Ushbu Qonunning maqsadi qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining tashkil etilishi, faoliyati va tugatilishi sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Qutqaruv xizmati va qutqaruvchi maqomi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining qutqaruv xizmati va qutqaruvchi maqomi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

favqulodda vaziyat — odamlar qurbon boʻlishiga, ularning sogʻligʻi yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlar keltirib chiqarishga hamda odamlarning hayot faoliyati sharoiti izdan chiqishiga olib kelishi mumkin boʻlgan yoki olib kelgan avariya, halokat, xavfli tabiiy hodisa, tabiiy yoki boshqa ofat natijasida muayyan hududda yuzaga kelgan holat;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish — favqulodda vaziyatlar roʻy berganda oʻtkaziladigan hamda odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻliqni saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorini kamaytirishga, shuningdek favqulodda vaziyatlar roʻy bergan zonalarning kengayishiga yoʻl qoʻymaslikka hamda xavfli omillar taʼsirini tugatishga qaratilgan qutqaruv ishlari va kechiktirib boʻlmaydigan ishlar kompleksi;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish — oldindan oʻtkaziladigan hamda favqulodda vaziyatlar roʻy berishi xavfini imkon qadar kamaytirishga, bunday vaziyatlar roʻy bergan taqdirda esa, odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻligʻini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorini kamaytirishga qaratilgan tadbirlar kompleksi;

qutqaruvchi — muayyan dastur boʻyicha qutqaruv ishlariga tayyorlangan va belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi;

qutqaruv vositalari — qutqaruv ishlarini olib borish uchun moʻljallangan texnik, ilmiy-texnik va intellektual mahsulot, shu jumladan maxsus aloqa va boshqaruv vositalari, texnika, asbob-uskunalar, aslaha-anjomlar, mol-mulk, qutqaruv ishlarini bajarish texnologiyasiga doir uslubiy materiallar, videomateriallar, fotomateriallar, elektron hujjatlar, shuningdek elektron-hisoblash mashinalari uchun dasturiy mahsulotlar va maʼlumotlar bazalari, boshqa vositalar;

qutqaruv ishlari — favqulodda vaziyatlar zonasida odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻligʻini saqlash, yuridik hamda jismoniy shaxslarning mol-mulkini, atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish va ularga xos boʻlgan xavfli omillar taʼsirini yoʻqotish yoki imkon qadar kamaytirishga qaratilgan harakatlar;

qutqaruv tuzilmasi — favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish ishlarini olib borish uchun moʻljallangan, asosini maxsus texnika, asbob-uskunalar, aslaha-anjomlar va boshqa qutqaruv vositalari bilan taʼminlangan qutqaruvchilar boʻlinmalari tashkil etgan mustaqil tuzilma yoki qutqaruv xizmati tarkibiga kiruvchi tuzilma;

qutqaruv xizmati — faoliyati boʻyicha yagona tizimga birlashtirilgan, asosini professional qutqaruv tuzilmalari tashkil etgan, favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etishga doir vazifalarni hal qilish uchun moʻljallangan boshqaruv organlari, kuchlar va vositalar majmui.

Qutqaruv xizmatlari, qutqaruv tuzilmalari va qutqaruvchilar faoliyatining asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

insonparvarlik va mehr-muruvvat;

favqulodda vaziyatlar roʻy berganda odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻligʻini saqlash, atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish vazifalarining ustuvorligi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishda asosli tavakkalchilik va xavfsizlikning taʼminlanishi;

qutqaruv xizmatlari, qutqaruv tuzilmalari va qutqaruvchilarga yakkaboshchilik asosida rahbarlik qilish;

favqulodda vaziyatlarda tezkor harakat qilishga hamda ularni bartaraf etish ishlarini olib borishga qutqaruv xizmatlari, qutqaruv tuzilmalari va qutqaruvchilarning doimiy shayligi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

oʻz boshqaruv organlari, kuchlari va qutqaruv vositalarini favqulodda vaziyatlarda tezkor harakat qilishga hamda ularni bartaraf etish ishlarini olib borishga doimiy shay holatda saqlab turish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha harakatlar rejalarini ishlab chiqishda ishtirok etish;

odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻligʻini saqlash yuzasidan kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish, shuningdek favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish;

favqulodda vaziyatlar sharoitida yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkini hamda atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish ishlarini olib borish;

aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi bilimlarni targʻib qilish, aholini hamda korxonalar, muassasalar va tashkilotlar (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) xodimlarini favqulodda vaziyatlar sharoitida harakat qilishga tayyorlashda ishtirok etish.

Qutqaruv ishlariga avariya-qutqaruv, qidiruv-qutqaruv, togʻ-kon qutqaruv, suv-qutqaruv, gaz-qutqaruv ishlari, shuningdek yongʻinlarni oʻchirish hamda boshqa tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish bilan bogʻliq ishlar kiradi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qutqaruv ishlarining turlari qonun hujjatlariga muvofiq oʻzgartirilishi mumkin.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari quyidagi asoslarda tashkil etilishi mumkin:

doimiy shtat asosida — qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalari;

shtatsiz asosda — shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalari:

respublika miqyosida — Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti yoki Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan;

hududlar miqyosida — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashining, viloyatlar, Toshkent shahri, tumanlar va shaharlar hokimlarining qaroriga binoan;

obyektlar miqyosida — qonun hujjatlarida nazarda tutilgan faoliyatni amalga oshirish uchun oʻz qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari boʻlishi shartligi nazarda tutilgan tashkilotlarning qaroriga binoan tashkil etiladi.

Shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari tashkilotlar tomonidan oʻz xodimlari orasidan belgilangan tartibda tashkil etiladi.

Jamoat qutqaruv tuzilmalari ustavda belgilangan vazifasi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishda ishtirok etishdan iborat boʻlgan jamoat birlashmalari tomonidan jamoatchilik asosida tashkil etiladi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining tarkibi, tuzilishi tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi, davlat boshqaruv organlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, mahalliy davlat hokimiyati organlari hamda tashkilotlar, shu jumladan jamoat birlashmalari tomonidan favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha oʻz zimmalariga yuklatilgan vazifalardan kelib chiqqan holda belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining safini toʻldirish ixtiyoriylik asosida amalga oshiriladi. Davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, tashkilotlar, shu jumladan jamoat birlashmalari qutqaruvchi lavozimiga qabul qilish shartlarini belgilaydi.

Qutqaruv xizmatlariga, professional qutqaruv tuzilmalariga qutqaruvchi lavozimiga, shuningdek qutqaruvchilarni tayyorlovchi taʼlim muassasalarida oʻqishga umumiy oʻrta maʼlumotli, tibbiy tekshiruvda qutqaruvchilik ishiga yaroqli deb topilgan hamda kasbiy, jismoniy tayyorgarligi darajasiga va maʼnaviy-ruhiy fazilatlariga koʻra belgilangan talablarga mos keladigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari qabul qilinadi.

Oʻn sakkiz yoshga toʻlgan, qutqaruvchilarni tayyorlash dasturi boʻyicha taʼlim olgan hamda favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish ishlarini olib borish uchun belgilangan tartibda attestatsiyadan oʻtgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarida qutqaruvchi vazifalarini bajarishga ruxsat beriladi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak.

Attestatsiyadan oʻtmagan yoki tekshiruvlar davomida favqulodda vaziyatlarda tezkor harakat qilishga hamda ularni bartaraf etish ishlarini oʻtkazishga shayligini tasdiqlay olmagan qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining obyektlar va hududlarga shartnoma asosida xizmat koʻrsatishiga yoʻl qoʻyilmaydi hamda ular qutqaruv ishlarini olib borishga jalb etilmaydi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari hisobga olish roʻyxatidan oʻtkazilishi kerak.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini hisobga olish roʻyxatidan oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari oʻz faoliyatida ushbu Qonunga hamda boshqa qonun hujjatlariga amal qiladi.

Qutqaruv xizmatlarining, professional qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari tomonidan oʻz vakolatlari doirasida qabul qilinadigan qarorlar shu xizmatlar va tuzilmalarning barcha xodimlari, shuningdek favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishga jalb etilgan shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari va jamoat qutqaruv tuzilmalarining xodimlari bajarishi uchun majburiydir.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalari obyektlar hamda hududlarga xizmat koʻrsatish boʻyicha oʻz faoliyatini shartnoma asosida amalga oshirishi mumkin.

Favqulodda vaziyatlar tahdidi boʻlganda va ular roʻy berganda hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish chogʻida qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarida jamoaga doir mehnat nizolarini hal etish vositasi sifatida qutqaruv ishlarini tugatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari tashkil etilgan tashkilotlarning rahbarlari qutqaruvchilarni qutqaruv ishlari olib borishning maxsus koʻnikmalariga oʻrgatish boʻyicha muntazam mashgʻulotlar uyushtiradi hamda ularni maxsus aslaha-anjomlar bilan taʼminlaydi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining favqulodda vaziyatlarda tezkor harakatlar qilishga hamda favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishga shayligi uchun davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari va tashkilotlarning, shu jumladan jamoat birlashmalarining rahbarlari masʼuldir.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining tezkor transporti maxsus tovush va yoritish signal asboblari bilan taʼminlangan, shuningdek belgilangan namunadagi ranglarga boʻyalgan boʻlishi shart.

Oʻzbekiston Respublikasi hududida qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining faoliyatini muvofiqlashtirish favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha maxsus vakolatli davlat boshqaruv organi tomonidan quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan kuchlar va vositalarni tezkor jalb etish;

qutqaruv vositalarini ishlab chiqarish hamda qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini moddiy-texnika jihatidan taʼminlash sohasida yagona davlat siyosatini olib borish;

favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish ishlarini olib borishda ishtirok etuvchi qutqaruvchilarni, qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining mansabdor shaxslarini tayyorlash masalalarini hal etish;

tegishli hududlarda favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishda qutqaruv xizmatlari, qutqaruv tuzilmalari va boshqa kuchlar oʻrtasida hamkorlikni taʼminlash;

qutqaruv xizmati va qutqaruvchi maqomi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan takliflar tayyorlash;

qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari faoliyatining normativ-huquqiy bazasini birxillashtirish.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini boshqa joyga koʻchirish, qayta ixtisoslashtirish, qayta tashkil etish yoki tugatish uchun ular xizmat koʻrsatayotgan tashkilotlar faoliyatining tugatilganligi yoxud mazkur xizmatlar va tuzilmalar tomonidan oldi olinishi hamda bartaraf etilishi moʻljallangan favqulodda vaziyatlarning roʻy berishi xavfi yoʻqotilganligi asos boʻladi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarini, shuningdek tashkil etilishi shartligi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalarini boshqa joyga koʻchirish, qayta ixtisoslashtirish, qayta tashkil etish yoki tugatish ularni tashkil etgan mansabdor shaxslar, organlar yoxud tashkilotlarning qaroriga binoan amalga oshiriladi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari boshqa joyga koʻchirilgan, qayta ixtisoslashtirilgan, qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha maxsus vakolatli davlat boshqaruv organiga yozma bildirish yuborilishi kerak.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari faoliyatini moliyalashtirish quyidagilar hisobidan amalga oshiriladi:

respublika budjeti va mahalliy budjetlar mablagʻlari;

qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalariga ega boʻlgan tashkilotlarning moliyaviy mablagʻlari;

aholi va tashkilotlarga koʻrsatiladigan xizmatlardan olinadigan daromadlar;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun belgilangan tartibda tashkil etilgan moliyaviy mablagʻlar zaxiralari;

qonun hujjatlariga muvofiq boshqa manbalar.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga jalb qilish:

xizmat koʻrsatilayotgan obyektlar va hududlarda favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etishga doir harakatlar rejasiga muvofiq;

favqulodda vaziyatlar roʻy bergan va ularning koʻlami kengaya boshlagan taqdirda belgilangan tartibda;

mazkur qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari faoliyatiga rahbarlik qilayotgan yoki buning uchun qonun hujjatlarida belgilangan vakolatlarga ega boʻlgan davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, tashkilotlar, shu jumladan jamoat birlashmalari mansabdor shaxslarining qaroriga binoan amalga oshiriladi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, tashkilotlar, shu jumladan jamoat birlashmalarining shunga vakolatli mansabdor shaxslari qaroriga binoan jalb qilish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan obyektlar va hududlarning favqulodda vaziyatlardan himoyalanganlik darajasini taʼminlaydigan chora-tadbirlar koʻrilishi shart.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga jalb qilish tartibi qonun hujjatlarida belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarini Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqaridagi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga jalb qilish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga binoan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga jalb qilingan barcha kuchlar va vositalarga rahbarlik qilish hamda ularning hamkorlikda harakat qilishini tashkil etish favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarining rahbarlari tomonidan amalga oshiriladi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlari rahbarining vakolatlari:

transchegaraviy va respublika miqyosidagi favqulodda vaziyatlarda — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan;

mahalliy miqyosdagi favqulodda vaziyatlarda — mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan;

lokal favqulodda vaziyatlarda — davlat boshqaruv organlari, tashkilotlar tomonidan belgilanadi.

Favqulodda vaziyatlar zonasiga birinchi boʻlib yetib kelgan qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlari rahbarlarining vakolatlarini oʻz zimmalariga oladi hamda bu vakolatlarni favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha harakatlar rejalarida belgilangan yoki favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish boʻyicha maxsus vakolatli davlat boshqaruv organi, boshqa davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari va tashkilotlar tomonidan tayinlangan favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlari rahbarlari yetib kelguniga qadar bajaradi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlari rahbarlarining favqulodda vaziyatlarni bartaraf etishga qaratilgan qarorlari, agar qonun hujjatlarida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, favqulodda vaziyatlar zonalaridagi barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlari rahbarlarining faoliyatiga ularni vazifalarini bajarishdan belgilangan tartibda chetlashtirmasdan va rahbarlikni oʻz zimmasiga olmasdan yoki boshqa mansabdor shaxsni tayinlamasdan turib aralashishga hech kim haqli emas.

Odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita tahdid boʻlganda favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarining rahbarlari mustaqil ravishda quyidagi qarorlarni qabul qilishga haqlidir:

evakuatsiya tadbirlarini oʻtkazish toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlar zonalaridagi obyektlarda va hududlarda qutqaruv ishlarini olib borish toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlar zonalariga kirishni cheklash toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun favqulodda vaziyatlar zonalaridagi tashkilotlarning moddiy resurslaridan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanish toʻgʻrisida;

shtatdan tashqari qutqaruv tuzilmalari va jamoat qutqaruv tuzilmalarini, shuningdek qutqaruv ishlari olib borishga boʻlgan huquqlarini tasdiqlovchi hujjatlari boʻlgan taqdirda, mazkur tuzilmalar tarkibiga kirmagan qutqaruvchilarni favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishga jalb qilish toʻgʻrisida;

qutqaruvchi boʻlmagan ayrim fuqarolarni kechiktirib boʻlmaydigan qutqaruv ishlarini olib borishga ixtiyoriylik asosida jalb qilish toʻgʻrisida;

favqulodda vaziyatlar koʻlamining kengayib borishi va ularni bartaraf etish ishlarining borishi taqozo etgan boshqa zarur choralarni koʻrish toʻgʻrisida.

Odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita tahdid boʻlgan taqdirda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarining rahbarlari oʻzlari qabul qilgan qarorlar haqida tegishli davlat boshqaruv organlarini, mahalliy davlat hokimiyati organlarini, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarini, tashkilotlarni darhol xabardor qilish yuzasidan barcha choralarni koʻrishi shart.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarining rahbarlari, qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari rahbarlari favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini tashkil qilish uchun favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida zarur boʻlgan toʻliq va ishonchli axborot olish huquqiga ega.

Qutqaruv ishlarini toʻliq hajmda olib borishning texnologik jihatdan imkoni boʻlmagan taqdirda, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarining rahbarlari birinchi navbatda favqulodda vaziyatlar zonalaridagi odamlarni qutqarish boʻyicha imkoni boʻlgan barcha choralarni koʻrgach, qutqaruv ishlarini toʻliq yoki qisman toʻxtatib turish toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin.

Davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari hamda tashkilotlar qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalariga favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini bajarishda yordam koʻrsatishi, shu jumladan keyinchalik oʻrni belgilangan tartibda qoplanishi sharti bilan ularga zarur transport va moddiy vositalarni taqdim etishi shart.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini oʻtkazish joyiga borayotganda qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining tezkor transporti moneliksiz oʻtish hamda aerodromlar, avtomobillarga yonilgʻi quyish shoxobchalari va daryo portlarida yonilgʻi-moylash materiallari bilan birinchi navbatda taʼminlanish, shuningdek texnik xizmat koʻrsatish stansiyalari va ustaxonalarida texnika hamda aslaha-anjomlar, aloqa vositalarining birinchi navbatda taʼmirlanishi huquqidan foydalanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari tibbiy tekshiruvdan oʻtganidan, jismoniy tayyorgarlik boʻyicha normativlarni bajarganidan, qutqaruvchilarni tayyorlash dasturi boʻyicha oʻquvdan keyin attestatsiya natijalari asosida vakolatli attestatsiya organining qaroriga binoan qutqaruvchi maqomiga ega boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga qutqaruvchi maqomi berilganligi toʻgʻrisida qaror qabul qilinganidan keyin vakolatli attestatsiya organi ularga belgilangan namunadagi guvohnoma, ruxsatnoma, qutqaruvchi daftarchasi, qutqaruvchining roʻyxatdan oʻtkazilganlik raqami yozilgan nishon beradi.

Qutqaruvchilar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan tartibda attestatsiyadan oʻtadi.

Qutqaruvchilar favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etish ishlari olib borilayotganda ushbu Qonunga va boshqa qonun hujjatlariga amal qiladi hamda mazkur ishlar qaysi qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari tarkibida olib borilayotgan boʻlsa, oʻsha qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlariga boʻysunadi.

Qutqaruvchilarni favqulodda vaziyatlardan tashqari, ularning vazifalariga taalluqli boʻlmagan ishlarni bajarishga jalb etishga oʻzlarining roziligisiz yoʻl qoʻyilmaydi.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlariga jalb qilingan qutqaruvchilar mazkur ishlar olib boriladigan joyga borayotganda barcha turdagi transportga navbatsiz chipta olish huquqiga ega.

Qutqaruvchilar favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish chogʻida quyidagi huquqlarga ega:

odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻligʻini saqlashga, atrof tabiiy muhitni muhofaza qilishga qaratilgan zarur choralar koʻrish;

oʻz vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan toʻliq va ishonchli axborot olish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish uchun tashkilotlarning hududiga, binolari, xonalariga va har qanday boshqa imoratlariga, turar joylarga moneliksiz kirish;

chegara oldi zonasiga — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati chegara qoʻshinlari qoʻmondonligining ruxsati bilan kirish;

rejimli obyektlar hududiga — ushbu obyektlar rahbarlarining ruxsati bilan kirish;

favqulodda vaziyatlar zonalaridagi barcha shaxslardan belgilangan xavfsizlik choralariga rioya etishni talab qilish;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish texnologiyasiga muvofiq maxsus aslaha-anjomlar bilan taʼminlanish;

odamlarning hayotini asrab qolish va sogʻligʻini saqlash uchun hamda odamlarning hayoti va sogʻligʻiga bevosita tahdid boʻlgan taqdirda, favqulodda vaziyatlar zonasidagi tashkilotlarning aloqa vositalari transporti, moddiy resurslari va boshqa mol-mulkidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda foydalanish.

Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish chogʻida yuridik yoki jismoniy shaxslarning mol-mulkiga zarar yetkazilgan taqdirda zararning oʻrnini qoplash favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun ajratilgan mablagʻlar hisobidan amalga oshiriladi, qutqaruvchilarning aybli harakatlari natijasida zarar yetkazilgan hollar bundan mustasnodir.

Qutqaruvchilar favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish davrida xarajatlarining haqi qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarini taʼminlashga ajratilgan mablagʻlar hisobidan yoki xizmat koʻrsatilayotgan tashkilotlar mablagʻlari hisobidan toʻlangan holda, belgilangan normalar boʻyicha oziq-ovqat bilan taʼminlanish hamda joylashtirilish huquqiga ega.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlovchilar jumlasidan boʻlgan qutqaruvchilari navbatchilikni oʻtash chogʻida ish beruvchilarning hisobidan xarajatlari haqi toʻlangan holda oziq-ovqat bilan taʼminlanish yoki oziq-ovqatga qilgan xarajatlarining oʻrni belgilangan normalardan kam boʻlmagan tarzda qoplanishi huquqiga ega.

Qutqaruvchilar qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.

Qutqaruvchilar:

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borishda ishtirok etishga shay turishi;

oʻz jismoniy, maxsus, tibbiy, ruhiy tayyorgarligini hamda qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari tarkibida favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha harakatlar qilish koʻnikmalarini takomillashtirib borishi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish boʻyicha qutqaruv ishlarini olib borish texnologiyasiga qatʼiy rioya etishi;

favqulodda vaziyatlar sharoitida jabrlanganlarni qidirishi, ularni qutqarish choralarini koʻrishi, ularga birinchi tibbiy yordam va boshqa turdagi yordam koʻrsatishi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish chogʻida, qutqaruvchilar mazkur ishlarni olib borishda qaysi qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining tarkibida ishtirok etayotgan boʻlsa, oʻsha qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining rahbarlari tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni soʻzsiz bajarishi;

favqulodda vaziyatlarga yoʻl qoʻymaslik maqsadida fuqarolarga bexatar yurish-turish qoidalarini va favqulodda vaziyatlar roʻy bergan taqdirda bajariladigan harakatlar tartibini tushuntirishi shart.

Qonun hujjatlariga muvofiq qutqaruvchilar zimmasida boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlovchilar jumlasidan boʻlgan qutqaruvchilarining ish vaqti rejimi kundalik faoliyatda ichki mehnat tartibi qoidalari, navbatchilik jadvallari, maxsus tayyorgarlik boʻyicha mashgʻulotlar yoki boshqa tadbirlar jadvallari bilan belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining harbiy xizmatchilar jumlasidan boʻlgan qutqaruvchilarining xizmatni oʻtash rejimi belgilangan tartibda oʻrnatiladi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining toifalangan obyektlarga xizmat koʻrsatuvchi qutqaruvchilarining ish vaqti (xizmatni oʻtash) rejimi belgilangan tartibda oʻrnatiladi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalari qutqaruvchilarining favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlariga chiqishni kutish va unga shay boʻlib turish rejimida uyda navbatchilik qiladigan vaqti navbatchilikning har bir soati uchun chorak soat hisobida inobatga olinadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalari qutqaruvchilarining favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini olib borish chogʻidagi ish vaqti (xizmatni oʻtash) rejimi va ish smenasining davomiyligi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlari rahbarlari tomonidan favqulodda vaziyatlarning xususiyati, ularni bartaraf etish yuzasidan olib borilayotgan ishlarning oʻziga xos xususiyatlari va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa holatlar hisobga olingan holda belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilariga har yili oʻttiz ish kunidan iborat haq toʻlanadigan taʼtil beriladi.

Noqulay va oʻziga xos boʻlgan mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilariga qonun hujjatlariga muvofiq har yili haq toʻlanadigan qoʻshimcha taʼtil beriladi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlovchilar jumlasidan boʻlgan qutqaruvchilari mehnatiga haq toʻlash mehnat shartnomasi (kontrakt) shartlariga muvofiq belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining harbiy xizmatchilar jumlasidan boʻlgan qutqaruvchilarining pul taʼminoti belgilangan tartibda aniqlanadi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining tarkibiga kirmaydigan qutqaruvchilarning mehnatiga haq toʻlash belgilangan tartibda fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha amalga oshiriladi.

Qutqaruvchilarning yakka muhofazalanish vositalarida ishlaganligi hisobga olinadi va belgilangan tartibda haq toʻlanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilariga, shuningdek ular bilan birga yashovchi oila aʼzolariga qonun hujjatlariga muvofiq idoraviy uy-joy fondi hisobidan turar joylar beriladi.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalari qutqaruvchilarining hayoti va sogʻligʻi majburiy sugʻurta qilinishi kerak. Qutqaruvchilarning hayoti va sogʻligʻini majburiy sugʻurta qilish tartibi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining mehnat shartnomasi (kontrakt) bilan zimmalariga yuklatilgan vazifalarni bajarish chogʻida jabrlangan qutqaruvchilari ish beruvchilarning mablagʻlari hisobidan bepul tibbiy xizmat koʻrsatilish va sanatoriy-kurortda davolanish huquqiga ega.

Qutqaruv xizmatlari, qutqaruv tuzilmalari qutqaruvchilarining hamda qutqaruvchi boʻlmagan fuqarolarning favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish ishlarini bajarishi munosabati bilan sogʻligʻiga zarar yetkazilgan yoki ular vafot etgan taqdirda, tegishincha shu shaxslarga yoki vafot etgan shaxsning oilasiga zararning oʻrni qoplanadi hamda qonun hujjatlarida belgilangan tartibda va miqdorlarda bir yoʻla beriladigan nafaqa toʻlanadi.

Qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining mehnat shartnomasi (kontrakt) boʻyicha ishlovchilar jumlasidan boʻlgan qutqaruvchilari umumiy belgilangan yosh oʻn yilga kamaytirilgan holda imtiyozli pensiya olish huquqiga ega.

Kasb kasalliklarining oldini olish maqsadida qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilariga tegishli ratsion va normalar boʻyicha davolash-profilaktika oziq-ovqati beriladi.

Qutqaruvchilarning mehnatga qobiliyatsiz oila aʼzolarining boquvchisini yoʻqotganlik uchun pensiya taʼminoti qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va tashkilotlar, shu jumladan jamoat birlashmalari qarorlariga binoan qutqaruv xizmatlari va professional qutqaruv tuzilmalarining qutqaruvchilarini, shuningdek bu xizmatlar va tuzilmalarning tarkibiga kirmaydigan qutqaruvchilarni ijtimoiy muhofaza qilishning ushbu Qonunga zid boʻlmagan qoʻshimcha kafolatlari belgilanishi mumkin.

Qutqaruv xizmatlari va qutqaruv tuzilmalarining tashkil etilishi, faoliyati va tugatilishi sohasidagi nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.

Qutqaruv xizmati va qutqaruvchi maqomi toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

davlat boshqaruv organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.