishli 6 — 35 kV boʻlgan bikr va egiluvchan tok simlarini montaj qilishda rioya qilishi lozim.
3.108. Odatda tok simlarini montaj qilish boʻyicha barcha ishlar tayyorlovchi — yigʻish maydonlari, ustaxonalar yoki zavodlarda bloklarning tugunlari va seksiyalarini oldindan tayyorlash bilan bajarilishi lozim.
3.109. Shinalarning barcha ulanishlari va tarmoqlanishlari pp. 3.8, 3.13, 3.14 talablariga muvofiq bajariladi.
3.110. Boltli yoki sharnirli birikmalar joylarida oʻz-oʻzidan boʻshashib ketishga (shplintlar, stoporli kontrogaykalar, tarelkasimon yoki prujinali shaybalar) qarshi choralar taʼminlanishi lozim.
3.111. Ochiq tok simlarini tayanchlarini montaj qilishi pp. 3.127-3.144 ga muvofiq bajariladi.
3.112. Egiluvchan tok simning osilib turishini rostlashda uning barcha boʻlaklarining bir meʼyorda taranglashishini taʼminlash lozim.
3.113. Egiluvchan tok simlarini ulash simlar yoymasi qulochining oʻrtasida ularni taranglashdan oldin bajarish lozim.
HAVO ELEKTR UZATISH LINIYALARI
PROSEKALARNI QIRQISH
3.114. HL trassasi boʻyicha prosekalar qirqilgan daraxtlar va butalardan tozalangan boʻlishi lozim. Ishbop yogʻoch va oʻtinlar proseladan tashqarida gʻaram taxlamlarga taxlangan boʻlishi lozim.
Simlardan yashil ekinlargacha va tarassa oʻqidan yonuvchi materiallar gʻaram taxlamlarigacha boʻlgan masofalar loyihada koʻrsatilgan boʻlishi lozim. Butalarni boʻsh tuproqlar, tik yonbagʻirlar va toshqin vaqtida suv bosadigan joylarda kesish ruxsat etilmaydi.
3.115. Shoxlar va boshqa daraxt kesish qoldiqlarini yondirishni buning uchun ruxsat berilgan vaqt davrida bajarish lozim
3.116. HL trassasida gʻaram taxlamlarda qoldirilgan yogʻoch-taxta yongʻindan xavfli davrda, hamda ushbu davrga qoldirilgan daraxt kesish qoldiqlarini “uyumlari” eni 1 m butunlay oʻt-oʻsimliklar oʻrmon toʻshamasi va boshqa yonuv materiallardan tuproqning mineral qatlamigacha tozalanishi lozim boʻlgan mineralizatsiyalangandan tasma bilan oʻralgan boʻlishi lozim.
TAYANCH OSTI KOTLOVANLAR VA POYDEVORLARINI QURISH
3.117. Poydevorlar osti kotlovonlarini qurilishi SNiP III-8-76 va SNiP 3.02.01-83 da keltirilgan ishlarni bajarilish qoidalariga asosan bajarish lozim.
3.118. Tayanch ustunlari ostiga kotlovanlarni, odatda burgʻalash mashinalarida qazish lozim. Kotlovan qazig loyiha belgisiga bajarish lozim.
3.119. Qoya va muzlagan gruntlarda kotlovanlarni qazishni Oʻzbekiston Respublikasining Oʻztogʻtexnazoratida tasdiqlangan portlatish ishlarini bajarishda xavfsizlikning yagona qoidalariga muvofiq “sochilma” va “yumshatish” portlatishlarida bajarilishi ruxsat etiladi. Bunda kotlovanlarni loyiha belgisigacha 100 — 200mm ga yetkazmaslik va keyinchalik oʻyma bolqalar bilan yetkazish bajarilishi lozim.
3.120. Kotlovanlarni poydevorlarini oʻrnatishdan oldin suvini tortib olib quritish lozim.
3.121. Qishki vaqtlarda kotlovanlarqazishni hamda ularda poydevorlar oʻrnatishni kotlovan tubining muzlashiga imkoniyat bermaydigan qisqa muddatlar ichida bajarish lozim.
3.122. Sizot suvlari satxidan yuqorida joylashgan va yaqin atrofda yer osti inshootlari boʻlmagan qoyamas gruntlarda kotlovan va xandaqlarni tik devorlarini mahkamlashdan quyidagi chuqurlikka qazish ruxsat etiladi, m:
qumli va yirik-siniqli gruntlarda — 1
loy qumlarda — 1,25
qumli loy va giltuproqlarda, juda qattiqlaridan tashqari — 1,5
juda qattiq qumli loy va giltuproqlarda — 2
3.123. Yigʻma temir-beton poy-devorlar va qoziqlar SNiP II-17-77, SniP II-21-75, SNiP II-28-73 va bir shkalli konstruksiyalar loyihasi talablariga javob berishi lozim. Yigʻma temirbeton poydevorlarini montaj qilish va qoziqlarni qoqoshda SNiP 3.02.01-83 va SNiP III-16-80 da keltirilgan ishlarni bajarish qoidalariga asoslanish lozim.
Yaxlit temirbeton poydevorlarini qurishda SNiP III-15-76. 3.124 ga asoslanish lozim. Ustunlarning poydevor taxtalari bilan payvandlangan va boltli choklarni korroziyadan oldin choklarning detallarini zanglardan tozalanishi lozim. Betoni himoya qatlamining qalinligi 30 mm dan kam boʻlgan temirbeton poydevorlar, hamda agressiv gruntlarda oʻrnatiladigan poydevorlar namdan himoyalangan boʻlishi lozim. Agressiv muhitni gruntlar loyihada koʻrsatilgan boʻlishi lozim.
3.124. Kotlovanni qayta koʻmish bevosita poydevorlarni oʻrnatish va toʻgʻirlashdan soʻng bajarish lozim. Grunt qavatma-qavat shibbalash yoʻli bilan sinchkovlik bilan zichlangan boʻlishi lozim. Poydevorlarni qurishda foydalaniladigan andazalarni kotlovan namida yarmigacha koʻmilgandan soʻng olish lozim. Poydevorlarni oʻrnatilishdan himoyalashda qiyalikning tikkaligi gruntning turiga bogʻliq ravishda 1:15 dan (qiyalik balandligining asosiga nisbatan) katta boʻlmasligi lozim. Qayta koʻmishning gruntni muzlab qolishdan saqlash lozim.
3.125. Yigʻma temirbeton poydevorlarini montaj qilishdagi 5-jadv. berilgan.
5-jadval | ||
Chetga chiqishlar | Tayanchlar uchun qurilmalar | |
Erkin turuvchi | Tortqich | |
Kotlovanlar uchun satxlarning | 10 mm | 10 mm |
Tarxdagi poydevorlar oʻqlarining orasidagi masofa | ± 20 mm | ± 50 mm |
Poydevorlar yuqorisining belgilari1 | 20 mm | 20 mm |
Poydevorlar ustuni boʻylama oʻqining egilish burchagi | 0° 30` | ±1° 30` |
V-simon zulfinli bolt oʻqining egilish burchagi | - | ±1° 30oʻ |
Poydevor markazining tarxda koʻchishi | - | 50 mm |
1 Belgilardan farq tayanchni montaj qilishda poʻlat qistirmalar yordamida moslashtirish lozim.
TAYANCHLARNI YIgʻISH VA OʻRNATISH
3.127. Tayanchlarni yigʻish va oʻrnatish uchun maydonning oʻlchamlari texnologiyaga oid xarita yoki PPR da koʻrsatilgan tayanchni yigʻish sxemasiga muvofiq qabul qilinishi lozim.
3.128. HL tayanchlarining poʻlat konstruksiyalarini tayyorlash, montaj qilish va qabul qilishda SNiP III18-75 talablariga asoslanishi lozim.
3.129. Tayanchlar uchun simarqonli tortqilar korroziyaga qarshi qoplamaga olib ketishdan oldin tayyorlanishi va tayanchlar bilan bir toʻplamda lineykalarga yetkazilishi lozim.
3.130. Tayanchlar qurilishi tugallanmagan va toʻlaligicha grunt bilan koʻmilgan poydevorlarga oʻrnatish man qilinadi.
3.131. Tayanchlarni sharnir yordamida burish usulida oʻrnatishdan oldin poydevorlarni siljish zoʻriqishlaridan himoyalanishi koʻzda tutilishi lozim Koʻtarishga qarama-qarshi yoʻnalishda toʻxtatgich qurilmasini qoʻllash lozim.
3.132. Tayanchlarni mahkamlovchi gruntlar oxirigacha buralgan va oʻz-oʻzidan boʻshashib ketishidan bolt rezbasini kamida 3 mm chuqurlikka zulfinlash bilan mahkamlangan boʻlishi lozim. Burchak, oʻtish chekka va maxsus tayanchlar poydevorlarining boltlarida har bir bolt uchun ikkitadan gayka, oraliq tayanchlarnikida — bittadan gayka oʻrnatish lozim.
Tayanchni poydevorlarga mahkamlashda tayanchning tovoni va poydevorning yuqorigi tekisligi orasida umumiy qalinligi 40 mm gacha toʻrttadan koʻp boʻlmagan qistirmalar oʻrnatish ruxsat etiladi. Qistirmalarning tarxdagi geometrik oʻlchamlari tayanchning tovoni oʻlchamlaridan kam boʻlmasligi lozim. Qistirmalar va tayanchning tovoniga payvandlab ulangan boʻlishi lozim.
3.133. Temirbeton konstruksiyalarni yigʻayotganda, ishlarni bajarishning SNiP III-16-80 da bayon qilingan qoidalariga rioya qilish lozim.
3.134. Piketga yuborilgan temirbeton konstruksiyalarni oʻrnatish oldidan 2.7 bandda koʻrsatilganlarga mos tarzda tayanchlar sirtida darzlarning, boʻrtmalarning va oʻyiqlarning hamda boshqa nuqsonlarning bor-yoʻqligini yana bir bor tekshirish lozim.
Zavod gidroizolyatsiyasining qisman shikastlanishi holida shikastlangan joylarini erigan 14-tamgʻali qatronning ikkita qatlami bilan boʻyash orqali qoplama tiklanishi lozim.
3.135. Qazilgan yoki ochiq xandaqlarga oʻrnatiluvchi tayanchlarning gruntga mahkamlanish ishonchliligi tayanchlarning loyihada koʻzda tutilgan koʻmish chuqurligi, tirgovuchlar, zulfin taxtalar bilan hamda xandaqqa qayta toʻkiluvchi gruntning diqqat bilan qatlamlar zichlanishi bilan belgilanadi.
3.136. Yogʻoch tayanchlar va ularning simlari SNiP II-25-80 ning hamda andozaviy konstruksiya loyihasi talablariga javob berishi lozim.
VL tur yogʻoch tayanchlarni tayyorlash va yigʻishda ishni bajarishning SNiP III-19-76 da bayon qilingan qoidalariga rioya qilish lozim.
3.137 Yogʻoch tayanchlarining qismlarini tayyorlashda GOST-9463-72* boʻyicha qaragʻay jinsli, zavod usulida antiseptiklar shimdirilgan oʻrmon materiallaridan foydalanish lozim.
Tayanch qismlariga shimdirish sifati GOST 20022.0-82, GOST 20022.2-80, GOST 20022.5-75*, GOST 20022.7-82, GOST 20022.11-89* lar bilan belgilanuvchi meʼyorlarga mos boʻlishi lozim.
3.138. Yogʻoch tayanchlarni yigʻishda barcha qismlar bir-birlariga zichlanishlari lozim. Kesilgan va chok oʻrinlaridagi oraliqlar 4 mm dan oshmasligi lozim. Ulanish joylarida yogʻochning koʻzlari va yoriqlari boʻlmasligi lozim. Kesiklar, yoʻnishlar va sinishlarni toʻsin diametrining 20% dan ortiq boʻlmagan chuqurligigacha bajarilishi lozim. Kesish va yoʻnishlarning toʻgʻriligi andoza yordamida tekshirilishi lozim. Ishchi sirtlarning ulanmalaridan oʻtuvchi tirqishlar boʻlmasligi lozim. Ishchi sirtlar orasidagi boshqa boʻshliqlarni va tirqishlarni ponalar bilan toʻldirilishiga ruxsat berilmaydi.
Yigʻilgan yogʻoch tayanch barcha qismlarining loyihaviy oʻlchamlardan chetlashishi: diametr boʻyicha minus 1 plyus 2 sm, uzunlik boʻyicha — 1 m ga 1 sm chegaralarida boʻlishga ruxsat beriladi. Arralangan oʻrmon materiallaridan traverslar tayyorlashda minusli qoʻyilmalar taqiqlanadi.
3.139. Tayanchlarning yogʻoch unsurlardagi teshiklar burgʻulangan boʻlishi lozim. Ilgak uchun tayanchda burgʻulangan teshikning diametri ilgak uchi qismining ichki diametriga teng, chuqurligi esa, kesilgan qismining 0,75 qismiga teng chuqurlikka ega boʻlishi lozim Ilgak tayanch jismga oʻzining butun burgʻulangan qismiga hamda plyus 10 — 15 mm kiritilishi lozim.
Qoziq uchun tayyorlangan teshikning diametri qoziq uchining tashqi diametriga teng boʻlishi lozim.
3.140 Qoziqning tayanchning yogʻoch ustuni bilan birlashtiruvchi qisqichlar diametri 4 mm li qoplangan yumshoq poʻlat simdan tayyorlanishi lozim. Qisqich sifatida sirti asfalt loki bilan qoplanishi shartida diametri 5-6 mm li ruhlanmagan simdan foydalanishga ham ruxsat beriladi. Qisqich oʻramlarning sonini tayanch loyihasiga mos tarzda qabul qilinadi. Bitta oʻram uzilgan holdayoq, butun qisqich yangisi bilan almashtirilishi lozim. Qisqich simining uchiga yogʻochga 20 — 25 mm chuqurlikka kiritib qoʻyish lozim. Sim qisqichlar oʻrniga maxsus tortma (boltlar vositasida) xomutlardan foydalanish ham mumkin. Har bir qisqich (xomut) tayanchning koʻpi bilan ikkita qismini oʻz ichiga olishi lozim.
3.141. Yogʻoch qoziqlar toʻgʻri, toʻgʻri qatlamli, chiriksiz, tirqishsiz va boshqa nuqsonlarsiz va shikastsiz boʻlishi lozim. Qoziqni botirish jarayonida qoziqni berilgan yoʻnalishdan ogʻishiga yoʻl bermaslik uchun yogʻoch qoziqning yuqorigi uchi uning oʻqiga tik kesilishi lozim.
3.142. Birday tiklikda oʻrnatiluvchi yogʻoch va temir beton tayanchlarni yigʻishdagi qoʻyimlar 6-jadvalda keltirilgan.
|
| 6 jadval |
Chetlanishlar | Tayanchlar uchun qoʻyilmalar | |
yogʻochdan | temir-betondan | |
Tayanchning tik oʻqdan chiziqning boʻylama va koʻndalang oʻqidan (tayanch ustuni yuqorigi uchining uning balandligiga nisbati) | tayanch balandligining 1/100 | tayanch balandligining 1/50 |
Tayanchlar oraligʻi quyidagicha boʻlganda chiziq yoyilmasidan tayanchning chetlashishi, m: | ||
200 gacha | 100 mm | 100 mm |
200 dan ortiq | 200 mm | 200 mm |
Ufqiy oʻqdan traverslar | travers uzunligining 1/50 | travers uzunligining 1/100 |
Oʻqqa va VL ga tik chiziqqa nisbatan traverslar (Burchakli tayanch uchun VL ning buralish burchagi bisektrissasiga nisbatan | travers uzunligining 1/50 | travers uzunligining 1/100 |
3.143. Temirbeton ravak tayanchlarni yigʻuvdagi qoʻyimlar 7-jadvalda keltirilgan.
7-jadval | |
Chetlanishlar | Quyimlar |
Tayanchning tik oʻqdan (tayanch ustuni yuqorigi uchi chetlashishining uning balandligiga nisbati) | tayanch balandligining 1/100 |
Tayanch ustunlari orasidagi masofa | ±100 mm |
Tayanchning yoyilmadan chiqishi 2 | 200 mm |
Travers belgilarining ularning tayanch ustunlariga mahkamlanish joylarida | 80 mm |
Traverslarning tayanch ustunlariga mahkamlashga xizmat qiluvchi boltlar oʻqlari bilan traverslarni (choklarni) qoʻshilish joylari orasidagi belgilarning | 50 mm |
Tayanch ustunlarining yoʻl oʻqidan | ±50 mm |
Travers uzunligi quyidagicha boʻlganda yoʻlning ufqiy oʻqdan, m | |
15 gacha | tayanch uzunligining 1/150 |
15 dan ortiq | tayanch uzunligining 1/250 |
3.144. Tayanchlarning poʻlat konstruksiyalari oʻlchamlarida qoʻyimlar 8-jadvalda berilgan.
8-jadval | |
Chetlashishlar | Quyimlar |
Tayanchning chiziq boʻylama va koʻndalang oʻqi boʻyicha tik oʻqdan | tayanchning balandligining 1/200 |
Yoʻl oʻqiga chiziqdan traversning | 100 mm |
Travers uzunligi quyidagicha boʻlganda | |
Traversning ufqiy oʻqdan (chiziqdan), m | |
15 gacha | travers uzunligining 1/150 |
15 dan ortiq | 1/250 |
Oraliq uzunligi quyidagicha boʻlganda tayanchning chiziq yoyilmasidan, m | |
200 gacha | 100 mm |
200 dan 300 gacha | 200 mm |
300 dan ortiq | 300 mm |
Traversning egilish (egrilik) yoyi | travers uzunligining 1/300 |
Ustunlar va tirgaklarning egilish (egrilik) yoyi | uzunlikning 1/750; lekin 20 mm dan ortiq emas |
Taxta chegaralarida belbogʻ burchaklar va panjara unsurlarini (har qanday tekislikda) | uzunligining 1/750 |
IZOLYATORLARNI VA CHIZIGʻIY
ARMATURALARNI YIGʻISH
3.145. Izolyatolar trassada yigʻish oldidan qarab chiqilishi va saralanishi lozim.
1000 V kuchlanishga moʻljallangan VL sopol izolyatorlarning qarshiligi yigʻilish oldidan megometr vositasida 2500 V kuchlanishga yetkazilishi lozim: bu holda har bir osma izolyatorning yoki har bir koʻp shtirli izolyator elementining izolyatsiyasi qarshiligi kamida 300 MOm.
Izolyatorlarning poʻlat asboblar bilan tozalashga yoʻl qoʻyilmaydi. Shisha izolyatorlarning elektrik sinovlari oʻtkazilmaydi.
3.146. Shtirli izolyatorda VL larda traverslarni kronshteynlarni va izolyatorlarni odatda tayanchni koʻtarishdan oldin oʻrnatiladi.
Ilgak va shtirlar tayanch ustuni yoki traversida mustahkam oʻrnatilishi lozim: ularning shtir qismi aniq tik boʻlishi lozim. Ilgak va shtirlarni zangdan saqlash uchun asfalt loki bilan qoplanishi lozim.
Shtirli izolyatorlar ilgak yoki shtirlarga polietilen qalpoqlar vositasida aniq tik burab qoʻyilishlari lozim.
Shtirli izolyatorlarni ilgak yoki shtirlarga mahkamlashni tamgʻasi M400 yoki M500 dan past boʻlmagan 40% portlandsementdan hamda 60% yaxshilab yuvilgan daryo qumidan tashkil topgan eritmadan foydalangan holda bajarishga ham ruxsat beriladi. Eritmaning qotishini tezlashtiruvchilardan foydalanishga ruxsat berilmaydi.
Oʻzaklash paytida shtirning yoki ilgakning usti qatronning yupqa qatlami bilan qoplanishi lozim.
Apparatlarga va tayanchlar shleflarga tushuvlarni mahkamlashga shtirli izolyatorlarning tikka nisbatan 450 qiyalikda oʻrnatishga ruxsat beriladi.
Osma izolyatorli VL larda izolyatsiyalovchi osmalarning tutashtiruvchi armatura qismlari tiqinlanishi, izolyatsiyalovchi osmaning har bir unsuri uyasida esa, qulflar quyilishi lozim. Izolyatorlardagi barcha qulflar aniq bir chiziqda joylashishlari lozim. Tutib turuvchi izolyatsiyalovchi osmalar izolyatorlardagi qulflarni kirish uchlarini tayanch ustunlari tomoniga qaratib, tortuvchi izolyatorlarda va izolyatsiyalovchi osmalar armaturalarida — kirish uchlarini pastga qaratib joylashtirish lozim. Tik va qiya barmoqlarni kallaklarini yuqoriga qaratib, gayka yoki shplintlarini pastga qaratib joylashtirish lozim.
SIMLARNI VA YASHINDAN HIMOYA SIMARQONLARNI MONTAJ QILISH
3.147. Aluminiy, poʻlat aluminiy simlar hamda aluminiy qotishmasidan tayyorlanuvchi simlar, ularni tutib va tortib turuvchi (boltli, ponali) poʻlat qisqichlarga montaj qilinayotganda, aluminiy qistirmalar bilan, mis simlar — mis qistirmalar bilan himoya qilinishlari lozim. Shtirli izolyatorlarda simlarni mahkamlashni sim dastalar tarzida, maxsus qisqich yoki xomut yordamida bajariladi, bu holda simni shtirli izolyatorning boʻyniga oʻrnatiladi. Sim bogʻlamni oʻtkazgich metallidan tayyorlangan simlardan yasaladi. Bogʻlamni tayyorlayotganda bogʻlam simi bilan oʻtkazgichni bukishga yoʻl qoʻyilmaydi.
VL dan 1000 V gacha kuchlanishli tarmoqlanish simlari zulfinli bogʻlanishga ega boʻlishlari lozim.
3.148. 1000 V dan yuqori kuchlanishli VL ning har bir oraligʻida har bir sim yoki simarqonga bittadan ortiq ulanish boʻlmasligi lozim.
Oraliqdagi simlarning (simarqonlarning) ulanishi 3.13-3.14 bandlar talablariga mos boʻlishi lozim.
3.149. Ulagich, taranglagich va taʼmirlash qisqichlarini zichlashni, belgilangan tartibda tasdiqlangan mahkamaviy texnologik xaritalar talablariga mos tarzda bajarish va nazorat qilish lozim.
Zichlanuvchi qisqichlar, shuningdek qisqichlarni zichlashda ishlatiluvchi matritsalar montaj qilinuvchi simlar da simarqonlar tamgʻalariga mos boʻlishlari lozim. Meʼyoriy diametr 0,2 mm dan ortiq boʻlmasligi qisqichning diametri esa, zichlashdan soʻng, matritsa diametridan koʻpi bilan 0,3 mm ga farq qilishi lozim. Zichlanishdan soʻng qisqich diametri ruxsat etilgan kattalikdan ortiq boʻlsa, u holda qisqichni yangi matritsalar vositasida ikkinchi bor zichlanadi. Lozim boʻlgan diametrga erishishning iloji boʻlmaganda, shuningdek, darzlar mavjud boʻlganda qisqichni kesib olinib oʻrniga yangisi joylashtiriladi.
3.150. VL simlarning ulagich va taranglagich qisqichlari geometrik oʻlchamlari belgilangan tartibda tasdiqlangan mahkamaviy texnologik xaritalarning talablariga javob berishlari lozim. Ularning sirtlarida darzlar korroziya izlari va mexanikaviy shikastlar boʻlmasligi, zichlangan qisqichning egriligi uning uzunligining 3% dan ortiq boʻlmasligi hamda zichlangan ulagichning poʻlat oʻzagi qisqichning aluminiy qobigʻiga nisbatan uning uzunligi boʻyicha simmetrik joylashishi lozim Oʻzakning simmetrik holatga nisbatan siljishi simning zichlanuvchi qismi uzunligidan 15% dan ortiq boʻlmasligi lozim. Koʻrsatilgan talablarni qanoatlantirmaydigan qisqichlar yaroqsiz deb topilishi lozim.
3.151. Simlarning termit payvandlanishini, shuningdek, simlarning portlash energiyasidan foydalangan holda ulanishini belgilangan tartibda tasdiqlangan mahkamaviy texnologik xaritalar talablariga mos tarzda bajarish va nazorat qilish lozim.
3.152. Koʻp simli oʻtkazgichlarning mexanik shikastlanishida (ayrim simlarning uzilishida) belbogʻ oʻrnatilishi, taʼmirlovchi yoki ulovchi qisqich oʻrnatilishi lozim.
Shikastlangan simlarni taʼmirlashni belgilangan tartibda tasdiqlangan mahkamaviy texnologik xaritalar talablariga mos tarzda bajarish lozim.
3.153. Simlarni (simarqonni) yer sirtida yoyishni odatga koʻra, harakatlanuvchi aravalar yordamida bajarish lozim. Konstruksiyasi harakatlanuvchi yoyuvchi aravalardan foydalanish imkoniyat bermaydigan tayanchlar uchun simlarni yerda yoyishda (simarqonlarni) harakatlanmaydigan yoyuvchi qurilmalardan foydalanishga ruxsat beriladi, bu holda albatta simlarni (simarqonlarni) yoyish jarayonida ularni tayanchlarga koʻtara borishni hamda ularning yerga, qoyalarga, toshloq va boshqa gruntlarga ishqalanishi natijasida shikastlanishiga qarshi tadbirlar koʻrilishi lozim.
Simlarni va simarqonlarni bevosita poʻlat traverslarda va ilgaklarda yoyishga va taranglashga ruxsat berilmaydi.
Simlarni va simarqonlarni manfiy haroratlarda yoyish simning yoki simarqonning gruntda muzlab qotishini oldini oluvchi tadbirlar bilan birga olib borilishi lozim.
Simlar va simarqonlarni yoyish gʻaltaklaridan doimiy qisqichlarga oʻtkazishni hamda ajratilgan fazali simlarga tirgaklar oʻrnatishni simlar va simarqonlarni zulfin qismida joylashtirgandan soʻng bajariladi. Bunda simlar va simarqonlar ustki toʻqimalarining shikastlanishi istisno qilinishi lozim.
3.154. Simlar va simarqonlarning muhandisiy inshootlar ustidan oʻtish oʻrinlarida montaj qilish 1000 V dan ortiq kuchlanishli elektrik tarmoqlarni ihota qilish qoidalariga mos tarzda,kesib oʻtiluvchi inshoot egasining ruxsati bilan, — shu tashkilot bilan kelishilgan muddatlarda bajarilishi lozim. Avtoyoʻllar orqali yoyilgan simlar va simarqonlarni ularni yoʻl ustiga koʻtarish, gruntga koʻmish yoki toʻsiqlar bilan yopish orqali shikastlanishdan himoya qilishi lozim. Simlarning shikastlanishi yuz berishi mumkin boʻlgan joylarda, lozim boʻlsa, qoʻriqchi qoʻyilishi lozim.
3.155. Simlar va simarqonlarni bogʻlashda osilish yoyi sim yoki simarqonning osilish paytidagi haroratiga mos tarzda montaj jadvallari yoki egri chiziqlari boʻyicha belgilangan ishchi chizmalar asosida tanlanishi lozim. Bu holda simning yoki simarqonning amaldagi osilish yoyi, yergacha va kesib oʻtiluvchi obyektlarning talab qilinuvchi oʻlchovlarga rioya qilingan holda, loyihaviy kattalikdan 5 dan ortmasligi lozim.
Turlicha fazali simlarni va simarqonlar simlarini bir-biriga nisbatan rostlash simlar yoki simarqonlar osilish yoyi loyihaviy kattaligining 10% dan ortmasligi lozim. Simlarning tarqatilgan fazadagi norostligi VL 330 — 500 kV uchun koʻpi bilan 20% hamda VL 750 kV uchun koʻpi bilan 10% boʻlishi lozim. Fazada simlarning burilish burchagi koʻpi bilan 10 gradus boʻlishi lozim. Kuchlanishi 1000 V dan 750 V gacha boʻlgan simlar va simarqonlar bogʻlashni zulfinli boʻlak uzunligi 3 km dan ortiq boʻlganda uning uchdan bir qismida joylashgan oraliqlarda bajarish lozim. Zulfinli boʻlak 3 km dan kichik holida: tortuvchi mexanizmdan eng uzoqda va unga eng yaqin joylashgan ikkita oraliqda bajarishga ruxsat beriladi.
VL boʻylab tutib turuvchi osmalarning tikdan ogʻishi quyidagilardan ortiq boʻlmasligi lozim, m: VL 35 kV uchun 50, VL 110 kV uchun — 100, VL-150 kV uchun 150 hamda VL 220 — 750 kV uchun — 200.
NAYSIMON RAZRYADLAGICHLARNI MONTAJ QILISH
3.156. Razryadlagichlar shunday oʻrnatilishi lozimki, toki taʼsir koʻrsatkichlari yerdan koʻrinib tursin. Razryadlagichlarni oʻrnatganda, u tashqi uchqun oraligʻining ustuvorligini taʼminlashi hamda uning tashqi elektroddan oqib tushuvchi suv sharrasi bilan yopilib qolishidan istisno qilinishini taʼminlashi lozim. Razryadlagich tayanchda yaxshilab mahkamlanishi, yerlanish bilan yaxshi kontaktga ega boʻlishi lozim.
3.157. Tayanchga oʻrnatilish oldidan razryadlagichlar yaxshilab koʻzdan oʻtkazilishi va saralanishi lozim. Razryadlagichning tashqi sirtida darzlar va koʻchishlar boʻlmasligi lozim.
3.158. Naysimon razryadlagichlarni tayanchda oʻrnatgandan soʻng tashqi uchqun oraligʻi kattaligini ishchi chizmalar asosida rostlash, shuningdek ularning oʻrnatilishini, gazlarning chiqish sohasi bir-biri bilan kesishmaydigan hamda ularning konstruksiya elementlarini va simlarni qoplamaydigan boʻlishini tekshirish lozim.
TAQSIMLAGICH QURILMALAR VA KICHIK STANSIYALAR
UMUMIY TALABLAR
3.159 Ushbu qoidalar talablariga ochiq va yopiq taqsimlagich qurilmalarni va kuchlanishi 750 kV gacha boʻlgan kichik stansiyalarni montaj qilishda rioya qilish lozim.
3.160. Taqsimlagich qurilmalar va kichik stansiyalar Elektr uskunalarini montaj qilishni boshlaguncha buyurtmachi quyidagilarni yuborishi lozim:
texnologik ehtiyojlarni lozim boʻlgan qoʻshimcha moy miqdorini hisobga olgan holda toʻliq oʻrnatilgan moy toʻldiriluvchi uskunalarga qoʻyish uchun lozim boʻlgan miqdorda transformator moyi;
moyni vaqtincha saqlash uchun toza germetik metall idishlar;
moyni qayta ishlash va quyish uchun uskunalar va moslamalar;
biriktirish va rostlash uchun zarur boʻlgan, tayyorlovchi-korxonaning texnikaviy hujjatlariga mos tarzda uskunalarga jamlab yuboriluvchi maxsus instrument va moslamalar (montaj davrida berib turiladi).
YOPIQ VA OCHIQ TAQSIMLAGICH QURILMALARNI SHINALASH
3 161 Toʻgʻriburchak kesimli shinalarning egiluv ichki radiusi quyidagicha boʻlishi lozim: tekislikka egiluvda — kamida shinaning ikkilanma qalinligida, qirraga egiluvda — kamida uning kengligicha.
Burgʻulab egiluvda shinalar uzunligi ularning ikkilanma kengligicha boʻlishi lozim.
Qirra uchun egish oʻrniga shinalarni payvandlab tutashtirish mumkin.
Ulanish joylarida shinalarning egiluvchi kontakt sirti chekkasidan kamida 10 mm masofada boshlanishi lozim. Yigʻma shinalarning choklari ularni boltlar bilan ulayotganda tarmoqlanish joylari izolyatorlari kallaklaridan kamida 50 mm uzoqda joylashishlari lozim.
Harorat oʻzgarganda shinalarning boʻylama koʻchishlari taʼminlash uchun shinalarni izolyatorlarga ularning umumiy uzunligining faqat oʻrtalaridangina qattiq mahkamlash lozim, shina kompensatorlar orasidagi qismning oʻrtasidan mahkamlash lozim.
Shina izolyatorlarining oʻtma teshiklari shinalarni montaj qilib boʻlgandan soʻng maxsus taxtachalar bilan yopib qoʻyilishlari, taxlam shinalar esa, izolyatorga kirish va undan chiqish joylarida oʻzaro tutashtirilishlari lozim.
Shinatutqichlar va qisqichlar 600 A dan ortiq oʻzgaruvchan toklar shinalar atrofida yopiq magnitik kontur hosil qilmasliklari lozim.
Buning uchun qoplamalardan biri yoki shinaning tomonlaridan birida joylashgan barcha tortma boltlar magnitsiz materialdan tayyorlanishi (bronzadan, aluminiydan va uning qotishmalaridan va h.k.) lozim, yoki shina oʻtkichning yopiq magnitik kontur hosil qilmaydigan konstruksiyasi qoʻllanishi lozim.
3.162. Qayishoq shinalar oʻzining butun uzunligida buralmalarga, tugunlarga, uzilgan simlarga ega boʻlmasliklari lozim. Osilish yoylari loyihaviydan ±5% dan ortiq farq qilmasligi lozim. Barcha simlar yoyilgan fazada birday ogʻirlikka ega boʻlishlari hamda masofali tirgaklarga biriktirilishlari lozim.
3.163. Qoʻshni apparatlar oʻzaro bir boʻlak shina (uzilmagan) bilan ulanishlari lozim.
3.164. Naysimon shinalar titrashni soʻndiruvchi va ular uzunligining haroratiy oʻzgarishlarini kompensatsiyalovchi qurilmalarga ega boʻlishlari lozim. Apparatlarga ulanish qismida shinalar ufqiy joylashishlari lozim.
3.165. Qayishoq simlarni ulash va tarmoqlashni payvandlash yoki qisish usuli bilan bajariladi.
Oraliqlarda tarmoqlanishni ulashlar oraliq simini kesmasdan bajariladi. Bolt vositasida ulashlar faqat apparatlar qisqichlarida va razryadlagichlarga, aloqa kondensatorlariga va kuchlanish transformatorlariga, tarmoqlanishda shuningdek, ajralmas ulanmalarni qoʻllash, shinalarni qayta montaj qilish bilan bogʻliq boʻlgan katta hajmdagi shinalarni bajarishni taqozo qiladigan muvaqqat qurilmalar holidagina ruxsat etiladi. Elektr uskunalar chiquvlariga qayishoq simlarni va shinalarni ulashni ular uzunligining haroratiy oʻzgarishlarini kompensatsiyalashni hisobga olgan holda bajarish lozim.
IZOLYATORLAR
3.166. Izolyatorlarni montaj qilish oldidan ularning chinnilari butunligi (darzlari va yirtilishlar yoʻqligi) tekshirilishi lozim.
Izolyatorlarning gardishlari tagiga qistirmalar gardishdan tashqariga chiqmasligi lozim.
3.167. Tayanch izolyatorlarni yopiq taqsimlagich qurilmalarga oʻrnatilayotganda, ularning qopqoqchalarining sirti bitta tekislikda joylashishi lozim. Chetlashishlar 2 mm dan ortmasligi lozim.
3.168. Bir qatordagi barcha tayanch va oʻtma izolyatorlarning oʻqlari biror tomonga 5 mm dan ortiqqa ogʻmasligi lozim.
3.169. 1000 A va undan ortiqqa moʻljallangan oʻtma izolyatorlarni poʻlat taxtalarga oʻrnatilayotganda, yopiq magnitik konturlarning hosil boʻlishi imkoni istisno qilinishi lozim.
3.170. Ochiq taqsimlagich qurilmalarining osma izolyatorlari shokilasining montaji quyidagi talablarga javob berishi lozim:
ulagich quloqlar, qisqichlar, oraliq qismlar va shplintlanishi lozim;
shokilalar armaturasi izolyatorlar va simlar oʻlchamlariga mos boʻlishi lozim.
Chinni osma izolyatorlarning izolyatsiyasi qarshiligi shokilalar tayanchga osilguncha megaommetr vositasida 2,5 kV kuchlanishda tekshirilishi lozim.
1000 V DAN YUQORI KUCHLANISHGA UZGICHLAR
3.171. Uzgichlarni oʻrnatish, yigʻish va rostlashni tayyorlovchi-korxonalarning montaj yoʻriqnomalari asosida bajarish lozim. Yigʻishda uzgichlar unsurlarining koʻrsatilgan yoʻriqnomalarda keltirilgan tamgʻalanishga qatʼiy rioya qilish lozim.
3.172. Havo uzgichlarini yigʻish va montaj qilishda quyidagilar taʼminlanishi lozim: tayanch romlar va havo idishlarining ufqiy oʻrnatilishi, tayanch ustunlarning tikligi, uchoyoq (choʻzma) izolyatorlar tayanchlarining balandlik boʻyicha oʻlchamlarining birdayligi izolyatorlarni oʻrnatishdagi oʻqdoshlik. Markaziy tayanch ustunlari oʻqlarining ogʻishi tayyorlovchi-korxonalar yoʻriqnomalarida koʻrsatilgan meʼyorlardan ortiq boʻlmasligi lozim.
3.173. Havo uzgichlarning qisilgan havo bilan tegishadigan ichki sirtlari tozalanishi lozim, izolyatorlarning yoyilma gardish ulanmalarini tortuvchi boltlar vositasida tortish momenti rostlanuvchi kalit bilan ravon tortilishi lozim.
3.174. Havo uzgichlarining yigʻuvi yakunlangandan soʻng, zavod qoʻllanmalarida koʻrsatilgan meʼyorlardan oshmagan holda boʻlgak, siqilgan havo chiqib ketish miqdorini aniqlash kerak. Ulashdan oldin havo uzgichlarining ichki boʻlim miqdorlarini tekshirish lozim.
3.175. Uzgichlarni boshqaruv taqsimlagich javonlarini, jumladan blok-kontaktlarning va elektr magnitlar oʻqlari holatining toʻgʻriligi tekshirilishi lozim. Barcha qopqoqlar yengil siljiy olishi, konuslar egarlarga yaxshi yopishishi lozim. Darakchi-toʻsish kontaktlari toʻgʻri oʻrnatilgan boʻlishi, elektr kontakti manometrlar laboratoriyasida tekshirilishi lozim.
1000 V DAN YUQORI KUCHLANISHGA AJRATGICHLAR, UZGICHLAR VA QISQA TUTASHTIRGICHLAR.
3.176. Ajratgichlar, uzgichlar va tutashtirgichlarni oʻrnatishni, yigʻishni va rostlashni tayyorlovchi-korxonaning yuriqnomalariga mos tarzda bajarish lozim.
3.177. Ajratgichlarni, uzgichlarni, qisqa tutashtirgichlarni yigʻish va montaj qilishda quyidagilar taʼminlanishi lozim: tayanch romlarni oʻrnatishning ufqiyligi, tayanch izolyatorlar ustunlarining balandlik boʻyicha tikligi va tengligi, kontakt pichoqlarining oʻqdoshligi. Tayanch romlarining ufqiylikdan va izolyatorlar yigʻilgan ustunlari oʻqlarining tiklikdan chetlashishi, shuningdek, kontakt pichoqlari oʻqlarining ufqiy va tik tekisliklarda siljishi hamda kontakt pichoqlari qirralari orasidagi tirqish tayyorlovchi-korxona yoʻriqnomalarida koʻrsatilgan meʼyorlardan ortiq boʻlmasligi lozim. Ustunlarni metall tagliklar yordamida tenglashtirishga ruxsat beriladi.
3.178. Pishang yuritgichning shturvali yoki dastagi (ulash va uzilishda) 9-jadvalda koʻrsatilgan harakat yoʻnalishiga ega boʻlishi lozim.
9-jadval | ||
Muolaja | Harakat yoʻnalishi | |
shturval | dastak | |
Ulash | Soat mili harakati yoʻnalishida | yuqoriga yoki oʻngga |
Uzish | Soat mili harakati yoʻnalishiga qarshi | pastga yoki chapga |
Yuritgich dastagining salt yurishi 5 gradusdan ortmasligi lozim.
3.179. Apparatlarning pichoqlari harakatsiz kontaktlariga (markaz boʻyicha) aniq tushishlari, ularga turtinishsiz va qiyshaymasdan kirishlari hamda ulashda tayanchgacha 3 — 5 mm yetib bormasligi lozim.
3.180. Yerlash pichogʻining “Ulangan” va “Uzilgan” holatlarida tortuv va pishanglar, pichoqning eng chekka holatlarini qayd qilishki taʼminlangan holda “Oʻlik nuqta” holatida boʻlishi lozim.
3.181. Ajratgich yuritgichning blok kontaktlari shunday oʻrnatilishi lozimki, toki blok kontaktlarini boshqaruv mexanizmi har bir muolajaning oxirida, yoʻl oxiriga 4 — 10 graduslar qolganda, ishga tushsin.
3.182. Ajratgichlarni uzgichlar bilan shuningdek, ajratgichlar bosh pichoqlarining yerlovchi pichoqlar bilan bloklash uzgichning ulangan holatida ajratgich yuritgichi bilan, shuningdek, bosh pichoqlarining ulangan holatida yerlovchi pichoqlar bilan hamda yerlovchi pichoqlar ulangan holatida bosh pichoqlar bilan muolaja qilish imkonini bermasligi lozim.
RAZRYADLAGICHLAR
3.183. Montaj boshlanguncha razryadlagichlarning barcha unsurlarini diqqat bilan qarab, chinnida darzlar va yirtilishlar yoʻqligiga, hamda sement choklarida pufak va darzlar yoʻqligiga ishonch hosil qilish lozim. Tayyorlovchi-korxonaning yuriqnomalari talablariga mos tarzda razryadlagichlar ishchi unsurlarining siljish toklari va qarshiliklari oʻlchanishi lozim.
3.184. Razryadlagichlarni umumiy romda yigʻilganda izolyatorlarning oʻqdoshligi va tikligi taʼminlanishi lozim.
3.185. Montaj tugallangandan soʻng, ishchi unsurlar va izolyatorlar oraligʻidagi ustunlardagi halqaviy ochiqliklar suvalishi va boʻyalishi lozim.
OʻLCHAGICH TRANSFORMATORLAR
3.186 Transformatorlarni montaj qilinganda, ularning tik oʻrnatilishi taʼminlanishi lozim. Tiklikni rostlashning poʻlat qistirmalar vositasida bajarish lozim.
3.187 Tok transformatorlarining foydalanilmaydigan ikkilamchi chulgʻamlari qisqichlarida qisqa tutashtirishlari lozim. Tok transformatorlarining va kuchlanish transformatorlarining ikkilamchi chulgʻamlarining qutblaridan biri barcha hollarda (ishchi chizmalarida maxsus koʻrsatilgan hollardan tashqari hollarda) yerlashtirilishi lozim.
3.188. Montaj qilingan oʻlchagich kuchlanish transformatorlarining yuqori voltli kiruvlari ular kuchlanishga ulanguncha qisqa tutashtirib qoʻyilishlari lozim Transformatorlarning qobigʻi yerlashtirilishi lozim.
REAKTORLAR VA INDUKTIVLIK GʻALTAKLARI
3.189. Bir-birining tagiga oʻrnatilgan reaktorlarning fazalari tamgʻalanishga mos tarzda joylashtirilishi (N-pastki faza, S-oʻrta, V-yuqorigi) lozim boʻlib, bunda oʻrta faza chulgʻamining yoʻnalishi chekka fazalar chulgʻamlari yoʻnalishiga teskari boʻlishi lozim.
3.190 Reaktorlarning bevosita yaqinida joylashgan poʻlat konstruksiyalar yopiq konturlarga ega boʻlmasliklari lozim.
JAMLANGAN VA YIGʻMA TAQSIMLAGICH QURILMALAR VA KOMPLEKS KICHIK TRANSFORMATOR STANSIYALARI
3.191. Montaj uchun joylangan taqsimlagich qurilmalarini va jamlangan kichik transformator stansiyalarini qabul qilishda ularni tayyorlovchi korxonaning texnikaviy hujjatlari (pasport, texnikaviy tavsifnoma va ishlatish boʻyicha yoʻriqnoma, bosh va yordamchi zanjirlarning elektrik tuzilmalari jamlovchi apparatlarni ishlatish hujjatlari, ZIP qaydnomasi) boʻyicha jamlanganligi tekshirilishi lozim.
3.192. KRU va KTP ni montaj qilayotganda, ularning tikligi taʼminlanishi lozim. Taqsimlagich jamlovchi qurilmalarning tagidagi koʻtaruvchi sirt sathining har 1 m da 1 mm farq qilishi, biroq butun koʻtaruvchi sirtda koʻpi bilan 5 mm boʻlishicha ruxsat beriladi.
TRANSFORMATORLAR
3.193. Transformatorlarni tashish va saqlashda GOST 11677-85 talablariga rioya qilingan holda barcha transformatorlarni ularning faol qismini koʻzdan oʻtkazmagan holda ishga tushirishga ruxsat beriladi.
3.194. Buyurtmachi tomonidan kichik stansiya hududiga keltiriladigan transformatorlarni tashishda ularni ishchi chizmalarga mos tarzda poydevorga nisbatan tegishlicha yoʻnaltirilishlari lozim. Kichik stansiya hududida transformatorlarni oʻz gʻildiraklarida koʻchirish tezligi 8 m/min dan ortmasligi lozim.
3.195. Transformatorning faol qismini tekshirmasdan va uning qopqogʻini koʻtarmasdan turib montaj qilish masalasini tayyorlovchi korxonaning otaliq montaji vakili yechishi lozim, otaliq montajga shartnoma tuzilmagan holda, 3.193 bandda koʻrsatilgan hujjatning talablari asosida hamda ushbu dalolatnoma va bayonnomalar asosida montaj qiluvchi tashkilot yechadi:
transformatorlarni tayyorlovchi korxonadan ishlatish joyiga keltirilgandan soʻng transformatorni va ajratilgan qismlarni koʻzdan oʻtkazganidan soʻng;
transformatorni tushirgandan soʻng;
transformatorni montaj oʻrniga keltirilgandan soʻng;
transformatorni montajga berilguncha saqlashdan soʻng.
3.196. Transformatorni quritmasdan turib ulash mumkinligi masalasi transformatorni tashish, saqlash, montaj qilish vaqtidagi sharoitlar va holatlarni jamlab qarab chiqish hamda 3.193 bandda koʻrsatilgan hujjat talablariga mos tarzda tekshirish va sinovlar natijalarini hisobga olgan holda yechiladi.
STATIK OʻZGARTGICHLAR
3.197. Yarimoʻtkazgich asboblarni ochishga ruxsat berilmaydi montaj paytida quyidagilarga rioya qilish lozim:
Keskin turtish va zarbalar boʻlmasin;
Konservatsiyalovchi maydon tozalash hamda kontaktlanuvchi sirtlarni eritgich bilan tozalanadi;
Tabiiy sovitiluvchi asboblarni shunday oʻrnatish lozimki, toki sovutgichlarning kuraklari havoning pastdan yuqoriga tomon erkin oʻtishi taʼminlanadigan tekislikda joylashsin, havo bilan majburiy sovitiluvchi asboblar shunday joylashsinki, sovituvchi havo oqimining yoʻnalishi sovitgich qirrasi yoʻnalishida boʻlsin;
Suv bilan sovitiluvchi asboblarni ufqiy joylashtirilsin;
Sovitgich shtutserlarini tik tekislikda shunday joylashtirish lozimki, kiruv shtutseri pastki boʻlsin.
Sovitgichlarning kontaktiy sirtlarini ularga yarimoʻtkazgich asboblarni burab kiritish oldidan texnik vazelinning yupqa qatlami bilan moylanadi: yigʻishda burovchi moment tayyorlovchi korxona tomonidan koʻrsatilganiga mos kelishi lozim.
KOMPRESSORLAR VA HAVOOʻTKAZGICHLAR
3.198. Tayyorlovchi zavod tomonidan plombalangan kompressorlarni montaj qilinayotgan joyda boʻlaklanmaydi va sinalmaydi. Plombalangan va qurilish maydonchasining yigʻilgan holda keltiriladigan kompressorlarni montaj qilish oldidan qisman bulaklanadi hamda konservalovchi qoplamani olishga lozim boʻlgan darajada, shuningdek, podshipniklar, qopqoqlar, yogʻdonlar, moylash va suv bilan sovitish tizimlari holatini tekshirish uchun sinaladi.
3.199. Montaj qilingan kompressor agregatlarni tayyorlovchi korxona yoʻriqnomasi talablariga mos ravishda avtomatik boshqaruv, nazorat, darak berish va himoya tizimlari bilan birgalikda sinalishlari lozim.
3.200. Havo oʻtkazgichlarning ichki sirti transformator moyi bilan artilishi lozim. Havo oʻtkazgichning har bir qismini chizigʻiy oʻlchamlarining loyihaviy oʻlchamlardan yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan chetlashishi har bir metrga ±3 mm dan ortiq boʻlmasligi, lekin butun uzunligida ±10 mm dan ortmasligi lozim. Burchagiy oʻlchamlarning va tugundagi tekislikdan chiqishlarning chetlashishi har bir mm ga ±2,5 mm dan mm ortmasligi, lekin barcha kelgusi toʻgʻri qismda ±8 mm dan ortiq boʻlmasligi lozim.
3.201. Montaj qilingan havo oʻtkazgichlarni havoning 10 — 15 m/s tezligida va ishchi bosimga teng (40 MPa dan ortiq boʻlmagan) bosimida kamida 10 min davomida havo oʻtkazib, hamda mustahkamlikka va zichlanganlikka sinalishi lozim. Pnevmatik sinovda bosim va ishchi bosimi 0,5 MPa va yuqoriroq boʻlganda, xavo oʻtkazgichlarning mustahkamligi 1,25 Rishchi ni tashkil qilishi, lekin kamida Rishchi 0,3 MPa boʻlishi lozim. Havo oʻtkazgichlarni zichlanganlikka sinashda sinov bosimi ishchi bosimga teng boʻlishi lozim.. Bosim orta borishi bilan havo oʻtkazgichning sinov bosimining 30 va 60% ga erishilgani koʻzdan oʻtkaziladi. Koʻzdan oʻtkazish paytida bosimni oshirish toʻxtatib turiladi. Mustahkamlikka sinov bosimi 5 min davomida saqlab turilib, undan keyin ishchi pasaytiriladi hamda havo oʻtkazgich zichlanganlikka 12 soat davomida sinaladi.
YUQORI TAKRORIYLIKLI ALOQANING KONDENSATORLARI VA TOʻSGICHLARI
3.202. Kondensatorlarni yigʻish va montaj qilishda tagliklarning ufqiy oʻrnatilishi va kondensatorlarning tik oʻrnatilishlari taʼminlanishi lozim.
3.203. Yuqori takroriylikli tusgichlarni montaj qilish oldidan laboratoriyada sozlanishi lozim.
3.204. Yuqori takroriylikli toʻsgichlarni montaj qilinayotganda, ularning osgichlarini tikligi va sozlash elementlarini ulanish joylarida ishonchli kontakt taʼminlanishi lozim.
1000 V GACHA KUCHLANISHLI TAQSIMLAGICH QURILMALAR BOSHQARUV, HIMOYA VA AVTOMATLASH SHITLARI
3.205. Shitlar va javonlar tayyorlovchi korxonalar tomonidan PUE davlat standartlari yoki tayyorlovchi korxonalarning texnikaviy talablariga mos ravishda toʻliq montajlangan, tekshiruvdan oʻtkazilgan roslangan va sinalgan holda yuborishlari lozim.
3.206. Taqsimlagich shitlar boshqaruv stansiyalari, himoya va avtomatika shitlari shuningdek, boshqaruv pultlari, ular oʻrnatiladigan xonalarning asosiy oʻqlariga nisbatan rostlanishlari lozim. Panellarni oʻrnatishda ularni vaterpas va shoqul boʻyicha rostlash lozim. Oʻrnatma qismlarga mahkamlashni payvandlash yoki ajralma ulanmalar vositasida bajarish lozim. Panellarni, agar bu ishchi chizmalarda koʻzda tutilgan boʻlsa toʻshamaga mahkamlanmasdan ham oʻrnatsa boʻladi. Panellarni bir-birlariga boltlar vositasida biriktiriladi.
AKKUMULYATOR QURILMALAR
3.207. Yopiq tarzda yasalgan statsionar (kislotali va ishqorli) akkumulyator batareyalarni va akkumulyatorlarni ochiq yasalgan qismlarini montaj uchun qabul qilishni ularning jamlangan holda yuborilganligini ularning texnikaviy tavsifnomalari va sifatini aniqlovchi davlat standartlarida, TSH va boshqa hujjatlarda belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi.
3.208. Akkumulyatorlarni ishchi chizmalarga mos tarzda yogʻoch, poʻlat yoki beton javonlarda joy yoki suruvchi javonlar tokchalarida joylashtirish lozim. Yogʻoch yoki poʻlat javonlarining konstruksiyalari, oʻlchamlari, qoplamasi va sifati davlat standartlari talablariga mos boʻlishlari lozim. .
Akkumulyatorlar joylanadigan suruvchi javonlarning ichki sirti elektrolitlar taʼsirida bardoshli boʻyoq bilan boʻyalishi lozim.
3.209. Batareyadagi akkumulyatorlar idishning pesh sirtidan yoki javonning boʻylama taxtasida yirik raqamlar bilan raqamlanishi lozim. Boʻyoq kislotali akkumulyatorlar uchun kislotaga bardoshli hamda ishqorlilari uchun,ishqorga bardoshli boʻlishi lozim. Batareyada birinchi raqam, odatga koʻra, musbat shina ulangan akkumulyatorga quyiladi.
3.210. Shinalarni akkumulyator batareyasi joylangan xonada montaj qilayotganda quyidagi talablar bajarilishi lozim:
shinalar izolyatorda tortilishi va ularda shina turgichlar yordamida mahkamlanishi lozim; mis shinalarning ulanmalari va tarmoqlanishlari payvandlash yoki qalaylash bilan aluminiylari faqat payvandlash orqali bajarilishi: kontakt ulanmalardagi payvand choklar tugunlarga, chuqurchalarga, shuningdek darzlarga, qiyshayishlarga va quymalarga ega boʻlmasin; payvand oʻrinlaridan qoldiq flyus va toshqollar olib kiritilishi lozim.
Shinalarning kislotali akkumulyatorlarga ulanadigan uchlariga qalay surtilishi va keyin, ulagich polosaning kabel uchlariga qalaylab ulanishi lozim.
Ishqorli akkumulyatorlarga shinalarni uchliklar vositasida ulanishi lozim, buning uchun ular shinalarga payvandlanishi yoki qalaylanishi hamda akkumulyatorlarning chiquvlariga gaykalar yordamida qisib qoʻyilishi lozim.
Izolyatsiyalanmagan shinalar butun uzunligi boʻylab ikki qatlab qilib elektrolitning uzoq muddatli taʼsiriga bardoshli boʻyoqqa boʻyaladi.
3.211. Akkumulyatorli xonadan shinalarni chiqarish uchun taxtalar konstruksiyasi loyihada keltirilishi lozim.
3.212. Kislotali akkumulyatorlarning idishlari vaterpas yordamida konus izolyatorlarda oʻrnatilib, ularning keng asoslari tekislovchi qoʻrgʻoshin yoki vinilplast qistirmaga qoʻyilishi lozim. Idishlarning oʻtishga devorlari bitta tekislikda turishi lozim.
Beton tavonlardan foydalanilganda akkumulyator idishlari izolyatorlarga qoʻyilishi lozim.
3.213. Ochiq tayyorlangan kislotali akkumulyatorlardagi plastinkalar bir-birlariga parallel joylashishlari lozim. Barcha guruh plastinkalarning qiyalanishiga yoki qiyshiq payvandlangan plastinkalarning mavjudligiga yoʻl qoʻyilmaydi. Plastinkalar uchlarining ulagich polosalarga payvand joylarida pufaklar, qatlamlanishlar, chiquvlar va qoʻrgʻoshin tomchilari boʻlmasligi lozim.
Ochiq yasalgan kislotali akkumulyatorlar ustiga plastinkalar qirralariga tayanib turuvchi yopgʻich shisha qoʻyilishi lozim. Bu shishalarning oʻlchamlari idishning ichki oʻlchamlaridan 5 — 7 mm kichik boʻlishi lozim. Baklarning oʻlchamlari 400x200 mm dan katta boʻlgan akkumulyatorlarga ikkita yoki undan ortiq boʻlak yopgʻich shishalarni ishlatish mumkin.
3.214 Sulfat kislotali elektrolitni tayyorlashda quyidagilarga rioya qilish lozim:
GOST 667-73 talablariga javob beruvchi sulfat kislotadan foydalanish lozim;
Kislotani suyultirish uchun GOST 6709-72 talablariga javob beruvchi suvdan foydalanish lozim.
Suvning va kislotaning sifati zavod shahodatnomasi bilan yoki kislota va suvning tegishli davlat standartlari talablariga mos tarzda oʻtkazilgan kimyoviy tahlil qaydnomasi bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim. Kimyoviy tahlilni buyurtmachi bajaradi.
3.215. Yopiq ijrodagi akkumulyatorlarni javonlarda izolyatorlarda yoki elektrolit taʼsiriga bardoshli izolyatsiyalovchi qistirmalar ustida joylashtirilishi lozim. Qatordagi akkumulyatorlar oralaridagi masofa kamida 20 mm boʻlishi lozim.
3.216. Ishqorli akkumulyatorlarni ketma-ket zanjirga nikellangan poʻlat kesimi loyihada koʻrsatilganidek kesimli elementlararo simlar bilan ulanishlari lozim.
Ishqorli akkumulyator batareyalar ketma-ket zanjirga loyihada koʻrsatilganidek kesimli mis kabelsimlar boʻlaklari bilan oʻlchanishlari lozim.
3.217 Ishqoriy elektrolitni tayyorlash uchun zavodda tayyorlangan kaliy oksidi gidrati bilan litiy oksidi gidratining tayyor aralashmasi va distillangan suvdan foydalanish lozim. Aralashmalarning suvdagi miqdori meʼyorlanmaydi.
Kaliy oksidi gidratidan GOST 9285-78 boʻyicha yoki oʻyuvchi natriy giidratidan GOST 2263-79 boʻyicha hamda litiy oksidi gidratidan GOST 8595-83 boʻyicha tayyorlovchi korxonaning akkumulyatorlarga qaroviga oid yoʻriqnomasida mos tarzda ulushlagan holda ayrim qoʻllashga ruxsat beriladi.
Ishqoriy elektrolit ustiga akkumulyatorga vazelin moyi yoki kerosin quyilishi lozim.
3.218. Zaryadlangan ishqorli akkumulyatorlar elektrolitining 293K° (20 °S) haroratdagi zichligi 1,205±0,005 g/sm3 boʻlishi lozim.
Kislotali akkumulyatorlar elektrolitda sathi plastinkalarning yuqorigi chetidan kamida 10 mm yuqorida boʻlishi lozim
Ishqorli akkumulyatorlar kaliylitiy elektrolitining 288 — 308K (15 — 35°) haroratdagi zichligi 1,20±0,01g/sm3 boʻlishi lozim
ELEKTRKUCH QURILMALAR
ELEKTRIK MASHINALAR
3.219. Elektrik mashinalarni va umumiy xizmatli koʻp mashinali agregatlarni montaj qilishni boshlashdan oldin koʻyidagilar bajarilishi lozim:
elektrik mashinalarni montaj qilish zonasida koʻtarish — naqliyot vositalarining mavjudligini va ularning ishga tayyorligini tekshirilishi lozim (koʻtarish — naqliyot vositalarining tayyorligi ularni sinashga va qabul qilinganligiga oid dalolatnomalar bilan tasdiqlanishi lozim);
takelaj (chigʻirlar, bloklar, domkratlar) tanlanishi va sinalishi lozim;
mexanizmlar, moslamalar majmuasi, shuningdek montaj ponalari va qistirmalari, pona domkratlari va vint qurilmalar (oʻrnatishning qistirmasiz usulida) tanlanadi.
3.220. Elektrik mashinalaring montajini tayyorlovchi-korxona yoʻriqnomalariga mos tarzda bajarilishi lozim.
3.221.Tayyorlovchi-korxonadan yigʻilgan holda keltirilgan elektrik mashinalarni montaj oʻrnida oʻrnatish oldidan boʻlaklanmasligi lozim. Agar tashish va saqlash vaqtida mashina zavodda yigʻilganidan soʻng shikastlanmasdan va ifloslanmasdan qolganligiga ishonch boʻlmasa mashinani boʻlaklash zaruriyati va darajasi buyurtmachi va elektromontaj tashkilotining mutaxassis vakillari tomonidan tuzilgan dalolatnoma bilan aniqlanishi lozim. Mashinani boʻlaklash va soʻngra yigʻish ishlari tayyorlovchi-korxonaning yoʻriqnomasiga mos tarzda bajarilishi lozim.
3.222. Boʻlaklangan holda keltirilgan yoki oʻrnatish oldidan boʻlaklangan oʻzgarmas tok elektrik mashinalarini va oʻzgaruvchan tok elektryuritgichlarini montajdan soʻng sinashlarda rotor poʻlati bilan stator orasidagi tirqishlar siljish podshipniklaridagi tirqishlar hamda elektryuritgich podshipniklarning titrashi, rotorning oʻqiy yoʻnalishidagi qochishlari tayyorlovchi korxonaning hujjatlarida koʻrsatilganlarga mos kelishi lozim.
3.223. 1000 V dan yuqori kuchlanishga moʻljallangan oʻzgarmas tok mashinalarini va oʻzgaruvchan tok elektryuritgichlarini quritmasdan ulash imkonini aniqlashni tayyorlovchi korxonaning koʻrsatmalariga mos tarzda aniqlanadi.
KOMMUTATSIYALASH APPARATLARI
3.224. Kommutatsiyalash apparatlarini tayyorlovchi-korxona yoʻriqnomalariga mos tarzda ishchi chizmalarda koʻrsatilgan joylarda oʻrnatish lozim.
3.225. Ular oʻrnatilishi lozim apparatlar yoki tayanch konstruksiyalarni qurilish asoslariga ishchi chizmalarda koʻrsatilgan usul bilan mahkamlash (dyubellar, boltlar,vintlar, shtirlar vositasida, tayanch konstruksiyalarni qurilish asoslarining oʻrnatma unsurlariga payvandlash bilan va h.) lozim. Qurilish asoslari apparatlarni qiyshaytirmasdan mahkamlashni taʼminlashlari hamda yoʻl qoʻyish mumkin boʻlmagan titrashlarning yuzaga kelishini istisno qilishi lozim.
3.226. Apparatlarga simlarni, kabellarni yoki quvurlarni kiritish apparatlar qobiqlarining ixota darajasini buzmasligi hamda ularni deformatsiyalovchi mexanik taʼsirlar yaratmasligi lozim.
3.227. Blokda bir nechta apparat oʻrnatilganda ularning har birini boshqaruvga imkon taʼminlanishi lozim.
KOʻTARGICHLARNING ELEKTR USKUNALARI
3.228. Qurilish obyektlarida koʻtargichlarni montaj qilish ishlariga tayyorlanish va ishlarni bajarishda koʻtargich uskunalarining zavodda elektrmontaj tayyorlanganligi darajasi hisobga olinishi lozim boʻlib, u GOST 24378-80 E bilan belgilab beriladi. Koʻrsatilgan GOST ga binoan tayyorlovchi korxona umumiy xizmatli koʻtargichlarda quyidagi ishlarni bajarishi lozim:
Koʻtargich kabinalari va yuk aravalarining elektr montajini;
yuk aravaga tok oʻtkazgichlarni tayyorlashni;
poynakli va koʻpriklar uchun uchlarni tamgʻalangan holda elektr simlarining tugunini (chilvirni) tayyorlash;
Koʻtargich koʻprigida elektr uskunalar uchun tagliklar va kronshteynlar elektr simlar oʻtkazish uchun uzun qutilar, qutisimon quvurlar yoki quvurlar oʻrnatish;
blokda ichki elektr tuzilmalarini montaj qilish bilan birga, koʻprikda oʻrnatuvchi elektr apparatlarni (qarshiliklar, magnitik stansiyalar) qurish.
3.229. Koʻprikli koʻtargichlarni elektrik qismini montaj qilish ishlarini koʻprikni, koʻtargich kabinasini va aravani loyihaviy holatga koʻtarishdan oldin noʻlinchi belgida bajarish lozim.
3.230. Elektr montaj ishlari boshlanguncha, koʻtargichni mexanik montaj tashkilotidan montaj uchun qabul qilib olinishi lozim boʻlib, u dalolatnoma vositasida rasmiylashtiriladi. Dalolatnomada koʻtargichda, jumladan, nolinchi belgida ham elektrmontaj ishlarini bajarishga ruxsat berish ham koʻrsatilishi lozim.
3.231. Koʻprikni ishonchli qilib oʻrnatganda hamda mexanika montaj tashkilotining ruxsati rasmiylashtirilganidan soʻng nolinchi belgida mumkin kadar koʻproq hajmda elektromontaj ishlarini bajarish lozim. Elektromontaj ishlarining qolgan hajmini koʻtargichni loyihaviy holatga koʻtarishdan va uni oʻtish yoʻlagi zina yoki taʼmirlash maydonchasining bevosita yaqinida joylashtirishdan soʻng bajarish lozim, chunki ular orqali koʻtargichga ishonchli va xavfsiz oʻtish taʼminlanishi mumkin. Bundan tashqari, loyihaviy holatda oʻrnatilgan koʻtargichda elektromontaj ishlarini bajarishdan oldin quyidagilar bajarilishi lozim:
koʻprikni, aravani, kabinani, toʻsiqlarni va zina yonlarini yigʻish va oʻrnatishning toʻliq tugallanishi;
bosh trolleylar toʻsilishi yoki shunday masofada joylashtirilishi lozimki, toki odamlar boʻlishi mumkin boʻlgan koʻtargichdan unga odamlar oʻta olmasa.
KONDENSATOR QURILMALAR
3.232. Kondensator qurilmalarni montaj qilayotganda ustunlarning ufqiy va kondensatorlarning tik oʻrnatilishi taʼminlanishi lozim;
pastki qavat kondensatorlarining tubi va xonaning toʻshamasi yoki maydonning tubi orasidagi masofa kamida 100 mm boʻlishi lozim.
Kondensatorlarning pasporti (texnik maʼlumotli taxtachalar) xizmat koʻrsatiladigan yoʻl tomonga qaragan boʻlishi lozim;
kondensatorlarning buyum tartib raqami moyga bardoshli boʻyoq bilan xizmat koʻrsatiladigan yoʻl tomonda, har bir kondensator bakining devoriga yozib qoʻyilishi lozim;
Tok keltiruvchi shinalarning joylashuvi va ularning kondensatorlarga ulash usullari kondensatorlarni qishlatish vaqtida ularni almashtirishga qulaylik yaratilishi lozim;
Shinalash kondensatorlarning chiquv izolyatorlarida qayishtiruvchi zuriqishlar vujudga keltirmasligi lozim.
Yerlovchi sim shunday joylashtirilishi lozimki, u qishlatish vaqtida kondensatorlarni almashtirishga xalaqit bermasin.
ELEKTRIK YORITISH
3.233. Lyuminessent lampali yoritgichlar buyurtmachi tomonidan montaj qilishga yaroqli holatda berilishi va yorugʻlik samarasi tekshirilishi lozim.
3.234. Yoritgichni tayanch sirtga (konstruksiyaga) boʻlaklangan holda mahkamlanadi.
3.235. Titrash va silkinish yuz beradigan qurilmalarda ishlatiladigan yoritgichlarni amortizatsiyalovchi moslamalarni qoʻllagan holda oʻrnatilishi lozim.
3.236. Turar joy binolarida yoritgichlarni osish ilgaklari va shpilkalari ularni yoritgichdan izolyatsiyalovchi moslamalarga ega boʻlishlari kerak.
3.237. Yoritgichlarni guruhiy tarmoqqa ulashni kesimi 4 mm2 gacha boʻlgan ham mis ham aluminiy (alyumois simlarni ulash imkonini klemmalar qutisi yordamida bajarilishi lozim.
3.238. Turar joy binolarida yakka patronlarni (masalan, oshxona va dahlizlarda) guruhiy tarmoq simlariga klemma qutilari yordamida ulanishlari lozim.
3.239. Yoritgichlarga, sanagichlarga, avtomatlarga, shitlar va elektr qurilma apparatlariga ulanuvchi sim uchlari ular uzilib qolgan holda takror ulash uchun yetarli boʻlgan zaxira uzunlikka ega boʻlishlari lozim.
3.240. Burama xil avtomatlar va saqlagichlar ulanish holida himoya (nolinchi) simi asosning vintli gilzasiga ulanishi lozim.
3.241. Simlar va kabellarning yoritgich va elektroʻrnatuv apparatlarga kiruvlari, ularni tashqariga oʻrnatuv holida chang va namlik kirishidan himoya qilish uchun zichlanishlari lozim.
3.242. Elektroʻrnatuv apparatlarni ishlab chiqarish xonalarida ochiq oʻrnatilganda ular maxsus gʻiloflarga yoki qutilarga joylashtirilishlari lozim.
PORTLOVCHI XAVFLI VA YONgʻINGA XAVFLI ZONALARDAGI QURILMALARNING ELEKTR USTULALARI
3.243. Portlovga xavfli va yongʻinga xavfli zonalarda elektr uskunalarni montaj qilishni ushbu qoidalar va Oʻzbekiston Respublikasi Davarxitektqurilishqoʻmi bilan QMQ 1.01.01-96 belgilangan tartibda kelishilgan mahkamaviy qurilish meʼyorlari talablariga mos tarzda bajarilishi lozim.
YERLOVCHI QURILMALAR
3.244. Yerlovchi qurilmalarni montaj qilishda ushbu qoidalarga va GOST 12.1.030-81 talablariga rioya qilish lozim.
3.245. Elektrqurilmaning yerlanishga yoki nollashga oid har bir qismi yerlash yoki nollash tarmogʻiga ayrim tarmoq vositasida ulanishi lozim. Elektrqurilmaning yerlanuvchi yoki nollanuvchi qismlarini yerlovchi yoki nollovchi qismga ketma-ket ulashga ruxsat berilmaydi.
3.246. Yerlovchi va nollovchi himoya qismlarini ulashni quyidagicha bajarish lozim: qurilish profillaridan iborat magistrallarda, payvandlash orqali;
elektromontaj konstruksiyalaridan iborat magistrallarda, boltli ulanmalar orqali;
elektruskunalarga ulashda boltli ulanmalar yoki payvandlash orqali;
kabellardagi mufta ulagichlar va uchliklar hamda payvandlash yoki parchinlab zichlash orqali.
Payvandlashdan soʻng ulanish choklari boʻyalishi lozim.
3.247. Yerlanish yoki nollash tarmoqlarining kontakt ulanmalari GOST 10434-82 boʻyicha 2-sinfga mos kelishlari lozim.
2.248. Yerlovchi va nollovchi himoya simlarning tabiiy yerlagichlarga ulanish joylari va usullari ishchi chizmalarda koʻrsatilishlari lozim.
3.249. Yerlovchi va nollovchi himoya simlari ishchi chizmalarda keltirilgan koʻrsatmalarga mos tarzda kimyoviy taʼsirlardan va mexanik shikastlardan himoya qilinishlari lozim.
3.250. Yerlash yoki nollash magistrallari va ulardan tarmoqlanishlari yopiq xonalarda va tashqi qurilmalarda koʻzdan oʻtkazish uchun qulay joylashishi lozim. Ushbu talablar kabellarning nolinchi simlari va qoplamalariga, temirbeton konstruksiyalarining oʻzaklariga , shuningdek, quvurlarda, qutisimon quvurlarda oʻtkazilgan yerlovchi va nollovchi yoki qurilish konstruksiyalariga tutashtirilgan oʻtkazgichlarga joriy qilinmaydi.
3.251. Quvuroʻtkazgichlardagi, apparatlardagi koʻtargichlar osti yoʻllarida, havo oʻtkazgichlarning gardishlari orasidagi shuntlovchi simlarning montajini hamda ularga yerlash va nollash tarmoqlarini ulashni quvuroʻtkazgichlarni, apparatlarni, koʻtargich osti yoʻllarini va havo oʻtkazgichlarni montaj qiluvchi tashkilotlar tomonidan bajariladi.
3.252. Simarqonlarni, metall gʻoʻlalarni yoki koʻtaruvchi arqon sifatida foydalanuvchi poʻlat simni yerlashtirishni ikkita qarama-qarshi kuchlarini yerlashtirish yoki nollash magistraliga payvandlash orqali bajarilishi lozim. Ruxlangan simarqonlarni ulash oʻrnini korroziyadan himoya qilish orqali bolt bilan ulashga ruxsat beriladi.
3.253. Yerlovchi qurilmalar sifatida metall va temirbeton konstruksiyalardan (poydevorlardan, ustunlardan, fermalardan, chordoq toʻsinlardan va chordoq tubi toʻsinlardan hamda koʻtargich tagi xarilardan) foydalanilganda bu konstruksiyalarning barcha metall unsurlari oʻzaro ulanib, uzluksiz elektr zanjir hosil qilishi lozim boʻlib temirbeton unsurlar (ustunlar) bundan tashqari ularga payvand orqali yerlanuvchi yoki nolinchi himoya simlarni ulash uchun metall chiquvlarga (oʻrnatma buyumlarda) ega boʻlishi lozim.
3.254. Binolar yoki inshootlarni (shu jumladan, barcha tur xizmatli estakadalarni) qurishda ishlatiluvchi metall ustunlar, fermalar va toʻsinlarning boltli, parchin va payvand ulanmalari uzluksiz elektrik zanjir hosil qiladilar. Binolar va inshootlarni (shu jumladan barcha tur xizmatli estakadalarni) temirbeton unsurlardan qurishda uzluksiz elektr zanjirni konstruksiyaning yonma-yon unsurlari oʻzaklarini oʻzaro payvandlash orqali, yoki oʻzakka tegishli oʻrnatma qismlarni ulash orqali hosil qilinadi. Bu payvand ulanmalarni ishchi chizmalarda keltirilgan koʻrsatmalar asosida qurilish tashkiloti bajarishi lozim.
3.255. Elektryuritgichlarni boltlar yordamida yerlangan (nollangan) metall asosga mahkamlangan holda ular orasiga tutashtirgich sim oʻrnatish shart emas.
3.256. Kuch va nazorat kabellarining metall qobiq va bronlari oʻzaro qayishoq mis sim bilan, shuningdek muftaning metall qobigʻi bilan hamda metall tayanch konstruksiyalar bilan ulanishlari lozim. Kuch kabellar uchun yerlovchi oʻtkazgichlarning kesimi (ishchi chizmalarda boshqa koʻrsatmalar boʻlmaganda) quyidagicha boʻlishi lozim, mm2:
kesimi 10 mm2 gacha boʻlgan kabellar uchun kamida — 6
16 dan 35 mm2 gacha — 10
50 dan 120 mm2 gacha — 16
150 dan 240 mm2 gacha — 25.
3.257. Nazorat kabellari uchun yerlovchi oʻtkazgichlarning kesimi kamida 4 mm2 boʻlishi lozim.
3.258. Qurilish yoki texnologik konstruksiyalardan yerlovchi va nolinchi himoya simlari sifatida foydalanilganda ular orasidagi sim boʻlaklarida hamda qoʻshish joylarida va simlar tarmoqlangan oʻrinlarda yashil fonda kamida ikkita sariq rang polosa chizib qoʻyish lozim.
3.259. 1000 V va undan yuqori kuchlanishli, neytrali izolyatsiyalangan elektrqurilmalarda yerlovchi oʻtkazgichlarni faza oʻtkazgichlari bilan birga ulardan ayrim qobiqda yetqizishga ruxsat beriladi.
3.260. Quvuroʻtkazgich poʻlat quvurlarning ularning oʻzaro ulanmalarining yerlash zanjirining uzluksizligini qisqa rezbali quvurning rezbasi oxirigacha burab kiritiluvchi hamda uzun rezbali quvurga kontrgaykalar oʻrnatiluvchi muftalar vositasida taʼminlanadi.
4. ISHGA TUSHIRISH-SOZLASH ISHLARI
4.1. Ushbu qoidalar elektrtexnik qurilmalar boʻyicha ishga tushirish-sozlov ishlariga talablarni belgilaydi.
4.2. Ishga tushirish-sozlov ishlari SNiP 3.05.05-84 ga 1-majburiy ilova va ushbu qoidalarga mos tarzda bajarilishi lozim.
4.3. Ishga tushiruv-sozlov ishlari loyihada berilgan elektrik parametrlarni va maromlarni taʼminlash maqsadida elektruskunalarni tekshirish, sozlash va sinashni oʻz ichiga oluvchi ishlar majmuasidir.
4.4. Ishga tushirish-sozlash ishlarini bajarishda QMQ 1.01.02-96 loyiha, tayyorlovchi korxonalarning ishlatish hujjatlari belgilangan tartibda tasdiqlangan elektr qurilmalarning tuzilish qoidalari talablariga asoslanishi lozim.
Ishga tushirish-sozlash ishlarini bajarishda mehnat xavfsizligi va ishlab chiqarish sanitariyasi umumiy sharoitlarini buyurtmachi taʼminlaydi.
4.5. Elektrotexnik qurilmalar boʻyicha ishga tushirish-sozlash ishlari toʻrt bosqichda amalga oshiriladi.
4.6. Birinchi (tayyorlov) bosqichida ishga tushirish-sozlash tashkiloti quyidagilarni bajaradi:
ishga tushirish-sozlash ishlarining texnika xavfsizligi boʻyicha tadbirlarni oʻz ichiga oluvchi ishchi dasturini va loyihasini (tayyorlovchi-korxonaning) loyiha va ishlatish hujjatlari asosida) ishlab chiqadi;
buyurtmachiga ishchi dasturni va ishlarni bajarish loyihasini ishlab chiqish jarayonida oshkor qilingan kamchiliklarni yetkaziladi;
oʻlchagich apparatlar, sinagich uskunalar va moslamalar parkimir tayyorlanadi.
4.7. Ishga tushirish-sozlash ishlarining birinchi tayyorlov bosqichida buyurtmachi quyidagilarni taʼminlashi lozim:
ishga tushirish-sozlash tashkilotiga ishlarni bajarishga ruxsat berishga tasdiqlangan loyihaning elektrotexnik va texnologik qismining lozim boʻlganda energotizim bilan kelishilgan ikkita majmuani, tayyorlovchi-korxonaning ishlatish hujjatlari majmuini berish, reley himoyasi, toʻsishni va avtomatlashtirishni oʻrnatish.
Sozlovchi shaxslarning ish oʻrinlariga elektrtaʼminotning muvaqqat yoki doimiy tarmoqlaridan kuchlanish berish;
ishga tushirish-saqlash ishlarini qabul qilish boʻyicha masʼul vakillarni tayinlash;
ishga tushirish-sozlash tashkiloti bilan qurilishning umumiy jadvalida hisobga olingan ishlarni moslashtirish;
sozlash xodimlari uchun obyektda xonalar ajratish va shu xonalarni ixotasini taʼminlash.
4.8. Ikkinchi bosqichda muvaqqat tuzilma boʻyicha kuchlanish bergan holda elektromontaj ishlari bilan birga bajariluvchi ishga tushirish-sozlash ishlarini bajarish lozim. Qoʻshma ishlar xavfsizlik texnikasining joriy qoidalariga mos tarzda bajarilishi lozim. Bu bosqichda ishga tushirish-sozlash ishlarining boshlanishi qurilish-montaj ishlarining tayyorlik darajasi bilan belgilanadi: elektrotexnika xonalarida, pardoz ishlari bilan birga barcha qurilish ishlari tugallangan boʻlishi, barcha oraliqlar, quduqlar va kabel kanallari yopilishi, yoritish, isitish va shamollatish ishlari bajarilishi, elektrouskunalarni oʻrnatish tugallanishi hamda uni yerlash bajarilishi lozim.
Bu bosqichda ishga tushirish-sozlash tashkiloti ayrim qurilma va funksional guruhlarga sinagich tuzilmalardan kuchlanish berib, oʻrnatilgan elektruskunalarni tekshirishni bajaradi. Sozlanuvchi elektruskunalarga kuchlanishni sozlash sohasida faqat elektrmontajlovchi xodimlar yoʻqligidangina hamda joriy xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga mos tarzda xavfsizlik choralari shartlariga rioya qilingan holda beriladi.
4.9. Ishga tushirish-sozlash ishlarining ikkinchi bosqichida buyurtmachi quyidagilarni bajarishi lozim:
ishga tushirish-sozlash ishlari bajarilayotgan sohada muvaqqat elektrtaʼminotni taʼminlanishi;
elektr uskunalarni ochishni va lozim boʻlganda, montaj oldidan jamligini tekshiruvni;
loyiha tashkilotlari bilan loyihani oʻrganish jarayonida oshkor qilingan, ishga tushirish-sozlash tashkiloti takliflari boʻyicha masalalarni moslashtirish, shuningdek loyiha tashkilotlari tomonidan mualliflik nazoratini taʼminlash;
yaroqsizlangan elektruskunani almashtirishni va yetishmayotganini keltirish;
elektroʻlchagich asboblarni tekshirish va taʼmirlashni taʼminlash;
ishga tushirish-sozlash ishlari jarayonida elektruskunalarning va montajning oshkor qilingan nuqsonlarini bartaraf qilishni taʼminlash.
4.10. Ishga tushirish-sozlash ishlarining ikkinchi bosqichida tugaganidan soʻng, yakka sinovlar boshlanguncha ishga tushirish-sozlash tashkiloti buyurtmachiga zlektruskunalarni yuqori kuchlanishda yerlashni va himoyalarni sozlashni sinashlarning qaydnomasini bir nusxada berishi, shuningdek, kuchlanishga ulanuvchi elektrtaʼminot obyektlarining namunaviy elektr tuzilmasi bir nusxasiga oʻzgarishlarni kiritishi lozim.
4.11. Elektruskunalarning funksional guruhlarining va boshqaruv tizimlarining ayrim tuzilmalarini obyektni ishga tushirish muddatlarini qisqartirish maqsadida dastlabki tekshiruv va sozlashning maqbulligi masalasi ishga tushirish tashkiloti bilan buyurtmachi birgalikda yechishi lozim, bu holda buyurtmachi elektruskunani sozlash joyiga hamda ishga tushirish-sozlash ishlari tugagandan soʻng, uni montaj sohasidagi oʻrnatish joyiga keltirishni taʼminlashi lozim.
4.12. Ishga tushirish-sozlash ishlarining uchinchi bosqichida elektruskunalarning yakka sinovlari bajariladi. Ushbu elektrqurilmada ishlatish maromining kiritilishi ushbu bosqichning boshlanishi hisoblanadi, shundan keyin ishga tushirish-sozlash ishlari ishlab turgan elektrqurilmalarida bajariladigan ishlarga oid boʻlishi lozim.
Bu bosqichda ishga tushirish-sozlash tashkiloti parametrlari, himoya vositalarini va darakchini, shuningdek texnologik uskunani yakka sinovlarga tayyorlash uchun uskunani salt yurishda sozlaydi.
4.13. Elekrmontaj va ishga tushirish-sozlash ishlarini qoʻshaloq bajarishda xavfsizlikning umumiy talablarini xavfsizlik texnikasining joriy qoidalariga mos tarzda obyektdagi elektrmontaj ishlari rahbari taʼminlaydi. Zaruriy xavfsizlik tadbirlarini taʼminlashga, ularning bevosita ishga tushirish-sozlash ishlari oʻtkazilayotgan sohada bajarishga sozlash xodimlarining rahbari javobgardir.
4.14. Ishga tushirish-sozlash ishlarini elektr qurilmaning ayrim tuzilmalari va funksional guruhlarida qoʻsh jadval asosida bajarilayotganda, ishlarni bajarish ishchi sohasi elektrmontaj ishlari rahbari bilan aniq belgilanishi va kelishilishi lozim. Sinagich tuzilma va sinagich tuzilmadan kuchlanish berilishi mumkin boʻlgan elektr uskuna joylashga fazoni ishchi soha deb hisoblash lozim. Ishga tushirish-sozlash ishlari bajarishga aloqasi boʻlmagan shaxslarning ishchi zonaga kirishlari taqiqlanadi.
Qoʻsh ishlarni bajarish holida elektr montaj va ishga tushirish-sozlash tashkilotlari birgalikda ishlarni qoʻsh bajarish tadbirlari va grafigi ishlab chiqadilar.
4.15. Ishga tushirish-sozlash ishlarining uchinchi bosqichida elektr-uskunani buyurtmachi ishlatishi lozim boʻlib, u ishlatuvchi xodimlarni joylashtiradi, elektrtuzilmalarni yigʻadi va boʻlaklaydi, shuningdek elektrtexnik va texnologik uskunaning holati ustidan texnikaviy nazoratni amalga oshiradi.
4.16. Ishlatish maromining joriy qilinishi bilan xavfsizlik talablarini taʼminlash, topshiriqlarni va ishga tushirish-sozlash ishlarini bajarishga ruxsatni rasmiylashtirishni buyurtmachi amalga oshiradi.
4.17. Elektruskunalarning yakka sinovlari tugaganidan soʻng, texnologik uskunaning yakka sinovlari oʻtkaziladi. Bu davrda ishga tushirish-sozlash tashkiloti elektr qurilmalarining parametrlarini, tafsilotnomalarini va himoya qoʻymalarini aniqlashtiradi.
4.18. Yakka sinovlar oʻtkazilgandan soʻng, elektruskuna ishlashga qabul qilingan hisoblanadi. Buyurtmachiga elektruskunaning yuqori kuchlanishda sinovi, yerlash va nollash qurilmalarining tekshiruvi qaydnomalarini, shuningdek, elektruskunalarni ishlatish uchun zarur boʻlgan ijroiya namunaviy elektr tuzilmalarni topshiradi. Elektr uskunani sozlashning qolgan qaydnomalarini buyurtmachiga ikki oy muhlat ichida bir nusxada, texnikaviy murakkab obyektlar boʻyicha esa, obyektni ishga qabulidan soʻng toʻrt oygacha muhlat ichida topshiriladi.
Ishga tushirish-sozlash uchinchi bosqich ishlarining tugallanishi elektr uskunaning majmuiy sinash uchun texnik tayyorligi dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi.
4.19. Ishga tushirish-sozlash ishlarining toʻrtinchi bosqichida elektr uskunani tasdiqlangan dastur asosida majmuiy sinovi oʻtkaziladi.
Bu bosqichda elektrtuzilmalar bilan elektruskuna tuzilmalarining turlicha maromlarda oʻzaro taʼsirini oʻzaro sozlash boʻyicha ishga tushirish-sozlash ishlari bajariladi. Koʻrsatilgan ishlar tarkibiga quyidagilar kiradi:
oʻzaro bogʻlanishlari taʼminlash, elektrqurilmada berilgan ish maromlarini taʼminlash maqsadida uning ayrim qurilmalari va funksional guruhlarini rostlash hamda tavsifnoma va parametrlarini sozlash;
texnologik uskunani majmuiy sinashga tayyorlash maqsadida elektrqurilmani toʻliq tuzilmada salt yurishda va yuklama ostida barcha ish maromlarida sinash.
4.20. Majmuiy sinash davrida elektruskunaga xizmatni buyurtmachi bajaradi.
4.21. Toʻrtinchi bosqichda ishga tushirish-sozlash ishlarini elektr-uskunada obyektni boshlangʻich davriga belgilangan loyihaviy quvvatni oʻzlashtiriladigan hajmdagi mahsulotning birinchi turkumini ishlab chiqarish turgʻun texnologik jarayonni taʼminlovchi, loyihada koʻzda tutilgan elektrik parametrlar va maromlarga erishilgandan soʻng tugallangan hisoblanadi.
4.22. Ishga tushirish-sozlash ishlari qabuli dalolatnomasi imzolangan holda sozlash tashkilotining ishi bajarilgan hisoblanadi.
