Ekologik ekspertiza deganda rejalashtirilayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyatning ekologik talablarga muvofiqligini belgilash hamda ekologik ekspertiza obyektini roʻyobga chiqarish mumkinligini aniqlash tushuniladi.

Ekologik ekspertiza toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iborat.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining ekologik ekspertiza toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ekologik ekspertiza quyidagi maqsadlarda oʻtkaziladi:

moʻljallanayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyatni amalga oshirish toʻgʻrisida qaror kabul qilinishidan oldingi bosqichlarida bunday faoliyatning ekologik talablarga muvofiqligini aniqlash;

rejalashtirilayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyat atrof tabiiy muhit holatiga va fuqarolar sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa yoki shunday taʼsir koʻrsatayotgan boʻlsa, bunday faoliyatning ekologik xavflilik darajasini aniqlash;

atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish boʻyicha nazarda tutilayotgan tadbirlarning yetarliligi va asosliligini aniqlash.

Ekologik ekspertiza davlat va jamoat ekologik ekspertizasi, shuningdek ekologik audit tarzida amalga oshiriladi.

Ekologik ekspertizaning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

xolislik;

asoslilik;

ekologik xavfsizlik talablarini hisobga olishning majburiyligi;

har qanday rejalashtirilayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyatning ehtimol tutilgan ekologik xavflilik prezumpsiyasi;

xoʻjalik va boshqa xil faoliyatning atrof tabiiy muhitga va fuqarolar sogʻligʻiga taʼsirini baholashning kompleksliligi.

Ekologik ekspertiza buyurtmachilari uni oʻtkazish toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalarida eʼlon berishlari mumkin. Bunday holda ekologik ekspertiza tugallangan kundan boshlab bir oy ichida uning natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar eʼlon qilinadi.

Davlat ekologik ekspertizasi oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi eʼlon va uning natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar ommaviy axborot vositalarida berilishi shart boʻlgan obyektlarning roʻyxati qonun hujjatlari bilan belgilab qoʻyiladi.

Ekologik ekspertiza buyurtmachisi yoki boshqa manfaatdor shaxslarning ekologik ekspertiza ekspertining faoliyatiga aralashuviga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ekologik ekspertiza buyurtmachisi quyidagi huquqlarga ega:

ekologik ekspertiza oʻtkazish masalalari boʻyicha maslahatlar va zarur uslubiy yordam olish;

ekologik ekspertiza ekspertlariga ekologik ekspertiza obyektlari xususida takliflar, mulohazalar, tushuntirishlar va ekologik audit natijalarini taqdim etish;

qoʻshimcha ekologik ekspertiza oʻtkazish toʻgʻrisida iltimos qilish;

ekologik ekspertiza oʻtkazilishining borishi haqida axborot olish.

Ekologik ekspertiza buyurtmachisi qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Ekologik ekspertiza buyurtmachisi:

ekologik ekspertiza uchun materiallarni qonun hujjatlari talablariga muvofiq taqdim etishi;

davlat ekologik ekspertizasi oʻtkazilganligi uchun qonun hujjatlarida belgilangan tartibda haq toʻlashi;

davlat ekologik ekspertizasi xulosasida koʻrsatilgan talablarni bajarishi shart.

Ekologik ekspertiza buyurtmachisi zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Davlat ekologik ekspertizasini va ekologik auditni moliyalash buyurtmachining mablagʻlari hisobidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Jamoat ekologik ekspertizasini moliyalash nodavlat notijorat tashkilotlarining yoki fuqarolarning oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

Davlat ekologik ekspertizasi obyektlari quyidagilardan iborat:

davlat dasturlarining, konsepsiyalarining, ishlab chiqarish kuchlarini, iqtisodiy va ijtimoiy soha tarmoqlarini joylashtirish hamda rivojlantirish sxemalarining loyihalari;

barcha turdagi qurilishlar uchun yer uchastkalarini ajratish materiallari;

loyihaoldi va loyiha hujjatlari;

tabiiy resurslardan foydalanish bilan bogʻliq, xoʻjalik va boshqa xil faoliyatni tartibga soluvchi normativ-texnik va yoʻriqnoma-uslubiy hujjatlarning loyihalari;

texnika, texnologiya, materiallar, moddalar, mahsulotlarning yangi turlarini yaratishga doir hujjatlar;

atrof tabiiy muhit holatiga va fuqarolar sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi ishlab turgan korxonalar va boshqa obyektlar;

keyinchalik ularga muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, favqulodda ekologik vaziyat va ekologik ofat zonalari maqomini berish maqsadida oʻtkazilgan hududlarni kompleks tekshirish materiallari;

shaharsozlik hujjatlarining barcha turlari;

maxsus huquqiy rejimli obyektlar.

Davlat ekologik ekspertizasi sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi:

davlat ekologik ekspertizasini tashkil etadi va oʻtkazadi;

davlat hamda jamoat ekologik ekspertizasi, shuningdek ekologik audit boʻyicha normativ-texnik va yoʻriqnoma uslubiy hujjatlarni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;

davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazishga ekspertlar va mutaxassislarni jalb etadi;

davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasini ololmagan obyektlarga nisbatan moliyalash, kreditlash va boshqa moliya operatsiyalarini toʻxtatib turish (tugatish) toʻgʻrisidagi taqdimnomalarni bank va boshqa kredit tashkilotlariga yuboradi;

davlat ekologik ekspertizasi xulosalarining ijro etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;

ekologik ekspertiza oʻtkazish masalalari yuzasidan boshqa davlatlarning tabiatni muhofaza qilish tashkilotlari hamda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni amalga oshiradi;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshiradi.

Ushbu Qonunning 11-moddasida koʻrsatib oʻtilgan obyektlarni davlat ekologik ekspertizasidan oʻtkazish majburiydir.

Davlat ekologik ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining, Koraqalpogʻiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining, viloyatlar va Toshkent shahar tabiatni muhofaza qilish qoʻmitalarining ixtisoslashgan ekspert boʻlinmalari tomonidan oʻtkaziladi.

Davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazishda:

taqdim etilgan materiallarning tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun xujjatlariga muvofiqligi tekshiriladi;

rejalashtirilayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyatning ekologik va ijtimoiy oqibatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning toʻgʻriligi va toʻliqligi tahlil qilinadi;

biologik, kimyoviy moddalar va texnologiyalarning atrof tabiiy muhitga taʼsirini baholashning asosliligi tekshiriladi;

rejalashtirilayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyatni amalga oshirish oqibatlarining ekologik xavfliligi darajasini baholashning toʻgʻriligi tekshiriladi;

ekologik xavfsizlik talablarini taʼminlashga doir chora-tadbirlarning yetarliligi va asosliligi aniqlanadi;

ekologik normativlar loyihalarining asosliligi tekshiriladi.

Davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazish uchun buyurtmachi tomonidan quyidagilar taqdim etiladi:

loyihalashtirilayotgan obyektlar boʻyicha — atrof muhitga taʼsir koʻrsatilishi toʻgʻrisidagi bayonot loyihasini, ekologik oqibatlar toʻgʻrisidagi bayonotni, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda esa atrof muhitga taʼsir koʻrsatilishi toʻgʻrisidagi bayonotni oʻz ichiga olgan atrof muhitga taʼsirni baholash materiallari;

ishlab turgan obyektlar boʻyicha — ekologik normativlarning loyihalari, obyektning atrof tabiiy muhitga va fuqarolar sogʻligʻiga taʼsir koʻrsatish hollari aniqlangan taqdirda atrof muhitga taʼsir koʻrsatilishi toʻgʻrisida tayyorlangan bayonot. Buyurtmachi qoʻshimcha tarzda ekologik audit materiallarini taqdim etishga haqli;

ushbu Qonun 11-moddasining ikkinchi, uchinchi, beshinchi va sakkizinchi xatboshilarida koʻrsatilgan obyektlar boʻyicha — tayyorlangan barcha hujjatlar.

Atrof muhitga taʼsir koʻrsatilishi toʻgʻrisidagi bayonot loyihasi davlat ekologik ekspertizasi obyektini moliyalash boshlangunga qadar taqdim etiladi.

Atrof muhitga taʼsir koʻrsatilishi toʻgʻrisidagi bayonot davlat ekologik ekspertizasi obyektining texnik-iqtisodiy asoslari tasdiqlangunga qadar taqdim etiladi.

Ekologik oqibatlar toʻgʻrisidagi bayonot obyekt qonun hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanishga qabul qilib olingunga qadar taqdim etiladi.

Davlat ekologik ekspertizasi eksperti quyidagi huquqlarga ega:

davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar va materiallarni olish;

davlat ekologik ekspertizasi uchun taqdim etilgan, qonun hujjatlari talablariga javob bermaydigan materiallarni rad etish;

davlat ekologik ekspertizasi obyekti boʻyicha alohida fikr bildirish, bu fikr davlat ekologik ekspertizasi xulosasiga ilova qilinadi.

Davlat ekologik ekspertizasi eksperti qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Davlat ekologik ekspertizasi eksperti:

davlat ekologik ekspertizasini amalga oshirish tartibi va shartlariga rioya etishi;

davlat ekologik ekspertizasi oʻz vaqtida, kompleks, xolis, sifatli oʻtkazilishini hamda belgilangan tartibda xulosa berilishini taʼminlashi;

davlat ekologik ekspertizasining muayyan obyektiga nisbatan shaxsiy manfaatdorligi boʻlgan taqdirda oʻzini oʻzi rad etishi;

davlat ekologik ekspertizasi uchun taqdim etilgan materiallarning but saqlanishini hamda davlat, harbiy, xizmat va tijorat siri boʻlgan maʼlumotlarning oshkor qilinmasligini taʼminlashi shart.

Davlat ekologik ekspertizasi ekspertining zimmasida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Oʻz vazifasini buyurtmachining huquqlariga yoki qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlariga moddiy zarar yoki maʼnaviy ziyon yetkazgan tarzda bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun, shuningdek ekologik ekspertiza toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini boshqacha tarzda buzganlik uchun davlat ekologik ekspertizasining eksperti qonun hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladi.

Davlat ekologik ekspertizasini oʻtkazish muddati oʻttiz kundan oshmasligi lozim. Uni oʻtkazish muddati davlat ekologik ekspertizasi obyektining murakkabligiga qarab Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raisi tomonidan koʻpi bilan ikki oyga uzaytirilishi mumkin.

Davlat ekologik ekspertizasi natijalari boʻyicha xulosa tuzilib, u davlat ekologik ekspertizasi obyektini roʻyobga chiqarish mumkinligi yoki mumkin emasligi toʻgʻrisidagi yakunlarni oʻz ichiga olgan boʻladi.

Davlat ekologik ekspertizasining xulosasi davlat ekologik ekspertizasi obyektini moliyalash va roʻyobga chiqarishda yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan ijro etilishi majburiydir. Davlat ekologik ekspertizasining ijobiy xulosasi boʻlmay turib, loyihalarning bank va boshqa kredit tashkilotlari tomonidan moliyalanishi, shuningdek ularning roʻyobga chiqarilishi taqiqlanadi.

Davlat ekologik ekspertizasining davlat ekologik ekspertizasi obyektini roʻyobga chiqarish mumkin emasligi toʻgʻrisidagi xulosasi boʻlgan taqdirda, buyurtmachi xulosadagi mavjud takliflarga muvofiq loyiha maromiga yetkazilishini taʼminlashi hamda materiallarni davlat ekologik ekspertizasi uchun qayta taqdim etishi yoxud rejalashtirilayotgan yoki amalga oshirilayotgan xoʻjalik va boshqa xil faoliyatdan voz kechishi shart.

Davlat ekologik ekspertizasi obyektining ekologik talablarga muvofiqligi xususida davlat ekologik ekspertizasining bergan xulosasi berilgan kundan eʼtiboran uch yil mobaynida yuridik kuchga ega boʻladi.

Jamoat ekologik ekspertizasi ekologik asoslanishi taqozo etiladigan har qanday faoliyat sohasida nodavlat notijorat tashkilotlarining va fuqarolarning tashabbusi bilan amalga oshirilishi mumkin. Jamoat ekologik ekspertizasini amalga oshirishga toʻsqinlik qilish taqiqlanadi.

Jamoat ekologik ekspertizasi davlat ekologik ekspertizasi oʻtkazilishidan qati nazar amalga oshirilishi mumkin.

Jamoat ekologik ekspertizasining xulosasi tavsiya xususiyatiga ega boʻladi.

Ekologik audit — ekologik auditorlar (firmalar) tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va shartlarda oʻtkaziladigan, atrof tabiiy muhit holatiga salbiy taʼsir koʻrsatayotgan, ishlab turgan korxonalar va boshqa obyektlarni mustaqil ekologik ekspertiza qilishdir.

Ekologik ekspertizani tashkil etish va oʻtkazishda yuzaga keladigan nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal qilinadi.

Ekologik ekspertiza toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.