Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document element«ТАСДИҚЛАНГАН»
Ўзбекистон Республикаси
Молия вазирлиги
вазир ўринбосари
Э.Ф.ГАДОЕВ
25.08.1998 й.
43-сон
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИнинг 3-сонли БҲМС«МОЛИЯВИЙ НАТИЖАЛАР ТЎҒРИСИДАги ҲИСОБОТ»
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМиллий стандарти
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1998 йил 26 августда рўйхатдан ўтказилди, рўйхат рақами 484]
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element
LexUZ шарҳиМазкур стандарт Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 130-сонли «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (1-сонли БҲМС) «Молиявий ҳисоботни тақдим этиш ва ҳисоб сиёсати»ни тасдиқлаш ҳақида»ги буйруғига (рўйхат рақами 3544, 06.08.2024 й.) асосан 2025 йил 1 январдан ўз кучини йўқотади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУмумий қоидалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. Мазкур Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (БҲМС) «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига асосан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementСтандартнинг мақсади
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. Мазкур стандартнинг мақсади бўлиб барча хўжалик юритувчи субъектлар томонидан «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунда баён қилинган умумий қоидаларга мувофиқ равишда ҳисоботни тузиш ва тақдим этишлари учун молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг моддаларини ҳамда унинг таснифини баён қилиб бериш ҳисобланади. Бу эса турли даврларга доир ҳисобот маълумотларини ва бошқа хўжалик юритувчи субъектларнинг айнан шундай ҳисоботлари билан қиёслашни таъминлайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. Шунингдек, стандарт умумхўжалик (одатий) фаолиятдан ва фавқулодда вазиятлардан, тўхтатилган фаолиятдан олинган даромадлар ва зарарлар моддаларини, ҳамда ҳисоб баҳосидаги ўзгаришларни, ҳисоб сиёсатидаги ўзгаришларни ва молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботдаги муҳим жиддий хатоларни тузатишларни ҳам ёритиб бериш тартибини белгилайди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАмал қилиш соҳаси
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. Мазкур БҲМС мулк шаклидан қатъи назар барча хўжалик юритувчи субъектлар томонидан молиявий натижалар тўғрисида ҳисоботни тайёрлашда қўлланилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАтамалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. Ушбу стандартда фойдаланиладиган атамалар:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФавқулоддаги даромад (зарар) — хўжалик юритувчи субъектнинг одатдаги фаолиятидан аниқ фарқ қиладиган, яъни тез-тез ёки мунтазам содир бўлмайдиган ҳодисалар ёки битимлар натижасида юзага келган даромадлар ёки харажатларни намоён этади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУмумхўжалик фаолияти — одатий фаолият ҳисобланган хўжалик юритувчи субъектнинг ҳар қандай тадбиркорлик фаолияти, шунингдек хўжалик юритувчи субъектнинг келгусида ривожлантиришга, иқтисодий нафини оширишга ва мустаҳкамлашга йўналтирилган фаолиятидир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТугатилган фаолият бу хўжалик юритувчи субъектнинг активлари, соф даромад ёки зарари ва фаолиятни, шу жумладан молиявий ҳисоботларни ажратиб олиниши мумкин бўлган ушбу хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг алоҳида, асосий йўналишини намоён этувчи операцияни сотиш ёки бошқа шахсга бериш натижаси бўлиб ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЖиддий (муҳим) хатолар — жорий даврда аниқланган хатолар бўлиб, улар шу қадар муҳим бўладики, ўтган даврлар молиявий ҳисоботлари ишончли деб ҳисобланиши мумкин эмас.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҲисоб сиёсати — бу хўжалик юритувчи субъект томонидан бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисобот тузиш учун қўллайдиган усуллари, уларнинг принцип ва асослари билан биргаликдаги жамламасидир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЁритиб бериш
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда қуйидагиларни ёритиб бериш зарур:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.1. Реализациядан соф тушум;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.2. Реализациядан ялпи молиявий натижа;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.3. Асосий фаолиятдан бошқа операцион даромадлар ва харажатлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.4. Асосий хўжалик фаолиятининг молиявий натижалари (фойда ёки зарар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.5. Молиявий фаолият бўйича бошқа даромадлар ва харажатлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.6. Умумхўжалик фаолиятининг молиявий натижаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.7. Фавқулоддаги фойда ва зарарлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.8. Даромад (фойда) солиғи тўлангунга қадар умумий молиявий натижа (фойда ёки зарар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.9. Ҳисобот даврининг соф фойдаси (зарари).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҲисобот даврининг соф даромади ёки зарари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. Муайян даврда тан олинган даромадлар ва харажатларнинг барча моддалари, агар Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартларида (БХМС) бошқача ёндашув назарда тутилмаган бўлса, ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарарни аниқлашда ҳисобга олиниши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. Ҳисобот даврининг соф даромади ёки зарари қуйидаги элементлар асосида аниқланади ва уларнинг ҳар бири молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда ёритиб берилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.1. Умумхўжалик фаолиятидан олинган даромад ёки зарарлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.2. Фавқулоддаги даромадлар (зарарлар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.3. Даромад (фойда) солиғи тўлангунга қадар умумий молиявий натижа (фойда ёки зарар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.4. Даромад (фойда) солиғидан ташқари соф фойда.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФавқулоддаги моддалар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. Фавқулоддаги моддалардан юзага келадиган даромад ёки зарар молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда алоҳида кўрсатилиши лозим. Ҳар бир фавқулоддаги моддаларнинг моҳияти ва қийматини тушунтириш қисмида ёритиб берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementУмумхўжалик (одатий) фаолиятдан даромадлар ёки зарарлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. Умумхўжалик (одатий) фаолиятдан даромадлар ва харажатлар моддалари муайян миқдорга етса ва хўжалик юритувчи субъект фаолиятининг операциялари мазмуни жуда муҳим бўлса, бу моддаларнинг моҳияти ва суммалари ёритилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТушунтиришларда ёритиб беришни талаб қилувчи муҳим хўжалик операциялари:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.1. Сотишнинг соф қийматигача ТМЗни арзонлаштириш ёки қайта тиклаш қийматигача асосий воситаларни арзонлаштириш, шунингдек бундай арзонлаштиришни бекор қилиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.2. Хўжалик юритувчи субъект фаолиятини таркибий жиҳатдан ўзгартириш, шунингдек таркибий жиҳатдан ўзгартириш харажатлари бўйича ҳар қандай захираларни бекор қилиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.3. Узоқ муддатли инвестицияларни тугатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.4. Фаолиятни тугатиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.5. Суд жараёнларини тартиблаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.6. Захираларни бекор қилиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФаолиятнинг тугатилиши
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. Тугатилган фаолиятнинг натижалари одатда умумхўжалик (одатий) фаолиятнинг даромади ва зарарига киритилади, бундан умумхўжалик (одатий) фаолиятидан аниқ фарқ қиладиган ёки бу фаолиятда содир бўлмайдиган ҳодисалар натижасида бу фаолиятнинг тугатилиши мустасно. Бундай ҳолларда фаолиятни тугатишдан даромад ёки зарарлар фавқулодда модда сифатида тасниф қилиниши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12. Тугатилган операцияларнинг ҳар бири тушунтиришларда ёритилиши ва уларда қуйидагилар акс эттирилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12.1. Тугатилган фаолиятнинг моҳияти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12.2. Молиявий ҳисоботни тузишда тугатилган фаолият тегишли бўлган тармоқ ва унинг географик жойлашган жойи;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12.3. Бухгалтерия ҳисоби мақсадларида фаолиятни тугатиш кучга кирган сана;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12.4. Фаолиятни тугатиш усули (сотиш, бошқа шахсга бериш ва шу кабилар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12.5. Фаолиятни тугатишдан даромадлар ва зарарлар ҳамда ушбу даромад ёки зарарларни ўлчаш учун фойдаланиладиган ҳисоб тури;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element12.6. Ҳар бир тақдим этилган давр учун суммаси билан биргаликда товарларни (иш, хизматларни) сотишдан тушум ва ҳисобот давридаги умумхўжалик (одатий) фаолият бўйича операциялардан даромад ёки зарарлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҲисоб баҳоларидаги ўзгаришлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13. Ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришларнинг натижалари соф даромад ва зарарни аниқлашга қуйидагича киритилади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13.1. Ҳисобот даврида, агар бу ўзгаришлар фақат мазкур даврга таъсир этган бўлса;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element13.2. Ўзгаришлар юз берган давр ҳисобот даврида ва кейинги ҳисобот даврларида, агар ўзгаришлар уларга ҳам таъсир ўтказса.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element14. Ҳисоб баҳолари ўзгартирилган турли даврлардаги молиявий ҳисоботларни бир-бирига қиёслашни таъминлаш мақсадида улар молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг илгари баҳолаш учун фойдаланилган таснифланган моддаларига киритилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element15. Жорий даврга жиддий таъсир қиладиган ҳисоб баҳоларидаги ўзгаришларнинг моҳияти ва қиймати ёки бу ўзгаришлар кейинги даврларда муҳим ўзгаришларга олиб келадиган бўлса, уларнинг моҳияти ва қиймати ёритиб берилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАгар натижаларни ва ўзгаришларни қиймат жиҳатидан аниқлашнинг имкони бўлмаса, уларни ҳам ёритиб бериш талаб қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАсосий (жиддий) хатолар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element16. Олдинги даврлардаги молиявий ҳисоботларни тайёрлаш чоғида йўл қўйилган хатоларга киритилган тузатиш миқдори (қиймати) ҳисобот давридаги соф даромад ёки зарарга қўшилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17. Олдинги даврда йўл қўйилган муҳим хатоларни тўғрилаш миқдори:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17.1. Йил бошигача тақсимланган фойда сальдосини ўзгартириш йўли билан ҳисоботда акс эттирилади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17.2. Ўтган йилнинг шу даврига оид маълумотлар ўзгартирилади, агар хатолар арзимайдиган даражада бўлса, улар истисно қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementХўжалик юритувчи субъектнинг балансидаги йил бошида тақсимланмаган фойданинг сальдосида муҳим хатоларни акс эттириш қуйидаги ахборотни очиб бериши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17.2.1. Муҳим хатоларнинг моҳияти;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17.2.2. Жорий даврдаги ва ҳисобот тақдим этилган ҳар бир даврдаги тузатишлар миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17.2.3. Олдинги йилларнинг маълумотларига киритилган дастлабки даврларга оид тузатишлар миқдори;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element17.2.4. Қайта ҳисобланган қиёсий маълумотлар ёки қайта ҳисоблаш мумкин бўлмаслиги сабаблари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЖорий даврдаги соф даромад ёки зарарга қўшиш йўли билан олдинги даврлардаги хатоларни тўғрилаш чоғида олдинги йилларга оид қиёсий ахборот олдинги давр учун тузилган молиявий ҳисобда кам кўрсатилиши керак, лекин жорий даврдаги ёки олдинги ҳар қандай даврдаги соф даромад ёки зарарни кўрсатиш учун (агар муҳим хатолар шу даврлар давомида тузатилган бўлса) алоҳида устунда қўшимча ахборот келтирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementХўжалик юритувчи субъект ўзгартиш киритиш билан бир вақтнинг ўзида қуйидаги ахборотни ёритиб бериши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1) жиддий (муҳим) хатонинг моҳиятини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2) жорий даврдаги даромад ёки зарар деб эътироф этилган ўзгартишлар суммасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3) қўшимча маълумотлар тақдим этилган ҳар бир даврга оид ўзгартишлар суммаси ҳамда шу даврдан олдинги даврларга оид қўшимча маълумотларга киритилган даврларга тааллуқли ўзгартиришлар суммаси. Агар амалиётда қўшимча маълумотлар келтириш қўлланилмаса, у ҳолда бунинг сабаблари ёритиб берилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҲисоб сиёсатидаги ўзгартишлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element18. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар белгиланган тартибда кўзда тутилган ҳоллардагина ёки ўзгартишлар хўжалик юритувчи субъектнинг молиявий ҳисоботларида ахборотни янада ишончлироқ тақдим этишга кўмаклашсагина ўтказилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар натижасида юз берган ўзгаришлар суммаси қуйидагича амалга оширилиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19.1. Йил бошидаги тақсимланмаган фойда сальдосини ўзгартириш йўли билан бухгалтерия балансига ёзиб қўйиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element19.2. Ҳисобот давридаги соф даромад ёки зарарни аниқлашга киритиш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20. Ҳисоб сиёсатидаги ўзгартишлар молиявий ҳисоботни тақдим этишнинг олдинги даврига нисбатан ҳисобот даврига муҳим таъсир ўтказса ёки келгуси ҳисобот даврларига таъсир ўтказадиган бўлса, хўжалик юритувчи субъект тушунтиришларда қуйидаги ахборотларни ёритиб бериши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20.1. Ўзгартишлар сабабларини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20.2. Ҳисобот давридаги ва тақдим этилган олдинги даврлардаги тузатишлар суммасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20.3. Жорий даврдаги соф даромад ёки зарарда ҳисобга олинган тузатиш суммасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20.4. Қиёсий маълумотларга киритилган ҳисобот давридан олдинги даврлардаги тузатишлар суммасини;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20.5. Қўшимча маълумотлар келтирилган ҳар бир ҳисобот даврига киритилган тузатишлар суммасини ва молиявий ҳисоботларга киритилган даврлардан олдинги даврлар билан боғлиқ тузатишлар суммасини. Агар қиёсий ахборот киритилган бўлса ёки қўшимча маълумот тақдим этиш имконияти бўлмаса, бу ҳолат ёритиб берилиши керак;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element20.6. Қайта ҳисобланган қиёсий маълумотларни ёки уларни қайта ҳисоблаш мақсадга мувофиқ эмаслигининг сабабларини.