Suggestion to the document
Listen to audio
Get a link from a document elementЎзбекистон Республикасининг Санитария қоидалари ва меъёрлари, гигиена
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementнормативлари
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОлий ўқув юртларини лойиҳалаш, қуриш, жиҳозлаш ва фойдаланишга доир гигиеник талаблар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1. ҚЎЛЛАНИШ ДОИРАСИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1.1. Ушбу «Олий таълим муассасаларини лойиҳалаш, қуриш, жиҳозлаш ва улардан фойдаланишга қўйиладиган гигиена талаблари» санитария қоидалари ва меъёрлари Ўзбекистон Республикасининг 1996 йил 29 августдаги «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида»ги, 1997 йилдаги 464-I-сонли «Таълим тўғрисида»ги, 2015 йил 26 августдаги «Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида»ги қонунларига мувофиқ ишлаб чиқилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1.2. Ушбу санитария қоидаларининг асосий мақсади Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида ёш мутахассисларни шакллантиришнинг мураккаб жараёнларини (тарбия, таълим, турмуш, ижтимоий фаолият, ижодкорлик, жисмоний ривожланиш, маданий камолот) таъминлаш учун қулай муҳитни яратиш, шунингдек, олий таълим муассасаларининг профессор-ўқитувчилари ва ёрдамчи ходимлари учун мақбул меҳнат шароитларини яратишдан иборат.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1.3. «Олий таълим муассасаларини лойиҳалаш, қуриш, жиҳозлаш ва улардан фойдаланишга қўйиладиган гигиеник талаблар» санитария қоидалари ва нормалари олий таълим муассасаларини лойиҳалаш, қуриш, реконструкция қилиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ фаолият юритувчи давлат органлари, олий таълим муассасалари, ташкилотлар, бирлашмалар ва алоҳида шахслар учун мажбурий ҳисобланади. Шунингдек, ушбу қоидалар давлат санитария-эпидемиология назоратини амалга оширувчи органлар, муассасалар ва мансабдор шахслар томонидан ҳам бажарилиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementАтамалар ва таърифлар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБлок — ўқув биносининг маълум мақсадга мўлжалланган қисми (аудитория блоки, кафедралар блоки, спорт блоки, кутубхона блоки ва ҳоказо).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОлий таълим муассасасининг турар-жой мажмуаси — олий таълим муассасаси таркибига кирувчи ёки мустақил равишда мавжуд бўлган, ўзаро боғлиқ турар-жой бинолари ва иншоотлари гуруҳи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОлий таълим шаҳарчаси — ягона ҳудудда жойлашган бир ёки бир нечта олий таълим муассасасининг умумий шаҳарсозлик-ҳудудий номи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБош ўқув биноси — олий таълим муассасасининг барча асосий бўлинмалари ёки умуминститут кафедралари ва маъмуриятини жойлаштириш учун мўлжалланган асосий ўқув биноси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОлий таълим муассасаси бинолари мажмуаси — олий таълим муассасасининг ягона ҳудудда жойлашган ўзаро боғлиқ бино ва иншоотлари (ўқув, турар-жой, спорт, хўжалик бинолари).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОлий таълим муассасасининг турар-жой ҳудуди — олий таълим муассасаси таркибидаги турар-жой бинолари ва иншоотлари гуруҳини (талабалар, ўқитувчилар, хизматчилар учун) жойлаштириш учун ажратилган алоҳида ҳудуд.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҲисоблаш контингенти — таълим муассасасининг ўқув-моддий базасини ҳисоблаш учун талабалар сонининг бошланғич кўрсаткичи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТалабалар шаҳарчаси — бир ёки бир нечта олий таълим муассасаси талабалари учун мўлжалланган, олий таълим муассасасининг ўқув ҳудудидан ташқарида жойлашган ягона ҳудуддаги турар-жой ва маданий-маиший бинолар ҳамда иншоотларнинг ўзаро боғлиқ мажмуаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОТМ ўқув мажмуаси — ОТМнинг ўқув-ишлаб чиқариш мақсадидаги бино ва иншоотларининг ягона ҳудудда жойлашган (турар-жой ҳудудисиз) ўзаро боғлиқ тизими.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОТМнинг ўқув-илмий-ишлаб чиқариш мажмуаси — ОТМ таркибида ягона яхлит тизимни ташкил этувчи ўқув бинолари, илмий муассасалар ва ишлаб чиқариш корхоналарининг ўзаро боғлиқ гуруҳи.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementОТМнинг ўқув ҳудуди — алоҳида майдон сифатида ажратилган, ўқув-ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари гуруҳини жойлаштириш учун мўлжалланган ҳудуд.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎқув-илмий мажмуа — олий таълим муассасаси негизида тармоқ ёки академик илмий-тадқиқот институти билан ҳамкорлик.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎқув-даволаш мажмуаси — тиббиёт олий таълим муассасасининг функционал бирлик асосида даволаш муассасаси билан ҳамкорлиги.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎқув-педагогик мажмуа — педагогика олий ўқув юртининг педагогик амалиёт ўтказиладиган жой — таянч мактаблар, касб-ҳунар таълими муассасалари ва болалар боғчалари билан ҳамкорлиги.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎқув биноси — ўқув мақсадлари учун мўлжалланган, алоҳида турган ёки ўтиш йўли билан боғланган бино (масалан, маъруза хоналари биноси, устахоналар биноси, спорт биноси, кутубхона биноси, кафедра биноси ва ҳоказо).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФакультет биноси — бир ёки бир нечта факультетни (умумтехника факультетидан ташқари) жойлаштириш учун мўлжалланган алоҳида турувчи бино.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2.1. Олий таълим муассасаси фаолиятининг узоқ муддат давом этишини таъминлашнинг асосий тамойилларидан бири унинг доимий ривожланишидир. Ўзбекистон Республикасида олий ўқув юртлари талабаларининг сони миқдор жиҳатидан ортиб бормоқда, аммо моддий-техник база ҳозирда етарли даражада таъминланмаган, айниқса олий ўқув юртининг янги кенгайтирилган вазифаларини (тарбия, қайта тайёрлаш, малака ошириш, илм-фан, амалий ишлаб чиқариш) ҳисобга олган ҳолда. Шу сабабли, одатда, олий ўқув юртлари мажмуаларининг кўпчилиги ривожлантирилмоқда. Энг муҳим масала — янги қурилишлар ва замонавий талабларни мавжуд мажмуалар билан уйғунлаштириш, олий ўқув юртларини шаҳарларнинг мавжуд инфратузилмаси билан мослаштириш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2.2. Олий таълим муассасаларини лойиҳалаштириш, қуриш ва реконструкция қилишда қуйидагилар илғор йўналишлар ҳисобланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий ўқув юртларини йириклаштириш ва йирик олий ўқув юртлари мажмуаларини ташкил этиш, талабалар сони кам бўлган олий ўқув юртларини университет шаҳарчаси кўринишида бирлаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўқув жараёнининг ўзгарувчанлигини ҳисобга оладиган ва универсал архитектура-режалаштириш ечимларини жорий этиш ёки фойдаланиш жараёнида бинолар ва иншоотларнинг жиҳозлаш технологиясини ўзгартириш орқали олий таълим муассасасини ривожлантиришга имкон берадиган бинолар ва корпуслар тизимини яратиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий таълим муассасаларини меҳнат фаолияти объектлари билан ҳамкорликда ташкил этиш — таълим — фан — ишлаб чиқаришни ўз ичига олган ягона мажмуаларни яратиш: олий ўқув юрти — ИТИ, ўқув-илмий-даволаш мажмуалари, олий ўқув юрти — маданий шаҳар марказлари ва бошқалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий таълим муассасаларида илмий бўлинмаларни (бинолар, корпуслар) ўқув жараёнига илмий тадқиқотларни жорий этиш ва ўқув-илмий жараённи шакллантириш асосида ривожлантириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementлабораториялар ва аудиторияларнинг техник жиҳозланишини такомиллаштириш — замонавий ўқитиш техник воситалари (ЎТВ), телевидение, компьютер техникаси, интернет ва бошқаларни қўллаш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementталабаларнинг мустақил ишлари ҳажми ортиб боришини, уларнинг турмуш шароитлари ва дам олишини яхшилашни инобатга олган ҳолда ётоқхоналар (жумладан, оилали талабалар учун) ва турар-жой шаҳарчалари мажмуаларини такомиллаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий таълим муассасаларининг ўқув, илмий, спорт, турар-жой, маданий-томоша ва хизмат кўрсатиш бинолари ҳамда иншоотларини жойлаштириш ва қуришнинг яхлитлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий ўқув юртлари яшаш муҳити ва атроф-муҳитнинг экологик муаммоларини ҳисобга олиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementзамонавий таъсирчан шаҳарсозлик меъморий ансамблларини яратиш ва мавжуд мажмуаларни уйғун ривожлантириш.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2.3. Олий таълим муассасалари таркибига уларнинг меъморий-режавий тузилишига мувофиқ қуйидаги бўлинмаларни киритиш лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкабинет ва лабораторияларга эга бўлган умуминститут ва факультет кафедралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаудитория фонди (умуминститут ва факультет);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementилмий-тадқиқот бўлинмалари, ўқув клиникалари, иссиқхоналар, виварийлар, ботаника боғлари, ўқув-тажриба хўжаликлари ва ОТМ йўналишига қараб бошқалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementспорт иншоотлари ва очиқ спорт майдончалари, жисмоний тарбия ва спорт кафедралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўқув-ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари, шу жумладан тиббиёт олий ўқув юртлари учун — ўқув-даволаш ва тиббий-санитария муассасалари, педагогика олий ўқув юртлари учун — ўқув-педагогика таянч мактаблари, театр ва консерваториялар учун — театрлар, концерт заллари, техник олий ўқув юртлари учун — ўқув-ишлаб чиқариш устахоналари, тажриба ишлаб чиқаришлари ва бошқалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий ўқув юртлари — ўқув-ишлаб чиқариш устахоналари, тажриба ишлаб чиқаришлари ва ҳоказолар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкутубхоналар (марказий, факультет, филиаллар), тест маркази, интернет-марказ, кинофотолаборатория, телемарказ; музейлар (умуминститут ва факультет);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаъмурий-хўжалик бўлинмалари (ректорат, маъмурият, хўжалик);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаданий-маиший объектлар, шу жумладан ошхоналар, поликлиникалар, санаторий-профилакторийлар, соғломлаштириш-спорт иншоотлари, савдо марказлари, болалар боғчалари ва ҳоказо);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхизмат кўрсатувчи бўлинмалар, шу жумладан таъмирлаш устахоналари, омборхоналар, босмахона, қозонхоналар, компрессор, трансформатор подстанциялари ва бошқалар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфуқаро мудофаасининг ҳимоя иншоотлари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2.4. Йирик олий ўқув юртларида умумий институт хоналари гуруҳи ажратилиши мумкин, улар асосий маъмурий-ўқув биноси ёки махсус умумий институт бинолари ҳудудини ташкил этади, улар қуйидагиларни ўз ичига олади: катта умумий институт аудиториялари, лабораториялар ва ўқув хоналари билан кафедралари, кутубхона, маъмурият билан ректорат, жамоат ташкилотлари, клуб-томоша хоналари, факультетлараро лабораториялар, ёрдамчи ва хизмат кўрсатувчи хоналар, техник марказ, спорт заллари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2.5. Муассасалар хоналари алоҳида гуруҳларининг ўзаро жойлашуви ўзаро ва муассасалар ҳудудининг функционал зоналари билан қулай функционал алоқани, таълим жараёни ва дам олишни ташкил этиш учун энг мақбул шароитларни таъминлаши лозим. Ўқув хоналари ишлаб чиқариш хоналаридан, жисмоний тарбия ва спорт машғулотлари хоналаридан, мажлислар залларидан, овқатланиш блоки хоналаридан алоҳида жойлаштирилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3. ҲУДУДНИ РЕЖАЛАШТИРИШ ТАЛАБЛАРИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.1. Олий таълим муассасаси қурилиши учун ажратиладиган ер участкаси шаҳарнинг бошқа муассасалари билан функционал алоқадорлигини ҳисобга олган ҳолда олий таълим муассасасининг ўқув-илмий, турар-жой ва хўжалик-маиший бинолари ҳамда иншоотларининг тўлиқ мажмуасини жойлаштиришни таъминлаши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.2. Янги олий таълим муассасасини қуриш, мавжуд олий таълим муассасаларини кўчириш ёки моддий базасини кенгайтиришни асослаш учун талабалар сони ва илмий тадқиқотлар ҳажмидаги истиқболли ўзгаришларни, шунингдек, мавжуд бинолардан фойдаланиш имкониятларини ҳисобга олиш зарур. Шаҳарнинг бош режасига ўзгартиришлар киритишда олий ўқув юртларини қуриш (кенгайтириш) учун ҳудудларни ва режалаштирилган олий ўқув юртлари шаҳарчалари учун ер участкаларини ажратишни кўзда тутиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.3. Олий таълим муассасасининг бош режасида олий таълим муассасаси мажмуасининг уйғун ривожланувчи тузилмасини яратиш мақсадида ҳудуднинг функционал зоналарга бўлиниши назарда тутилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementКўпчилик олий таълим муассасалари учун ҳудудни тўртта асосий функционал зонага бўлиш мақсадга мувофиқ:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementилмий бўлинмалари мавжуд ўқув (ёки ўқув-илмий) зонаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаданий-маиший мақсадларга мўлжалланган бинолари бўлган турар-жой зонаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementспорт зонаси, шу жумладан дам олиш майдончаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхўжалик зонаси.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБундан ташқари, олий таълим муассасалари мажмуалари таркибида илмий-тажриба ишлаб чиқариш учун махсус участкалар (ёки алоҳида ҳудудлар) ажратилиши мумкин, агар улар жойлашуви ёки катталиги туфайли ўқув-илмий зона таркибига киритилиши имконсиз бўлса. Ўқув-илмий зона қурилишининг зичлиги 20 — 30% оралиғида бўлиши лозим. ОТМ ер майдонининг камида 40 фоизи кўкаламзорлаштириш учун ажратилиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.4. Талабалар сони 12 — 15 минг кишини ташкил этадиган йириклаштирилган олий ўқув юртлари мажмуаларини ташкил этишга алоҳида талаблар қўйилади. Улар шаҳарларнинг чеккаларида, йўлдош шаҳарлар сифатида, шунингдек, қишлоқ хўжалиги олий ўқув юртлари кўринишида жойлаштирилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМустақил шаҳарча сифатида лойиҳалаштирилган йирик олий ўқув юртлари мажмуалари учун ривожланган режалаштириш зоналарини яратиш зарур:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкафедраларнинг ўқув бинолари, аудиториялари, лабораториялари жойлашган институт факультетларининг ўқув зонаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementилмий-тадқиқот муассасалари зонаси (ўқув зонаси билан бирлаштирилиши мумкин);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўқув-ишлаб чиқариш бўлинмалари зонаси;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementинститутнинг маъмурий-жамоат маркази зонаси (ректорат, кутубхона, жамоат ташкилотлари, клуб билан мажлислар зали, телевизион ва ҳисоблаш марказлари билан техник марказ, музейлар, овқатланиш шохобчалари);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementТалабалар ётоқхоналарининг маданий-маиший марказлар ва оилавий талабалар уй-жой гуруҳлари билан яшаш ҳудуди: бир нечта олий ўқув юртларининг ётоқхоналарини олий ўқув юртлариаро талабалар шаҳарчасига бирлаштирганда, унда ягона маданий-маиший хизмат кўрсатиш тизимини лойиҳалаш керак. Бу спорт иншоотларидан самарали фойдаланиш учун шароит яратади. Маданият уйлари, омборхоналар, гаражлар, устахоналар, болалар ва маданий-маиший муассасалар, олий ўқув юртлариаро профилакторийлар ва поликлиникаларни ўз ичига олади;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжисмоний тарбия ва спорт зонаси, у спорт-томоша ва жисмоний тарбия-машғулот ҳудудларига бўлиниши мумкин;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementпрофессор-ўқитувчилар таркиби, илмий ходимлар ва хизмат кўрсатувчи ходимлар учун жамоат-савдо маркази билан яшаш ҳудуди; соғломлаштириш-истироҳат боғи ҳудуди, унга ботаника боғлари, талабалар дам олиш уйлари, профилакторийлар, сув-спорт иншоотлари ва бошқалар киритилиши мумкин;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementолий ўқув юрти мажмуасига муҳандислик-техник ва хўжалик хизмати кўрсатиш ҳудуди, унда устахоналар, омборхоналар, кир ювиш хоналари, шаҳар муҳандислик-техник иншоотлари, фойдаланиш-хўжалик бўлинмалари жойлашган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.5. Кундузги таълим шаклидаги олий ўқув юрти учун ўқув, спорт, яшаш ва хўжалик ҳудудларининг ўлчамлари талабаларнинг ҳисобланган контингентига кўра 1-жадвал бўйича аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-жадвал | ||||
Ҳудудлар | Ҳудуд ўлчами (га 1000 талабага) контингент бўйича: | |||
2 минггача | 2 — 4 минг | 4 — 10 минг | 10 мингдан ортиқ | |
Ўқув ҳудуди олий ўқув юрти турига қараб: | ||||
Университетлар | 6 | 5 | 5 | |
Техник, политехника | - | 6 | 5 | 4 |
Қишлоқ хўжалиги | 7 | 6 | 5 | - |
5 | 6 | 3 | - | |
Иқтисодий, педагогик | 3 | 3 | 2 | - |
Маданият, санъат, меъморчилик | 4 | 4 | 3 | - |
Жисмоний тарбия <**> | 6 | 5 | 4 | |
Спорт | 2 | 1,5 | 1,2 | 1 |
Хўжалик | 1 | 1 | 1 | 1 |
Турар жой <***> | ||||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИзоҳ: <*> Илмий бўлинмаларга тегишли майдонни ҳисобга олган ҳолда (ўқув зонасининг ажралмас қисми бўлган виварий билан Марказий илмий-тадқиқот лабораторияси).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element<**> Ўқув зонаси майдонига спорт зонаси майдони киритилган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element<***> Турар жой зонаси участкасининг майдони ётоқхоналарда яшовчи талабалар ва тайёрлов бўлими тингловчиларининг умумий сонига (бошқа шаҳарликларни қабул қилишни ҳисобга олган ҳолда) қараб ҳисобланади. Минг нафар яшовчига тўғри келадиган майдоннинг солиштирма кўрсаткичи қурилишнинг қаватлилигига қараб белгиланади: 5 қаватли биноларда — 3 гектар; 9 қаватли биноларда — 2 гектар
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.6. Бир нечта олий ўқув юртини битта ҳудудда уларнинг бўлинмаларини қисман кооперация қилган ҳолда жойлаштиришда участканинг умумий майдонини, бироқ кўпи билан 20% га қисқартиришга йўл қўйилади. Илгари зич шаҳар қурилиши шароитида қурилган олий ўқув юртларини кенгайтиришда ўқув зонаси майдони кўрсаткичи кўпи билан 30 фоизга камайтирилиши мумкин, бунда қурилиш зичлиги 60 фоиздан ошмаслиги, кўкаламзорлаштириш майдони эса камида 40 фоиз бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.7. Лойиҳалаштирилаётган, янгидан қурилаётган, реконструкция қилинаётган олий таълим муассасаларида жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш хоналарини алоҳида жойлашган спорт иншоотларида, шунингдек қўшни ёки остида жойлашган ўқув хоналари, лабораториялар, тиббий ва маъмурий мақсадларга мўлжалланган хоналар бўлмаганда биноларнинг биринчи қаватида жойлаштиришга рухсат этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЙирик ва энг йирик олий таълим муассасалари мажмуаларида спорт зонасини спорт-томошабин (сузиш ҳавзаси, катта спорт залларини ўз ичига олган) ва жисмоний тарбия-машғулот кичик зоналарига (секция ва бўш вақт машғулотлари учун фойдаланиладиган спорт майдончалари ва кичик заллар) бўлиш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМуассасаларнинг ўқув хоналари ва ўқиш заллари деразалари томонида очиқ турдаги спорт иншоотларини жойлаштириш тақиқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.8. Илмий-тажриба ишлаб чиқариш участкаларининг ўлчами ўқув зонаси майдони фоизига нисбатан қуйидагича бўлиши керак:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementуниверситетлар, политехника ва қишлоқ хўжалиги институтларида (илмий-тадқиқот институтлари, ботаника боғлари, тажриба-экспериментал устахоналар ва ишлаб чиқаришлар, тажриба майдонлари, ветеринария шифохоналари, виварийлар ва бошқаларни жойлаштириш учун) — 60% гача; университетлар, политехника ва қишлоқ хўжалиги институтларида (илмий-тадқиқот институтлари, ботаника боғлари, тажриба-экспериментал устахоналар ва ишлаб чиқаришлар, тажриба далалари, ветеринария шифохоналари, виварийлар ва бошқаларни жойлаштириш учун);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтехника соҳаси институтларида (кафедралар, илмий-тадқиқот институтлари, муаммоли лабораториялар, тажриба-экспериментал ишлаб чиқаришлар, устахоналар ва полигонларни жойлаштириш учун) — 100% гача;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтиббиёт ва фармацевтика институтларида (кафедралар, илмий-тадқиқот институтлари, тажриба-экспериментал ишлаб чиқариш, клиник касалхоналар ва бошқа соғлиқни сақлаш тиббий-санитария муассасаларини жойлаштириш учун) — 100%. Тиббиёт олий ўқув юртлари клиник-поликлиника зонасининг асосий таркибий қисми — клиник шифохоналар — олий ўқув юртининг ўқув базаси билан камида 50 фоизга бирлаштирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.9. Талабалар сони 10 минг нафаргача бўлган олий таълим муассасаларида ўқув зонаси ҳудудининг узунлиги 800 метрдан ошмаслиги лозим. Бу ҳар қандай ўқув биносигача (маърузалар орасидаги танаффус давомида) 10-12 дақиқалик пиёда юриш имкониятини таъминлайди. Йирик ва энг йирик олий таълим муассасаларида ўқув зонаси ҳудудининг узунлиги 2 километрдан ортиқ бўлиши мумкин, шу сабабли пиёдалар учун қулай масофа (800 метр) бир-икки факультет билан чекланиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.10. Умуминститут иншоотлари жойлашган маъмурий-жамоат маркази барча ўқув бинолари ҳамда шаҳар транспорти бекатлари билан пиёдалар алоқасига эга бўлиши шарт. Йирик олий таълим муассасаси мажмуасида барча энг муҳим жамоат муассасаларини оммавий тантанали тадбирлар ўтказиладиган жой — умуминститут форуми атрофида жойлаштириш мақсадга мувофиқ ҳисобланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.11 Олий таълим муассасаси турар-жой зонаси ҳудудида ётоқхоналар, маданий-маърифий, маиший ва коммунал хизмат кўрсатиш бинолари, тиббий хизмат кўрсатиш марказлари, шунингдек, спорт ва жисмоний тарбия майдончаларини жойлаштириш зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.12. Янги қурилиш учун ётоқхоналар зонасини ўқув зонасига нисбатан жойлаштиришнинг қуйидаги вариантларидан фойдаланиш мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўқув бинолари билан бир ҳудудда (одатда, шаҳарларнинг чекка қисмларида ёки шаҳар ташқарисидаги бўш майдонларда, шунингдек, талабалар сони 2 минг нафаргача бўлган олий таълим муассасалари учун қайта қуриладиган ҳудудларда);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementшаҳар қурилишининг алоҳида қисми сифатида (мажмуавий қурилиш учун ҳудуд етарли бўлмаганда, шаҳарларнинг марказий қисмларида жойлашган олий таълим муассасалари учун);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБошқа олий ўқув юртлари ётоқхоналари билан биргаликда, талабалар шаҳарчаси таркибида (бир туманда бир нечта таълим муассасаларини лойиҳалаштиришда).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЯшаш ва ўқув ҳудудларини ягона олий таълим мажмуасида биргаликда жойлаштириш варианти энг мақбул ҳисобланади, чунки бу талабаларнинг вақтини, ҳудудни ва маблағларни тежашга, шунингдек, маданий-маиший корхоналар ва техник иншоотларнинг такрорланишини олдини олишга ҳамда транспортга кундалик юкламани камайтириш имконини беради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.13. Олий таълим муассасасининг хўжалик ва ёрдамчи иншоотлари ҳудуди мажмуанинг четида, ўқув жараёнини ўтказиш, яшаш ва спорт билан шуғулланиш учун камроқ мос келадиган (шовқинли, ифлосланган, ўтиш) жойларда жойлаштирилиши керак. Хўжалик ҳудуди доирасида олий таълим муассасасининг барча муҳандислик-техник ва хўжалик иншоотларини ихчам жойлаштириш лозим. Ҳудудни муҳандислик жиҳатидан таъминлашда устун шамоллар йўналишини инобатга олиш зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.14. ОТМ мажмуасининг ўқув-илмий ва ишлаб чиқариш иншоотлари билан шаҳар магистраллари ўртасида қулай транспорт алоқасини таъминлаш зарурлигини ҳисобга олиш лозим. Бунда ўқув-илмий жараённи ўтказишга ва участкада ўқув комплексини истиқболли ривожлантиришга тўсқинлик қиладиган ҳолатларнинг юзага келиши олдини олиш керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3.15. ОТМ бинолари ва иншоотлари мажмуаси жойлашган ҳудуд атмосфера ва эриган қор сувларини ёмғир канализациясига, транспорт ва пиёдалар йўлларига ҳамда қаттиқ сув ўтказмайдиган қопламали майдончаларга оқизиш учун қияликка эга бўлиши керак. Атмосфера, қор сувлари ва майдончалар ҳамда ўтиш йўлларини ювиш учун мўлжалланган сув оқимларини мунтазам равишда тозалаш ва ўз вақтида таъмирлаш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4. БИНО ВА ИНШООТЛАРГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.1. ОТМ бинолари ва иншоотлари таркиби, уларнинг умумий ва санитария-техник жиҳозлари талабаларни ўқитиш, илмий, спорт ва маданий-оммавий ишлар жараёнларини замонавий даражада таъминлаши, бу жараёнларнинг талабалар организмига, профессор-ўқитувчилар таркибига, шунингдек, таълим муассасасининг техник ходимларига ҳеч қандай салбий таъсир кўрсатмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementБиноларнинг қаватлар сони уларнинг вазифасига қараб белгиланади, максимал қаватлар сони (бош корпус) — 9 қават. Лойиҳалаштирилаётган, янгидан қурилаётган, реконструкция қилинаётган биноларнинг ертўла ва тсиокол қаватларида ўқув хоналарини жойлаштириш тақиқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.2. Олий таълим муассасаси таркибига уларнинг ўзига хос хусусиятлари ва архитектура-режалаштириш тузилишига кўра қуйидаги бўлинмалар кириши мумкин:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкабинетлари ва лабораториялари бўлган умуминститут ва факультет кафедралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementаудитория фонди (умуминститут ва факультет);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementспорт иншоотлари ва очиқ спорт майдончалари, жисмоний тарбия ва спорт кафедралари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкутубхоналар (марказий, факультет кутубхоналари, филиаллар) — ўқув-ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотлари, шу жумладан тиббиёт олий ўқув юртлари учун тиббий-санитария муассасалари, педагогика олий ўқув юртлари учун таянч мактаблар, театр ва консерваториялар учун театрлар, концерт заллари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementилмий-тадқиқот бўлинмалари, ўқув клиникалари, иссиқхоналар, виварийлар, инсектарийлар, ботаника боғлари, ўқув-тажриба хўжаликлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтехник марказ, шу жумладан компьютер-ахборот маркази, кино-фото лабораторияси, телемарказ; музейлар (умумий институт ва факультет музейлари);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаъмурий-хўжалик бўлимлари (ректорат, маъмурият, хўжалик бўлимлари);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмаданий-маиший йўналишдаги корхоналар, жумладан ошхоналар, поликлиникалар, санаторий-профилакторийлар, соғломлаштириш-спорт оромгоҳлари, савдо марказлари, болалар боғчалари ва бошқалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementхизмат кўрсатувчи бўлинмалар, жумладан таъмирлаш устахоналари, омборхоналар, босмахона, қозонхоналар, компрессор станциялари, трансформатор подстанциялари ва бошқалар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.3. Олий таълим муассасаларида умуминститут хоналари гуруҳи ажратилиши керак. Бу гуруҳ маъмурий-ўқув биносини ёки умуминститут биноларининг махсус ҳудудини ташкил этади ва қуйидагиларни ўз ичига олади: катта умуминститут аудиториялари, лаборатория ва ўқув хоналари бўлган кафедралар, кутубхона, ўқиш заллари, маъмурияти бўлган ректорат, жамоат ташкилотлари, клуб-томошабоп хоналар, факультетлараро лабораториялар, ёрдамчи ва хизмат кўрсатиш хоналари, техник марказ, спорт заллари.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.4. Университетларнинг ўзига хос хусусиятларига кўра, факультет тузилмаси характерлидир: талабалар биринчи курслардан бошлабоқ тегишли факультетларда таълим оладилар. Университетларда, бошқа олий ўқув юртларидан фарқли ўлароқ, умуминститут блоки ректорат, музей билан кутубхона ва мажлислар зали гуруҳини ўз ичига олиши лозим. Университетларнинг функционал ва режалаштириш тузилмасининг ўзига хос хусусияти уларнинг таркибида ўқув жараёни билан бевосита боғлиқ бўлган факультетлар йўналишига мос келадиган ривожланган илмий-тадқиқот бўлинмаларининг мавжудлиги бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.5. Техника ва қишлоқ хўжалиги олий ўқув юртларида ўқитиш икки босқичга бўлинади: биринчисида асосан умуминститут фанлари, иккинчисида ихтисослик фанлари ўрганилади. Бунга мувофиқ, ушбу олий ўқув юртларини лойиҳалаш ва қуриш амалиётида умумий техника факультетини ташкил этувчи асосий ўқув биноси — умуминститут кафедралар ва хоналари алоҳида гуруҳ сифатида ажратилиши керак. Бундан ташқари, техника ва қишлоқ хўжалиги олий ўқув юртларида оғир ускуналар ва катта оралиқларга эга бўлган кўп сонли йирик лабораторияларнинг мавжудлиги саноат типидаги махсус блоклар ва бинолар (паст қаватли, ҳудуд билан боғланган), шунингдек, ривожланган ишлаб чиқариш базасини яратиш заруратини келтириб чиқаради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЙирик техника ва политехника олий ўқув юртларида ҳар бир факультетни алоҳида бинога жойлаштириш мақсадга мувофиқдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИхтисослаштирувчи кафедралар (битирувчи ёки асосий) ва уларнинг филиаллари тегишли соҳаларнинг корхоналари ва илмий ташкилотларида жойлаштирилиши мумкин. Ишлаб чиқаришда жойлаштириладиган кафедралар ёки уларнинг филиаллари таркиби ва майдонлари олий ўқув юртида жойлаштириладиган кафедралар сингари ўқув режалари ва дастурлари асосида технологик ҳисоб-китоб билан аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.6. Тиббиёт институтлари функционал-режалаштириш тузилмасининг асосий хусусияти олий ўқув юртлари клиникалари ва юқори курс талабалари таълим оладиган ҳамда ишлаётган марказий илмий-тадқиқот лабораториялари (МИТЛ) мавжудлигидир. Тиббиёт институтлари қошидаги клиникалар талабалар учун бевосита лаборатория-амалий база вазифасини ўташи лозим. Шу сабабли кафедралар ва клиникалар битта клиник бинога бирлаштирилиши мумкин. Марказий илмий-тадқиқот лабораториялари (МИТЛ) биноси виварий билан биргаликда шакллантирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.7. Педагогика ва иқтисодиёт олий ўқув юртларининг функционал-режалаштириш тузилмаси нисбатан кам сонли талабалар контингенти билан белгиланади, бу эса барча хона гуруҳларининг ўзаро чамбарчас боғлиқлигига таъсир кўрсатади. Барча ўқув хоналарини мажлислар зали, кутубхона, спорт зали ва йирик маъруза аудиторияларини алоҳида блокларга ажратган ҳолда ягона бинода жойлаштириш мақсадга мувофиқдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.8. Маданият ва санъат олий ўқув юртларининг тузилмаси йўналишларга қараб жуда хилма-хил бўлади. Клуб ва мусиқа йўналишидаги олий ўқув юртларида ўқув хоналари сифатида кутубхоналар ҳамда клуб-тўгарак хоналарининг ривожланган тизимига эга талабалар театри энг муҳим аҳамиятга эга. Консерваторияларда асосий хусусият — универсал концерт зали, опера студиялари, шунингдек, кичик овоз ўтказмайдиган хоналарда кўп сонли якка тартибдаги машғулотлар синфларини ташкил этиш заруратидан иборат. Театр институтининг ўзига хос жиҳати — ўзгарувчан универсал талабалар ўқув театр-студияси, ривожланган спорт хоналари гуруҳи, телемарказ, кинофотолаборатория, студия, театр ва рақс залларининг мавжудлигидир. Тасвирий санъат олий ўқув юртлари, шу жумладан архитектура йўналишидагилари, якка тартибдаги ва гуруҳ машғулотлари учун кўп сонли синфларга эга бўлиши, уларда ҳар бир талаба ўз иш жойига эга бўлиши лозим. Шу билан бирга, тасвирий санъат олий ўқув юртларида кўргазмалар ва кутубхоналар гуруҳи ҳам ташкил этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.9. Жисмоний тарбия олий ўқув юртларининг ўзига хос хусусияти барча курслар учун олий ўқув юртининг асосий ўқув майдони ҳисобланган ривожланган спорт иншоотлари мажмуасининг мавжудлигидир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.10. ОТМнинг асосий ўқув хоналари сони талабалар контингенти миқдорига, ўқув хоналарининг йиллик юкланиш фондига, ўқув гуруҳининг ҳажмига, шунингдек, лаборатория ишларининг мавзуларига, лаборатория тадқиқотларининг ўзига хос хусусиятларига ва жиҳозларнинг характеристикасига боғлиқ бўлади. Лаборатория, препараторлик ва бошқа кафедра хоналарининг сони технологик эҳтиёжга қараб, ўқитувчилар хоналари эса штат жадвалига мувофиқ аниқланади. Кутубхона ва ўқув заллари хоналарининг таркиби талабалар, ўқитувчилар ва илмий ходимларнинг индивидуал иш олиб бориш эҳтиёжларига асосан белгиланади. Мажлислар заллари хоналарининг таркиби институтдаги маданий-оммавий тадбирлар ва сиёсий-тарбиявий ишлар сонига қараб ҳисоблаб чиқилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.11. Олий таълим муассасаларининг алоҳида ўқув хоналари майдонлари талабалар, профессор-ўқитувчилар таркиби, ўқув-илмий ёрдамчи, маъмурий-бошқарув ва хизмат кўрсатувчи ходимлар ҳамда илмий ходимлар сонига, шунингдек технологик асбоб-ускуналар ва мебеллар тўплами, уларнинг жойлашуви, технологик, санитария-гигиена ва эвакуация талабларига мувофиқ фойдаланиш шароитларига қараб белгиланади. Тиббиёт олий ўқув юртидаги тиббий хоналарнинг таркиби ва майдонлари СанҚваМ №0292-11 «Даволаш-профилактика муассасаларини лойиҳалаш, қуриш ва улардан фойдаланишнинг санитария қоидалари ва меъёрлари» талабларига мувофиқ даволаш-ташхис қўйиш вазифаларини ҳисобга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.12. Олий таълим муассасаларининг алоҳида ўқув хоналари майдонлари талабалар, профессор-ўқитувчилар таркиби, ўқув-илмий ёрдамчи, маъмурий-бошқарув ва хизмат кўрсатувчи ходимлар ҳамда илмий ходимлар сонига, шунингдек технологик жиҳозлар ва мебеллар тўплами, уларнинг жойлашуви, технологик, санитария-гигиена ва эвакуация талабларига мувофиқ фойдаланиш шароитларига қараб белгиланади. Тиббиёт олий таълим муассасасидаги тиббий мақсадларга мўлжалланган хоналарнинг таркиби ва майдонлари 0292-11-сонли СанҚваН «Даволаш-профилактика муассасаларини лойиҳалаш, қуриш ва улардан фойдаланишнинг санитария қоидалари ва меъёрлари» талабларига мувофиқ даволаш-ташхис вазифаларини инобатга олган ҳолда аниқланиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.13. Олий ўқув юртлари биноларининг асосий таркибий қисмлари, уларнинг функционал вазифасига кўра, ўқув-ишлаб чиқариш ва ўқув ёрдамчи хоналардан иборат бўлиб, уларнинг майдони қуйидаги қийматларга мос келиши керак (жадвал 2):
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-жадвал | ||
Т/р | Хоналар номи | 1 жойга тўғри келадиган майдон, м2 ёки умумий майдон, м2 |
1. | 500 ва ундан ортиқ ўринли аудиториялар | 0,9 |
2. | 400 — 500 ўринли аудиториялар | 1 |
3. | 200 — 390 ўринли аудиториялар | 1,1 |
4. | 150 ўринли аудиториялар | 1,2 |
5. | 50 — 75 ўринли аудиториялар | 1,5 |
6. | 12 — 25 ўринли аудиториялар | 2,2 |
7. | Икки кишилик столлар ва компьютерлар билан жиҳозланган аудиториялар | 3 |
8. | Ўқувчилар контингентининг 50% ига мўлжалланган ўқув заллари | 1,8 |
9. | Чизмачилик ва лойиҳалаш заллари | 3,6 |
10. | Расм чизиш, рассомчилик, ҳайкалтарошлик заллари, театр ва репетиция заллари | 6 |
11. | Лингафон хонаси | 3 |
12. | Методик кабинет, умумий майдони | 54 |
13. | Кафедра, бўлим мудирларининг хоналари, умумий майдони | 30 — 36 |
14. | Ўқитувчилар хоналари | 4 |
15. | 200 — 300 ўринли томоша зали | 1,8 |
16. | Маъруза заллари қошидаги тайёрлов хоналари, умумий майдони | 18 |
17. | Ўқув аудиториялари қошидаги лаборант хоналари, умумий майдони | 18 |
18. | Омборхоналар, умумий майдон | 12 — 30 |
19. | Санитария узеллари (2 — 4 унитазга мўлжалланган), умумий майдони | 2 |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.13. Йўлакларни қуришнинг энг мақбул варианти бир томонлама бўлиб, йўлак узунлигининг 70% дан кўп бўлмаган икки томонлама қурилишга рухсат этилади. Йўлаклар дам олиш хоналари вазифасини бажаради, шунинг учун уларнинг кенглиги 2,2 м дан кам бўлмаслиги керак. Хона эшиклари йўлак кенглиги 2,6 м дан кам бўлмаганда ташқарига очилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.14. Олий ўқув юртларидаги спорт иншоотлари турли мақсадларга мўлжалланган спорт заллари, сузиш ҳавзалари (шу жумладан очиқ турдаги), шунингдек, очиқ спорт иншоотларидан иборат бўлиши лозим. Ушбу иншоотларнинг сони ва майдони талабалар сонига боғлиқ (3-жадвалга қаранг)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-жадвал | |||||
ОТМнинг асосий спорт иншоотлари сони ва майдони | |||||
Спорт иншоотларининг номи | Талабалар сонига кўра иншоотлар сони | Ўлчамлари | |||
2 — 4 минг | 4 — 6 минг | 6 — 10 минг ва ундан ортиқ | Умумий майдон, м² | Баландлиги, м | |
Томошабинлар учун ўриндиқлари мавжуд катта спорт зали | - | 1 | 1 | 42х24 | 8 |
Гимнастика ва спорт ўйинлари учун ўрта ҳажмли спорт зали | 1 | 2 | 3 | 38х18 | 8 |
Универсал ихтисослаштирилган спорт зали (кураш, бокс, қиличбозлик) | 1 | 2 | 24х15 | 7 | |
Машғулот зали: тайёрлов ва махсус тиббий гуруҳлар учун | 1 | 2 | 18х12 | 4 | |
Очиқ спорт майдони (футбол майдони, югуриш йўлаги) | 1 | 1 | 1 | ||
Волейбол учун очиқ майдон | 2 | 2 | 3 | ||
Баскетбол учун очиқ майдон | 2 | 3 | |||
Теннис майдони | - | 2 | 2 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.15. Ёпиқ спорт иншоотларини юқорида жойлаштиришга рухсат этилмайди. Йўлаклар дам олиш хоналари вазифасини бажаради, шунинг учун уларнинг кенглиги камида 2,2 м бўлиши шарт; йўлакнинг кенглиги камида 2,6 м бўлганда хоналарнинг эшиклари ташқарига очилиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.14. Олий таълим муассасаларидаги спорт иншоотлари турли мақсадларга мўлжалланган спорт заллари, сузиш ҳавзалари (шу жумладан очиқ турдаги), шунингдек, очиқ спорт иншоотларидан иборат бўлиши керак. Ушбу иншоотларнинг сони ва майдони талабалар сонига боғлиқ (3-жадвалга қаранг)
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-жадвал | |||||
ОТМнинг асосий спорт иншоотлари сони ва майдони | |||||
Спорт иншоотларининг номи | Талабалар сонига кўра иншоотлар сони | Ўлчамлар | |||
2 — 4 минг | 4 — 6 минг | 6 — 10 минг ва ундан ортиқ | Умумий майдон, м² | Баландлик, м | |
Катта спорт зали томошабинлар учун ўриндиқлар билан | - | 1 | 1 | 42 х 24 | 8 |
Гимнастика ва спорт ўйинлари учун ўртача спорт зали | 1 | 2 | 3 | 38 х 18 | 8 |
Универсал ихтисослаштирилган спорт зали (кураш, бокс, қиличбозлик) | 1 | 2 | 24 х 15 | 7 | |
Машғулот зали: тайёргарлик ва махсус тиббий гуруҳлар учун | 1 | 2 | 18 х 12 | 4 | |
Очиқ спорт майдони (футбол майдони, югуриш йўлкаси) | 1 | 1 | 1 | ||
Волейбол учун очиқ майдонча | 2 | 2 | 3 | ||
Баскетбол учун очиқ майдонча | 1 | 2 | 3 | ||
Теннис майдони | - | 2 | 2 | ||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.15. Ёпиқ спорт иншоотларини ўқув хоналари устига жойлаштириш, шунингдек, очиқ майдончаларни кутубхона ёки ўқув хоналари деразалари томонига жойлаштириш тақиқланади. Ўйин майдонлари бошқа хоналар деразаларидан камида 20 метр узоқликда жойлаштирилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.16. Олий таълим муассасалари кутубхоналари талабаларнинг 100 фоизига хизмат кўрсатишга мўлжалланган бўлиши ва қуйидаги хоналар мажмуасини ўз ичига олиши керак: абонемент зали, кириш заллари, китоб кўргазмалари учун хоналар, фойдаланувчилар каталоги хонаси, маълумотнома-библиография бўлими, китоб сақлаш хонаси, ўқув ва илмий бўлимларнинг ўқиш заллари, илмий ахборот ва патент бўлими, тўлдириш ва хизмат каталоги бўлимлари, кўпайтириш ва нусха олиш техникаси бўлимлари, ҳожатхона, хизмат хоналари. Ушбу хоналарнинг майдонлари лойиҳа топшириғи асосида аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4.17. 8000 ва ундан ортиқ талаба контингентига эга олий таълим муассасалари (ОТМ) талабалари ва ходимлари учун поликлиника кўзда тутилиши шарт. Талабалар сони 8000 гача бўлган ОТМларда қуйидагилардан иборат тиббиёт пункти бўлиши лозим: тиббиёт пункти мудири ва навбатчи ҳамшира хонаси, қабулхона ва кутиш хонаси бўлган терапия хонаси, тиш шифокори хонаси, муолажа хонаси, физиотерапия хонаси. Кўрсатилган хоналарнинг ҳар бирининг майдони 18 м2 бўлиши керак. Талабалар сони 4000 дан ортиқ бўлган ОТМларда терапевтик ва физиотерапевтик хоналар ҳамда муолажа хонасининг майдони 36 м2 гача кенгайтирилади. Тиббиёт пункти ҳожатхонаси учун 2 та унитаз ва қўл ювгичли хона ажратилиши лозим. Консерватория ва мусиқа факультетлари тиббиёт пунктлари таркибида 54 м2 майдонли фониатрия хонаси бўлиши шарт. ОТМ ўқув биноларида дорихона киоскасини жойлаштириш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5. ХОНАЛАРНИНГ ИЧКИ БЕЗАКЛАРИ, САНИТАРИЯ-ТЕХНИКА ЖИҲОЗЛАРИ, ҲУДУД ВА ХОНАЛАРНИ САҚЛАШ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.1. Барча хоналарнинг поллари қаттиқ, сўрилмайдиган ва сирпанмайдиган юзага эга бўлиши, пишиқ материалдан тайёрланиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.2. Ички деворлар силлиқ юзага эга бўлиши,
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementоч рангда бўялган бўлиши лозим. Кимё лабораториялари ва санитария узелларининг деворлари оч тусли мойли бўёқ билан бўялган ёки сирланган плиткалар билан қопланган ва осон ювилиши керак. Барча қувурлар ва кабеллар девор юзасига ўрнатилган ёки эҳтиёткорлик билан ҳимояланган бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.3. Шифтлар сувга чидамли силлиқ юзага эга бўлиши ва оч рангга бўялиши шарт. Шифтида чиқиб турувчи унсурлар (тўсинлар, қувурлар ва ҳоказо) мавжуд биноларда осма шифт ўрнатиш тавсия этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.4. Олий таълим муассасасининг ўқув ва илмий лаборатория хоналарида иссиқ ва совуқ сув таъминоти билан жиҳозланган ювгичлар ўрнатилиши лозим; кимёвий лабораторияларда эса лаборатория идиш-товоқларини ювиш ва қуритиш мосламалари бўлиши керак. Ювгич ва идиш ювиш жойлари атрофидаги деворлар 0,5 метр кенгликда кафел билан қопланиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.5. Олий ўқув юртининг барча биноларида талабалар ва ходимлар учун алоҳида ҳожатхоналар мавжуд бўлиши керак. Ҳожатхоналар бинонинг ҳар бир қаватида ўқув хоналари ва маъмурий бўлим қисмида жойлаштирилади. Ҳожатхонага кириш жойи ўқув хонасига кириш жойига тўғридан-тўғри қарама-қарши бўлмаслиги лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.6. Муассаса ҳожатхоналари қуйидагилар билан жиҳозланиши шарт:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкийим илгичлар (илмоқлар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳожатхона қоғози ушлагичлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсовуқ ва иссиқ сув аралаштиргичли ювгичлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementсуюқ совун тарқатгичлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementэлектр сочиқлар ёки бир марталик гигиеник сочиқ ушлагичлари. Муассаса ҳожатхоналари етарли миқдорда (бир кунлик эҳтиёжга қараб) ҳожатхона қоғози, совун, зарур ҳолларда эса бир марталик гигиеник сочиқлар билан таъминланган бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.7. Биноларга кириш жойларида пойабзал тозалаш панжаралари ўрнатилиши, тамбурлар қурилиши ва ахлат йиғиш учун қутилар жойлаштирилиши шарт. Тамбурда гиламчалар (чўткалар) бўлиши керак. Гиламчалар (чўткалар) зарур ҳолларда ифлосликлардан тозаланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.8. Тозалаш анжомлари фақат белгиланган мақсадда ишлатилиши, маркировка ёзувига эга бўлиши ва махсус шкафлар ёки хоналарда сақланиши лозим. Тозалаш анжомлари, ювиш ва дезинфекциялаш воситаларини сақлаш учун омборхоналар, махсус шкафлар ва сандиқлар кўзда тутилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.9. Муассасаларнинг хўжалик функционал зонаси кўча томондан алоҳида кириш жойига эга бўлиши керак. Олий таълим муассасаларининг хўжалик функционал зонасида хўжалик бинолари, гаражлар, қаттиқ маиший чиқиндиларни йиғиш учун контейнерлар жойлаштирилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.10. Олий таълим муассасаси ҳудуди ободонлаштирилган, кўкаламзорлаштирилган ва тоза ҳолда сақланиши лозим. Қоронғи вақтда ёритиш учун ҳудудда ташқи ёритиш чироқлари бир-биридан 100 метр дан ортиқ бўлмаган масофада ўрнатилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.11. Олий таълим муассасасининг барча хоналари ювиш воситалари, шунингдек, зарур ҳолларда қўлланилишига рухсат этилган дезинфекция воситаларидан фойдаланган ҳолда ҳар куни нам ва ҳар ойда асосий тозалашдан ўтказилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.12. Ҳар бир ўқув машғулотидан сўнг, аммо кунига камида икки марта жисмоний тарбия ва спорт хоналарини шамоллатиш, спорт тўшакларини чангютгич билан тозалаш, пол ва спорт жиҳозларини намлаб артиш талаб этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.13. Муассаса ҳудуди ифлосланиш даражасига қараб ҳар куни тозаланади. Пиёдалар йўлаклари ва биноларга кириш йўллари асфальт (бетон) қопламага эга бўлиши шарт. Қиш мавсумида пиёдалар зоналари ўз вақтида қор ва муздан тозаланиши ҳамда қўлланишга рухсат этилган музлашга қарши воситалар сепилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5.14. Муассаса хоналарини таъмирлаш зарурат туғилганда амалга оширилиши керак. Бунда яроқсиз ҳолга келган ёки эскирган муҳандислик ускуналари, иситиш, шамоллатиш тизимлари, канализация-сув таъминоти тармоқлари, санитария-техник жиҳозлар алмаштирилади. Таъмирлаш ишлари муҳандислик коммуникациялари, бинолар ва иншоотлардан фойдаланишнинг меъёрий муддатларини ҳисобга олган ҳолда, уларнинг ҳолатига қараб олиб борилади. Таъмирлаш ишлари олиб борилаётган жойларга таълим олувчилар ва муассаса ходимларининг кириши қатъиян ман этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6. ЎҚУВ ЖИҲОЗЛАРИГА ВА ЎҚУВ БИНОЛАРИНИ ЖИҲОЗЛАШГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.1. Ўқув хоналари ва лабораторияларнинг жиҳозланиши таълим жараёнига мос бўлиши, таълим муассасасининг йўналиши ва таълим жараёни вазифаларига мувофиқ келиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.2. Муассасаларнинг ўқув хоналари ва лабораториялари ўқув столлари ва стуллар (ўриндиқлар) билан таъминланади. Маъруза залларидаги ўқув столларининг кенглиги камида 45 см, ўриндиқларнинг кенглиги эса камида 40 см бўлиши керак. Кимё лабораторияларида қўлланиладиганларидан ташқари, суянчиқсиз табуретка ва ўриндиқлардан фойдаланиш тақиқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.3. Муассасаларнинг чет тили хоналари махсус мебеллар билан жиҳозланади: акустик ярим кабинали ёпиқ столлар; акустик ярим кабиналарсиз очиқ столлар, улар бир ўринли, икки ўринли ва кўп секцияли бўлиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.4. Муассасаларнинг чизмачилик (тасвирий санъат) хоналари чизмачилик (тасвирий санъат) учун махсус столлар билан жиҳозланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.5. Ўқув хоналарининг мажбурий элементи бўр тахтаси ҳисобланади. Бўр тахтасида кўринишнинг оптимал шароитларини таъминлаш учун рухсат этилган минимал кўриш бурчаги (физиологик асосланган) 30 — 35° бўлиши керак. 50 — 75 ўринли аудитория учун бўр тахтасининг ишчи юзаси камида 5 м2, 100 — 150 ўринли аудитория учун камида 7 м2, 200 ва ундан ортиқ ўринли аудитория учун камида 10 м2 бўлиши лозим. Бўр тахтасининг кенглиги 100 ўрингача бўлган аудиторияларда камида 4 м ва 100 дан ортиқ ўринли аудиторияларда камида 5 м бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.6. Аудиториялардаги жиҳозлар орасидаги масофа бўр тахтасидаги объектларнинг кўриниш шароитлари, шунингдек, органометрик талаблар асосида белгиланади ва 4-жадвалга мувофиқ қабул қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-жадвал | ||
Т/р | Жиҳозлар орасидаги масофа | Рухсат этилган ўлчамлар (см) |
1. | Бўр тахтасидан намойиш столигача | 100 |
2. | Намойиш столидан биринчи қатордаги парта (пюпитр)ларгача аудиторияларда: | |
100 та жойгача, шу жумладан | 110 | |
100 та жойдан ортиқ | 250 | |
3. | Бўр тахтасидан ўқитувчи столигача | камида 90 |
4. | Намойиш столи бўлмаган аудиторияларда бўр тахтасидан биринчи қаторгача | камида 200 |
5. | Бўр тахтасидан аудиториянинг охирги қаторигача | 600 дан ошмаслиги керак |
6. | Аудитория столлари орасидаги масофа (стуллар учун жой билан бирга) | камида 70 |
7. | 50 ўринли аудиторияларда столларнинг ён томонлари орасидаги масофа | камида 60 |
8. | Полдан бўр тахтасининг пастки четигача | 90 |
9. | Полдан бўр тахтасининг юқори четигача (ишчи ҳолатда) | 230 дан ошмаслиги керак |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.7. Олий ўқув юртларида таълимнинг техник воситаларини қўллаш проекцион қурилмаларнинг техник имкониятларини ҳисобга олишни ва турли сиғим ҳамда ўлчамдаги маъруза ва гуруҳ аудиторияларида улардан оптимал фойдаланиш бўйича гигиеник тавсияларга риоя қилишни талаб этади. 200 ўриндан ортиқ сиғимли аудиторияларда оптимал шароитларни таъминлаш мақсадида проекцион қурилмаларни қўшни хона — аппаратхонада жойлаштириш тавсия этилади. Экрандан биринчи қатор ўриндиқларининг суянчиғигача бўлган масофа камида 3 м, охирги қатор суянчиғигача эса 20 м дан ошмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.8. Таълим жараёнида компьютер техникасидан фойдаланиш СанҚваН №0224-07 «Сув таъминоти тармоқлари, санитария-техник ускуналарнинг ҳолатига қараб ва муҳандислик коммуникациялари, бинолар ва иншоотлардан фойдаланишнинг меъёрий муддатларини ҳисобга олган ҳолда санитария қоидалари ва меъёрлари»га мувофиқ бўлиши лозим. Таъмирлаш ишлари олиб борилаётган жойларга таълим олувчилар ва муассаса ходимларининг кириши қатъиян ман этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementSuggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.1. Ўқув хоналари ва лабораторияларнинг жиҳозланиши таълим жараёнига мос бўлиши, таълим муассасасининг йўналишига ва таълим жараёни вазифаларига мувофиқ келиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.2. Муассасаларнинг ўқув хоналари ва лабораториялари ўқув столлари ва стуллар (ўриндиқлар) билан жиҳозланади. Маъруза залларидаги ўқув столларининг кенглиги камида 45 см, ўриндиқларнинг кенглиги эса камида 40 см бўлиши лозим. Кимё лабораторияларида қўлланиладиганларидан ташқари, суянчиқсиз табуретка ва ўриндиқлардан фойдаланиш ман этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.3. Муассасаларнинг чет тили хоналари махсус мебеллар билан жиҳозланади: акустик яримкабинали ёпиқ столлар; акустик яримкабиналарсиз очиқ столлар, улар бир ўринли, икки ўринли ва кўп секцияли бўлиши мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.4. Муассасаларнинг чизмачилик (тасвирий санъат) хоналари чизмачилик (тасвирий санъат) учун махсус столлар билан жиҳозланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.5. Ўқув хоналарининг мажбурий элементи бўр тахтасидир. Бўр тахтасида кўринишнинг оптимал шароитларини таъминлаш учун рухсат этилган минимал кўриш бурчаги (физиологик асосланган) 30 — 35° бўлиши керак. 50 — 75 ўринли аудитория учун бўр тахтасининг иш юзаси камида 5 м2 , 100 — 150 ўринли аудитория учун камида 7 м2 , 200 ва ундан ортиқ ўринли аудитория учун камида 10 м2 бўлиши лозим. Бўр тахтасининг кенглиги 100 ўрингача бўлган аудиторияларда камида 4 м ва сиғими 100 дан ортиқ бўлган аудиторияларда камида 5 м бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.6. Аудиториялардаги жиҳозлар орасидаги масофа бўр тахтасидаги объектларнинг кўриниш шароитлари, шунингдек, органометрик талаблар асосида белгиланади ва 4-жадвалга мувофиқ қабул қилинади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element4-жадвал | ||
Т/р | Жиҳозлар орасидаги масофа | Рухсат этилган ўлчамлар (см) |
1. | Бўр тахтасидан намойиш столигача | 100 |
2. | Аудиторияларда намойиш столидан биринчи қатор парта(пюпитр)ларигача: | |
100 та жойга қадар, шу жумладан | 110 | |
100 тадан ортиқ жой | 250 | |
3. | Бўр тахтасидан ўқитувчи столигача | камида 90 |
4. | Намойиш столи бўлмаган аудиторияларда бўр тахтасидан биринчи қаторгача | камида 200 |
5. | Бўр тахтасидан аудиториянинг охирги қаторигача | кўпи билан 600 |
6. | Аудитория столлари орасида (стуллар учун жой ҳам қўшилган ҳолда) | камида 70 |
7. | 50 ўринли аудиториялардаги столларнинг ён томонлари орасида | камида 60 |
8. | Полдан бўр тахтасининг пастки четигача | 90 |
9. | Полдан бўр тахтасининг юқори четигача иш ҳолатида | кўпи билан 230 |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.7. Олий ўқув юртларида ўқитишнинг техник воситаларини қўллаш проекцион қурилмаларнинг техник имкониятларини ҳисобга олишни ва турли сиғим ҳамда ўлчамдаги маъруза ва гуруҳ аудиторияларида улардан оптимал фойдаланиш бўйича гигиеник тавсияларга риоя қилишни талаб этади. Сиғими 200 ўриндан ортиқ аудиторияларда оптимал шароитларни таъминлаш мақсадида проекцион қурилмаларни қўшни хона — аппаратхонага жойлаштириш тавсия этилади. Экрандан ўриндиқларнинг биринчи қатори суянчиғигача бўлган масофа камида 3 м, охирги қатор суянчиғигача эса кўпи билан 20 м бўлиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.8. Таълим жараёнида компьютер техникасидан фойдаланиш СанҚваМ №0224-07 «Шахсий компьютерлар, видеодисплейли терминаллари ва офис техникаси билан ишлашда санитария қоидалари ва меъёрлари»га мувофиқ бўлиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.9. ШК бўлган хоналарнинг мақбул сиғими 8 — 16 иш ўрнидир. Майдон ўқув жараёнини ташкил этиш, жиҳозларни жойлаштириш ва улардан фойдаланиш шароитларига қараб, дисплейли ва шахсий компьютерли битта иш ўрни учун 4 — 6 м2 ҳисобидан аниқланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.10. Дастурлаштирилган ўқитишнинг техник воситалари, ҳисоблаш техникаси ва чет тили машғулотлари учун ўқув хоналарининг майдони бир ўринга қуйидагича белгиланади: ўргатувчи ва назорат қилувчи машиналар ўрнатилган ўқув хоналарида — 2,4 м2, тескари алоқа қурилмаси ўрнатилган хоналарда — 3 м2, ҳисоблаш техникаси ўқув хоналарида — 4,5 м2.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6.11. Ҳисоблаш техникаси кабинетлари ва лабораториялари, лингафон кабинети ва фонозал ёнида майдони 18 м бўлган лаборант хоналарини кўзда тутиш лозим. Тил ўрганиш хоналари қошида майдони 36 м2 бўлган овоз ёзиш студияси ва аппарат хонаси бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7. ОТМ ЎҚУВ ХОНАЛАРИНИНГ ТАБИИЙ ВА СУНЪИЙ ЁРИТИЛИШИ, ШАМОЛЛАТИЛИШИ ВА МИКРОИҚЛИМИГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.1. Олий таълим муассасасининг ўқув хоналари табиий ва сунъий ёритилган бўлиши шарт. Ўқув хоналари деразаларининг энг мақбул йўналиши шарқий ва жануби-шарқий ҳисобланади. Деразалар ғарбий ва жануби-ғарбий томонларга қараган ҳолларда дераза устига қуёшдан ҳимояловчи соябонлар ўрнатиш зарур. Лабораториялар, хўжалик хоналари ва ҳожатхоналар, курс ва диплом лойиҳалаш заллари, чизмачилик ва расм чизиш хоналарининг деразалари шимолга қараган бўлиши мумкин. Ёруғлик ўтказгичларнинг ўлчамлари ўқув аудиториялари ва ўқиш залларида ёруғлик коэффициентини 1:4-1:5, лабораторияларда 1:5-1:6, кабинетларда 1:6 — 1:8, спорт залларида 1:6 даражасида таъминлаши, табиий ёритилганлик коэффициенти эса
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementён томондан ёритилганда тегишлича 1,5%, 1,3%, 1,4% ва 1,2% ни ташкил этиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.2. Дам олиш жойлари сифатида фойдаланиладиган хоналар табиий ёруғлик билан таъминланиши керак. Йўлак бир томондан ёритилганда унинг узунлиги 24 метрдан, икки томондан ёритилганда эса 60 метрдан ошмаслиги лозим. Йўлаклардаги «ёруғлик чўнтаклари» орасидаги масофа 30 метрдан кўп бўлмаслиги керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.3. Ўқув хоналарининг жойлашуви иш юзасининг чап томондан табиий ёритилишини таъминлаши лозим. 200 ва ундан ортиқ ўринли оқимли маъруза аудиторияларида ёруғлик туширадиган тирқишларнинг икки томонлама жойлашувини кўзда тутиш зарур. Маъруза аудиторияларида табиий ёритишнинг асосий ёруғлик оқими йўналиши юқоридан бўлиши керак. Ўқув хоналарининг чуқурлиги деразалардан 6 метрдан ортиқ бўлганда, чап томонлама табиий ёритишга қўшимча равишда ўнг томондан ёритиш мосламаси ўрнатилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.4. Хоналарни сунъий ёритиш кундузги рангдаги люминессент лампалар, жумладан энергия тежовчи лампалар билан таъминланиши керак. Люминессент лампали ёритгичлар лампаларнинг тушиб кетишини олдини оладиган ҳимоя панжараси (тўр), нур тарқатгич ёки махсус лампа патронлари билан жиҳозланиши шарт. Муассасалардаги ёритиш жиҳозлари соз ва тоза ҳолатда сақланиши лозим. Олий ўқув юртларининг аудиториялари, ўқув заллари ва лабораторияларида сунъий ёритиш люминессент лампалар қўлланилганда талабаларнинг иш жойларида камида 300 лк ёруғликни таъминлаши керак (ҚМҚ №2.01.05.-98). Ўқитувчилар хонасида умумий ёритишдан сунъий ёритилганлик камида 200 лк бўлиши, қўшимча маҳаллий ёритиш билан таъминланиши шарт; курс ва диплом лойиҳалаштириш залларида, шунингдек чизмачилик залларида 500 лк, спорт залларида — 400 лк ёруғлик даражаси талаб этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.5. ОТМ хоналарининг микроиқлим шароити қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим (5-жадвал).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element5-жадвал | ||||||
ОТМ асосий биноларининг микроиқлимига қўйиладиган талаблар | ||||||
Микроиқлим кўрсаткичлари | Мақбул қиймат | Қуйи рухсат этилган чегара | Юқори рухсат этилган чегара | |||
Йилнинг совуқ мавсумида ҳаво ҳарорати, °С: | ||||||
маъруза заллари | 19-20 | 18 | 24 | |||
ўқув хоналари | 20-21 | 18 | 24 | |||
лабораториялар | 18 — 20 | 17 | 22 | |||
спорт зали | 17-18 | 16 | 22 | |||
йўлаклар, дам олиш жойлари | 16-17 | 15 | 20 | |||
профессор-ўқитувчилар хоналари | 20-21 | 19 | 25 | |||
Йилнинг иссиқ мавсумида ҳаво ҳарорати, °С: | ||||||
маъруза заллари | 20-21 | - | 28 | |||
ўқув хоналари | 23-24 | - | 28 | |||
лабораториялар | 23-24 | - | 26 | |||
спорт зали | 21-22 | - | 24 | |||
йўлаклар, дам олиш жойлари | 22-23 | - | 24 | |||
профессор-ўқитувчилар хоналари | 23-24 | 26 | ||||
Ҳаво намлиги, % | ||||||
маъруза заллари | 40 — 70 | 35 | 75 | |||
ўқув хоналари | 40 — 75 | 35 | 80 | |||
лабораториялар | 40 — 75 | 35 | 80 | |||
спорт зали | 40 — 60 | 35 | 75 | |||
йўлаклар, дам олиш жойлари | 40 — 70 | 35 | 80 | |||
профессор-ўқитувчилар хоналари | 40 — 70 | 35 | 75 | |||
Ҳаво айланиш тезлиги, м/сек | ||||||
маъруза заллари | 0,2-0,3 | 0,1 | 0,4 | |||
ўқув хоналари | 0,2-0,3 | 0,1 | 0,4 | |||
лабораториялар | 0,4-0,5 | 0,2 | 0,6 | |||
спорт зали | 0,4-0,5 | 0,2 | 0,6 | |||
йўлаклар, дам олиш жойлари | 0,4-0,5 | 0,2 | 0,6 | |||
профессор-ўқитувчилар хоналари | 0,2-0,3 | 0,1 | 0,4 | |||
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.5. Махсус ўқув-технологик ускуналар билан жиҳозланган ўқув лабораториялари ва амалий машғулотларни лойиҳалашда саноат ва халқ хўжалигининг тегишли тармоқлари корхоналари учун мўлжалланган СНиП меъёрларига амал қилиш лозим. Мазкур хоналарда белгиланган тегишли меъёрий ҳужжатларга мувофиқ газ чиқиши, шовқин, тебраниш, ионлаштирувчи нурланиш, электромагнит майдонлар, ҳаддан ташқари паст ёки юқори ҳарорат ва шунга ўхшаш таъсирлардан ҳимояланиш кўзда тутилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.6. Таълим муассасаларининг ўқув хоналарини лойиҳалашда соатига камида бир марта ҳаво алмашинувини таъминлайдиган табиий шамоллатиш тизими кўзда тутилиши лозим. Барча турдаги ўқув хоналаридаги деразалар юқори қисмида очиладиган тавақалар, фрамугалар ва форточкаларга эга бўлиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.7. Сунъий ҳаракатлантиришли мустақил сўрма шамоллатиш тизимлари қуйидаги хоналар учун назарда тутилиши керак: лабораториялар, физика ва кимё аудиториялари, мажлислар заллари, сузиш ҳавзалари, отиш тирлари, ошхоналар, тиббий хоналар, киноаппарат хоналари, санитария тугунлари. Физика, кимё ва радиология йўналишидаги аудитория ва лабораторияларда сунъий тортишли сўрма шкафлар ўрнатилиши лозим. Ҳаво кондиционери бўлмаган тақдирда, маъруза аудиторияларининг ҳажми ҳар бир киши учун камида 4 м3 бўлиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.8. Ишлаб чиқариш зарарли моддалари ажралиб чиқадиган лаборатория ва ўқув хоналарида кирувчи ҳавонинг умумий ҳисобий ҳажмининг камида 90 фоизини таъминлаш кўзда тутилади, қолган миқдор эса йўлакларга берилади. Лабораторияларда мўрили шкафлар мавжуд бўлса, ҳаво сўрилиши улар орқали амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.9. Мўрили шкафлар билан жиҳозланган лабораториялар ва ўқув хоналарида мўрили шкафларнинг ишчи тирқишларидаги ҳаво ҳаракати тезлиги ажралиб чиқаётган кимёвий моддаларнинг РЕМига қараб қуйидагича белгиланади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1,0 — 1,5 м/сек, РЕМ 0,1 мг/м3 дан кам бўлганда
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element0,6 — 1,0 м/сек, РЕМ 0,1 дан 10 мг/м3
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element0,5 м/сек, РЕМ 10 мг/м3
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.10. Мўрили шкафлар ўрнатилмаган ювиш хоналари ва лабораторияларда ҳар бир киши учун тоза ҳавонинг 4 м3/соат ҳажмда кириши, 6 м3/соат ҳажмда чиқиши таъминланади. Вестибюль ва рекреацияларда киши бошига 2 м3/соат ҳаво кириши кўзда тутилади. Хизмат хоналаридан ҳаво чиқиши бир киши учун 1 м3/соатни ташкил этиши лозим. Қолган хоналарда ҳаво алмашинуви даражаси технологик топшириққа мувофиқ ҳисоб-китоб асосида белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.11. Ихтисослаштирилган лабораториялар, амалий машғулотлар ва оқимли аудиториялардаги сўрувчи ва киритувчи вентиляция тизимлари масофадан бошқариш ва уларнинг ишлашини назорат қилиш пульти билан жиҳозланиши керак. Олий ўқув юртларининг кириш эшикларида ҳаво-иссиқлик тўсиқлари лойиҳаланиши тавсия этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element7.12. Муассасалар хоналарининг шамоллатиш ва ҳавони мўътадиллаш тизимларини профилактик кўрикдан ўтказиш, хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишлари ишлаб чиқарувчилар ҳамда лойиҳалаш ташкилотларининг тавсияларини инобатга олган ҳолда амалга оширилиши лозим. Муассасаларнинг ўқув хоналари дарс танаффуслари пайтида, дам олиш хоналари эса дарс вақтида шамоллатилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8. ОЛИЙГОҲНИНГ ИЛМИЙ ВА ИЛМИЙ-ИШЛАБ ЧИҚАРИШ БЎЛИНМАЛАРИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.1. Олий таълим муассасасининг илмий-тадқиқот бўлинмалари хоналарининг энг кенг тарқалган гуруҳлари қуйидагилардан иборат:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкафедраларнинг илмий-тадқиқот хоналари ва лабораториялари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтармоқ илмий-тадқиқот лабораториялари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмуаммоли илмий-тадқиқот лабораториялари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementталабаларнинг илмий-тадқиқот ишлари хоналари (талабалар илмий-тадқиқот лабораториялари, лойиҳалаштириш, конструкторлик, технологик бюролар);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтажриба-синов устахоналари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementилмий тадқиқотларга хизмат кўрсатувчи олий ўқув юртлариаро марказлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.2. Ҳар бир кафедра хоналари таркибида бир кишига 4 м2 ҳисобидан изланувчилар учун хоналар, шунингдек илмий-тадқиқот лабораториялари (технологик ҳисоб-китоб, мавзу ва лаборатория ишларининг ўзига хос хусусиятларига мувофиқ) назарда тутилиши лозим. Олий таълим муассасаси ҳамкорлик қиладиган саноат корхоналари, ташкилотлар ва илмий-тадқиқот институтлари тузилмасида тармоқ ва муаммоли лабораторияларни жойлаштириш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.3. Профиллаштирувчи кафедралар таркибида назарий илмий ишлар учун қўшимча хоналарни профессор-ўқитувчилар ва илмий-тадқиқот бўлими ходимларининг сони ҳамда малакасига қараб табақалаштирилган ҳолда кўзда тутиш тавсия этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementПрофиллаштирувчи кафедралар таркибида 8 ёки 16 иш ўрнига мўлжалланган шахсий компьютерлар ва дисплей техникаси (терминал қурилмалар) хонасини ҳам кўзда тутиш лозим (хоналар таркиби ва сони лойиҳалаштириш топшириғида белгиланади). Талабаларнинг лойиҳалаш, конструкторлик ва технологик бюроларини, одатда, профиллаштирувчи кафедралар таркибида жойлаштириш керак. Бюрони муаммоли ва тармоқ лабораториялари таркибида жойлаштириш ҳам мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.4. Олий таълим муассасаларининг саъй-ҳаракатларини комплекс тармоқлараро ва фанлараро тадқиқотларни мувофиқлаштириш ҳамда тадқиқотларни моддий-техник база билан янада тўлиқроқ таъминлаш мақсадида йирик олий ўқув юртларининг илмий-тадқиқот бўлимларида махсус марказлар ташкил этиш лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкафедралараро ва факультетлараро илмий-тадқиқот лабораториялари. Шаҳар ёки минтақа олий таълим муассасалари учун ОТМлараро илмий тадқиқотларга хизмат кўрсатиш марказларини ташкил этиш тавсия этилади. Олий ўқув юртларининг факультетлараро марказларига битирувчи кафедраларнинг илмий-тадқиқот хоналари, талабалар бюролари, муаммоли ва тармоқ лабораториялари (агар уларнинг ўлчамлари ва технологик жараёнларнинг хусусиятлари имкон берса), дала ишларини таҳлил қилиш хоналари, кафедра ўқув-илмий лабораториялари, тажриба-экспериментал устахоналарни киритиш мақсадга мувофиқ. Ахборот хизмати кўрсатиш учун факультетлараро марказ таркибига илмий кутубхона филиали ва ҳисоблаш марказини киритиш лозим. Марказда кўргазмалар зали, музей, конференциялар зали ҳамда курс ва диплом лойиҳалари залларининг бир қисмини жойлаштириш тавсия этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementФакультетлараро марказда малака ошириш факультети хоналарини ташкил этиш мумкин.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.5. Илмий-тадқиқот бўлинмаларининг таркиби ва майдонлари илмий тадқиқотларнинг мавзуси ва ўзига хос хусусиятларига, олий таълим муассасасининг йўналишига ҳамда штатдаги илмий ходимлар сонига боғлиқ.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.6. ОТМ илмий-тадқиқот қисмининг (ИТҚ) бошқариш, ташкил этиш, режалаштириш, жорий этиш ва моддий-техник таъминот учун мўлжалланган хоналари таркиби илмий-тадқиқот қисмининг штатдаги ходимлари сонига боғлиқ.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.7. ОТМ (факультет)лар қошидаги муаммоли ва соҳавий лабораторияларнинг ишлаб чиқариш (лаборатория) хоналарининг тахминий майдони қуйидагича бўлиши керак (6-жадвал).
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element6-жадвал | ||
Олий ўқув юртлари қошидаги муаммоли ва тармоқ лабораторияларининг ишлаб чиқариш (лаборатория) хоналари майдони | ||
Т/р | Лаборатория (кабинет) йўналиши | 1 нафар ходимга тўғри келадиган майдон (иш жойи), м2 |
1. | Гуманитар йўналишдаги кабинетлар | 4 — 6 |
2. | Иш столлари бўлган табиий-илмий ва техник йўналишдаги назарий лабораториялар | 8 — 12 |
3. | Стол усти жиҳозлари билан таъминланган табиий-илмий ва техник йўналишдаги экспериментал лабораториялар | 20 — 25 |
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.8. Лабораторияларнинг муҳандислик таъминоти ва жиҳозланиши кафедраларнинг турига боғлиқ:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element1-тур — махсус технологик тармоқлар талаб қилинмайдиган кафедралар. Улар оддий муҳандислик коммуникациялари билан таъминланади. Бу турга барча олий ўқув юртларининг умумий назарий кафедралари, университетларнинг гуманитар факультетлари кафедралари, педагогика ва иқтисодиёт олий ўқув юртлари, шунингдек, бир қатор математика ва электротехника кафедралари киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element2-тур — махсус муҳандислик-технологик тармоқлар (сув, газ, сиқилган ҳаво, кислород, технологик сўриш ва узатиш тизимлари ва бошқалар) талаб қилинадиган, аммо пойдеворга ўрнатиладиган оғир ускуналарсиз кафедралар. Улар шундай жойлаштирилиши керакки, зарур бўлганда лаборатория ва кабинетларга барча муҳандислик тармоқларини қўшимча ўтказиш имконияти бўлсин. Бундай кафедраларга университетлар, техника, қишлоқ хўжалиги ва тиббиёт олий ўқув юртларининг кимё, физика, биология, геология ва геология-физика, радиофизика ҳамда бошқа кўплаб ихтисослашган кафедралари киради.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element3-тур — ерга ўрнатилиши лозим бўлган катта ҳажмли ва оғир ускуналар билан жиҳозланган кафедралар. Бундай ҳолатларда конструкцияларнинг кенг оралиқли бўлиши ва махсус пойдеворлар қуриш талаб этилади. Бу турдаги кафедралар асосан техника ва қишлоқ хўжалиги олий таълим муассасаларида кенг тарқалган.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.9. Симобли ускуналар ва асбоблардан фойдаланиладиган лабораторияларда СанПиН 0247-08 "Симоб ва симоб билан тўлдирилган асбоблар билан ишлаш учун мўлжалланган ишлаб чиқариш ва лаборатория хоналарини лойиҳалаш, жиҳозлаш, фойдаланиш ва сақлашнинг санитария қоидалари" талабларининг бажарилиши таъминланиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element8.10. Лабораторияларда ионлаштирувчи нурланиш манбаларидан фойдаланилганда СанПиН 0193-06 нинг барча талаблари сўзсиз бажарилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9. ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИ ЎҚИТУВЧИЛАРИ ВА ТЕХНИК ХОДИМЛАРИНИНГ МЕҲНАТ ШАРОИТЛАРИГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9.1. Олий таълим муассасаси профессор-ўқитувчилар таркиби (ПЎТ) ишини ташкил этишда шуни эътиборга олиш лозимки, ушбу гуруҳ ходимларининг меҳнати уларнинг организмига бир қатор салбий омилларнинг таъсири билан боғлиқ: меҳнат жараёнининг юқори асаб-руҳий зўриқиши, организмнинг алоҳида аъзолари ва тизимларининг узоқ муддатли функционал зўриқиши (амалда тартибга солинмаган иш куни), статик чарчоқ, жисмоний (ноқулай микроиқлим, шовқин, турли хил нурланишлар, радиация омили ва бошқалар), кимёвий (аудиториялар ҳавосининг антропоген ифлосланиши, турли хил лабораторияларда ишлаш ва бошқалар), биологик (юқумли касалликлар билан алоқа эҳтимоли юқорилиги, микроорганизмлар ва уларнинг ҳаёт фаолияти маҳсулотлари) ва бошқа омиллар мажмуасининг таъсир қилиш эҳтимоли мавжуд.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9.2. Олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчилар таркибининг иш куни хронометражини ўрганиш шуни кўрсатдики, замонавий олий таълим муассасаси ўқитувчиси асосий ўқув ишидан ташқари, ўртача кунига 1,5 — 2 соатни эгаллайдиган катта ҳажмдаги услубий ишларни, юқори турувчи органларнинг сўровлари бўйича ахборот-таҳлилий ишларни (ўртача кунига 0,5 — 1 соат) бажаради. Яъни, бу фаолият турлари кундалик 2-3 соатлик компьютерда ишлаш билан боғлиқ. Олий таълим муассасаси ўқитувчиси деярли танаффусга эга эмас, чунки тушлик вақти, одатда, талабалар билан маслаҳат ишларига сарфланади. Бундан ташқари, илмий, тарбиявий ва жамоат ишларини мажбурий бажариш ўқитувчи меҳнатини нафақат зўриқишли, балки кўпинча белгиланган иш вақти доирасидан ташқарига чиқадиган қилиб қўяди.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9.3. Режалаштирилган ўқув машғулотларини мажбурий ўтказиш зарурати ўқитувчиларнинг у ёки бу, шу жумладан, ўткир касалликлари мавжуд бўлган тақдирда ҳам ишга чиқишига сабаб бўлади. Натижада, олий ўқув юртлари профессор-ўқитувчиларининг аксарияти, айниқса 10 йил ва ундан ортиқ иш тажрибасига эга бўлганлар, турли хил сурункали касалликларга чалинган шахслардир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element9.4. Олий таълим муассасалари профессор-ўқитувчилар таркибининг организмига зарарли таъсирни камайтириш учун қуйидаги шартлар назарда тутилиши лозим:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкабинетда ўқитувчининг иш жойини тўғри ташкил этиш: етарли майдон, замонавий офис мебеллари, иш объектларини қулай жойлаштириш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҚулай микроиқлим шароитлари, рухсат этилган шовқин даражаси (65 дБА дан ошмайдиган), замонавий офис техникасининг албатта мавжуд бўлиши (ҳеч бўлмаганда — компьютер, принтер, сканер), хоналарнинг самарали шамоллатилиши;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementЎқитувчининг ўқув аудиторияларида қулай жойлашуви, маъруза заллари аудио ва видео қурилмалар билан таъминланганлиги;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМеҳнат жараёнида зарарли жисмоний, кимёвий, биологик омиллар билан алоқада бўлганда (ўқув жараёни, лабораторияларда ишлаш) ходимлар СанҚваМ 0184-05 «Зарарли меҳнат шароитлари таъсирида ишлайдиган шахслар учун даволаш-профилактика овқатланишини қўллаш кўрсатмалари ва бериш тартиби»га мувофиқ даволаш-профилактика озиқ-овқати билан таъминланишлари керак;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementМаиший хоналарнинг мавжудлиги (кийим алмаштириш хонаси, ошхона, дам олиш хонаси ёки руҳий енгиллаштириш хонаси, ҳожатхоналар, аёллар гигиенаси хонаси);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementИшдан ажралмаган ҳолда даволаниш курсларини ўтказиш билан профессор-ўқитувчилар таркиби учун санаторий-профилакторийларни ташкил этиш;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementПрофессор-ўқитувчилар таркиби учун ёзги дам олишни ташкил этиш (дам олиш оромгоҳи, пансионат, санаторий-курортда даволаниш);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10. ОЛИЙ ЎҚУВ ЮРТЛАРИ ҲУДУДИДА ОВҚАТЛАНИШНИ ТАШКИЛ ЭТИШГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.1. Таълим муассасаси бинолари таркибида умумий овқатланиш корхоналари — ошхоналар кўзда тутилиши керак, алоҳида биноларда буфетлар, кафелар жиҳозланишига рухсат берилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.2. Олий ўқув юртининг овқатланиш блоклари хоналарини хўжалик ҳовлисига алоҳида чиқиш жойига эга бўлган махсус блокка ажратиш мақсадга мувофиқдир.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.3. Овқатланиш залидаги ўриндиқлар сони муассасада бир сменада таълим олаётган ҳар беш нафар талабага битта ўрин ҳисобидан белгиланади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.4. Муассасаларнинг лойиҳаланаётган, янги қурилаётган ва реконструкция қилинаётган биноларидаги ошхона хоналари ёнида қўл ювгичлар ўрнатилиши шарт (уларнинг сони ҳар ўттизта ўтириш жойига битта қўл ювгич ҳисобидан аниқланади). Қўл ювгичлар совуқ ва иссиқ сув келадиган аралаштиргичлар билан жиҳозланиши, ювиш воситалари, электр сочиқлар ёки бир марталик гигиеник сочиқлар билан таъминланиши лозим. Ошхоналарда ва овқатланиш блокининг бошқа хоналарида педалли қурилмали ахлат саватлари ёки ахлат челаклари ҳам ўрнатилиши керак.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.5. Муассасаларнинг овқатланиш блокига келиб тушадиган озиқ-овқат маҳсулотлари маҳсулотга, уни ишлаб чиқариш технологияларига ва маҳсулот муомаласига қўйиладиган санитария талабларига мос бўлиши ҳамда Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларига мувофиқ уларнинг сифати ва хавфсизлигини тасдиқловчи ҳужжатлар билан таъминланган бўлиши шарт. Озиқ-овқат маҳсулотларини ташиш ва сақлаш уларнинг ифлосланишдан ҳимояланишини таъминлайдиган шароитларда, хом ва тайёр маҳсулотларни, шунингдек тез бузиладиган маҳсулотларни сақлаш қоидаларига қатъий риоя этган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.6. Ошхона ва ошхона идишларини ювиш хоналари совуқ ва иссиқ сув билан таъминланган бўлиши керак. Ювиш хонасида иссиқ сув таъминотининг захира манбаи кўзда тутилиши лозим. Ошхона ва ошхона идиш-товоқларини, овқатланиш блокидаги ва муассасаларнинг овқатланиш залидаги столларни ювиш Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда қўлланилишига рухсат этилган ювиш воситаларидан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.7. Муассаса ошхонаси жиҳозлари ўз вазифасига мос келадиган белгиловчи ёзувга эга бўлиши ва махсус ажратилган жойда сақланиши шарт.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element10.8. Муассаса ошхонаси ходимлари санитария кийимлари билан таъминланиши керак. Бу кийимлар ифлосланишига қараб, аммо икки кунда камида бир марта алмаштирилиши лозим. Муассасада ошхона ходимларининг санитария кийимлари ва шахсий кийимлари алоҳида сақланиши таъминланиши зарур.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11. ФУҚАРО МУДОФААСИ ҲИМОЯ ИНШООТЛАРИ
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11.1. Олий таълим муассасалари бинолари мажмуасидаги фуқаро мудофааси ҳимоя иншоотлари сиғимини биноларда бир вақтнинг ўзида бўладиган талабалар, ўқитувчилар, илмий ходимлар, ўқув-ёрдамчи ва маъмурий-хўжалик ходимлари сонига қараб белгилаш лозим. Фуқаро мудофаасининг маҳаллий штаби маълумотларини ҳисобга олган ҳолда, яқин атрофда яшовчи ва ишловчи аҳоли учун қўшимча сиғим кўзда тутилишига рухсат этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11.2. Ҳимоя иншоотлари сифатида ертўла ва тсокол қаватларида жойлашган икки мақсадли хоналардан фойдаланиш мумкин. Икки мақсадли хоналар рўйхати қисқа муддатли (1 соатгача) ва ўртача давомийликдаги (1,5 соатдан 3 соатгача) бўлиш гуруҳларидан иборат бўлиб, талабалар, ўқитувчилар, ходимлар ва маъмурий ходимлар учун мўлжалланган. Булар қуйидагиларни ўз ичига олади:
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмахсус фанларни (фуқаро мудофааси, ҳарбий тайёргарлик, хавфсизлик техникаси ва бошқалар) ўрганиш учун текис полли лабораториялар ва аудиториялар (90 ўринли ва ундан кам);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementжиҳозлари олиб қўйиладиган махсус лабораториялар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementкутубхона фонди омборлари, архив омборлари, архивлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementмашғулот учун спорт заллари (штанга, кураш, бокс, қиличбозлик, ритмика, гимнастика, теннис ва ҳоказо);
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementўқ отиш тирлари, сузиш ҳавзалари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementталабалар клуби хоналари, жумладан 300 кишигача сиғадиган, поли текис, саҳнасиз заллар, дискотекалар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementфойе — рақсхона; овқатланиш заллари, буфетлар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementвестибюлли гардероб, ҳожатхоналар, душхоналар, чекиш хоналари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementрадиоузеллар, суратга олиш хонаси ва томоша зали бўлган кинофотолабораториялар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementҳужжатларни кўпайтириш бўлими;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтелестудиялар;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementтаъмирлаш устахоналари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementбинони таъмирлаш хизматлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementомборхоналар, хоналар, инвентар сақлаш жойлари;
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document elementавтомобиллар тўхташ жойлари, гаражлар.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11.3. Талабалар ва ходимларни йиғилиш радиусларидан ташқарида ҳимоя қилиш учун ҳудуддаги мавжуд бинолар ва иншоотлар остида икки мақсадли чуқурлаштирилган хоналарни ёки яқин атрофдаги махсус иншоотларда (транспорт тоннеллари, метро, шаҳар маданий-маиший хизмат кўрсатиш объектларининг ертўла хоналари) қўшимча сиғимларни кўзда тутиш тавсия этилади.
Suggestion to the documentListen to audioGet a link from a document element11.4. Янги қурилаётган бинолар остида хоналар гуруҳларини жойлаштириш имконияти бўлмаганда, шунингдек, илгари икки хил мақсадли хоналар гуруҳлари режалаштирилмаган олий ўқув юртларининг мавжуд мажмуаларини кенгайтириш ва реконструкция қилиш шароитларида, алоҳида жойлашган икки хил мақсадли чуқурлаштирилган ёки ер ости иншоотларини қуриш тавсия этилади.