Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining
Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish
Mazkur meʼyorlar qurilish binolar va inshootlar konstruksiyalarini (beton, temir-beton, poʻlat, alyumin, yogʻoch, tosh va asbestsement) minus 40°S dan plyus 50°S dagi temperaturada agressiv zarar taʼsirida loyihalashtirishda korroziyadan himoya qilishga taalluqli boʻladi.
Meʼyorlar oʻzidan radioaktiv moddalar chiqaradigan qurilish konstruksiyalarini korroziyadan saqlash loyihalashtirilishga, jumladan, maxsus betonlar konstruksiyalarini loyihalashtirishga tavsiya etilmaydi (polimerbeton, kislota, suyuqlikka bardoshli betonlar).
Bino va inshootlarni loyihalashtirishda konstruksiyalar va muhofaza qoplamalarini koʻrinishi va foydalanishning yangi sharoiti muhitidagi agressivlik darajasini hisobga olib, korroziya holati tahlilini albatta nazarda tutishi kerak.
1.1. Qurilish konstruksiyalari himoyasini mazkur muhiti uchun korroziyaga bardoshli materiallarni qoʻllash bilan hamda konstruktiv talablarning bajarilishi bilan (boshlangʻich himoya), konstruksiyalar sirtiga metall, oksid, lok-boʻyoqli va mastika — mumsaqichli qoplamalar bilan qoplash, moylash, yupqa parda bilan oʻrash, qoplaydigan boshqa, materiallar bilan saqlash (ikkinchi himoya), shu bilan birga elektrkimyo usullari bilan himoyalash usullari bilan amalga oshiriladi.
1.2. Qurilish konstruksiyalariga taʼsir, darajasi boʻyicha muhit noagressiv, sust agressiv, oʻrta agressiv va kuchli agressivga boʻlinadi.
Muhitlardagi fizik holatiga koʻra gazsimon, qattiq va suyuqqa ajraladi.
1.3. Zavodda tayyorlanadigan qurilish konstruksiyalarining sirti himoyasini zavod sharoitida bajarish maslahat beriladi:
1.4. Qurilish konstruksiyalariga agressiv taʼsirini pasaytirish maqsadida loyihalashtirish chogʻida quyidagilarni nazarda tutish zarur:
korxonalarning bosh rejalarini ishlab chiqishda hajm-reja va muayyan bir joyda esuvchi shamollar yoʻnalishini koʻrsatadigan sxema yoki tasvirni va grunt suvlari oqimining yoʻnalganligini hisobga olgan holda konstruktiv hal qilish;
maksimal darajada germetizatsiya qilingan texnologik asbob-uskunalarni, soʻrish-tortish ventilyatsiyasini, agressiv gaz va changlar yanada koʻproq ajraladigan joylarda soʻrilishlarni.
1.5. Qurilish konstruksiyalarini loyihalashtirish chogʻi konstruksiyalar kesimining shunday namunalari nazarda tutilishi kerakki, unda agressiv gazlarning turib qolish ehtimoli yo istisno qilinsin yoki boʻlmasa, kamaytirilsin, shuningdek ularning sirtida suyuqliklar va agressiv gazlar toʻplanib qolmasin:
1.6. Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan saqlab loyihalashtirishda ishlab chiqarish, oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash bilan bogʻliq ishlar va oziq-ovqatlar, mollar uchun yem-xashaklar tayyorlanadigan, shuningdek, odamlar va hayvonlar kirib turadigan binolarda muhofaza materiallariga boʻlgan talablarni hamda dezinfeksiya qiluvchi vositalarning agressiv taʼsiri ehtimolini ham nazarda tutish kerak boʻladi.
2.1. Agressiv muhitda ekspluatatsiya uchun moʻljallangan beton va temir-beton konstruksiyalarni loyihalashtirishda, ularning korroziyaga bardoshliligini korroziyaga chidamli materiallar, betonning korroziyaga bardoshliligini oshiruvchi qoʻshimchalar bilan taʼminlash va uning himoya layoqati uchun poʻlat armatura-temir oʻzakdan foydalanish, betonning oʻtkazuvchanligini texnologik usullarida pasaytirish, darz ketishga bardoshlilik, yoriqning ochilish kengligi, betonning himoya qalinligi toifalariga boʻlgan talablarning qoʻyilishi kerak boʻladi loyihalashtirishda korroziyadan himoya qilishga taalluqli boʻladi. Yuqorida sanab oʻtilgan tadbirlar yetarli samara bermasa, konstruksiyalar. sirtini quyidagicha himoyalashni nazarda tutish kerak boʻladi:
lok-boʻyoq qoplamalari bilan;
tunuka va yupqa qobiqli materiallar bilan ixota qilish;
sirtini qoplash yoki keramika, toshqolsimon, shisha, tosh quyma va tabiiy toshqoʻllab suvash;
sementli, polimer bogʻlovchi modda, suyuq shisha, bitumli suvoq qilish;
zichlaydigan kimyoviy chidamli materiallar bilan shimdirish.
2.2. Temir-beton konstruksiyalarni korroziyadan himoyalash tadbirlarini himoya qilinayotgan konstruksiyalar koʻrinishi va oʻziga xosliklari, ularning tayyorlanish texnologiyasi, tiklash va ekspluatatsiya sharoitlarini hisobga olgan holda, loyihalashtirish kerakligi, betonning himoya qalinligi toifalariga boʻlgan talablarning qoʻyilishi kerak boʻladi.
| | | | 1-jadval |
Betonning oʻtkazuvchanlik koʻrsatkichining shartli belgilari | Betonning oʻtkazuvchanlik koʻrsatkichlari |
toʻgʻri | qiya |
suv oʻtkazuvchanlik boʻyicha beton markasi (tamgʻasi muvozanatida) | filtrlash koeffitsiyenti, sm/s (namlik), Kf | suv shimishi, massa boʻyicha % oshigʻi | suv-sement nisbati s/s, bilan |
N-normal oʻtkazuvchan beton | W4 | oshigʻi bilan 2·10-9 7·10-9gacha | oshigʻi. 4,7dan 5,7gacha | 0,6 |
P-oʻtkazuvchanligi past beton | W6 | osh.6·10 dan 7·10-9gacha | osh.4,2dan 4,7gacha | 0,55 |
O-alohida past oʻtkazuvchan beton | W8 | osh.1·10-10dan 6·10-10 gacha | 4,2gacha | 0,45 |
2.3. Beton va temir-beton konstruksiyalar uchun meʼyorga solingan betonni, nazarda tutish maslahat beriladi.
Betonning oʻtkazuvchanligi toʻgʻri koʻrsatkichlar bilan (suv oʻtkazuvchanligi boʻyicha beton markasi yoki filtrlash koeffitsiyenti bilan) taʼriflanadi. Qiya koʻrsatkichlar (betonning suv shimishi va suv-sement nisbati) tahminiy va toʻgʻri koʻrsatkichlarga qoʻshimcha hisoblanadi.
Betonning oʻtkazuvchanligi koʻrsatkichlari 1-jadvalda keltirilgan.
2.4. Muhitning beton va temir-beton konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajalari quyidagi jadvallarda keltirilgan:
gazsimon muhit — 2-jadvalda;
qattiq, muhit — 3-jadvalda;
grunt suvlari sathidan yuqori gruntlarda — 4-jadvalda;
suyuq noorganik muhit — 5, 6, 7-jadvallarda;
suyuq organik muhit — 8-jadvalda.
Armotsement-oʻzakli sement konstruksiyalariga agressiv taʼsir muhiti darajasi 2-3 jadval boʻyicha keltirilgan temir-beton konstruksiyalari kabi qabul qilinadi.
2.5. Isitiladigan binolar ichida joylashgan konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasini: aniqlashda namlik tartibini 2 — 8-jadvallar, QMQ 2.03.11-96 boʻyicha, isitilmaydigan binolar ichida joylashgan konstruksiyalarga esa ochiq havoda va gruntlarda, grunt suvlari sathidan yuqorida, 1-ilova boʻyicha qabul qilinadi.
| | | 2-jadval |
Binolarning namlik tartibi | 1-majburiy ilova boʻyicha gazlar guruhi | quyidagi konstruksiyalarga gazsimon muhitning agressiv taʼsir darajasi |
Namlik zonasi | betonga | temir-betonga |
quruq quruq | A V S D | Noagressiv “ “ “ | Noagressiv “ Past agressiv Oʻrta agressiv |
normal normal | A V S D | Noagressiv “ “ Oʻrta agressiv | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv Kuchli agressiv |
Nam yoki hoʻl nam | A | | Past agressiv |
V | Noagressiv | Oʻrta agressiv |
S | Past agressiv | Kuchli agressiv |
D | Oʻrta agressiv | “ |
|
|
|
|
3-jadval
|
|
Binoning namlik tartibi
|
Suvda qattiq muhitning eruvchanligi 1;2 va ularning
gigroskopikligi
(namtortishi)
|
quyidagi konstruksiyalarga qattiq muhit agressiv
taʼsir darajasi
|
|
Namlik zonasi
|
betonga
|
temir-betonga
|
|
Quruq
Quruq
|
Oz gigroskopik yaxshi eruvchan
Gigroskopik yaxshi eruvchan
|
Noagressiv
Past agressiv
|
Past agressiv
Oʻrta agressiv
|
|
Normal
Normal
|
Oz gigroskopik yaxshi eruvchan
Gigroskopik yaxshi eruvchan
|
Past agressiv
“
|
Past agressiv
Oʻrta agressiv3
|
|
Nam yoki hoʻl
Nam
|
Oz gigroskopik yaxshi eruvchan
Gigroskopik yaxshi eruvchan
|
Past agressiv
Oʻrta agressiv
|
Oʻrta agressiv4
Kuchli agressiv
|
| | | 4-jadval |
2-ilova boʻyicha namlik zonasi | Agressivlik koʻrsatkichi, 1 kg gruntga mg | Beton va temir-beton konstruksiyalarga gruntning agressiv taʼsir darajasi |
Betonlar uchun  qayta hisoblangan sulfatlar | Betonlar uchun S1 qayta hisoblangan xloridlar |
| GOST 10178-85* boʻyicha portland sementda | GOST 10178-85* boʻyicha portland sementda: sementlarda tarkibida S3S 65% dan osh.7% dan b-n, S3A osh.b-n, S3A+CAF 22% dan osh.b-n va shlak portland-sementda | GOST 22266-94 boʻyicha sulfatga bardoshli | GOST 10178-85* boʻyicha portlandsement, shlakportland-sementda va GOST 22256-94 boʻyicha sulfatga bardoshli sementlarda | |
Quruq | osh. 500 dan | osh.3000 dan | osh. 6000 dan | osh. 400 dan 750 gacha | past agressiv |
| o. 1000 dan | o. 4000 dan | o. 12000 dan | o. 750 dan 7500 gacha | oʻrta agressiv |
| 500 gacha | 5000 gacha | 1500 gacha | | |
| o. 1500 | o. 5000 | o.15000 | o.7500 | kuchli agressiv |
Normal | o. 250 dan | o. 1500 dan | o. 3000 dan | o. 250 dan 500 gacha | past agressiv |
va nam | 500 gacha | 3000 gacha | 6000 gacha | o. 600 dan 6000 gacha | oʻrta agressiv |
| o. 500 dan | o. 3000 dan | o. 6000 dan | | va hoʻl |
| 1000 gacha | 4000 gacha | 8000 gacha | | |
| o. 1000 | o. 4000 | o. 8000 | o. 5000 | kuchli agressiv |
| | | | 5-jadval |
Agressivlik koʻrsatkichi | Suyuqlik muhitining inshootlar, 0,1 m/sut.dan ortiq Kf da, ochiq suv havzasida joylashgan va bosim inshootlari uchun suv oʻtkazuvchanligi quyidagi markali betonlarda agressivlik darajasi1 | Suyuq noorganik muhitning betonga agressiv taʼsir darajasi |
W4 | W6 | W8 |
Bikarbonat oshigʻi bilan past ishqorligi mg.ekv/l (grad.)* | 0dan 1,05(3) gacha | - | - | past agressiv |
rN** vodorod koʻrsatkichi | o.5,0 dan 6,5 o.4,0dan 5,0 o.0,0dan 4,0 | o.4,0 dan 5,0 gacha o.3,5 dan 4,0 gacha o.0,0 dan 3,5 gacha | o.3,5 dan 4,0gacha o.3,0dan 3,5 gacha o. 0,0 dan 3,0 | past koʻrsatkichi oʻrta agressiv kuchli agressiv |
Tarkibida agressiv uglekislota mavjudligi mg/l | o.10 dan 40 o.40*** | oshigʻi b-n 40*** - | - - | past agressiv oʻrta agressiv |
Tarkibida magnezial tuzlar ion Mg2+ ga qayta hisoblangan | o.1000dan 2000gacha o.2000dan 3000gacha o. 3000 | o.2000dan 3000gacha o.3000dan 4000gacha o. 4000 | o.3000dan 4000gacha o.4000dan 5000gacha O.5000 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
Tarkibida ammoniy oʻrta tuzlar mg/l, -qayta hisoblangan  ionga | o.100dan 500gacha o.500dan 800gacha o. 800 | o.500dan 800gacha o.800dan 1000gacha o.1000 | o.800dan 1000gacha o.1000dan 1500gacha oshigʻi b-n 1500 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
Tarkibida ishqor agressiv mavjudligi, mg/l, Na+ va K ionlariga qayta hisoblaganda | o.50000dan 60000gacha o.60000 dan 80000gacha 0.80000 | o.60000 dan 80000 gacha o.80000dan 100000 gacha 0.100000 | o.80000dan 100000 gacha o.100000 dan 150000gacha 0.150000 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
Tarkibida xloridlar, sulfatlar2, nitratlar va boshqa tuzlarning jamlanishi; mg/l, sirtining agressiv bugʻga aylanishida | o.10000dan 20000gacha o.20000dan 60000gacha o.50000 | o.20000dan50000gacha o.50000dan 60000gacha o.60000 | o.50000dan 60000gacha o.60000dan 70000gacha 0.70 000 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
| | | | 6-jadval |
Sement | Kf gruntlarida 0,1 m/sut.dan ortiq, ochiq suv havzalarida joylashgan hamda tarkibida ionlar  mg-ekv/l mavjud bosim inshootlari uchun ionlar qayta hisoblangandagi suyuqlik muhitining agressivlik koʻrsatkichi1 | Suv oʻtkazuvchanligi W4 beton markasiga suyuq organik muhitning agressiv taʼsiri darajasi |
o. 0,0 dan 3,0 gacha | o.3,0 dan 6,0 gacha | o.6,0 |
GOST 10178-85* boʻyicha portland-sement | o.250 dan 500 gacha o.500dan 1000 gacha o. 1000 | o.500dan 1000gacha o.1000 dan 1200gacha o.1200 | o.1000 dan 1200gacha o.1200dan 1500gacha o.1500 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
GOST 10178-85* boʻyicha klinkerda C3S oshigʻi b-n 65%, S3A oshigʻi b-n 7%, C, A+C4AF oshigʻi b-n 22%, va shlak-portland-sement | o.1500 dan 3000 gacha o.3000dan 4000gacha o.4000 | o.3000dan 4000gacha o.4000dan 5000gacha o.5000 | o. 4000dan 5000gacha o. 5000dan b000gacha o. 6000 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
GOST 22266-94 boʻyicha sulfatga bardoshli sementlar | o. Z000dan 6000gacha o.6000 dan 8000gacha o.8000 | o.6000dan 8000gacha o.8000dan 1200gacha o.12000 | o.8000dan 12000gacha o.12000dan 15000gacha o.15000 | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
| | 7-jadval |
S1 mg/l da qayta hisoblaganda | Quyidagi holatdagi temir-beton konstruksiyasi armaturasiga suyuq noorganik muhitning agressiv taʼsir tarkibidagi xloridlar darajasi |
Doimiy suqilishida | Vaqti-vaqti b-n hoʻllanishida |
500 gacha o.b-n 500dan 5000gacha oshigʻi b-n 5000 | noagressiv “ past agressiv | past agressiv oʻrta agressiv kuchli agressiv |
| | | 8-jadval |
Muhit | Quyidagi; markali; betonlarga suyuq organik muhitning agressiv taʼsir darajasi |
W4 | W6 | W8 |
Moylar: mineral oʻsimlik jonivorniki Neft va neft | past agressiv oʻrta agressiv “ | past agressiv oʻrta agressiv “ | noagressiv past agressiv “ |
mahsulotlari: | | | |
Xom | | | |
(ishlanmagan) | | | |
neft1 | “ | “ | “ |
oltingugurtli | “ | past agressiv | “ |
neft | | | |
oltingugurtli | | | |
mazut1 | “ | | “ |
dizel | | | |
yoqilgʻisi1 | past agressiv | | “ |
kerosin | “ | “ | “ |
benzin | noagressiv | noagressiv | “ |
Eritgichlar: | | | |
chegaraviy | | | |
uglevodorodlar | “ | “ | “ |
(geptan, oktan, | | | |
dekan va h.k.) | | | |
aromatik | | | |
uglevodorodlar | past agressiv | “ | “ |
(benzol, | | | |
toluol, | | | |
oksilol, | “ | past agressiv | kuchli agressiv |
xlorbenzol va | | | |
boshqalar) | | | |
ketonlar | | | |
(atseton, | “ | past agressiv | “ |
metilketon, | | | |
diketilketon | | | |
va boshq.) | | | |
Kislotalar: | | | |
kislotalarning | | | |
suv eritmalari | | | |
(sirka, limon, | | | |
sut va h.k.) | | | |
oshigʻi b-n | | | |
0,05 g/l | | | |
konsentratsiyada | | | |
yogʻli suvda | “ | oʻrta agressiv | oʻrta agressiv |
erimaydigan | | | |
kislotalar | | | |
(kapril kapron | | | |
va boshq.) | | | |
Spirtlar: | | | |
bir atomli | past agressiv | noagressiv | noagressiv |
koʻp atomli | oʻrta agressiv | oʻrta agressiv | past agressiv |
| | | |
Monomerlar: | | | |
xlorbutadian | kuchli agressiv | kuchli agressiv | oʻrta agressiv |
stirol | past agressiv | past agressiv | noagressiv |
Amidlar: | | | |
Karbamid | | | |
(50 dan 150 g/l | | | |
konsentratsiyali | | | |
suv eritmalari) | | | |
xuddi shunday, | | | |
oshigʻi b-n 150 g/l | oʻrta agressiv | oʻrta agressiv | past agressiv |
ditsiandiamid | past agressiv | past agressiv | “ |
(10 g/l | | | |
konsentratsiyali | | | |
suv eritmalari) | | | |
dimetmilformamid | oʻrta agressiv | “ | “ |
20 dan 50 g/l gacha | | | |
suv eritmalari | | | |
xuddi shunday, | | | |
o.50 g/l | kuchli agressiv | oʻrta agressiv | oʻrta agressiv |
Boshqa organik | | | |
moddalar: | | | |
fenol (10 g/l gacha | oʻrta agressiv | oʻrta agressiv | oʻrta agressiv |
suv eritmalari) | | | |
formaldegid | past agressiv | past agressiv | noagressiv |
(20 dan 50 g/l gacha | | | |
konsentratsiyali | | | |
suv eritmalari | | | |
xuddi shunday, | | | |
oshigʻi b-n 50 g/l | | | |
dixlorbuten | “ | “ | “ |
tetragidrofuran | “ | past agressiv | “ |
qand (oshigʻi b-n | past agressiv | “ | noagressiv |
0/1 g/l | | | |
konsentratsiyali | | | |
suv eritmalari) | | | |
2.9. Agressiv muhitdagi temir-beton bino va inshootlar konstruksiyalariga suv oʻtkazuvchanligi 5 — 11-jadvallar boʻyicha W4 va undan yuqori markali betonlarni qabul qilish kerak.
Suyuqlik muhitlarning agressiv taʼsiriga (xloridlar, sulfatlar, nitratlar va boshqa tuzlar) uchraydigan temir-beton konstruksiyalar betoni, 5-jadval boʻyicha sirti bugʻlanadigan hamda bir vaqtning oʻzida navbatma-navbat muzlatiladigan va muzdan tushiriladigan boʻlsa, yuqorida, 9-jadvalda koʻrsatilgan SNiP 2.03.01-84 ga muvofiq muzga bardoshlilik boʻyicha talablarga javob berishi kerak.
2.10. Agressiv muhitli beton va temir-beton bino va inshootlar konstruksiyalari uchun albatta quyidagi turdagi sementlarni nazarda tutish kerak boʻladi:
portlandsement, GOST 10178-85* talablarini qondiradigan mineral qoʻshimchalar bilan toʻldirilgan portlandsement, shlak-portlandsement;
GOST 22266-94 talablarini qondiruvchi sulfatga bardoshli sementlar;
GOST 969-91 talablarini qondiruvchi glinozemli (aluminiy oksidli) sement;
2.11. Gazsimon va qattiq muhitlarda (2 va 3-jadvallarga qarang) GOST-10178-85 talablarini qondiruvchi sementlarni qabul qilish maslahat beriladi;
Suyuq va tarkibida sulfat boʻlgan qattiq muhitlarda (3,4 va 6-jadvallarga qarang) sulfatga bardoshli sementlar, shlakportlandsementlar va portlandsementlarni qoʻllash tavsiya etiladi.
Bikarbonat ishqorliligi koʻrsatkichi boʻyicha agressiv suyuq muhitlarda (5-jadvalga qarang) mineral qoʻshimchalar bilan toʻldirilgan portlandsement shlakportlandsement yoki putssolanli portlandsementni qoʻllash kerak boʻladi.
Tarkibidagi tuzlar yigʻindisi boʻyicha agressiv suyuq muhitlarda (5-jadvalga qarang) glinozemli (aluminiy oksidli) sementni betonning qotish temperatura tartibi amal qilish talablariga rioya qilish sharti bilan qoʻllashga ruxsat etiladi.
Oldindan tarang tortilgan armatura konstruksiyalari uchun glinozem sementni qoʻllashga ruxsat berilmaydi:
Suv oʻgkazmasligi boʻyicha W6 dan ortiq markali betonlarga boʻlgan talablarga taalluqli konstruksiyalarda NS 10 ortiq markali tarang tortiladigan sementni qoʻllashga ruxsat beriladi.
2.12. Mayda toʻldirgich sifatida kvarsli yaltiroq qumni (GOST 10258-80 boʻyicha massa boʻyicha oshigʻi bilan 1% zarralari xaloslangan), shuningdek, GOST 9757-90 talablariga javob beruvchi gʻovakli qum nazarda tutiladi.
2.13. Yirik toʻldirgich sifatida otilib chiqqan togʻ jinsiga mansub saralangan shagʻalni nazarda tutish maslahat beriladi. Otilib chiqqan jinsga mansub shagʻal markasi 800 dan past boʻlmasligi kerak, shagʻal va shagʻal qumi Dr12 dan past boʻlmasligi kerak.
Choʻkindi jins shagʻali (suv shimilishi 2% dan oshmasligi va markasi 600 dan past boʻlmasligi kerak) bir jinsli va sust yupqa qatlamsiz boʻlsa, unda har qanday agressiv taʼsir darajasidagi gazsimon, qattiq va suyuq muhitlarda foydalaniladigan konstruksiyalar uchun (past agressivlik muhitidagidan vodorod koʻrsatkichi past boʻlgan suyuq muhitlardan tashqari, 5:-jadvalga qarang).
Konstruksion yengil betonlar uchun GOST 9757-90 boʻyicha toʻldirgichlar nazarda tutiladi.
| | | | 9-jadval |
Armaturali poʻlat guruhi | Armaturali poʻlat klassi (turkumi) | Darzga bardoshli temir-beton1 konstruksiyalarga boʻlgan talablar toifasi va yoriqlarning davomiy boʻlmagan va muttasil ochilishining chegaraviy ruxsat etilgan kengligi, mm, gazsimon hamda qattiq muhitning temir-betonga agressiv taʼsir darajasida |
past agressiv | oʻrta agressiv | kuchli agressiv |
I | A-I, A-P, A-Sh, B-I, Vr-1 | 3 0,25 (0,20) | 3** 0,20 (0,15) | 3 0,15 (0,10) |
A-Shv, A-IY, At-IYk | 3 0,25 (0,20) | 3** 0,15 (0,10) | 2 0,10 |
At-Sh, At-SHS | 3 0,25-(0,20) | qoʻllashga ruxsat etilmaydi | qoʻllashga ruxsat etilmaydi |
II | At-IYC, At-YCK, At-YIK | 3 0,15 (0,10) | 2** 0,10 | 1 |
v-p,vr-p, K-7, K-19 | 2 0,10 | 2 0,05 | 1 |
III | A-Y,A-YI, At-Y, At-YI V-P,Vr-P, K-7, K-19 | 2* 0,10 | 1 | qoʻllashga ruxsat etilmaydi |
kamida 3,5 mm diametrli simda | 2* 0,05 | 1 |
| | | 10-jadval |
Armatura poʻlati guruhlari 9-jadvalga qarang | Yigʻma konstruksiyalar va elementlar uchun betonning himoya qatlamining qalinligi, mm (chiziq ustida) hamda betonning suv oʻtkazmasligi boʻyicha gazsimon va qattiq muhitning agressiv taʼsir darajasidagi markasi |
past agressivda | oʻrta agressivda | kuchli agressivda |
I | 20 W4 | 20 W6 | 25 W8 |
II | 25 W4 | 25 W6* | 25 W8 |
III | 25 W6* | 25 W8 | 25 W8 |
2.14. Mayda va yirik toʻldirgichlar tarkibida potensial reaksiya qoʻzgʻatuvchi jinslar mavjudligi tekshirilishi zarur. Potensial reaksiya qoʻzgʻatuvchi jinslar hisobiga ichki korroziyadan himoyalanish chorasi sifatida va sementning ishqorlari bilan toʻldirgichdagi oʻzaro taʼsirini pasaytirish maqsadida quyidagilarni nazarda tutish kerak boʻladi:
sementni kam — minimal miqdorda sarflab beton tarkibini saralash;
tarkibida N30 hisobida oshigʻi bilan 0,6% ishqor bilan beton 2 tayyorlash;
betonni mineral qoʻshimchalar bilan toʻldirilgan portlandsementdan, putssolanli portlandsementdan va shlakportlandsementdan tayyorlash;
gidrofob-suv yuqtirmaydigan gaz ajratadigan qoʻshimchalarni kiritish:
Potensial reaksiya qoʻzgʻatuvchi toʻldirgichlarda betonga natriy va kaliy tuzlarini qoʻshimcha sifatida kiritishga ruxsat berilmaydi.
| | 11-jadval |
4, 7, 8* — jadvallar boʻyicha muhitning darajasi | Suyuq muhitning agressiv taʼsiridagi temir-beton konstruksiyalarga boʻlgan talablar agressiv taʼsiri |
Yoriqqa bardoshlilikka boʻlgan talablar toifasi va davomiy boʻlmagan va davomiy yoriqlarning ruxsat etilgan chegaraviy kengligi1, mm armatura poʻlatiga nisbatan (9-jadvalga qarang) | himoya qatlamining qalinligi kamida, mm | betonning suv oʻtkazmaslik boʻyicha markasi, armatura poʻlatiga nisbatan (9-jadvalga karang) |
I | II | III | I | II | III |
Past agressiv | 3 0,2(0,15) | 3 0,15(0,10) | 2 0,1 | 20 | W4 | W6 | W6 |
Oʻrta agressiv | 3 0,15(0,1) | 3 0,1(0,05) | 1 - | 30 | W6 | W6 | W6 |
Kuchli agressiv | 3** 0,15(0,1) | 2 0,05 | qoʻllashga ruxsat yoʻq | 30 | W6 | W6 | - |
2.15. Beton aralashmasini qorishtirish uchun suvni GOST 23732-79 talablariga muvofiq qoʻllash zarur.
2.16. Agressiv muhitlarda foydalaniladigan temir-beton konstruksiyalar betonning chidamliligini oshirish maqsadida betonning oʻtkazuvchanligini pasaytiradigan yoki uning kimyoviy bardoshliligini, shuningdek, betonning armaturaga nisbatan himoyalanish layoqatini oshiradigan qoʻshimchalardan foydalanish maslahat beriladi.
Beton tarkibiga, jumladan, yopishtirish, toʻldirgichlar tarkibiga va qorishtirish suviga quyidagi temir-beton konstruksiyalar uchun xlorli tuzlar kiritishga ruxsat etilmaydi:
B-I turkumi-klassiga kiruvchi 5mm va undan kam diametrdagi simli tortilmaydigan armaturali;
nam va hoʻl tartib sharoitida foydalanganlarida;
avtoklavda ishlov berib tayyorlanganlarida;
elektrokorroziyaga yoʻliqadiganlarida.
Shuningdek, xlorli tuzlarni beton tarkibiga va kanallarni inyeksiya qilish, shu bilan birga yigʻma va yigʻma monolit konstruksiyalarning chok va ulangan joylarini biriktirish-yaxlitlash uchun tayyorlangan eritmaga kiritishga ruxsat berilmaydi:
2.17. Agressiv muhit taʼsiriga yoʻliqqan temir-beton konstruksiyalarni hisobini 2.03.01-84 SNiP boʻyicha yoriqqa bardoshlilik boʻyicha talablar toifasining amaldagi meʼyorlarini va yoriqlarning ruxsat berilgan ochilishini hisobga olgan holda ishlab chiqish maslahat beriladi. Bunda temir-beton konstruksiyalarning yoriqqa bardoshlilik talablari kategoriyasiga, jumladan, yoriqlarning ruxsat etilgan chegaraviy kengligiga qoʻllanayotgan armatura poʻlatining turkumi nazarda tutib va muhitning agressiv taʼsir darajasiga qarab belgilash kerak boʻladi.
Gazsimon va qattiq agressiv muhitlarda foydalanishga moʻljallangan konstruksiyalar uchun bu talablar 9-jadvalda keltirilgan, suyuq agressiv, muhitlar uchun esa — 11-jadvalda keltirilgan.
9 — 11-jadvallarda keltirilgan yoriqlarning davomiy boʻlmagan ochilish kengligini aniqlashda quyidagilar ruxsat etiladi:
meʼyoriy qiymatdan 30% miqdorda shamol kuchini qabul qilish;
bir koʻpriksimon kran yoki osma kranning har bir kran yoʻlidagi kran kuchini hisobga olish. Bunda 2.01.07-85 SNiP da nazarda tutilgan kuchlardan davomiy boʻlmagan yoriq ochilishi 2.03.01-84 SNiP ida meʼyorga solinganidan oshmasligi kerak.
2.18. Armatura poʻlati korroziyadan zararlanishi xavfi darajasi boʻyicha uch guruhga boʻlinadi (9 va 10-jadvallar).
Agressiv muhitlarda foydalaniladigan oldindan zoʻriqqan konstruksiyalarni armaturalash uchun II guruhga kiruvchi armatura poʻlati nazarda tutilishi maʼqulroq boʻladi.
2.19. Himoya qatlami qalinligi va gazsimon va qattiq agressiya muhitlar taʼsiridagi beton suv oʻtkazmasligiga boʻlgan talablar 10-jadval bayon etilgan, suyuq muhitlar taʼsirida esa — 11-jadvalda berilgan.
2.20. Yassi plitalar, qirrali plitalar taxtalari va devor paneli taxtalari konstruksiyalari ogʻir va yengil betonining himoya qatlami qalinligini gazsimon muhitning past agressiv va oʻrta agressiv taʼsiri uchun 15 mm ga teng qilib, kuchli agressiv taʼsir darajasi uchun esa armatura poʻlatining sinfidan qatʼiy nazar, 20 mm ga teng qilib qabul qilish kerak boʻladi.
Monolit konstruksiyalarning himoya qalinligini 10, 11-jadvallarda koʻrsatilganiday 5 mm dan ortiq miqdorni qabul qilish tavsiya etiladi.
Oldindan zoʻriqqan temir-beton konstruksiyalar uchun yoriqqa bardoshlilikning 2-kategoriyasidagi davomiy boʻlmagan yoriqlar ochilishi kengligini himoya qatlami qalinligini 10 mm oshirganda 0,005 mm dan ortiq qilib qabul qilish tavsiya etiladi.
2.21. Past va oʻrtacha agressiv taʼsir darajasida ruhlangan armaturani qoʻllashda himoya qatlami qalinligini X5 mm ga qisqartirishga yoki betonning oʻtkazuvchanligini bir pogʻona oshirishga ruxsat etiladi. Bunda betonning suv oʻtkazmaslik markasi W4dan past boʻlmasligi kerak.
2.22. Yoriqqa bardoshlilik konstruksiyalariga B-I va V-P sinfiga kiruvchi, 4 mm dan kam diametrdagi simlarni nazarda tutishga ruxsat berilmaydi.
2.23. Oldindan zoʻriqqan konstruksiyalarni agressiv muhitli binolar uchun qotgan betonga armaturani tortish usuli bilan tayyorlashga ruxsat etilmaydi.
2.24. Oldindan zoʻriqqan temir-beton konstruksiyalar uchun armatura simarqonlarini sirtdan kamida 2,5 mm va ichki qatlamda esa 2,0 mm dan kam boʻlmagan simdan qilish nazarda tutilishi kerak.
2.25. Agressiv muhitlarda enli betonlardan beton va temir-beton konstruksiyalarni 10-11-jadvallarga koʻra ularning suv oʻtkazmasligi talablariga muvofiq qoʻllashga ruxsat etiladi.
2.26. Yengil betonlar yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarini suv shimilishi 14% dan yuqori boʻlgan gʻovakli toʻldirgichlarga hajmi boʻyicha agressiv muhitlarda qoʻllashga ruxsat etilmaydi:
2.27. Yengil va gʻovakli betonlar toʻsiqli konstruksiyalarini agressiv gazsimon va qattiq muhitli ishlab chiqarish uchun 12-jadval boʻyicha qabul qilish maslahat beriladi.
2.28. Armotsement konstruksiyalarini past agressiv gazsimon va qattiq muhitlarda qoʻllashga ruxsat etiladi. Gazsimon muhitda himoya qatlamining qalinligi 4 mm dan kam boʻlmasligi kerak, betonning suv shimilishi esa — armatura toʻri va 30 mkm.dan kam boʻlmagan ruh qoplangan sim bilan himoyalangan yoki konstruksiyalar sathi III guruhga kiruvchi lok-boʻyoq bilan muhofaza qilinganda oshigʻi bilan 8% boʻlishi zarur. Qattiq muhitda koʻrsatilgan tadbirlarga qoʻshimcha ravishda bir vaqtning oʻzida armaturani va konstruksiyani himoyalashni amalga oshirish maslahat beriladi.
2.29. Betonlash chogʻi himoya qoplamasi boʻlmagan biriktiruvni elementlarning oʻrnatish poʻlat qismlarining himoya qatlami qalinligi va betonning suv oʻtkazmasligi markasi ulanayotgan konstruksiyalar betoniga taalluqli talablarga mos kelishi zarur.
2.30. Konstruksiyalar sathini himoya qilishda 13-jadvalda koʻrsatilgan holatlarni nazarda tutish kerak boʻladi va muhitlarning agressiv taʼsir koʻrinishi va darajasiga qarab tayinlanadi.
2.31. Konstruksiyalarni loyihalashtirishda quyidagilarni nazarda tutish kerak:
lok-boʻyoqli qoplamalar — gazsimon va qattiq muhitlar harakatida (aerozollar);
lok-boʻyoqli qalin qatlamli (mastika) qoplamalar — suyuq muhitlar harakatida qattiq agressiv muhit bilan qoplamaning bevosita toʻqnash kelishi — kontaktda boʻlishi;
yelimli qoplamalar-suyuq muhitlar harakatida, gruntlarda qoplamalarning suv oʻtkazmaydigan qatlami sifatida;
qoplamalar, jumladan, polimer betonlarda — suyuq muhit harakatida, gruntlarda yelimli qoplamalarni mexanik zararlanishdan himoyasi sifatida;
kimyoviy bardoshli materiallar bilan singdirish (zichlovchi) — suyuq muhit harakati taʼsirida, gruntlarda;
gidrofoblash (suv yuqtirmaslik) — suv yoki atmosfera yogʻinlari bilan davriy ravishda namlash bilan, kondensat hosil qilib, sathga lok-boʻyoq qoplamalar ostidan grunt qatlamini yupqalashga qadar ishlov berish sifatida.
| | 12-jadval |
Binodagi muhitning agressiv taʼsir darajasi | Toʻsuvchi konstruksiyalar himoyasiga talablar |
Yengil betonlardan (qalin tuzilishdagi) | Sement yoki aralash yopishqoqdagi avtoklavda qotirilgan gʻovakli betonlardan |
Past agressiv | Konstruksiyalarni ogʻir yoki konstruksion betondan agressiv muhit taʼsiridan saqlanadigan himoya qatlami boʻlsa, ruxsat etiladi | Konstruksiyalarni armaturani maxsus qoplama bilan himoyalangan va beton sirtini paroizolyatsiya qiluvchi lok-boʻyoq bilan qoplagan hollarda ishlatishga ruxsat etiladi. |
Oʻrta agressiv | Konstruksiyalarni agressiv muhit taʼsiridan saqlanadigan ogʻir yoki yengil konstruksion betondan lok-boʻyoq qoplama bilan himoyalangan qatlami boʻlsagina, qoʻllashga ruxsat etiladi | Qoʻllashga ruxsat etilmaydi |
Kuchli agressiv | Qoʻllashga ruxsat etilmaydi | Xuddi shunday |
2.33. Beton va temir-beton poydevorlari va inshootlari tagini himoya qilish uchun agressiv muhitga chidamli ixotalash qurilmasini nazarda tutish kerak boʻladi.
2.34. Agressiv grunt suvi va grunt bilan toʻqnash keladigan muloqotda boʻladigan yer osti beton va temir-beton konstruksiyalarning yonbosh sirtlarini tavsiya qilingan 5-ilovasiga muvofiq grunt suvlarining koʻtarilish ehtimoli va ularning inshootni foydalanishga topshirish jarayonida agressivligini hisobga olgan holda himoya qilish kerak boʻladi.
Gruntlarda suvda eriydigan tuzlar 1% dan ortiq boʻlsa, oʻrtacha havo darajasi eng issiq oyda 25S dan ortiq, havoning oʻrtacha nisbiy oylik namligi kamida 40% boʻlganda poydevorlar-fundamentlarning butun sathini gidroizolyatsiya-suvdan himoyalash qurilmasini albatta nazarda tutish zarur.
| | | | | 13-jadval |
Muhit | Muhitning agressiv oddiy taʼsir darajasi | Qoplamalar guruhi (chiziq ustida) va qoplama qalinligi mm (chiziq ostida) |
Lok-boʻyoqli | yelimlangan | qoplangan |
qalin | qatlamli (mastikali) |
Gazsimon, qattiq | past agressiv | I*II 0,1-0,15 | - | - | - |
oʻrta agressiv | III** 0,15-0,2 | - | - | - |
kuchli agressiv | IV 0,2-0,25 | - | - | - |
Suyuq | past agressiv | - | II 1,0-1,5 | - | II |
oʻrta agressiv | - | III 1,5-2,5 | III — IV | II |
kuchli agressiv | - | IV 2,5-5,0 | IV | IV |
2.35. Suyuq agressiv muhit mavjud boʻlsa, metall kolonna-ustun va asbob-uskunalar ostidagi beton va temir-beton fundament-poydevorlar, shuningdek, polga tutash boshqa konstruksiyalarning sathi uchastkalari kimyoviy bardoshli materiallar bilan kamida 300 mm balandlikda pol yuzasidan himoya qilinishi kerak. Poydevorlarga muntazam ravishda suyuqliklarning oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir koʻrsatish hollarida taglik qurilmasini albatta nazarda tutish kerak boʻladi. Konstruksiyalar uchastkalarining texnologik tadbirlar bilan ham oldini olib boʻlmaydigan agressiv suyuqliklarning quyilishi yoki sachrashi hollarida qoʻshimcha mahalliy yelimli qoplamalar va boshqa qoplamalar bilan qoplangan boʻlishi zarur.
2.36. Yer osti kommunikatsiyalarning beton va temir-betonga nisbatan agressiv suyuqliklarini tashuvchi quvurlari kanallar yoki tunnellarda joylashtirilishi hamda muntazam tekshirib turish mumkin boʻlishi kerak.
Agressiv suyuqlik tashuvchi lotok-novlari, chuqurliklar oldi, kollektorlar imoratlar poydevorlaridan, ustunlardan, devorlar, uskunalari ostidagi poydevorlardan kamida 1 m olislikda boʻlishi kerak.
2.37. Qoqiladigan titratib botiradigan qoziqlarning yuzasi mexanik mustahkam qoplamalar bilan yoki botirish jarayonida himoyaviy xossalarini saqlay oluvchi shimdirish bilan himoyalangan boʻlishi zarur. Bunda beton va qoziqni suv oʻtkazmasligi boʻyicha W6 dan past boʻlmagan markani qabul qilish kerak boʻladi.
Qoziqlarning yuzasini lok-boʻyoq bilan (mastika) qoplash yoki shimdirish bilan himoyalashda qoqiladigan qoziqlarning yuk koʻtarish layoqatini sinab koʻrish yoʻli bilan aniqlash tavsiya etiladi.
2.38. Yuzasini himoya qilish mushkul boʻlib qolgan konstruksiyalar uchun (burgʻulash qoziqlari, “gruntdagi devor” usuli bilan olib boriluvchi konstruksiyalar va boshq.) sementlar, toʻldirgichlarning maxsus turlarining boshlangʻich himoyasini qoʻllash hamda beton tarkibini saralash bilan, betonning chidamliligini oshiruvchi qoʻshimcha kiritish va h.k. yoʻllar bilan himoya qilinadi.
2.39. Toʻsuvchi konstruksiyalarning deformatsion choklarida ruhlangan, zanglamaydigan poʻlat kompensatorlarni yoki poliizobutilen yoki boshqa materiallarni nazarda tutish hamda ularni kimyoviy bardoshli mastika bilan zichlab mustahkamlagan holda oʻrnatish zarur. Deformatsion chok konstruksiyasida undan agressiv muhitning tomishi ehtimolini yoʻq qilishi kerak. Toʻsuvchi konstruksiyalarni biriktirish joylari va choklarini germetizatsiya qilishda germetiklar tirqishlarini toʻldirish yoʻli nazarda tutilishi kerak boʻladi.
2.40. Temir-beton konstruksiyalarning neobetonlashtiradigan poʻlat oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlarini korroziyadan himoya qilishda quyidagilarni nazarda tutish kerak:
quruq va moʻtadil namlik tartibidagi binolarda muhitning noagressiv va past agressiv taʼsir darajasida lok-boʻyoq qoplash (3-maʼlumot ilovasida);
muhitning noagressiv va past agressiv taʼsiri darajasida nam yoki hoʻl tartibdagi binolarda metall qoplamalari (ruh va aluminiy bilan) qoplash;
muhitning oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir darajasida kombinatsiya qilingan — birga qoʻshilgan qoplamalar (metallashgan qatlami boʻyicha lok-boʻyoq ishlatish) qoplash.
Bir-biriga tegib turadigan tekislikda parmalab birlashtirilgan oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlarga himoya qoplamalar qoplamaslikka ruxsat beriladi.
2.41. Atmosfera namligiga, kondensat, sanoat suvlari taʼsiriga yoʻliquvchi tashqi toʻsuvchi konstruksiyalarning tutash joylarida oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlari muhitning agressiv taʼsir darajasidan qatʼiy nazar, metall yoki kombinatsiya qilingan qoplamalar bilan himoya qilingan boʻlishi kerak.
2.42. Ularda ekspluatatsiya paytida qoplamalarni qayta tiklash imkoniyati toʻla boʻlgan birlashtiruvchi elementlar va oʻrnatish qismlarining yuzasini himoyalashda, muhitning agressiv taʼsir darajasidan qatʼiy nazar, lok-boʻyoq qoplamalari nazarda tutilishi zarur.
2.43. Konstruksiyaga muhitning kuchli agressiv taʼsir koʻrsatishida kombinatsiya qilingan qoplamalar (ruh va aluminiy asosida metall ostidan qoplash) bardoshli chiqmasa, unda temir-beton konstruksiyalarning neobetonlashtiradigan oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlari mazkur muhitga kimyoviy bardoshli boʻlishi nazarda tutilishi zarur.
2.44. Avtoklavda qotirilgan beton konstruksiyalarning oʻrnatish qismlarini himoya qilish uchun aluminiy qoplamalarni nazarda tutish kerak boʻladi.
Shu bilan birga tarkibida oltingugurt gazi va serovorod-vodorod sulfid saqlangan agressiv gazsimon muhitidagi bino va inshootlar konstruksiyalarning oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlar himoyasi uchun aluminiy qoplamalarni ishlatish maslahat beriladi. Beton bilan muloqot boʻladigan oʻrnatish qismlariga aluminiy qoplash ustiga konstruksiyalarni betonlashgacha yana qoʻshimcha ravishda himoyaviy qayta ishlanishi lozim.
2.45. Kombinatsiya qilingan metallizatsion qoplamalar va metallizatsion qatlam qalinligi ruh va aluminiy qoplamalar uchun kamida 120 mm boʻlishi zarur.
Qaynoq ruhlab olinadigan ruh qoplamalar qalinligi kamida 50 mkm boʻlishi, galvanik usulda esa — kamida 30 mkm boʻlishi kerak.
2.46. Beton va temir-beton konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilishda mazkur meʼyorlarda nazarda tutilgan tadbirlar yordam bermagan hollarda kimyoviy bardoshli beton konstruksiyalar — polimerbeton yoki kislotaga bardoshli betonlarni qoʻllash kerak boʻladi.
2.47. Polni gidroizolyatsiya qilish—suvdan ixotalash uchun polga suyuq mushit taʼsirining intensivligi va bu muhitlarning agressiv taʼsir darajasiga qarab tanlash kerak boʻladi.
Intensivligi kichik va agressiv taʼsir darajasi sust boʻlsa, unda boʻyash izolyatsiyasi nazarda tutilishi zarur.
Suyuq muhitning oʻrtacha va katta intensivligi, taʼsir darajasining pat agressivligida yoki kichik intensivlikda muhitning oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir darajasida bitum—qatron asosida oʻrama materiallardan yoki oʻrama va taxtasimon polimer materiallardan tayyorlanadigan yopishtiriladigan izolyatsiya nazarda tutilishi kerak boʻladi.
Suyuq muhitning katta intensivligida, kuchli agressiv taʼsir darajasida kuchaytirilgan yopishtirilgan izolyatsiya nazarda tutilishi zarur. Kuchaytirilgan izolyatsiyani, shuningdek, masofadagi kanallar va oqar lotok-novlar ostidan uni har tomonga 1 m masofada nazarda tutilishi kerak.
Pollarni himoyalash uchun materiallar tavsiya qilingan 6 va 7-ilovalarda keltirilgan.
Pollardan yuvish suvlari va texnologik agressiv eritmalarni oqizish uchun tekshirib koʻrish va taʼmirlash mumkin boʻlgan, ularni toʻgʻri chiziqli uchastkalardan maksimal uzunlikdagi oqar kanal va ariqlar nazarda tutilishi zarur.
2.48. Gruntda pollarni loyihalashtirishda oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir darajasida oʻrtacha va katta intensivlik hollarida qoʻshimcha ravishda grunt suvlarining mavjudligi va ularning sathidan qatʼiy nazar, ostidan toʻshama izolyatsiyasini nazarda tutish kerak boʻladi.
2.49. Pol sathida yoki yuqorida moʻljallangan uskunalar ostidagi poydevorlar, pol konstruksiyasi bilan yagona yaxlit gidroizolyatsiyaga ega boʻlmogʻi zarur. Butunlikni saqlash maqsadida kompensatorlar moslamasini yoki shunga oʻxshash tadbirlarni nazarda tutish tavsiya etiladi.
2.50. Agressiv gazsimon ichki muhitli temir-beton quvurlar uchun mustahkamligi klassi-turkumi boʻyicha VEO dan past boʻlmagan betonni, sovuqda bardoshliligi boʻyicha—kamida F200 markasini, suv oʻtkazmasligi boʻyicha kamida W8 ni qoʻllash maslahat beriladi.
2.51. Agressiv gazsimon muhitli, tarkibida oltingugurt qorishmasini saqlagan tutun va gaz temir-beton moʻrilari uchun albatta sulfatga bardoshli portlandsement betonini yoki sulfatga bardosh bera oladigan mineral qoʻshimchali portlandsement betonini qoʻllash zarur. Klinkeri tarkibidagi uch kalsiyli alyuminati S3A 7% dan oshmaydigan mineral qoʻshimchali portlandsementlarni qoʻllashga ruxsat etiladi.
2.52. Moʻri betoni uchun toʻldirgichlar sifatida togʻ jinslaridan sara shagʻal va kvarsli yoki dala shpatiga oid minerallarni qoʻllash kerak boʻladi.
2.53. Temir-beton za gaz moʻrilarining stvollari-tanasining ichki yuzasini himoya qilish, shuningdek, burkanish zonalari uchastkalarining tashqi yuzasini himoyalashni 80 o gacha temperaturada lok-boʻyoq qoplamalar agressiv taʼsir muhitlarining darajasiga qarab, 13-jadvalga va 3-majburiy ilovaga muvofiq bajarish kerak boʻladi.
2.54. Kondensat hosil boʻlishi mumkin boʻlgan moʻrilar va poydevorlar stvollarining uchastkalari mastika yoki qisqich bilan suvash moslamasi bilan yelimlab himoyalangan boʻlishi zarur.
2.55. Tutun moʻrilari-dudburonlarni futerovka qilish—chidamli ashyo bilan suvash uchun kislotaga bardoshli yoki kislotabardosh qorishma yoki eritma solingan loy gʻisht ishlatish tavsiya etiladi.
Gaz-tutun moʻrilarini futerovka qilish uchun albatta kislotaga bardoshli qorishmaga solingan kislotaga bardoshli gʻishtni qoʻllash zarur.
Temir-beton ventilyatsiya moʻrilarini futerovka qilish uchun andozaviy kislotaga bardoshli keramika va kislotaga bardoshli polimer yoki kislotabardosh qorishmaga solingan gʻisht qoʻllanishi zarur.
2.56. Moʻrilar poydevorlar va gaz chiqindilari moʻrilarining tashqi sathini himoya qilish yer osti konstruksiyalarini korroziyadan saqlash talablariga muvofiq nazarda tutilishi kerak boʻladi.
2.57. Hajmli inshootlar va yer osti quvurlari uchun suyuq muhitlar taʼsiri darajasini 5-8-jadvallarga binoan aniqlanadi.
Neft va neft mahsulotlari saqlanadigan rezervuarlarning tublari va devorlari ichki yuzasi uchun ishlanmagan xom neft va mazut konstruksiyalariga taʼsirni xuddi oʻrta agressiv singari, mazutga, dizel yonilgʻisiga va kerosinga xuddi past agressiv singari baholash kerak boʻladi. Rezervuarlarning ichki yuzasini qoplash uchun sanab oʻtilgan suyuqliklar taʼsirini xuddi past agressiv singari baholash lozim.
2.58. Hajmli inshootlarning temir-beton konstruksiyalariga boʻlgan talablar muhitning agressiv taʼsiri darajasiga qarab 11-jadvali boʻyicha qabul qilinadi.
Hajmli inshootlarda neftʼ va neft mahsulotlari uchun suv oʻtkazmaslik boʻyicha kamida W8 markali beton qoʻllanishi zarur.
2.59. Hajmli inshootlar konstruksiyalarining ichki yuzasini korroziyadan saqlash usullarini 13-jadval va 4-maʼlumot ilovasiga binoan qabul qilish kerak boʻladi.
2.60. Gruntga chuqurlashtirib kiritilgan hajmli konstruksiyalar, temirbeton yuzasiga grunt nami kirishini istisno qiladigan tashqi gidroizolyatsiyaga ega boʻlmogʻi zarur.
2.61. Yer osti quvur oʻtkazgichlarining temir-beton quvurlarini korroziyadan saqlashning tarkibida gruntlardan suv tortishida yoki grunt suvlarida (GOST 9.015-74*) xlorionlar saqlanishida elektrokimyoviy usullar bilan himoya qilish kerak boʻladi, quyidagicha mg/l:
vibrogidropresslangan quvurlar uchun (GOST 12586.1-83*) 500 dan ortiq, poʻlat oʻzakli quvurlar uchun suv oʻtkazmaslik boʻyicha W4 markali betonning himoya qatlami va 0,1 mm yoriqning ochilishi ruxsat etilgan kengligida 300 dan ortiq; suv oʻtkazmaslik boʻyicha kamida W4 markali betonning himoya qatlami va yoriqning ochilishi ruxsat etilgan 0,2 mm dagi kengligi 150 dan ortiq.
Loyihalashtirish elektrokimyoviy himoya borasida albatta temir-beton quvurlari metalli boʻyicha uzluksiz elektr oʻtkazilishini taʼminlovchi tadbirlarni nazarda tutish zarur.
2.62. Elektrokorroziyadan himoyalanishda quyidagi jihatlar nazarda tutilishi kerak:
doimiy tok moslamasidan adashgan toklarning quyidagilar uchun mavjudligi;
elektroliz boʻlimlarining bino va inshootlari temir-beton konstruksiyalari uchun;
rels naqliyotining doimiy tokdagi elektrlashgan inshootlari konstruksiyalari uchun;
quvur oʻtkazgichlar, kollektorlar, poydevorlar va boshqa uzunlikdagi yer osti konstruksiyalarining begona manbadan tok maydonida joylashgan binolar va inshootlar uchun;
oʻzgaruvchan tok taʼsiri ostida temir-beton konstruksiyalardan yerga ulangan moslamalar sifatida foydalanishda.
2.63. Adashgan toklardan korroziyaga uchrash xavfini armatura potensialining katta-kichikligi, miqdori boʻyicha belgilash tavsiya etiladi — beton yoki armaturadan tokning chiqib ketish zichligi boʻyicha aniqlanadi. Xavf koʻrsatkichlari 14-jadvalda keltirilgan.
2.64. Elektroliz boʻlimlari bino va inshootlarining temir-beton konstruksiyalarining holati va rels naqliyotining doimiy tokidagi elektrlashgan temir-beton konstruksiyalari xavfliligi oldindan maʼlum hisoblanadi, shu tufayli bu konstruksiyalarni loyihalashtirish paytida majburiy tarzda elektrkorroziyadan saqlanish tadbirlarini nazarda tutish kerak.
Begona manba toki maydonida joylashgan yer osti temir-beton konstruksiyalarni elektrkorroziyaga yoʻliqish xavfi va ularni elektrkorroziyadan himoya qilish zaruriyati hisob-kitob asosida yoki adashgan toklarning gruntda kuchlanishini elektr oʻlchovi yoki yaqin-atrofda oʻxshash temir-beton konstruksiyalarning yoʻqligi bilan belgilanishi kerak.
2.65. Yer osti qurilmalari sifatida foydalaniladigan konstruksiyalar uchun oʻzgaruvchan tokning sanoat chastotasi korroziyasi xavfi, gruntdagi yer osti konstruksiyalarining armaturalari tashqari yuzasidan uzoq oqishi, tokning zichligi 10 mA/dm3 dan oshishi bilan aniqlanadi.
2.66. Temir-beton konstruksiyalarni adashgan tok korroziyasidan himoya qilish usullarga quyidagi guruhlarga boʻlinadi:
I — adashgan toklar manbalarida bajariladigan toklar chiqishi ketishini cheklash;
II — temir-beton konstruksiyalarda bajariladigan past himoya;
III — agarda passiv himoyaning iloji boʻlmasa yoki yetarli boʻlmasa temir-beton konstruksiyalarda bajariladigan aktiv (elektrkimyoviy himoya).
Elektroliz boʻlimlaridagi bino va inshootlarning temir-beton konstruksiyalarini hamda rels naqliyotining doimiy tokidagi elektrlashgan inshootlarini loyihalashtirishda I va II guruhlarga kiruvchi elektrokorroziyadan saqlanish usullarini nazarda tutish kerak boʻladi.
2.67. Elektroliz boʻlimlaridagi binolar va inshootlar, temir-beton konstruksiyalar hamda rels naqliyotining doimiy tokidagi elektrlashgan inshootlarning passiv himoyasi quyidagilar bilan taʼminlanishi zarur:
suv oʻtkazmaslik boʻyicha beton markasini qoʻllashda W6 dan kam boʻlmasligi kerak;
betonning elektrga qarshiligini pasaytiruvchi qoʻshimchalar qoʻshilgan betonni, jumladan, korroziyaga moyil poʻlatni ishlatmaslik;
betonning himoya qatlami qalinligini kamida 20 mm, muloqot tarmoq tayanchi uchun esa kamida 16 mm belgilash;
oldindan kuchlangan konstruksiyalar uchun yoriqlarning ochilish kengligini oshigʻi bilan 0,1 mm da va odatdagi konstruksiyalar uchun esa oshigʻi bilan 0,2 mm da cheklash.
2.68. Begona manba toki maydonidagi konstruksiyalar betonida xlorli tuzlar qoʻshimchasini yuborishga ruxsat etilmaydi, oldindan kuchlangan, At-IY, At-Y, A-Y va A-YI turkumidagi poʻlatlar bilan armaturalangan konstruksiyalar betoniga esa — xlorli tuzlar, nitrat va nitritlar qoʻshimchalarini yuborish man etiladi.
2.69. Elektroliz boʻlimlari bino va inshootlarini elektrkorroziyadan saqlash uchun quyidagilarni nazarda tutish tavsiya etiladi:
elektrolizerlarga xizmat koʻrsatish uchun temir-beton orayopmalarda, yer osti temir-beton konstruksiyalarda elektroizolyatsion choklar qurilmasini;
elektr koʻtaruvchi jihozlarga (tayanch, elektrolizerlar ostidagi toʻsin va poydevorlar, shina oʻtkazgichlar ostidagi tayanch simyogʻochlari, tayanch toʻsinlari hamda elektrolizerlar bilan tutash jihozlar ostidagi poydevorlar) yonma-yon konstruksiyalar uchun polimer betonni qoʻllash, elektroliz boʻlimlarida suv eritmalarini qoʻllash;
konstruksiyalarga eritma toʻkilib ketishining oldini olish tadbirlari (himoya soyaboni qurilmasini oʻrnatish va h.k.);
poydevorlar yuzasini yer osti konstruksiyalarini korroziyadan saqlash uchun tavsiya qilingan qoplamalar bilan himoya qilish;
agarda poydevorlar grunt, kanallar, novlar va boshqa konstruksiyalar boshqa elektroliz boʻlimlari suv eritmalari sathi bilan baravar yoki past oʻrnatilgan boʻlsa, unda elektrolizerlar ostidagi poydevorlarni poʻlat bilan armaturalashga ruxsat etilmaydi.
2.70. Rels transporti inshootlarining temir-beton konstruksiyalarini elektrokorroziyadan saqlashda muloqot tarmogʻi zanjiri yerga ulanganda va muloqot tarmogʻining koʻprik, estakada, tonnel va boshqa konstruksiya elementlariga qismlarni mahkamlaganda kamida 10000 Om elektr qarshiligini taʼminlovchi elektrdan izolyatsiya qiluvchi qismlar va moslamalarni nazarda tutish kerak boʻladi:
2.71. Temir-beton konstruksiyalardan yerga ulash moslamalari sifatida foydalanish jarayonida konstruksiyaning barcha elementlarining armaturalarini (shuningdek, elektr texnologik uskunalarni birlashtirish uchun oʻrnatish qismlari) uzluksiz elektr toki tarmogʻida metall boʻylab armaturalar yoki konstruksiyalarning bir-biriga tegib turadigan oʻrnatish qismlarini payvandlash yoʻli bilan birlashtirishni nazarda tutishi kerak boʻladi. Buning ustiga konstruksiya ishi hisob jadvali oʻzgarishi mumkin emas.
2.72. Oʻrtacha va kuchli darajadagi agressiv taʼsirga uchraydigan temir-beton poydevorlardan, yerga ulovchi sifatida foydalanishga, shuningdek, temir-beton konstruksiyalaridan doimiy elektr tokida ishlaydigan elektr qurilmalarini yerga ulashga ruxsat etilmaydi.
| | | 14-jadval |
Konstruksiyalar | Anodli va belgi-oʻzgaruvchan zonalarda xavfning asosiy koʻrsatkichlari1 |
Bino va inshootlar | mis-sulfat elektrod nisbati boʻyicha potensial armatura-beton, V | armaturadan tok chiqish zichligi, mA/dm2 |
Yer ostidagi | 2.62-bandda koʻrsatilganicha tarkibida 0,2 g/l* grunt suvida CL ning saqlanishi | oshigʻi b-n 0,5 | oshigʻi b-n 0,6 |
Yer ustidagi | elektroliz boʻlimlari eritish, rels naqliyoti sanoat inshootlari suv eritmalari elektroliz boʻlimlari | o. 0,5 | o. 0,6 |
o. 0,0 | o. 0,6 |
| | | | 15-jadval |
Konstruksiyalardan foydalanish shartlari | Yogʻoch konstruksiyalar va ularning elementlari | Namlanish tabiati | Binoning nam rejimida biologik agentlarning agressiv taʼsir darajasi (chiziq ostida) yoki nam zonada (chiziq ostida) |
quruq, normal quruq, normal | nam, hoʻl nam |
Bino ichida yoki bostirma ostida | Yuk koʻtaruvchi element bogʻlamalar, sarrovlar, muhit ichki pardevorlar, devorlar, osma shiftlar elementlari va boshq. | Gazsimon | Noagressiv | Past agressiv |
| Konstruksiyaning tayanch elementlari, boshqa materiallar, pol toʻsinlari, pol taxtasi, deraza va eshik bloklari toʻsuvchi poypesh elementi konstruksiyalari bilan kesishish joylari | Vaqti-vaqti bilan namlash va muzlash | Oʻrta agressiv |
| Yuk koʻtarish konstruksiya elementlari, bogʻlamalar, pol toʻsinlari, toʻsuvchi konstruksiyalar qoplama. | Kondensatsion namlanish | Oʻrta agressiv |
| Plita qoplamalari, toʻsuvchi konstruksiyalar sinchi | Xuddi shunday | Kuchli agressiv |
Ochiq havoda | Ochiq inshootlarning yuqori qismi, tomning ochiq elementlari, koʻprik elementlari | Atmosfera yogʻini | Oʻrta agressiv |
| PEP tayanchi, simyogʻochlar, qoziqlar, koʻprik elementlari | Grunt bilan kontaktda | Kuchli agressiv |
| Sohil inshootlari konstruksiyalari, gradirnya suv sovitish inshooti | Suvning oʻzgaruvchan sathi zonasi | -”- |
3.1. Yogʻoch konstruksiyalarga biologik agentlar-daraxtni yemiruvchi zamburugʻlar va boshqalar yogʻoch oʻzagini biologik korroziyaga yoʻliqtirib, agressiv taʼsir koʻrsatadi, shu bilan kimyoviy agressiv muhitlar (gazsimon, qattiq, suyuq) yogʻoch oʻzagini kimyoviy korroziyaga olib keladi.
3.2. Yogʻochga biologik agentlarning agressiv taʼsir darajasini 15-jadval boʻyicha qabul qilish kerak boʻladi.
Yogʻochdan qilingan konstruksiyalarga kimyoviy agressiv muhit taʼsiri darajasi quyidagicha keltirilgan:
gazsimon — 16-jadvalda, qattiq — 17-jadvalda, suyuq noorganik muhitlar — l8-jadvalda, suyuq organiklari — 19-jadvalda keltirilgan.
3.3. Oʻrta va kuchli taʼsiri boʻlgan kimyoviy muhitlarda foydalanish uchun yogʻoch konstruksiyalarni loyihalashtirishda biologik agentlarning taʼsir harakati hisobga olinmaydi.
3.4. Bino va inshootlarning konstruktiv qarorlari yogʻoch konstruksiyalarni koʻrib turish hamda himoya qoplamalarini qayta tiklashga imkoniyat bera olishi kerak.
3.5. Agressiv taʼsirning oʻrta va kuchli taʼsiri ostida kimyoviy muhitlarda foydalanishga moʻljallangan yogʻoch konstruksiyalar uchun quyidagi qoʻshimcha talablarni nazarda tutish zarur:
konstruksiyalarni tayyorlash uchun ignabargli nav daraxt (qaragʻay, qoraqaragʻay va boshq.) yogʻochini qoʻllash;
konstruksiya elgementlarini fenol, rezorsin va fenol-rezorsinli yelimlar bilan yopishtirish;
Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni yaxlit kesimdagi elementlardan (yopishtirilgan, bruslardan qilingan) loyihalashtirish.
Toʻsuvchi konstruksiyalar sifatida yelimlangan faner panellarni qoʻllash kerak boʻladi. Taxtadan yasalgan tom yopmasi toʻshamasi va devor panellari qoplamasini ularni korroziyadan saqlash talablarini taʼminlagan shart bilan qoʻllashga ruxsat etiladi.
3.6. Konstruksiyalarni minimal — eng oz miqdordagi birlashtiruvchi metall qismlari va kimyoviy bardoshli materiallarni (polimerlar bilan modifikatsiya qilingan yogʻoch, shishaplaslastiklar va boshq.) qoʻllash bilan birga loyihalashtirish kerak boʻladi. Birlashtiruvchi metall qismlarni qoʻllashda ularni korroziyadan saqlash tadbirlari ham nazarda tutilishi kerak.
3.7. Yogʻoch konstruksiyalarni biologik agentlar qoʻzgʻagan korroziyadan saqlash deganda antiseptika, konservatsiya qilish, lok-boʻyoq materiallar bilan qoplash yoki yuzasini kompleks taʼsir qiluvchi tarkibiy moddalarga shimdirib olish koʻzda tutiladi. Kimyoviy agressiv muhitlar taʼsir qilganida konstruksiyalarni lok-boʻyoq materiallari bilan qoplashni yoki yuzasini kompleks taʼsir qiluvchi tarkibiy moddalarga shimdirib olish kerak boʻladi.
3.8. Biologik agentlar qoʻzgʻagan yogʻoch korroziyadan himoya qilish usullari 2-jadvalda keltirilgan.
Gazsimon, qattiq va suyuq muhitlar olib kelgan yogʻoch konstruksiyalarni korroziyadan saqlash usullari 21-jadvalda keltirilgan.
Yogʻochni himoya qilish uchun lok-boʻyoq materiallari roʻyxati 8-maʼlumot ilovasida keltirilgan.
Yogʻochni antiseptika va konservatsiya qilish uchun moddalar roʻyxati 9-maʼlumot ilovasida keltirilgan.
Yogʻoch sirtini shimdirib olish uchun kompleks taʼsir qiluvchi moddalar roʻyxati 10-maʼlumot ilovasida keltirilgan.
| | 16-jadval |
Binoning nam rejimi | Gaz guruhi (1-majburiy ilovaga qarang) | Yogʻochga gazsimon agressiv taʼsir darajasi |
Namlik zonasi |
Quruq | A | Noagressiv |
quruq | B | “ |
| C | “ |
| D | Past agressiv |
Normal | A | Noagressiv |
normal | B | “ |
| C | Past agressiv |
| D | Oʻrta agressiv |
Nam yoki hoʻl | A | Noagressiv |
nam | B | Past agressiv |
| C | “ |
| D | Oʻrta agressiv |
| | 17-jadval |
Binoning nam rejimi Namlik zonasi | Suvda1 qattiq muhitning eruvchanligi va ularning gigroskopikligi | Yogʻochga qattiq muhitning agressiv taʼsir darajasi |
Quruq quruq | Oz eriydigani Yaxshi eriydi, oz gigroskopik Yaxshi eriydi, gigroskopik | Noagressiv “ Past agressiv |
Normal Normal | Oz eriydigani Oz eriydigani, oz gigroskopik Yaxshi eriydi, gigroskopik | Noagressiv Past agressiv “ |
Nam yoki hoʻl Nam | Oz eriydigani Yaxshi eriydi, oz gigroskopik Yaxshi eriydi, gigroskopik | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv |
| | | | | 18-jadval |
Muhit | Konsentratsiya, % | Yogʻochga noorganik suyuq muhitning agressiv taʼsir darajasi | Muhit | Konsentratsiya,% | Yogʻochga noorganik suyuq muhitning agressiv taʼsir darajasi |
| | | Kislota: | | Oʻrta agressiv |
Suv: | | | sulfat | o. 5 dan 10 gacha | |
daryoniki | — | Noagressiv | azot | o. 5 — 10 | |
koʻlni | — | | xlorid | 5 gacha | |
dengiz | — | | fosfat | oshigʻi b-n 10 | |
| | | Ammiak | o. 5 — 10 | |
| | | Ishqor | 2 gacha va o.30 | |
Kislota: | | Past agressiv | Kislota: | | Kuchli agressiv |
fosfat | 10 gacha | | sulfat | oshigʻi b-n 10 | |
sulfat | 5 gacha | | azot | oshigʻi b-n 10 | |
azot | 5 gacha | | xlorid | oshigʻi b-n 5 | |
Ammiak | 5gacha | | Ishqor | o. 2 dan 30 gacha | |
| | | 19-jadval |
Muhit | Yogʻochga organik suyuq muhitning agressiv taʼsir darajasi | Muhit | Yogʻochga organik suyuq muhitning agressiv taʼsir darajasi |
Neft va neft | Noagressiv | Organik | Past agressiv |
mahsulotlari | | kislota eritma: | |
| | sirka, limon, | |
| | shovul va h.k. | |
Moylar: | -”- | | |
mineral, | | | |
oʻsimlik, jonivor | | Eritmalar: | “ |
| | benzol, atseton | |
| | | | 20-jadval |
15-jadval boʻyicha agressiv taʼsir darajasi | Yogʻoch konstruksiyalar va ularning elementlari | Himoya |
Antiseptikalash qoplamasi | konservatsiya | himoya |
Noagressiv | Yuk koʻtaruvchi yelimlanmagan va yelimlangan konstruksiyalar elementlari, qoziqlar, sarrovlar, ichki pardevor elementlari, osma shiftlar devorlari | Himoyasiz |
Past agressiv | Yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiyalar, toʻsuvchi konstruksiyalar qoplamalari | - | - | Nambardosh lok-boʻyoq qoplama nambiohimoya shimdirish tarkibi |
| Yuk koʻtaruvchi yelimlan Magan konstruksiya elementlari, toʻsuvchi konstruksiyalar sinchlari qorishmalar b-n ishlov berish | Suvda eritilgan antiseptiklar b-n antiseptiklash yoki antiseptik | - | - |
Oʻrta agressiv | Yuk koʻtaruvchi yelimlangan konstruksiyalar elementlari, sarrovlar | - | - | Namga bardoshli lok-boʻyoq qoplamalar nambio-himoyaviy shimdirish tarkibi |
| Taxtaning koʻndalangiga kesilgan joylari, tayanch elementlari, tashqi devorlar bilan kesishgan joylar toʻsuvchi konstruksiyalar qoplamalari | Suvda eritilgan antiseptiklar b-n antiseptiklash yoki antiseptik qorishmalar bilan ishlov berish | - | Nambardosh lok-boʻyoq qoplamalar |
| Yuk koʻtaruvchi yelimlangan konstruksiyalar,nimtoʻsinlar,pol taxtalari, deraza va eshiklar bloklari qutilari, bogʻlamalar, sarrovlar, toʻsuvchi konstruksiya sinchlari, ochiq inshootlarning yuqori binolari, tom yopmasining ochiq elementlari, koʻprik elementlari | Yuvilishi qiyin suvda eritilgan antiseptiklar b-n antiseptiklash yoki antiseptik qorishmalar b-n | - | - |
Kuchli agressiv | Qoplama plitalari elementi toʻsuvchi konstruksiyalar sinchlari | - | Yuvilishi qiyin suvda erigan antiseptiklar b-n konservatsiya qilish | - |
| LEP tayanchlari, qoziqlar, koʻpriklar elementlari, gradirnyalar (suv sovitish inshooti) | - | Moyli yoki yuvilishi qiyin suvda eritilgan antiseptiklar b-n konservatsiya qilish | - |
| | 21-jadval |
16, 17, 18-jadvallar boʻyicha agressiv taʼsir darajasi | Binolarning nam rejimi | Himoya |
Namlik zonasi |
Noagressiv | Quruq, normal Quruq normal | Himoyasiz |
Nam, hoʻl Nam | Namga bardoshli lok-boʻyoq materiallar |
Past agressiv | Quruq, normal Quruq normal | Himoyasiz |
Nam, hoʻl Nam | Kimyoviy bardoshli nambardosh lok-boʻyoq materiallar yoki nambardosh shimdirish tarkibi |
Oʻrta agressiv | Quruq, normal Quruq normal | Kimyoviy bardoshli lok-boʻyoq materiallar |
Nam, hoʻl Nyaam | Kimyoviy bardoshli, nambardosh lok-boʻyoq materiallar yoki kimyoviy chidamli nambardosh shimdirish tarkibi |
Kuchli agressiv | Suyuq muhit | Kimyoviy bardoshli, nambardosh lok-boʻyoq materiallari yoki kimyoviy bardoshli nambardosh shimdirish tarkibi |
4.1. Mazkur bob talablari loy va silikat gʻishtdan tayyorlangan tosh konstruksiyalarga, shuningdek, asbestsement konstruksiyalariga taalluqlidir.
4.2. Gazsimon va qattiq muhitlarning gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasini 22 va 23-jadvallarga binoan qabul qilish kerak boʻladi. Gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga shoʻrlangan gruntlarning agressiv taʼsir darajasini 4-jadval boʻyicha qabul qilinadi.
Suyuq muhitlarning gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasi, tarkibida xloridlar, sulʼfatlar, nitratlar va boshqa tuzlar hamda 10 dan 15 g/l dan ortiq miqdorda ishqor saqlangan eritmalar taʼsirida xuddi past agressivdagiday, 15 dan 20 g/l dan ortiq boʻlsa — kuchli agressivdagi singari qabul qilish kerak boʻladi. Silikat gʻishtdan qilingan konstruksiyalarni suyuq agressiv muhitlarda qoʻllashga ruxsat etilmaydi.
4.3. Suyuq muhitlarning sement quyish eritmalariga agressiv taʼsir darajasini 5, 6 va 8-jadvallari boʻyicha (W4) qabul qilish kerak; ohakdan plastifikatsiya qiluvchi komponentlar sifatida qoʻshimchali eritmalar uchun agressiv taʼsir darajasini bu jadvallarda koʻrsatilganidan bir pogʻona yuqori qabul qilish kerak boʻladi.
Loy va kul qoʻshilgan eritmalarni qoʻllashga ruxsat etilmaydi.
4.4. Muhitlarning asbestsement konstruksiyalarga qilgan agressiv taʼsir darajasini beton uchun qabul qilingani singari qabul qilinadi: gazsimoni — 2-jadval boʻyicha; qattiqlari — 3-jadval boʻyicha; gruntlar — 4-jadval boʻyicha; suyuqlari — 5, 6, 8-jadvallar boʻyicha suv oʻtkazmasligi boʻyicha W4 markali portlandsement betoniga olingani singari qabul qilinadi.
4.5. Binolar va inshootlarning ventilyatsiyasi uchun qoʻllaniladigan agressiv muhitli asbestsement qutisimon quvurlarida muhitning agressiv taʼsir darajasini quvurning ichida binoning ichkarisiga nisbatan bir pogʻona yuqori qabul qilinadi.
| | | 22-jadval |
Binoning nam rejimi | Gazlar guruhi (1-majburiy ilova boʻyicha) | Gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga gazsimon muhitning agressiv taʼsir darajasi (2-jadvalda keltirilganlariga qarang) |
Namlik zonasi | loyli plastik presslash | silikatli |
Quruq Quruq | V S D | Noagressiv “ “ | Noagressiv “ “ |
Normal Normal | V S D | Noagressiv “ “ | Noagressiv “ Past agressiv |
Nam,hoʻl Nam | V S D | Noagressiv “ “ | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv |
4.6. Gʻisht terishda muhitning agressiv davriy ravishdagi namgarchiligi va muzlashida gʻishtning muzga bardoshlilik markasini kamida F 50 qabul qilish kerak boʻladi.
4.7. Eritmalar uchun sement, qum va suv 2-bobda bayon etilgan talablarga muvofiq kelishi zarur. Kuchli agressiv darajadagi kislota muhitlari uchun kislotaga bardoshli boʻlgan suyuqshisha asosida eritmalarni yoki polimer bogʻlamalarni qoʻllash maslahat beriladi.
Agressiv muhitdagi binolarda tosh terishda barcha choklar soʻkib tashlanishi zarur.
4.8. Asbestsement devor panellari gruntga tegmasligi kerak. Bu konstruksiyalarni gidroizolyatsion qistirmaga ega, asbestsement devor panellarini agressiv grunt suvlarni kapillyar — tomchilab soʻrishdan saqlovchi qistirmaga ega poypeshda nazarda tutish kerak.
4.9. Tosh va oʻzakli tosh konstruksiyalar yuzasini korroziyadan lok-boʻyoqli (suvoq boʻyicha) yoki lok-boʻyoq qalin qavat mastika materiallari (bevosita terish boʻyicha ham) bilan himoya qilish kerak boʻladi.
4.10. Tosh terishda poʻlat qismlar 2-bobning talablariga muvofiq himoya qilinishi zarur.
4.11. Asbestsement konstruksiyalar sirtini muhitning oʻrta va kuchli darajadagi taʼsiridan 2-bob talablariga binoan lok-boʻyoq materiallar bilan qoplab himoya qilish tavsiya etiladi.
4.12. Yogʻoch, metall, polimer materiallar qoʻllaniladigan asbestsement tarkibiy konstruksiyalarni himoya qilishda qoʻllaniladigan materiallardan har biriga agressiv muhitlar taʼsiri darajasini hisobga olgan nazarda tutish kerak.
| | | 23-jadval |
| | Qattiq muhitlarning gʻishtdan boʻlgan konstruksiyalarga agressiv taʼsiri darajasi |
Binoning nam rejimi Namlik zonasi | Suvda 1,3 qattiq muhitlarning eruvchanligi va ularning gigroskopikligi | loyli plastik presslash | silikatli |
Quruq Quruq | Yaxshi eriydigan, oz gigroskopik Yaxshi eriydigan, gigroskopik | Noagressiv “ | Noagressiv “ |
Normal Normal | Yaxshi eriydigan, oz gigroskopik Yaxshi eriydigan, gigroskopik | Noagressiv Past agressiv | Past agressiv Oʻrta agressiv |
Nam, hoʻl Nam | Yaxshi eriydigan, oz gigroskopik Yaxshi eriydigan, gigroskopik | Past agressiv Oʻrta agressiv | Oʻrta agressiv |
5.1. Metall konstruksiyalarga muhitning agressiv taʼsiri darajasi quyidagicha keltirilgan:
atmosfera havosi — 24, 25-jadvallarda;
suyuq noorganik muhit — 26-jadval;
suyuq organik muhit — 27-jadval;
uglerodli poʻlatdan qilingan konstruksiyalarga gruntlar taʼsiri 28-jadvalda.
5.2. 24 va 25-jadvallar boʻyicha isitiladigan binoning ichkarisidagi konstruksiyalar qismlariga muhitning koʻrsatgan agressiv taʼsir darajasini aniq binoning nam rejimi taʼrifnomalarini, isitilmaydigan binolar ichkarisidagi, soyabon ostidagi va ochiq havodagi konstruksiyalar qismlari uchun esa namlik zonasidagi taʼrifnomalarni qabul qilish kerak boʻladi. Nam yoki hoʻl rejimdagi isitiladigan binolar konstruksiyalari uchun muhitning agressiv taʼsir darajasini namlik zonasi uchun loyihalashtiriladigan isitilmaydigan binolar uchun oʻrnatilgani kabi belgilanishi kerak boʻladi. Havoning ifloslanishini, jumladan, bino ichkarisini tuzlar, changlar yoki aerozollar bilan ifloslanishida ularning oʻrtacha yillik konsentratsiyasi 0,3 mg/(m2 sut) dan past boʻlmasligini nazarda tutish kerak.
5.3. Oʻrta va kuchli agressiv muhitdagi poʻlat ustunlar va stropil fermalari oraligʻi 12 m va undan oshiq boʻlishi kerak. Kuchli agressiv muhitdagi ishlab chiqarish binolari poʻlat konstruksiyalari butunlay, yaxlit devorlar bilan loyihalashtirilishi zarur.
5.4. Agressiv muhitdagi quvur yoki yopiq toʻgʻri burchakli kesim elementlarini ishlab chiqarish uchun bino va inshootlarning poʻlat konstruksiyalari yaxlit chokli qilib, yon tomoni bilan loyihalashtirilishi zarur. Bunda ichki yuzani korroziyadan himoya qilishda ishlab chiqmaslikka ruxsat beriladi. Past agressiv muhitda yopiq kesishgan joylar elementlarini ochiq havodagi konstruksiyalar uchun qoʻllashga suvning toʻplanish ehtimoli bor uchastkalardan suv chetlatilgandagina ruxsat beriladi.
5.5. Ikki burchakdan iborat tavr kesikli metall konstruksiyalarni, toʻrt burchakdan iborat butsimon kesikli, berk boʻlmagan toʻgʻri burchakli kesiklar bilan, shvellerdan boʻlgan ikki tavrli kesiklar yoki egilgan profildagi oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi bino va inshootlarda qoʻllashga ruxsat etilmaydi.
| | | | 24-jadval |
Binoning nam rejimi | Gazlar guruhi (majburiy ilova boʻyicha) | Metall konstruksiyalarga muhitning agressiv taʼsir darajasi |
Namlik zonasi | isitiladigan binolar ichi soyabonlar ostidagilarining ichi | isitilmaydigan binolar yoki | ochiq havoda |
Quruq Quruq | A B C D | Noagressiv “ Past agressiv Oʻrta agressiv | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv “ | Past agressiv “ Oʻrta agressiv Kuchli agressiv |
Normal Normal | A B C D | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv “ | Past agressiv Oʻrta agressiv “ Kuchli agressiv | Past agressiv “ Oʻrta agressiv Kuchli agressiv |
Nam yoki hoʻl Nam | A B C D | Past agressiv Oʻrta agressiv “ “ | Oʻrta agressiv “ Kuchli agressiv “ | Oʻrta agressiv “ Kuchli agressiv “ |
| | | | 25-jadval |
Binoning nam rejimi | Tuzlar, aerozollar va kukunlar taʼrifi | Metall konstruksiyalarga1 muhitning agressiv taʼsir darajasi |
Namlik zonasi | isitiladigan binolar ichi | isitilmaydigan yoki soyabon osti binolarining ichi | ochiq havoda |
Quruq Quruq | Oz eriydigani | Noagressiv | Noagressiv | Past agressiv |
Yaxshi eriydigan | “ | Past agressiv | Past agressiv |
| oz gigroskopik | | |
Yaxshi eriydi, gigroskopik | Past agressiv | “ | Oʻrta agressiv |
Normal Normal | Oz eriydigani Yaxshi eriydi, oz gigroskopik Yaxshi eriydi, gigroskopik | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv | “ Oʻrta agressiv “ | Past agressiv Oʻrta agressiv “ |
Nam yoki hoʻl Nam | Oz eriydigani Yaxshi eriydi, oz gigroskopik Yaxshi eriydi, gigroskopik | Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv | Past agressiv Oʻrta agressiv “ | Past agressiv Oʻrta agressiv Kuchli agressiv |
| | | 26-jadval |
Noorganik suyuq muhitlar | Vodorod koʻrsatkichi rN | Sulfat va xloridlarni jami konsentratsiyasi,g/l | Metall konstruksiyalarga kislorodning erkin temperaturaning 0 dan 50°S gacha faliq va 1m/s gacha harakat tezligida kirishida muhitning agressiv darajasi |
Chuchuk tabiiy suv | Oshigʻi b-n 3 dan 11 Xuddi shunday 3 gacha | 5 gacha 5 dan ortiq Har qanday | Oʻrta agressiv Kuchli agressiv “ |
Dengiz suvi | O. 6 dan 8,5 gacha | O.20 dan 50 gacha | Oʻrta agressiv |
Tozalanmagan va aylanadigan ishlab chiqarish suvi | O.3 dan 11 gacha 5 dan ortiq | 5 gacha | “ Kuchli agressiv |
Chorvadorlik binolaridan oqib tushadigan suyuqlik | O.5 dan 9 gacha | 5 gacha | Oʻrta agressiv |
Noorganik kislotalar eritmalari | 3 gacha | Har qanday | Kuchli agressiv |
Ishqor eritmalari | 11 dan ortiq | “ | Oʻrta agressiv |
50 g/l dan ortiq tuzlar konsentratsiyasi eritmalari | o.3 dan 11 gacha | “ | Kuchli agressiv |
| 27-jadval |
Organik suyuq muhitlar | Metall konstruksiyalarga muhitning agressiv taʼsir darajasi |
Moylar (mineral, oʻsimlik, jonivor) Neft va neft mahsulotlari Eritmalar (benzol, atseton) Organik kislotalar eritmalari | Noagressiv Past agressiv “ Kuchli agressiv |
5.6. Panellardan boʻlgan, toʻsuvchi konstruksiyalari bilan birga bir qavatli, isitiladigan oʻz ichiga profillangan — maʼlum shaklga solingan taxtalarni olgan binolarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarini xuddi noagressiv va past agressiv muhitlardagi kabi loyihalashtirish kerak boʻladi. Xuddi shunday oʻrta agressiv muhitdagi binolarni, 14-ilovada tavsiya qilingan “a” va “b” pozitsiyalarga muvofiq yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni korroziyadan saqlash shartidagina loyihalashtirishga ruxsat etiladi. Oʻz ichiga profillangan taxtalarni olgan, kuchli agressiv muhitdagi ishlab chiqarish uchun panelli binolarni loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi.
5.7. Quyidagi poʻlat konstruksiyalarni loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi: oʻrta va kuchli darajadagi agressiv muhitli bino va inshootlari, shuningdek, past agressiv muhitlardagi, tarkibida oltingugurtli angidrid yoki V gazlar guruhiga kiruvchi serovodorod saqlangan — poʻlat markasi 09G2 va 14G2 boʻlgan bino va inshootlarda;
oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitli, tarkibida oltingugurtli angidrid yoki V, S yoki D gazlar guruhidagi serovodorod saqlangan, — poʻlat markasi 18G2AFps boʻlgan bino va inshootlarda.
5.8. Past agressiv muhitdagi, tarkibida oltingugurtli angidrid, serovodorod yoki V va S guruhlariga boʻyicha xlorli vodorod saqlangan, oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi bino va inshootlarning poʻlat konstruksiyalarini, shu bilan birga oʻrta agressiv va kuchli agressiv suyuq muhitlar yoki gruntlar taʼsirida 12GN2MFA, 12G2SMF va 14GSMFR markali, oquvchanlik chegarasi kamida 588 MPa boʻlgan poʻlatlarni hamda yanada mustahkam poʻlatlarni, faqatgina poʻlat qobiliyatini sinash tadqiqotlari va GOST 9.903-81 va GOST 26294-84 talablariga koʻra mazkur muhitda kuchlanish ostida korroziyaga payvandlab birlashtiruvlar oʻtkazilgachgina loyihalashtirishga ruxsat etiladi.
5.9. Aluminiy, ruhlangan poʻlat yoki metall himoya qoplamalarini suyuq muhitlar yoki 3 gacha va 11 dan ortiq rN gruntlar, mis, simob, qalay, nikel, qoʻrgʻoshin va boshqa ogʻir metallar, qattiq ishqor tuzlari, kalsinatsiyalanadigan soda eritmalari yoki boshqa yaxshi eriydigan ishqor reaksiyasiga kirishadigan, konstruksiyalarda kukun, chang shaklida choʻkindi hosil qiladigan gigroskopik tuzlar, agarda kukun muhitining agressiv taʼsir darajasi hisobga olinmasdan oʻrta agressiv yoki kuchli agressivga muvofiq keladigan boʻlsa, bino va inshootlar konstruksiyalarini loyihalashtirishda qoʻllashni nazarda tutishga ruxsat etilmaydi.
Eslatma. Obyektlar loyihalarida, qurilish jarayonida koʻrsatilganiday, kukun, suyuq muhitlar, shuningdek, aluminiy konstruksiyalar yuzasiga qurilish eritmalari va qotmagan beton toʻkiladigan boʻlsa, konstruksiyalar yuzasidan ularni olib tashlash zaruriyati haqida koʻrsatmalar keltirilishi kerak.
| | | | | | 28-jadval |
Havoning oʻrtacha yillik temperaturasi °S1 | Grunt suviga2 taʼrif | Gruntning grunt suvi sathidan pastda agressiv taʼsir darajasi | Gruntlarning grunt suvi3 sathidan yuqorida agressiv taʼsir darajasi |
rN | Sulfat va xloridlarning jami konsentratsiyasi g/l | Namlik zonasida | Gruntlarning solishtirma qiymatlarida, Om |
20 gacha | 20 dan ortiq |
O gacha | 5ga o.5 o.5 | Har qanday 5 gacha oshigʻi b-n 5 | Oʻrta agressiv Past agressiv Oʻrta agressiv | Nam
Quruq Normal | Oʻrta agressiv Past agressiv Oʻrta agressiv | Oʻrta agressiv Past agressiv “ |
Oshigʻi b-n 0dan 6gacha | 5gacha o.5 o.5 | Har qanday 1 gacha oshigʻi b-n 1 | Kuchli agressiv Past agressiv Oʻrta agressiv | Nam
Quruq Normal | Kuchli agressiv Past agressiv Kuchli agressiv | Oʻrta agressiv Past agressiv Oʻrta agressiv |
0.6 | 5gacha o.5 o.5 | Har qanday 5 gacha oshigʻi b-n 5 | Kuchli agressiv Past agressiv Kuchli agressiv | Nam
Quruq Normal | Kuchli agressiv Past agressiv Kuchli agressiv | Kuchli agressiv Past agressiv “ |
5.10. Xlor, xlorli vodorod va S va V gazlar guruhiga kiruvchi ftorli vodorod konsentratsiyasida oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitli aluminiy konstruksiyalardan bino va inshootlarni loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi. Noorganik suyuq muhitida boʻlgan, 1915, 1925, 1915 T, 1935 T markali aluminiy qotishmalarini konstruksiyalar uchun qoʻllashga ruxsat berilmaydi.
5.11. Dengiz neft-gaz konlarining gidrotexnik inshootlarini, chuqur suv zamini statsionar platformalaridan tashqari, loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi:
a) aloqa elementlarini (tirgaklar, qiya tirgovuchlar, payvandlash choklari) davriy, vaqt-vaqti bilan hoʻllanib turadigan zonalarga joylashtirish;
b) kashaklarni tirgaklarga qisqich bilan birlashtirish;
v) oraliq inshootlarini davriy hoʻllanish zonasiga joylashtirish. Bu cheklanishlar chuqur suv zamini statsionar platformalari uchun taalluqlidir:
boshqa ekvatoriyalardagi inshootlar uchun — suv koʻtarilish-pasayish zonalari balandligida;
5.12. Oʻta mustahkam 30X3MF markali poʻlat boltlarda va 09G2 markali poʻlat parchin mixlarda mahkamlanib birlashtirilgan poʻlat konstruksiyalarni tarkibida oltingugurtli angidrid yoki V gazlar guruhidagi serovodorod saqlangan past agressiv muhitlarga bino va inshootlar uchun, shuningdek, oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi bino va inshootlar uchun loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi.
5.13. Ochiq havodagi inshootlar uchun poʻlat sim arqonlardan konstruksiya elementlarini loyihalashtirishda 11-majburiy ilovada keltirilgan, agressiv muhitdagi baholanadigan bino ichi poʻlat sim arqonlar uchun yoki chortaxta ichi uchun (muhitning agressiv darajasi baholab berilgan 24-jadval boʻyicha — xuddi isitilmaydigan binolar uchun) 11-majburiy ilovaga muvofiq (xuddi oʻrta agressiv yoki ochiq havoda kuchli agressiv muhitlar uchun) talablarni hisobga olishni nazarda tutish kerak.
5.14. Agressiv muhitlarda foydalanish uchun turli jism metallaridan qilingan konstruksiyalarni loyihalashtirishda, turli jism metallari kontakti zonalaridagi kontakt korroziyasining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni albatta nazarda tutish zarur, payvandlash konstruksiyalarini loyihalashtirishda 12-tavsiya qilingan ilova talablarini albatta nazarda tutish kerak boʻladi.
5.15. Korroziyadan himoyasiz qoʻllaniladigan toʻsuvchi konstruksiyalar taxtalarining minimal qalinligini 13-majburiy ilovaga muvofiq aniqlash kerak.
5.16. Aluminiy va ruhlangan poʻlatdan qilingan poʻlat yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarni korroziya himoya qilish usullari tavsiya qilingan 14 va 29-jadvalda keltirilgan 10XNDP markali poʻlatdan qilingan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni past agressiv taʼsir muhitidagi ochiq havoda korroziyadan himoya qilmaslikka ruxsat etiladi, 10XSND va 15XSND markali poʻlatlardan esa — atmosferada A guruhidagi gazlarni quruq zonadagi ochiq havoda (muhitning past agressiv taʼsirida) ruxsat etiladi. 5 mm dan oshiq prokat — yaxlit list qalinligida sanab oʻtilgan markadagi poʻlatlarni yuzasini toʻpon va zangdan tozalamasdan ushbu poʻlatdan qilingan konstruksiyalarni qoʻllashga ruxsat etiladi. 10XNDP va 10XDP (faqat A guruhidagi gazli muhitlar uchun) markali poʻlatlardan (A va V guruhidagi gazli muhitlar uchun) qilingan toʻsuvchi konstruksiyalarni ochiq havoga past agressiv taʼsir koʻrsatish shartidagina korroziyadan himoya qilmaslikka ruxsat etiladi. Shu markadagi poʻlatdan qilingan, noagressiv yoki past agressiv muhitdagi binolar ichida turgan konstruksiyalar qismlari korroziyadan metallni boʻyash va profillash liniyalariga surkaladigan II va III guruh lok-boʻyoq qoplamalari yoki past agressiv taʼsir muhitlari uchun nazarda tutilgan tadbirlar bilan himoyalanishi zarur. Ruhlanmagan uglerodli poʻlatdan qilingan, II va III guruhdagi lok-boʻyoq qoplamalari metallining boʻyash va profillash liniyalariga surkalgan toʻsuvchi konstruksiyalarni noagressiv taʼsir darajasidagi muhitlar uchun nazarda tutishga ruxsat etiladi.
5.17. Agressiv muhitning taʼsiriga yoʻliquvchi (tarkibida xlor, xlorli vodorod yoki V gaz guruhiga kiruvchi ftorli vodorod saqlangan past agressiv taʼsir muhitidan tashqari) aluminiydan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalarni loyihalashtirishda xuddi aluminiydan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalar uchun korroziyadan himoya qilish boʻyicha talablarga rioya qilish kerak. Qavs ichida koʻrsatilgan muhitlar uchun barcha markali aluminiydan qilingan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar elektrokimyoviy anodlash yoʻli bilan korroziyadan himoyalangan boʻlishi kerak (qatlamning qalinligi t≥15mkm). Jami 5 g/l dan ortiq konsentratsiyadagi sulfatlar va xloridli suvda foydalaniladigan konstruksiyalar uchun elektrokimyoviy anodlash bilan (t≥15 mkm) ketidan suvga bardoshli IV guruhdagi lok-boʻyoq ashyoni boʻyash bilan himoya qilinishi kerak. Aluminiydan boʻlgan toʻsuvchi va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari uchun lok-boʻyoq qoplamalari qatlami qalinligi kamida 70 mkm boʻlishi zarur.
Aluminiydan boʻlgan konstruksiyalarni gʻishtdan yoki betondan qilingan konstruksiyalarga tutashtirish faqatgina eritma toʻla qotganidan soʻng yoki muhitning betonga agressiv taʼsir darajasidan qatʼiy nazar, ruxsat beriladi. Tutashtirish uchastkalari lok-boʻyoq qoplamalari bilan himoya qilinishi zarur. Aluminiydan qilingan konstruksiyalarni betonlashga ruxsat etilmaydi. Aluminiydan qilingan, boʻyalgan konstruksiyalarni yogʻochdan boʻlganlariga faqatgina soʻnggi kreozotga shimdirilgan shartdagina tutashtirishga ruxsat etiladi.
5.18. Oksidlardan (toʻpon, zang, toshqol aralashmalari) yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning yuzasini himoya qoplamalarini qoplashdan avval tozalash darajasi 30-jadvalda keltirilgan talablarga muvofiq kelishi zarur. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning yuzasi, noagressiv taʼsir muhiti uchun moʻljallangan va GOST 9.402-80* boʻyicha G darajasigacha oksidlangan boʻlsa, unda faqat zang va metall toʻponi qavatini tozalashga ruxsat etiladi. Texnik jihatdan asoslangan hollarda poʻlat konstruksiyalar yuzasini toʻpon va zangdan tozalash darajasini bir pogʻonaga oshirishga ruxsat etiladi. Toʻsuvchi poʻlat konstruksiyalarning lok-boʻyoq qoplamalar ostidagi yuzasini tozalashning I darajasigacha tozalash nazarda tutiladi.
Aluminiy konstruksiyalarning yuzasini lok-boʻyoq qoplamalarini qoplashdan avval tozalash sifati meʼyorga solinmaydi.
| | | | | 29-jadval |
Konstruksiyalardan foydalanish shartlari | Muhitlar agressiv taʼsir darajasi | Poʻlat konstruksiyalari uchun lok-boʻyoq qoplamalari guruhlari (Rim raqami) va 15-maʼlumot ilovasi boʻyicha qoplash indeksi (harflar), qoplash qatlamlarining soni (arab raqami), xomaki suvoqni qoʻshgan holda lok-boʻyoq qoplamaning umumiy qalinligi, mkm (qavs ichida) |
Konstruksiya ashyosi | Metall himoya qoplamalari ashyosi |
Uglerodli va metall qoplamalarsiz1 past legirlangan poʻlat | GOST 14918-80* boʻyicha I-turkum ruhlangan poʻlat | Ruh qoplama (qaynoq ruhlash) | Ruh va aluminiy qoplamalar (gazotermik changlanish) |
Isitiladigan yoki isitilmaydigan binolar ichi | A gazlar guruhi yoki | Past agressiv | Ip-2(55)2 | IIp-2(40)3 | Lok-boʻyoq | qoplamalarsiz |
oz eruvchi tuzli va kukunli bino | Oʻrta agressiv | IIa-4(110) | Qoʻllanilmasin | IIa-2(60) | IIa-2(60) |
B, C, D guruhi gazlari yoki yaxshi eruvchi (oz gigroskopik va gigroskopik) | Past agressiv | IIIx-2(60)4 | IIIx-2(60)3 | Lok-boʻyoq | qoplamalarsiz |
tuzlar, aerozol va kukunlar bor | Oʻrta agressiv | IIIx-4(110)5 | Qoʻllanilmasin | IIIx-4(110) | IIIx-2(60) |
binolar | Kuchli agressiv | IYx-7(180)6 | Qoʻllanilmasin | Qoʻllanilmasin | IYx-5(130)6 |
Ochiq havoda yoki soyabon ostida | A guruhidagi gazlar yoki | Past agressiv | Ia-2(55)7 | IIa-2(40)3,7 | Lok-boʻyoq | Qoplamalarsiz |
oz eruvchi tuzlar yoki kukun | Oʻrta agressiv | IIa, IIIa-3(80)5,8 | Qoʻllanilmasin | IIa, IIIa -2(60)7 | IIa, IIIa -2(60)7 |
D, C, D guruhi gazlari yoki yaxshi | Past agressiv | IIa-2(55)7 | IIa-2(40)3,7 | Lok-boʻyoq | qoplamalarsiz |
eruvchan (oz gigro-skopik va gigroskopik) tuzlar, | Oʻrta agressiv | IIa,-3(80)5 | Qoʻllanilmasin | IIIa-2(60) | IIIa-2(60) |
aerozollar va kukunlar | Kuchli agressiv | IYx-6 (130)6,6 | Xuddi shun. | Qoʻllanilmasin | IYa-3(80) |
Suyuq muhitlarda | | Past agressiv | II, III-3(80) | Qoʻllanilmasin | II, III-2(60) | II, III-2(60) |
Oʻrta agressiv | IY-5(130)6 | Xuddi shun. | IY-3(80) | IY-3(80) |
Kuchli agressiv | Qoʻllanilmasin | “ | Qoʻllanilmasin | IY-5(130)6 |
5.19. Yuk koʻtaruvchi poʻlat konstruksiyalar loyihalarida, lok-boʻyoq qoplamalar sifati GOST 9.032-74 boʻyicha turkum-sinflariga muvofiq kelishi zarur; IY yoki Y — ishchi maydonlari zonasidagi oʻrta va kuchli agressiv taʼsir muhitlari uchun hamda past agressiv va noagressiv muhitlardagi konstruksiyalar uchun; IY dan YI gacha — past agressiv muhitlardagi boshqa konstruksiyalar uchun va YII gacha — noagressiv muhitlarda.
Poʻlat va aluminiy konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun quyidagi guruhdagi lok-boʻyoq materiallari (xomaki suvoq, boʻyoqlar, emallar, loklar) qoʻllaniladi: I — penaftalli, gliftalli, epoksi-efirli, alkid-stirolli, moyli, moy-qatronli, alkid-uretanli, nitrotsellozali; II-fenoloformaldegidli, xlorkauchukli, perxlorvinilli va vinilxlorid sopolimerlarida, polivinil-butiralli, poliakrilli, akrilsilikonli, poliefirsilikonli, qoʻrgʻoshin vinilli; III — epoksidli, kremnoorganik, perxlorvimilli va vinilxlorid polimerlarida, qoʻrgʻoshin vinilli, polistirolli, poliuretanli, fenoloformaldegidli; IY — perxlorvinilli va vinil xlorid sopolimerlarida, epoksidli.
| | | | 30-jadval |
Muhitning agressiv taʼsir darajasi | GOST 9.402-80* boʻyicha qoplama ostida poʻlat konstruksiyalar yuzasini oksidlardan tozalash darajasi |
lok-boʻyoqli | metalldan | izolyatsiyaviy |
qaynoq ruhlash va alyuminlash | gazotermik changla |
Noagressiv Past agressiv Oʻrta agressiv Kuchli agressiv | 3 3 2 dan kam emas Xuddi shunday | - 1 1 - | - 1 1 - | 3 3 3 3 |
5.20. 29-jadvalda koʻrsatilganiday, lok-boʻyoq qoplamalarining qalinligini qavatlar sonini oʻzgartirmasdan oshigʻi bilan 20% ga koʻpaytirishga ruxsat etiladi. Konstruksiyalar barcha yoki ishlab chiqaruvchi zavodda qoplash qavatlarining bir qismi qoplangan shartda ishlov berilgan boʻlishi kerak; montaj maydonchasida barcha qavatlarni qoplamalariga ishlov berishda quyidagilar nazarda tutilishi kerak: past agressiv muhitdagi ishlab chiqarish bino va inshootlari uchun — ikki qavat (ishlab chiqaruvchi zavodga kamida 20 mkm qalinlikda bir qavat va bir qavat montaj maydonchasiga 29-jadvalda koʻrsatilganiday guruhlardagi gruntovka — xomaki suvoq bilan); oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi ishlab chiqarish bino va inshootlar konstruksiyalari uchun — 29-jadvalda koʻrsatilgani kabi guruhlarda ishlab chiqaruvchi zavodga ikki qavatdan; GF-021 va GF-0119 (I guruh) emali ostidan xomaki suvoq II va III guruhlarni nazarda tutishga ruxsat etiladi; qoplama ostidan IY guruh ashyolarini konstruksiyalarni ishlab chiqaruvchi zavodda FL-OZK (P-Sh guruhlar) xomaki suvogʻini ishlov berish uchun nazarda tutishga ruxsat etiladi, bunda montaj maydonchasiga uchinchi (texnologik yarim qalinlikda) FL-OEK xomaki suvogʻini, toʻrtinchi qavat perxlorvinil xomaki suvogʻini (IY guruh) yoki vinilxlorid sopolimerlaridagi xomaki suvoqni va 29-jadvalda keltirilganiga binoan (suvoq qavatlari sonini toʻrtgacha oshirishda qoplama qavatlari soni oshigʻi bilan besh nazarda tutilishi zarur) qoplama qavatlarini qoplash nazarda tutilishi kerak.
5.21. Poʻlat konstruksiyalarni korroziyadan saqlash uchun eritmaga botirish usuli bilan qaynoq ruhlash va qaynoq alyuminlashni nazarda tutish zarur: bolt birlashtirgan joylar bilan birgalikda, tutash payvand bilan yopiq boʻlmagan profilni hamda burchak choklarini, shuningdek, boltlar, shaybalar, gaykalar ham korroziyadan saqlanishi kerak. Korroziyadan saqlashning bu usuliga poʻlat konstruksiyalar uchun vnaxlest payvandini kontur boʻyicha butunlay ustidan qaynoq suv quyish yoki payvand qilingan elementlar orasida kamida 1,5 mm tirqish boʻlishi kafolat berilganligi taʼminlangan shartdagina ruxsat etiladi.
Konstruksiyalarning montaj qilingan tutash joylarining payvandlangan choklari ruhning yoki aluminiyning gazotermik yoʻl bilan changlatilishi yoki III va IY guruhlarga kiruvchi lok-boʻyoq qoplamalari konstruksiya montajidan soʻng protektor xomaki suvoqni qoʻllash bilan himoya qilinishi zarur. Oʻta mustahkam boltlardagi konstruksiyalar tutashtirish yassiligi montajdan oldin ishqalanish koeffitsiyentini kamida 0,37 taʼminlash uchun metall pitra bilan ishlov berilgan boʻlishi zarur.
Poʻlat konstruksiyalarni qaynoq ruhlash oʻrniga (qatlamning 60 — 100 mkm qalinligida) mayda elementlar uchun (1 m gacha oʻlchov uzunligida), bolt, gayka va shaybalardan tashqari, galvanik ruhlash yoki ketidan xromlash bilan kadmiylashtirishni nazarda tutishga ruxsat etiladi. Korroziyadan himoya qilishning bu usulini qatlamining qalinligi 21 mkm gacha boʻlgan (oʻymakorlikda qoplama qalinligi plyus qoʻyimdan oshmasligi kerak) boltlar, gaykalar va shaybalar uchun bolt birlashtirgan turtib chiqqan qismini davomiy III va IY guruhlardagi lok-boʻyoq qoplamalari bilan qoʻshimcha himoya qilgan holda nazarda tutishga ruxsat beriladi.
5.22. Ruh va aluminiy bilan gazotermik changlatishni payvandlangan, bolt va parchin mixda qoqib birlashtirilgan poʻlat konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun nazarda tutish zarur. Payvand bilan montaj qilinib birlashtirilgan joylarga gazotermik changlatish qilinmaydi. Konstruksiyalar montajidan soʻng montaj bilan birlashtirilgan joylarni himoya qilishda gazotermik yoʻl yoki III va IY guruh lok-boʻyoq qoplamalarini protektor xomaki suvogʻini qoʻllash bilan nazarda tutish kerak boʻladi. 5.21-bobda koʻrsatilganiday, konstruksiyalarni himoya qilish uchun, agarda texnologiya jihatdan eritmaga botirib ruhlash yoki alyuminlash nazarda tutilmagan boʻlsa, gazotermik changlatishni nazarda tutishga ruxsat etiladi.
5.23. Quyidagi poʻlat konstruksiyalar uchun albatta elektrokimyoviy himoyani nazarda tutiladi: GOST 9.015-74* boʻyicha qisman toʻla ravishda noorganik suyuq muhitga botgan, yaʼni 26-jadvalda keltirilganiga binoan ishqor eritmalaridan tashqari neft va neft mahsulotlari rezervuarlari tubining ichkari yuzasida agarda suv turib qoladigan boʻlsa, gruntlardagi inshootlar uchun. Gruntlardagi konstruksiyalar uchun albatta izolyatsiyaviy qoplamalar bilan birgalikda elektrokimyoviy himoyani, suyuq muhitlarda esa bu himoyani III va IY guruhlarga kiruvchi lok-boʻyoq ashyolar bilan boʻyash bilan birgalikda nazarda tutishga ruxsat etiladi. Poʻlat konstruksiyalarni elektrokimyoviy himoya qilishni loyihalashtirish maxsus loyihalash tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi.
5.24. Davomiy boʻyash bilan birgalikda kimyoviy oksidlash yoki yuzani elektrokimyoviy anodlashda aluminiydan qilingan konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilishni nazarda tutishi kerak. Anodli himoya yaxlitligi yoki lok-boʻyoq pardasi payvandlash, parchinlash va montaj vaqtida bajariladigan boshqa ishlar jarayonida buziladigan boʻlsa, avvaldan tozalash ishlari qilingach, 15-maʼlumot ilovasi boʻyicha lok-boʻyoq qoplamalarini protektor xomaki suvogʻi bilan birgalikda qoʻllagan holda himoya qilinishi zarur.
5.25. Gruntlarda joylashgan konstruksiyalar uchun izolyatsiyaviy qoplamalarni nazarda tutish kerak boʻladi. Dumaloq va toʻgʻri burchakli kesim unsurlarini, jumladan, sim arqonlarni, troslarni, quvurlarni GOST 9.015-74* boʻyicha normal, kuchaytirilgan yoki ancha-muncha kuchaytirilgan polimer tasmalardan yoki qatron-rezina, qatron-polimer asosida qoplamalar va boshqa armaturalangan oʻrama tarkibi bilan himoya qilinadi; list konstruksiyalari va yaxlit kesim listi konstruksiyalari — qatronli, qatron-polimer yoki qatron-rezinali qoplamalar bilan kamida 3 mm qalinlikda himoyalanadi. Montaj qilingan, payvand choklari payvandlangandan soʻng himoya qilinadi. Montajga qadar montaj payvandi joylarini qatron suvogʻi bilan bir qavat qilib tekislashni nazarda tutishga ruxsat etiladi.
5.26. Gaz chiqaruvchi stvollar uchun poʻlat tanlash va ularning ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish uchun ashyo tanlash 31-jadval boʻyicha ishlab chiqilishi kerak. Futerovka qilinmagan poʻlat moʻrilar loyihalarida albatta vaqt — vaqti bilan stvol ichki yuzasini koʻrib turadigan moslama, “moʻridagi moʻri” turidagi moʻrilar uchun esa — xuddi shunday moʻrilararo boʻshliqni koʻrib turadigan moslama nazarda tutilishi zarur. Alohida unsurlardan iborat, yuk koʻtaruvchi poʻlat sinchga osilgan moʻrilar stvolini loyihalashtirishda, sinch konstruksiyasini himoya qilish usullarini tavsiya qilingan 14-ilova koʻrsatmalariga va 29-jadvalga muvofiq qoʻllash, muhitlarning agressiv taʼsir darajasini esa 24-jadval boʻyicha S gazlar guruhi uchun aniqlash zarur.
5.27. 10XNDP markali poʻlatdan loyihalashtirilgan va quruq va normal namlik zonasidagi, tashqi havoning past agressiv taʼsiri ostidagi qurilishlar uchun moʻljallangan yuk koʻtaruvchi poʻlat sinchlar konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilmasdan qoʻllashga ruxsat etiladi. Tutun moʻrisining gaz chiqaruvi tanasining yuqori qismi korroziyaga chidamli poʻlatdan 31-jadvalga muvofiq ishlangan boʻlishi zarur.
5.28. Neft va neft mahsulotlari uchun rezervuarlarning poʻlat konstruksiyalari ichki yuzasiga muhitning koʻrsatgan agressiv taʼsir darajasini 32-jadval boʻyicha qabul qilish kerak boʻladi.
5.29. Uglerodli va oz legirlangan poʻlatdan yoki aluminiydan loyihalashtirilgan, sovuq suv, neft, va neft mahsulotlari uchun konstruksiyalarning tashqi yer usti, yer osti va ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish usullari tavsiya qilingan 14 va 29-jadval talablariga muvofiq nazarda tutilishi zarur, shuningdek, neft, va neft, mahsulotlari uchun rezervuarlar konstruksiyalarining ichki yuzasini korroziyadan himoya qilishda — GOST 1510-84* talablari hisobga olinishi kerak. Ochiq havoda joylashgan poʻlat rezervuarlarning tashqi sirtini aluminiy kukuni va lok-boʻyoq materiallari bilan qoplash tavsiya etiladi (15-maʼlumot ilovasi boʻyicha). Montaj maydonchasida lok-boʻyoq ashyolarining barcha qatlamlarini oʻrama shaklida nogabarit rezervuarlar uchun tayyorlangan qoplamalari bilan qoplashga ruxsat etiladi.
5.30. Issiq suv rezervuarlarning (suv osti qismida) ichki sathini himoya qilishni elektrokimyoviy himoya, suvni deveratsiya qilish bilan hamda uni qaytadan kislorodga toʻyintirish, rezervuarlarda suv sathiga AG-4 germetik plenkasi-parda tortish yoʻlida bartaraf qilish bilan amalga oshirilishi zarur. Issiq suv rezervuarlarining suv osti qismini V-JS-41 emali bilan 200 mkm qalinlikda (3 qavat) toza yogʻsiz xomaki suvoqsiz yuzaga surkab qoplashni nazarda tutishga ruxsat etiladi.
| | | | | 31-jadval |
Gazlar temperaturasi, K | Gazlar tarkibi | Gazlarning nisbiy namligi, % | Kondensat hosil qilish ehtimoli | Poʻlat markasi | Korroziyadan himoya qilish usullari |
O. 362 dan 413 gacha | A va V guruhlari boʻyicha | 30 gacha | Hosil boʻlmaydi | VSt3sp5 | Epoksidli termobardoshli qoplamalar1 |
O. 413 dan 523 gacha | so2, so3 | 0.10 dan 15 gacha | Xuddi shunday | VSt3sp5 | Gazotermik changlatish2 yoki kremniy organik qoplamalar1 |
O. 342 dan 433 gacha | Xuddi shunday | O. 10 dan 20 ga | Hosil boʻladi | 2X13, 3X13, 12X18N10T | Himoyasiz |
342 dan 433 gacha | so2, so3, azot oksidi | 10 dan ortiq | “ | 0X20N28MDT, 10X17N13M2T, 12X18N10T | Xuddi shunday |
| | | | | 32-jadval |
Rezervuarlar konstruksiyalari unsurlari | Rezervuarlarning poʻlat konstruksiyalariga agressiv taʼsir darajasi |
xom neftga | neft mahsulotlariga |
mazutga | dizel yoqilgʻisiga | benzinga | kerosinga |
Tubining ichki yuzasi va past beli | Oʻrta agressiv | Oʻrta agressiv | Oʻrta agressiv | Past agressiv | Oʻrta agressiv |
Pontonlar va suzadigan qopqoqlarning oʻrta beli va quyi qismlari | Past agressiv | Past agressiv | Past agressiv | “ | Past agressiv |
Yuqori beli (davriy hoʻllanish zonasi) | Oʻrta agressiv | “ | “ | Oʻrta agressiv | “ |
Pontonlar va suzuvchi qopqoqlarning yopmasi va tepasi | “ | Oʻrta agressiv | Oʻrta agressiv | Past agressiv | Oʻrta agressiv |
| 33-jadval |
Muhitning agressiv darajasi | Qoplamalar ashyolari |
Oʻrta agressiv | Aluminiy bilan gazotermik changlatish, lok-boʻyoq, armaturalangan lok-boʻyoqli, suyuq rezinali, mastikali, futerovkali1, gummirovka |
Kuchli agressiv | Davomiy boʻyash bilan birga aluminiyda gazotermik changlatish, list sirtini qoplash, kombinatsiya qilingan futerovka, gummirovka |
5.31. Loyihalashtirish payti suyuq mineral oʻgʻitlar, kislota va ishqorlarni saqlash uchun, uglerodli poʻlatdan loyihalashtirilgan idishlarning ichki sathini himoya qilishda nometall kimyoviy bardoshli ashyolar bilan qoplash yoki mineral oʻgʻitlar va kislotalar saqlanadigan rezervuarlarda elektrokimyoviy himoyani nazarda tutish kerak boʻladi. Bunda konstruksiyalar futerovka qiladigan ashyolarga temperatura taʼsiri deformatsiyasini koʻzda tutgan holda hisoblanishi zarur. Bunday rezervuarlarning payvandlash choklarini tutash qilib loyihalashtirish darkor. Korroziyadan futerovkalar bilan himoya qilingan rezervuarlar konstruksiyalariga texnologik asbob-uskunalardan dinamik ortiqcha yuk oʻtkazilmasligi kerak. Issiq suvli quvurlar yoki havo bilan bunday rezervuarlar ichiga kamida 50 mm masofada futerovka joylashtirish kerak, tezyurar qorishtiruvchi moslamani esa (aylanish chastotasi 300 ayl/min — himoya qoplamasidan to qorgich parraklarigacha kamida 300 mm masofa boʻlishi kerak.
5.32. 5.31-bobda koʻrsatilganiday suyuq muhitlar uchun poʻlat rezervuarlar ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish uchun qoplama ashyolarini 33-jadval hamda 16-tavsiya qilingan ilova boʻyicha qabul qilinadi.
KOʻRINISHLARI VA KONSENTRATSIYASIGA QARAB, AGRESSIV GAZLAR GURUHI
Nomi | Konsentratsiya, mg/m3, gazlar guruhi uchun |
A | V | S | D |
Korbonat angidrid (uglekisliy) gazi | 2000 gacha | 2000 dan oshiq | - | - |
Ammiak | “0,2 | o.0,2 dan 20 gacha | 20 dan ooʻiq | - |
Oltingugurtli (sernistiy) angidrid | “0,5 | “0,5 “10 | o.10 dan 200 | o.200 dan 1000 gacha |
Ftorli vodorod | “0,05 | “0,05 “ 5 | “5” 10 | “10dan 100gacha |
Serovodorod | “0,01 | “0,01 “ 5 | “5 “ 100 | “100 |
Azot oksidlari 1” 0,1 | “0,1 | “0,1 “ 5 | “5” 25 | “25dan 100 gacha |
Xlor | “ 0,1 | “0,1 “ 1 | “1 “ 5 | “5 dan 10 gacha |
Xlorli vodorod | “ 0,05 | “0,05 “ 5 | “5 “ 10 | “10 dan 100gacha |
QATTIQ MUHITLAR TAʼRIFNOMASI (TUZLAR, AEROZOLLAR VA CHANG-KUKUNLAR)
Qattiq muhitlarning suvda eruvchanligi va ularning gigroskopikligi | Yanada keng tarqalgan tuzlar, aerozollar va chang-kukunlar |
Oz eriydigani | Silikatlar, fosfatlar (ikkilamchi va uchlamchi) va magniy, kalsiy, bariy, qoʻrgʻoshin karbonatlari; bariy, qoʻrgʻoshin sulfatlari; temir, xrom, aluminiy, kremniy oksid va gidroksidlari |
Yaxshi eriydi, oz gigroskopik | Natriy, kaliy, ammoniy xloridlari va sulfatlari; kaliy, bariy, qoʻrgʻoshin, magniy nitratlari; ishqorli metallar karbonatlari |
Yaxshi eriydi, gigroskopik | Kalsiy, magniy, aluminiy, ruh, temir xloridlari; magniy, marganets, ruh, temir sulfatlari; natriy, kaliy, ammoniy nitratlari va nitritlari; barcha birlamchi fosfatlar; ikkilamchi natriy fosfati; natriy, kaliy oksid va gidroksidlari |
TEMIRBETON KONSTRUKSIYALARNI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH UCHUN LOK-BOʻYOQ ASHYOLARI
Parda hosil qilish turi boʻyicha lok-boʻyoq ashyolari taʼrifnomasi | Qoplamalar guruhi | Ashyolar markasi | Meʼyoriy hujjat | Bardoshli ekanligini ifodalovchi | Temir-beton konstruksiyalarga qoplamalarni qoʻllash shartlari qoplama indeksi |
Alkidli | I | PF-115 emallari | GOST 6466-76* | a, an, p | Xomaki suvoqqa PF-170 PF-171 laklari yurgiziladi |
I | PF-133 emallari | GOST 926-82* | a, an, p, t | Xuddi shunday |
Moyli | I | Moyli boʻyoq va alkidli rangli ichki ishlar uchun quyuq qorilgan | GOST 8292-85 | “ | Xomaki suvoq boʻylab olif bilan surkaladi |
I | Moyli quyuq qorilgan boʻyoq tashqi ishlar uchun | GOST 8292-85 | a, an, p | Xomaki suvoq boʻylab tabiiy, olif bilan surkaladi; boʻyoq bilan surtish |
Nitrotsellyulozali PVATS, SVMS, SVETS polimersement boʻyoqlari polimeratsetat dispersiya asosida | I | NS-132 emali DB-47/7S yoki DB-40/2S dispersiyasi S-136 dispersiyasi | GOST 6631-74* GOST 18992-80* GOST 5.2096-73* | p | NS-134 loki bilan xomaki suvoqqa surkaladi GKK-10, GKJ-11, PVAD xomaki suvoqqa yurgiziladi; Aralashtirilgan dispersiya bilan surtish; SKS-65GP lateksi bilan surtish |
Polivinilatsetatli | I | E-VA.17 boʻyogʻi | GOST 20633-75* | an, p | Aralashtirilgan boʻyoq, PVAD lateksi bilan surtish |
I | E-VA.27 boʻyogʻi | GOST 19214-80* | p |
Butadian-stirol suvemulsionli | I | E-K4-26 boʻyogʻi | GOST 19214-80* | p | Xuddi shunday |
Kremniyorganik suyuqliklar | | 136-41 emali | GOST 22564-77* | a, an | Chuqur (yuzasiga shimdirish) |
Epoksidli | III | EP-773 emali | GOST 23143-83 | xh, m | EP-65, EP-741 loklari bilan xomaki suvoqqa surkaladi |
III-IV | Suvogʻi EP5116 | GOST 10277-90 | b | |
III-IV | EP-0010 shpatlevkasi | GOST 10277-90 | x, b | “ |
Perxlorvinilli va vinilxlorid sopolimerlariga | II | XV-113 emali | GOST 18374-79* | a, an, p | XV-794, XS-76, XS-724 loklari bilan xom suvoqqa surkaladi |
II | XV-110 | GOST 18374-79* | a, an, p | |
II | XV-124 va XV-125 emali | GOST 10144-89 | a, an, p, x | |
IV | XV-785 emali | GOST 7313-75* | xk, xh, r | |
| IV | XS-759 emali | GOST 23494-79* | Xh, xk, r | XS-724ni xomsuvogʻi boʻylab yurgiziladi |
III | XV-1100 emali | GOST 6993-79 | a, an, p, x | XV-784, XS-76, XS-724ni xom suvogʻi boʻylab yurgiziladi |
Tiokolli | III | I va II markali suyuq tiokol eritmasi | GOST 12812-80 | x, tr, b | I va II markali suyuq tiokol eritmasi bilan surtish |
III | V-30M germetik eritmasi | GOST 13-489-79 | x, tr, b | Xuddi shunday |
SUYUQ AGRESSIV MUHITLARDA FOYDALANILADIGAN SIGʻIM INSHOOTLARINING TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALARI ICHKI YUZASINING HIMOYA QOPLAMALARI
Himoya qoplamasi | Qoplama guruhi | Variant guruhi | Qoplama sxemasi |
suvaladigan | Qoplangan qatlam oʻzaklangan qatlam |
Lok-boʻyoqli oʻzaklangan | III, IY | 1 | Epoksid kompund s. boʻyicha ED-20 smolasi asosida epoksidli kompund- | ED-20 smolasi asosida epoksidli kompund |
2 | EP-0010 epoksidli shpatlevka suvogʻi boʻyicha EP-0010 epoksidli shpatlevkadagi shisha mato | EP-0010 epoksidli shpatlevkasi |
Lok-boʻyoqli (qalin qatlamli) | III | 1 | EP-0010 epoksidli shpatlevkasi T-60 tiokoli suv dispersiyasi | Y-30M tiokol germetiki |
IY | 1 | Epoksid-tiokolli grunt ED-20 epoksidli qatroni asosidagi epoksidli -qoʻrgʻoshin tarkibi yoki Eis-1 va “Slamor” koksovaniy disstillyati | ED-20 qatroni asosida epoksid-qoʻrgʻoshin tarkibi yoki EIS-1 va toʻldirgichi bilan “Slamor” koksovaniy disstillyati |
| 2 | Suvoqsiz asosida germetiki | 51-G-10 divinilstirol termoplast |
Yelimli | III | 1 | - | 88-N yelimiga polivinil -xlorid plastikati |
IY | 1 | - | Profillangan polietilen 88-N yelimiga PSG |
| 2 | poliizobutilendan qatlam ostida | 88-N yelimiga polivinilxlorid plastikati |
Sirtiga qoplash1 (futerovka) | | 3 | - | PVA ED yelimiga aktivlashgan polietilen |
| II | 1 | - | 1-2 sm qalinlikda sement-qum eritmasi bilan torkret |
| III | 1 | - | Bogʻlovchiga2 kerakmik plitkasi (kislotaga chidamli yoki pollar uchun) |
| 2 | | - | Bogʻlovchiga kislotaga chidamli gʻisht2 |
| IY | 1 | Qatlam osti (PSG poliizobutilen, yelimli izolyatsiya va b.) | Donalangan kislotabardosh keramik ashyolar (toʻgʻri shakldor plitkalar, kislotabardosh gʻisht)3 |
| | 2 | Shisha mato bilan oʻzaklangan lok-boʻyoq kompozitsiyasi qatlam osti | Epoksidli bogʻlovchiga toshqolsimon plitka2 |
| | 3 | Qatlam osti (PSG polizobetilen va bosh.) | Silikat surkamasiga toshga quyilgan kislota bardosh plitka |
| | 4 | Xuddi shunday | Uglerafitli ashyolar (ATM plitkasi, koʻmir va grafit bloklar) polimer ashyolar asosidagi surkamalarda |
YER OSTI BETON VA TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALARNING TASHQI YUZASINI QILISH
Konstruksiya | Variant raqami | Muhitning agressiv taʼsir darajasida himoya qoplamasi |
qoplama guruhi | past | qoplama guruhi | oʻrta | qoplama | kuchli |
0,5 m.dan ortiq salmoqdor poydevorlar | 1 | I | Qatron-lateks emulsiyalari | II | Sovuq va issiq qatron qoplamalari | III | XII-734 loki asosida polimer qoplamalar |
2 | II | Qatron-lateks1 qoplamalari va mastikalari | II | Qatron-lateks1 mastikalari | III | Xuddi shunday, K poliizotsianat asosida |
3 | II | Qatron-polimer qoplamalari va himoya devori mastikalari | II | Qatron-polimer qoplamalari va mastikalar | III | Yelimli qatron bilan birgalikdagi oʻrama ashyolari |
4 | II | Sovuq va issiq qatron qoplamalar | II | Sovuq va issiq asfalt1 mastikalar | III | Termoreaktiv sintetik smola asosidagi polimer-eritmalari |
0,5 m dan kam qalinlikdagi yupqa devorli konstruksiya va poydevor | 1 | II | Qatron-lateks1 mastikalari | III | Sovuq va issiq asfalt1 mastikalar | IY | Epoksidli polimer qoplamalari |
2 | II | Issiq qatron qoplamalari polimer qoplamalari | III | XP-734 loki asosidagi materiallar | III | Yelimli qatron himoya devorlari bilan birgalikdagi oʻrama |
3 | II | Qatron-polimer qoplamalari va mastikalari | II | Xuddi shunday, K poliizotsianat | IY | Yelimli polimer oʻrama ashyolari |
4 | | | III | Yelimli qatron himoya devori bilan oʻrama ashyolari | IY | Shisha mato bilan oʻzaklangan polimer qoplamalar |
5 | | | III | Termoreaktiv sintetik smola asosida polimer eritmalari | | |
Qoqiladigan qoziqlar | 1 | II | Sovuq va issiq qatron qoplamalar | III | XP-734 loki asosida polimer qoplamalar | IY | Epoksidli polimer qoplamalar smolada |
2 | | | III | Xuddi shunday, poliizotsianat K | IY | Kamida 5 mm chuqurlikda shimdirganda: IY-stirol-indenovati |
3 | | | | asosida | IY | K poliizotsianati b-n |
4 | | | | | IY | piroplast bilan |
AGRESSIV MUHITDAGI BINOLAR UCHUN MOʻLJALLANGAN POLLARNI HIMOYA QILISH ASHYOLARI
Agressiv muhit | Agressiv taʼsir darajasi | Polning konstruktiv unsurlari |
gidroizolyatsiya yoki mustahkamlovchi qatlam | alohida ashyo uchun yupqa qatlam | pol qoplamasi qatlami |
Mineral kislota va oksidlanmaydigan | Past agressiv | Gidroizol, benzol | Suyuq shisha asosidagi silikat | Kislotaga bardoshli kerakmik plitkalar yoki gʻisht |
organiklari | | surkama | | Pastlangan epoksid smola asosida choksiz pollar |
| Oʻrta agressiv | 88-N yelimiga gidroizol, benzol,poliizobutilen | Polimer-silikatli surkama | Kislotaga chidamli gʻisht yoki plitka, tosh quyilgan plitkalar, shlakositalldan plitkalar |
| Kuchli agressiv | Poliizobutilen, polixlorvinilli lenolium yoki payvandlangan polietilen | Polimer-silikatli surkamalar, polimer surkamalar | Kislotaga chidamli gʻisht yoki plitkalar, tosh quyma plitkalar, shlakositalldan plitkalar, polimerbetondan plitkalar yoki bloklar |
Oksidlanadigan kislotalar | Pastidan kuchli agressivgacha | 88-N yelimiga poliizobutilen surkamalar | Polimer-silikat | Xuddi shunday |
Ftorli tutadigan kislotalar | Xuddi shunday | Gidroizol, benzol bituminol yoki polimer eritmalari | Koks yoki grafit b-n | ATM turidagi grafit plitkalar, koʻmir saqlaguvchi toʻldirgichi b-n polimer betondan plitkalar |
Ishqorlar va zaminlar | “ | Poliizobutilen eritmasi, polimer eritmasi | Sement | Pastlangan epoksidli mastika, keramik plitkalar yoki gʻisht |
Kislota va ishqorlarning oʻzgaruvchan harakati | Pastidan kuchli agressivgacha | Poliizobutilen | Bitumizol, polimer eritmalari yoki “ferganit”, “fayzol” yoki “arzamit-5” | Pastlangan epoksidli mastika, shlakositalldan plitkalar, tosh quyma plitkalar |
Murakkab muhitlar | Xuddi shunday | Kombinatsiya qilingan antikorroziyaviy ashyo (takr.polietilen) | “Arzamit-5” yoki universaldagi polimer eritmasi | Pastlangan epoksidli mastika, shlakositalldan polimer surkamada choklari pardozlangan plitkalar |
POLLAR UCHUN KIMYOVIY BARDOSHLI ASHYOLAR
Muhit | Muhit2 konsentratsiyasi, % | Zaminga pol qoplamalari uchun kimyoviy bardoshli ashyolar |
Kislotaga bardoshli keramika | Suyuq shisha | Qatron va lak | Termoplastlar | reaktoplastlar |
Ishqorlar | | | | | | |
oʻtkir natr3 | 5 dan oshiq | - | - | - | + | - |
o.1 dan 5 | + | - | - | + | - |
1 gacha | + | - | + | + | + |
Zamin: | | | | | | |
ohak, soda, asosiy tuzlar | Cheklanmaydi | + | - | + | + | + |
Kislotalar: | | | | | | |
mineral | 5 dan oshiq | + | + | - | + | + |
organik | 5 gacha | + | + | - | + | + |
oksidlanmaydiganlari | 1 gacha | + | - | + | + | + |
Kislotalar: | | | | | | |
azot, sulfat | | | | | | |
xrom, | 5 dan oshiq | + | + | - | - | - |
xlor | o.1 dan 5 gacha | + | + | - | - | - |
1 gacha | + | - | - | + | + |
Qand eritmalari, yogʻ qoldiqlari, yogʻlar va moylar | Cheklanmaydi | + | + | - | + | + |
Organik eritgichlar: atseton, benzin va boshqalar | - | + | + | - | + | + |
YOGʻOCHNI HIMOYA QILISH UCHUN LOK-BOʻYOQ ASHYOLARI
Lok-boʻyoq materiallari | Ashyo markasi | Meʼyoriy hujjat | Qoplama indeksi1 | Qoplama qalinligi, mkm |
Pentaftalli | PF-170 va PF-171 laklari | GOST 15907-70* | d, v | 70 — 90 |
| PF-115 emali | GOST 8465-76 | a, v | 90 — 120 |
| PF-113 emali | GOST 926-82 | a, v | 90 — 120 |
Perxlorvinilli | XV-110 emali | GOST 18374-79* | a, v | 90 — 120 |
| XV-124 emali | GOST 10144-89 | a, v | 90 — 120 |
| XV-1100 emali | GOST 6993-79 | x, v | 100 — 120 |
| XS-759 emali | GOST 23494-79* | x, v | 110 — 130 |
| XV-784 emali | GOST 7313-75* | d, x, v | 110 — 130 |
| XV-785 emali | GOST 7313-75* | x, v | 110 — 130 |
Epoksidli | EP-0010 shpatlevkasi | GOST 10277-90 | x, v | 250 — 350 |
| EP-773 emali | GOST 23143-83 | x, v | 130 — 150 |
YOGʻOCHNI ANTISEPTIKA VA KONSERVATSIYA QILISH UCHUN TARKIBIY MODDALAR
15-jadval boʻyicha muhitning agressiv taʼsir darajasi | Himoya ashyosi | Komponentlar tarkibi | Himoyaviy ishlov berish usuli | Himoya ashyolari sarfi meʼyori |
Antiseptikalash |
Oʻrta agressiv | Texnik ftor natriyi | Ftor natriyi | Yuzaga ishlov beradigan | 20 g/m2 |
Texn.kremnoftorli ammoniy | Kremnoftorli ammoniy | Xuddi shunday | 45 g/m2 |
Toshkoʻmir lokida va ftorli natriy (pasta-konsentrat) ga antiseptik pasta (qorishma) | Ftorli natriy, toshkoʻmir laki, kaliy, suv | “ | 1250 — 500 g/m2 |
XMB-444 vositasi | Ikki xrom kislotasi natriyi yoki kaliyi, sulfat kisl. misi, borat kislota | “Isitish-sovitish vannasi” usulida shimdirish | 5 — 7 kg/m3 |
XMBB-3324 vositasi | Ikki xrom kislotasi natriy yoki kaliyi, sulfat kisl. misi, borat kislota, bura | “Isitish-sovitish vannasi” usulida shimdirish | 5 — 7” |
XMK vositasi | Ikki xrom kis. natriy yoki kaliyi, sulfat kislota misi, kremnoftorli natriy | Xuddi shunday | 5 — 7” |
XMF vositasi | Ikki xrom kis. Natriy yoki kaliyi, sulfat kisl.misi, ftorli natriy | “ | 5 — 7” |
MB-1 vositasi | Sulfat kisl. misi, uglekisliy ammoniy, bura, borat kislota | “ | 5 — 7” |
XM-11 vositasi | Baxromat natriy, sulfat kisl.misi shimdirish | “Isitish-sovitish vannasi” usuli bilan | 7 — 9” |
Konservatsiya qilish |
Kuchli agressiv | Toshkoʻmir moyi | Toshkoʻmir moyi quritib, bosim ostida silindrlarda shimdirish yoki yogʻochni oldindan isitib, vannada shimdirish | Petrolatumda yogʻochni oldindan | 75 kg/m2 |
| Antratsen moyi | Antratsen moyi | Xuddi shunday | 110” |
Kompaund moyi | Kompaund moyi | “ | 75” |
Slanets moyi | Slanets moyi | “ | 110” |
“UALL” markali donalit | Ishqorli metallar ftoridalari va arsenatlari “vakuum-bosim-vakuum” usuli | “Isitish-sovitish vannasi” usuli b-n shimdirish yoki | 8 — 15” |
“UALL” donalitiga qorishma | Ftoridalar, arsenatlar, qorishmalarni hosil qiluvchi | Diffuzion shimdirish | 6” |
XMB-444 vositasi | Ikki xrom kisl.natriy va kaliyi, sulfat kislota misi, borat kisl. | “Isitish-sovitish vannasi” usuli b-n shimdirish | 8 — 15 kg/m3 |
XMBB-3324 | Ikki xrom kisl.vositasi sulfat kisl. misi borat kislota, bura | Xuddi shunday natriy yoki kaliyi | 8 — 15” |
XMF vositasi | Ikki xrom kislota natriy yoki kaliyi, sulfat kisl. misi ftorli natriy | “ | 8 — 15” |
MB-1 vositasi | Sulfat kislota misi uglekisliy ammoniyi, bura, borat kislota | “ | “ |
YOGʻOCH YUZASINI SHIMDIRISH UCHUN TARKIBII MODDALAR
Shimdirish tarkibining markasi | Komponentlar tarkibi, % | Qoʻshilgan vazn | Himoya xossasi |
TXEF | Uch xloretilfosfat | 40 | | Biohimoyaviy, |
Toʻrt xlorli | 60 | 600 g/m2 | olovdan saqlaydi |
uglerod | | | |
Fenospirtlar | Fenolspirtlar | 100 | 250 — 300 kg/m3 biohimoyaviy | Namdan saqlaydi |
BK (bura-koʻmir kompozitsiyasi) | Bura-koʻmir mumi | 10 | | Namdan saqlaydi, |
Oksol | 70 | | biohimoyaviy, |
Sikkativ | 10 | 30 — 40 kg/m3 | olovdan saqlaydi |
Bura | 5 | | |
TXEF-PT | Uch xloretilfosfat | 5 — 70 | 40 — 60 kg/m3 biohimoyaviy, olovdan saqlaydi | Namdan saqlaydi |
Petrolatum | 30 — 50 | | |
OCHIQ HAVODA FOYDALANILADIGAN POʻLAT SIM ARQONLAR HIMOYASI
Namlik zonasi | Muhitning agressiv taʼsir darajasi | Sim arqonlar konstruksiyasi | Sim arqonlar uchun simlarning vaqtincha qarshiligi, MPa | GOST 7372-79* boʻyicha ruh qoplamalar guruhi |
Quruq | Past agressiv | Har qanday | 1764 gacha | J1 yoki OJ1 |
Normal | “ | “ | 1764 gacha | OJ2 |
Quruq, normal, nam | Oʻrta agressiv yoki kuchli agressiv | Yopiq konstruksiyalar | 1372 gacha sim arqonning tashqi oʻrami, 1764 gacha sim arqonning ichki oʻrami | Lok-boʻyoq qoplama b-n surkama yoki polimer pardalar bilan himoyalangan OJ |
KAM LEGIRLANGAN POʻLATLAR MARKALARIGA MUVOFIQ AGRESSIV MUHITLARDA POʻLAT KONSTRUKSIYALARNI PAYVANDLASH UCHUN ASHYOLAR
Muhitning agressiv taʼsir darajasi | Poʻlatlar markasi | Payvandlash uchun materiallar |
Payvandlash simlarida | Elektrodlar bilan |
Qoplangan flyus ostida | Flyus karbon.an.gaz. |
Past agressiv1 | 10XNDP, 10XDP | o.08X1DYU, o.10Nma oshigʻi b-n 08XM | PPV-5k2 o.08XG2SDYU | O0S18 |
10XSND, 15XSND | o.10NMA, 08XM | o.08XG2DSYU | O3S-24, AN-X7, VSN-3, E138-45N, E138-50N3 |
Oʻrta va kuchli agressiv | 10XSND, 15XSND | o.10NMA, o.08XM | o.08XG2SDYU | AN.X-7, VSN-3 E138-45N, OES-24, Z138-50N3 |
10XNDP, 10XDP | o.08X1DYU, o.10NMA, o.08XM | o.08XG2SDYU | OES-18 |
09G2S, 10G2S1 | o.10G2, o.10GA o.08GA | o.08G2S o.08G2SS | UONI 13/55 |
18G2AFps, 16G2AF | - | o.08G2S | UONI 13/55 |
15G2AFDps, 14G2AF | | o.08G2SS | |
12GN2MFAYU 12G2SMF | o.08XGN2MYU | o.10XG2SMA | E70ning har qaysi turi |
KORROZIYADAN HIMOYA QILINMAYDIGAN TOʻSUVCHI KONSTRUKSIYALAR LISTLARINING MINIMAL (ENG KAM) QALINLIGI
Muhitning agressiv taʼsir darajasi | Korroziyadan himoya qilinmay qoʻllanadigan toʻsuvchi konstruksiyalarning minimal qalinligi, mm |
aluminiydan | GOST 14918-80* boʻyicha ruhlangan 1-turkumdagi poʻlatdan | 10XNDP, 10XDP markali poʻlatdan |
Noagressiv | Cheklanmaydi | 0,5 | Tashqi yuzaga agressiv taʼsir aniqlanadi** |
Past agressiv | Xuddi shunday | - | 0,8** |
Oʻrta agressiv | 1,0* | - | - |
METALL KONSTRUKSIYALARNI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH USULLARI
Muhitning konstruksiyaga agressiv taʼsir darajasi | KONSTRUKSIYALAR |
yuk koʻtaruvchi | listlar yigʻuvining toʻsuvchilari1 |
Uglerodli va oz legirlangan poʻlatdan | aluminiydan | GOST 14918-80* boʻyicha I turkumga kiruvchi qoplamali ruhlangan poʻlatdan |
Noagrresiv | I guruh lok-boʻyoq materiallari b-n boʻyash | Himoyasi3 | Qatron yoki lok-boʻyoq ashyolari b-n II va III guruh isitgich tomonidan boʻyashda bino tomonidan himoyasiz1 |
Past agressiv | a) qaynoq ruhlash (t=60-100 mkm), b) ruh gazotermik changlatish ((t=120-180 mkm) yoki aluminiyni (t=200-250 mkm) v) izolyatsion qoplama (gruntdagi konstruksiyalar uchun) | Xuddi shunday | a) OD-XV221 markali organodispersiya boʻyogʻi bilan boʻyash (binolar ichida joylashgan konstruksiyalar uchun) yoki lok-boʻyoq ashyolari (II va III guruh) boʻyash chiziqlariga va metall tekislash joylariga qoplanadi (isitgich tomonidan qatron bilan qoplashga ruxsat etiladi) b) I va II guruhdagi lok-boʻyoq ashyolari bilan boʻyash (binolar ichida joylashgan konstruksiyalar uchun oradan 8 — 10 yil oʻtgach, konstruksiyalarni montaj qilgach, boʻyashni nazarda tutishga ruxsat etiladi |
Oʻrta agressiv | a) qaynoq ruhlash navbatdagi II va III g.dagi lok-boʻyoq ashyolari boʻyash bilan ruhlash (t=60-100 mkm)4; | a) elektrokimyoviy anodlash (t=15mkm); | Qoʻllashga ruxsat etilmaydi |
b) ruh yoki aluminiyni gazotermik changlatish (t=120-180 mkm) davomiy II, III va IV guruhi lok-boʻyoq ashyolarini boʻyash bilan birga; | b) himoyasiz2, |
v) II, III va IV guruhdagi lok-boʻyoq ashyolari bilan boʻyash; | v) II va III guruh ashyolari b-n davomiy boʻyash bilan kimyoviy oksidlash; |
g) ruh (t=250-350 mkm) yoki aluminiy (t=250-300 mkm); | g) IV guruhdagi lok-boʻyoq ashyolari b-n boʻyash; |
d) elektrokimyoviy himoya bilan birga izolyatsion qoplama (gruntdagi konstruksiyalar uchun)3 | d) EP-057 protektor xom suvogʻini qoʻllash b-n shunday qilinadi; |
e) suyuq muhitlarda va tub gruntlarida elektrokimyoviy himoya3; | |
j) kimyoviy chidamli nometall ashyolar b-n sirtini qoplash | |
Kuchli agress. | a) termodiffuzion ruhlash kamida 100 mkm diffuzion qatlamida davomiy IV gur.lok-boʻyoq ashyosi b-n qatlamning kami t=150 mkm qalinligi boʻyash bilan birga olib boriladi (vaqt-vaqti b-n hoʻllanish zonasida dengiz inshootlari konstruksiyalari uchun va dengizning minimal sathidan 1,5-2im)6; | a) IV guruh lok-boʻyoq ashyolari bilan davomiy boʻyash b-n birga elektrokimyoviy anodlash (t=15 mkm) b) EP-057 protektor xomaki suvogʻi b-n IV guruh lok-boʻyoq ashyolari; v) xuddi shunday Yu oldindan kimyoviy oksidlash; | Qoʻllashga ruxsat etilmaydi |
b) ruh yoki aluminiyni (t=200-250 mkm) gazotermik changlatish, u IV guruh lok-boʻyoq ashyolarini davomiy boʻyash b-n birga olib boriladi; |
v) elektrokimyoviy himoya b-n birgalikda izolyatsiyaviy qoplama (gruntlardagi konstruksiyalar uchun)3; |
g) elektrokimyoviy himoya (gruntlardagi konstruksiyalar uchun); |
d) kimyoviy chidamli nometall ashyolar b-n sirtini qoplash; |
e) IV guruh lok-boʻyoq ashyolari bilan boʻyash |
POʻLAT VA ALUMINIY KONSTRUKSIYALARNI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH UCHUN LOK-BOʻYOQ ASHYOLAR
Qoplama ashyolari guruhi boʻyoq | Parda hosil qiluvchi turi boʻyicha lok ashyolariga taʼrif | Ashyolar markasi | Meʼyoriy hujjat | Chidamligini bildiruvchi qoplama indeksi | Poʻlat va aluminiy konstruksiyalarga qoplamalarni qoʻllash shartlari |
I | Pentaftalli | 10 — 15% aluminiy kukuni b-n PF-170 va PF-171 laklari | GOST 15907-70*; GOST 5494-71* | a, an, p, t | GF-021, GF-0119, GF-0163, PF-020 xomaki suvoqlariga yoki xomaki suvoqsiz surkaladi; xuddi termobardoshlari kabi 300°S gacha xom.suvoqsiz surkaladi |
PF-115 emali | GOST 6485-76 | a, an, p | 1-guruh xom.suvoqqa surkaladi |
PF-133 emali | GOST 926-82* | a, an, p | Xuddi shunday |
PF-020 xomaki emali | GOST 18186-79* | | Emal va boʻyoq ostidan 1-guruh |
Gliftalli | GF-021 xomaki suvogʻi | GOST 25129-82 | - | Emal ostidan 1-guruh; emal ostidan I va II guruh perxlorvinilli va sopolimerlarga vinilxlorid ruxsat etiladi |
Moyli | Moyli boʻyoqlar va alkidli ichki ishlar uchun | GOST 8292-95 | p | Nobiochidamlilari ishlab chiqarish qishloq xoʻjalik binolari uchun ruxsat etilmaydi |
Quyuq qorilgan rangli moyli boʻyoqlar tashqi ishlar uchun | -”- | a, an, p | Temir surik boʻylab olif, oksol, GF-021, PF-020, GF-0119 xom suvoqlari-ga surkaladi |
Nitrotsellyulozali | NS-132 emali | GOST 6631-74* | a, an, p | GF-021, GF-0163, PF-020, FL-03K xom suvoqlariga surkaladi |
II | Fenol-formaldegidli | FL-03K xom.suvogʻi | GOST 9109-81* | - | Emal ostidan II va III guruhdagi perxlorvinilli, sopolimerlarga vinilxloridli, xlorkauchukli |
Poliakril va akrilsilikonli | FL-03J xom.suvogʻi | GOST 9109-81* | - | Xuddi shunday, alyumin va ruhlangan poʻlat uchun |
| AS-182 emali | GOST 19024-79 | a, an, p | GF-021, GF-0163, PF-020, FL-03K, AK-070 xom.suvoqlariga surkaladi |
Polivinil-butirolli | VL-02 xom.suvogʻi | GOST 12707-77* | - | Xom suvoq alyuminiy va ruhlangan poʻlat uchun |
| VL-023 xomaki suvogʻi suvoq | Xuddi shunday | - | Poʻlatning yaxlit listini davomiy tarzda xom.suvoq va emallar bilan qoplab, operatsiyalararo konservatsiya qilish uchun |
| Perxlorvinilli va sopolimerlarga vinilxloridli | XV-113 emali | GOST 18374-79* | a, an, p | GF-021, GF-0163, GF-0119, FL-03K PF-020 xom suvoqlari boʻyicha poʻlatga va FL-03J va AK-070 xom suvoqlari boʻyicha aluminiy va ruhlangan poʻlatga surkaladi |
XS-119 emali | GOST 21824-76* | a, an, p | GF-021, GF-0119, FL-03K, |
XV-124 va XV-125 emallari | GOST 10144-89 | a, an, p, x | PF-020, XV-050, XS-010, XS-068, XS-059 xom suvoqlari boʻyicha surkaladi |
III | Fenol-formaldegidli | FL-03K, FL-03J xom suvoqlari | GOST 9109-81* | - | II-guruh boʻyicha |
III-IV | Epoksidli | EP-773 emali | GOST 23143-83 | an, p, b, m, x, xh | EP-0010 shpatlevkasi va metall boʻyicha surkaladi; xuddi moyga bardoshlilik kabi xom suvoqsiz |
EP-140 emali | GOST 24709-81* | an, p, x | AK-070, AK-069, EP-09T xom suvoqlari boʻyicha surkaladi; xuddi termobardoshlilari kabi xom suvoqsiz |
EP-0010 shpatlevkasi | GOST 10277-90* | x, p, v, m, b | Epoksidli emal ostidan, shuningdek, mustaqil suv, moy, kimyo va benzinga bardoshli qoplama sifatida |
III | Perxlorvinilli va sopolimerlarga vinilxloridli | XV-1100 emali XV-124 va XV-125 emallari | GOST 6993-79 | a, an, p, x | XV-050, XS-059, GF-021, GF-0163, GF-0119, FL-03K, PF-020 xom suvoqlari boʻyicha poʻlatga va AK-069, AK-070, FL-03J xom suvoqlari boʻyicha ruhlangan poʻlatga va aluminiyga |
XS-059 xomaki suvogʻi | GOST 23494-79 | - | V, -D guruhlaridagi gazli atmosferaga bardoshli sopolimerlarga vinilxloridli qoplamalar uchun, shuningdek, suyuq muhitlardagi muhitlar qoplamalar ostida. Yuza opeskostruvinasi boʻylab surkaladi |
Kremniy-organikli | KO-811 emali | GOST 23122-78 | t | Xom suvoqsiz Fosfatlashgan yoki opeskostruvinasi boʻylab surkaladi. 400° S gacha temperaturaga bardoshli |
KO-813 emali | GOST 11066-74 | a, an, p, m, t | GF-021, FL-03K, GF-0163, PF-020, GF-0119 xom suvoqlari boʻyicha surkaladi; xuddi moyga bardoshli va termobardoshli kabi 300 °S gacha xom suvoqsiz surkaladi |
IV | Perxlorvinilli va sopolimerlar vinil-xloridli | XV-785 emali | GOST 7313-75* | x, xk, xh, v | XS-010, XS-068, XV-050 xom suvoqlari boʻyicha surkaladi |
XV-784 laki | Xuddi shunday | xk, xh, v | XV-785 emaliga kimyoviy bardoshlilikni oshirish uchun surkaladi; xuddi suvga bardoshlilik kabi XS-010 xom suvogʻi boʻyicha surkaladi |
XS-759 emali | GOST 23494-79* | xh, xk, v | XS-059 xom suvogʻi boʻyicha va xom surkaladi XS-010, VL-023 xom suvoqlari boʻyicha va xom surkaladi |
XS-724 laki | GOST 23494-79* | xh, xk, v | Kimyoviy bardoshlilikni oshirish uchun XS-759 emali boʻyicha surkaladi |
XS-059 xomaki suvogʻi | GOST 23494-79* | - | Emal ostidan suyuq va gazli muhitlarga bardoshli qoplamalar uchun |
KISLOTALAR, ISHQOR VA SUYUQ MINERAL OʻGʻITLAR UCHUN POʻLAT REZERVUARLARNING NOMETALL HIMOYA QOPLAMALARI VARIANTLARI
Himoya qoplamalar | Qoplamalar sxemalari | Qoplamaning taxminiy qalinligi, mm | Himoya qoplamalari | Qoplamalar sxemalari | Qoplamaning taxminiy qalinligi, mm |
Lok-boʻyoq | 15-maʼlumot ilovasiga koʻra 29-jadvalga binoan foydalanish shartlariga qarab, “x”, “xk”, “xh” indeksli IV guruh lok-boʻyoq qoplamalari | 0,08-0,15 | | Alohida kislota bardosh keramik ashyolar toʻgʻri, shakldor plitkalar, kislotaga chidamli3 gʻisht kimyoviy bardoshli qatlam osti bogʻlovchi modda3 (PSG poliizobutileni, qatron, oʻramali izolyatsiya va boshqalar) | 30 — 270 |
Oʻzaklangan lok-boʻyoq | Shisha mato bilan oʻzaklangan epoksidli qoplamalar | 1,0 |
Poliefir smola asosida | 1,0 |
(“bisvolam-1” turida) polipropilen mato Bilan oʻzaklangan qoplamalar | | “ | Shisha mato b-n zak.lok-boʻyoq kom-pozitsiyasi qatlami ostidan epoksidli bogʻlovchi moddaga shlakositall plitkasi | 12 — 20 |
Suyuq rezina qorishmalari | Epoksidli xom suvoqlar boʻyicha U-30M germetiklari | 1,5-2,0 | Tosh quyma kislotaga bardoshli silikat surkamaga qatlam osti (PSG poliizobutileni boʻyicha plitka) | 30 |
51-G-10 germetigi | 1,5-2,0 |
Mastika | FAED smolasi asosida mastikalar | 1,0-2,0 | Uglerafit ashyolar (ATM plitkalar, koʻmir grafitlangan bloklar) polimer ashyolari asosidagi surkamalarga yer osti qatlami boʻyicha (poliizobutilen va boshq.) | 20 — 400 |
EKR polimer surkamasi | 1,0-2,0 |
Epoksidli smolalar asosida (ED-16, ED-20, EIS-1) epoksid-qoʻrgʻoshinli tarkibiy moddalar | 1,0-1,5 |
Listli | Shaklga solingan polietilen | 2,0-3,0 | Gumlangan | Davomiy vulkanizatsiyalash Bilan yelimlarga rezinalar va ebonitlar | 3 — 12 |
Polimervinilxloridli plastikat | 3,0-5,0 |
Poliizobutilendan qatlam osti boʻyicha polivinilli plastikat | 10 |
Futerov-kali1 | Keramik plitka (kislotaga bardoshli yoki pollar uchun) bogʻlovchiga2 | 20-60 |
Bogʻlovchiga kislotaga bardoshli gʻisht2 | - |
LexUZ sharhi