Tijorat banklari va ularning filiallari aholi hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning mablagʻlarini depozitlarga jalb etib, ularni aylanmaga qoʻyib va shu hisobdan bank daromad olib, amalda omonatchilar hisobiga manfaat koʻrib, ayni vaqtda oʻzlarining omonatchilar oldidagi toʻgʻridan toʻgʻri majburiyatlarini aniq bajarmasdan, ularning qonuniy talablari va ehtiyojlariga befarq qarayotganliklari, buning ustiga omonatchilarning buyurtmalarini qondirish chogʻida oʻz mavqeyini suiisteʼmol qilib, ularning manfaatlarini pisand qilmasliklari mutlaqo yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan holatlar deb hisoblansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy bankining viloyat va shahar boʻlimlari faoliyatida ham xuddi shunday holatlar mavjuddir.

Shuni nazarda tutish kerakki, bunday munosabat banklarga nisbatan ishonchga putur yetkazmoqda, omonatchilarning asosli noroziligiga sabab boʻlmoqda, aholi, tadbirkorlar va biznesmenlarni, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning boʻsh mablagʻlarini tijorat banklaridagi depozitlarga qoʻyishni cheklab, ularni jalb etishni ragʻbatlantirmaydi, naqd pulning bankdan tashqari aylanmasini qisqartirishga yordam bermaydi, butun pul muomalasi tizimini beqarorlashtirib mamlakatga katta iqtisodiy ziyon yetkazmoqda.

Koʻrsatib oʻtilgan kamchiliklarni batamom tugatish, naqd pul muomalasini yanada mustahkamlash, naqd pul mablagʻlarining bankdan tashqari aylanmasini qisqartirish, xoʻjalik yurituvchi subyektlarning banklardagi depozit hisobvaraqlaridan naqd pullar banklar tomonidan uzluksiz berib borilishini taʼminlash maqsadida:

1. Tijorat banklari tomonidan aholi va xoʻjalik yurituvchi subyektlarning boʻsh pul mablagʻlarini banklardagi depozit hisobvaraqlarga jalb etishni ragʻbatlantirish hamda birinchi talab boʻyicha ularning hisobvaraqlaridan naqd pullar cheklovsiz berilishini amalga oshirish boʻyicha olib borilayotgan ishlar qoniqarsiz deb hisoblansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tijorat banklari xodimlarining byurokratik, sansalorlik, loqaydlik va taʼmagirlik hollarini juda qisqa muddatlarda tugatish uchun qonunda va amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarda unga berilgan barcha taʼsir koʻrsatish mexanizmlari va vositalaridan keng foydalansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari 2005-yilning 1-sentabrigacha aholi, xoʻjalik yurituvchi subyektlar, jismoniy va yuridik shaxslarga ularning talabi boʻyicha naqd pullar uzluksiz berilishini taʼminlash maqsadida banklardagi depozit hisobvaraqlarda boʻlgan pul mablagʻlarini berish tartibi va amaldagi nizomni qayta koʻrib chiqish borasida zarur choralar koʻrsin.

Aholi va xoʻjalik yurituvchi subyektlarga depozit hisobvaraqlardan naqd pullar uzluksiz berilishi tijorat banklarining chorak, yarim yillik va yillik ish yakunlarini sarhisob qilishda ular faoliyati samaradorligi va ishonchliligini baholashning eng muhim mezonlaridan biri deb hisoblansin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va tijorat banklarining, ish yakunlarini koʻrib chiqish vaqtida, aholi va xoʻjalik yurituvchi subyektlarga banklarning depozit hisobvaraqlaridan naqd pullarni kechiktirmay toʻlash borasida oʻrnatilgan tartib bir necha marta (oyiga uch martadan koʻproq) buzilgan taqdirda tijorat banklari hududiy boʻlimlari va filiallarining rahbarlari egallab turgan lavozimidan ozod qilinishi lozimligi toʻgʻrisidagi takliflari qabul qilinsin.

Naqd pul mablagʻlari uzluksiz berib borilishini taʼminlash uchun tijorat banklarining rahbarlari hamda mansabdor shaxslarini ragʻbatlantirish va javobgarligini oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga* muvofiq tasdiqlansin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki naqd pul mablagʻlari berishni muntazam kechiktirish hollari mavjud boʻlganida tijorat banklariga nisbatan qattiq javobgarlik choralari, hatto bank operatsiyalarini amalga oshirish huquqini beradigan litsenziyani qaytarib olish choralarini qoʻllasin.

5. Naqd pullar uzluksiz toʻlanishini taʼminlash maqsadida:

tijorat banklari oʻz boʻlinmalarida naqd pul mablagʻlariga boʻlgan talab tezkorlik bilan toʻldirilishini va mijozlarning buyurtmalari qondirilishini taʼminlaydigan naqd pul zaxirasini yaratsin;

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki naqd pullarning mintaqaviy zaxira jamgʻarmalarini tashkil qilsin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki:

tijorat banklarini ularning Markaziy bankdagi vakillik hisobvaraqlaridagi mablagʻlar doirasida, zarur hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisob-kitob-kassa markazlaridagi zaxira jamgʻarmalaridan foydalangan holda naqd pul mablagʻlari bilan cheklanmagan miqdorda taʼminlab tursin;

naqd pulga boʻlgan talabni uzluksiz taʼminlashni nazarda tutib, respublika mintaqalari oʻrtasida naqd pul mablagʻlarini tezkor qayta taqsimlashni amalga oshirsin;

tijorat banklari bilan birgalikda tijorat banklarining filiallaridagi naqd pul zaxiralari hajmining eng kam miqdorini tasdiqlasin hamda majburiy zaxiralar boʻyicha talablarni hisob-kitob qilish chogʻida umuman bank boʻyicha amaldagi zaxiralar summasini hisobga olsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari:

oʻz tuzilmalarida naqd pul mablagʻlari berilishi monitoringi boʻyicha maxsus boʻlinmalar tashkil qilsin;

naqd pulni qonuniy berishdan bosh tortish hollari qayd etilishi va nazorat qilinishi yuzasidan indikatorlar ishlab chiqsin va shular asosida tegishli oylik hisobotni joriy etsin.

Quyidagilar mazkur boʻlinmalarning asosiy vazifalari etib belgilansin:

kundalik naqd pul mablagʻlari kelib tushishi ustidan doimiy monitoringni amalga oshirish, shuningdek naqd pul hisob-kitoblarining holatini tahlil qilish, naqd mablagʻlarni toʻlash holati, ularni berishni kechiktirish hollari mavjudligi toʻgʻrisida har oylik hisobotlarni taqdim etish;

naqd pul zaxiralari holati va ulardan foydalanishni tezkorlik bilan boshqarish, shuningdek boʻsh naqd mablagʻlar yetarli hajmda boʻlishini taʼminlash maqsadida ulardan oqilona foydalanish;

bank mijozlarining naqd pul mablagʻlarini cheklovsiz va uzluksiz berish masalalari boʻyicha murojaat va shikoyatlarini koʻrib chiqish hamda ular yuzasidan zudlik bilan choralar koʻrish, tijorat banklarining boʻlimlari va filiallarida ushbu masalalar yuzasidan tekshirishlar oʻtkazish;

tijorat banklari mansabdor shaxslarining aholi va xoʻjalik yurituvchi subyektlarning depozit hisobvaraqlaridan naqd pullar uzluksiz berilishiga oid talablar bajarilishini taʼminlash borasidagi faoliyati natijalariga koʻra ularni ragʻbatlantirish yoki javobgarlik choralari qoʻllash boʻyicha takliflar tayyorlash.

Naqd pullarni berish masalalariga tezkorlik bilan eʼtibor qaratish uchun har bir mintaqada mijozlarning arizalarini, shu jumladan “ishonch telefoni” orqali murojaatini koʻrib chiqish va kelib tushayotgan murojaatlar darhol tekshirilishi tashkil qilinsin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki aholi va xoʻjalik yurituvchi subyektlarning depozit hisobvaraqlaridan naqd pul soʻzsiz va cheklovsiz toʻlanishini taʼminlash borasidagi ishlarning ahvolini har chorakda umumlashtirib, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga axborot berib borsin.

9. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi:

bankdan tashqari aylanmani cheklash boʻyicha qabul qilingan qarorlarning amalga oshirilishi, xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan tovarlar sotish, ish va xizmat koʻrsatishdan tushadigan naqd pul tushumlarini bank kassalariga toʻliq topshirilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin;

bank kassalariga topshirilgan naqd-savdo tushumi bilan chakana tovar oboroti va pulli xizmatlarni amaldagi hajmlari oʻrtasida mutanosiblik boʻlishi, shuningdek chakana savdo va xizmat koʻrsatish sohasi korxonalari nazorat-kassa mashinalari va hisob-kitob terminallaridan majburiy foydalanish ustidan qattiq nazorat oʻrnatsin. Plastik kartochkalardan foydalangan holda toʻlovni qabul qilishdan huquqqa zid tarzda bosh tortish faktlari aniqlangan hollarda aybdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlik chorasi koʻrilsin.

10. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Markaziy bank hamda boshqa manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda:

ushbu qaror qabul qilinishi munosabati bilan amaldagi qonunlarga oʻzgartish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin;

idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar mazkur qarorning qoidalariga muvofiqlashtirilishini taʼminlasin.

11. Ushbu qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri Sh.M. Mirziyoyev va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Raisi F.M. Mullajonov zimmalariga yuklansin.