1.1. “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar toʻgʻrisida” gi Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”gi, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi, “Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari toʻgʻrisida”gi qonunlari va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining Oʻzbekiston hududida naqd pulsiz hisob-kitoblarni tartibga soluvchi boshqa meʼyoriy hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan va respublikaning butun iqtisodiy makonida hisob-kitoblarni uzluksiz bajarilishini taʼminlash uchun moʻljallangan.

1.2. Mazkur Nizom xoʻjalik yurituvchi subyektlarning hisob-kitob shakllarini erkin tanlash prinsiplaridan kelib chiqadi va ular shartnomalarda mustahkamlanadi, xoʻjalik subyektlarining shartnomaviy munosabatlariga bank aralashmaydi.

1.3. Mazkur Nizom barcha yuridik va jismoniy shaxslarga —Oʻzbekiston Respublikasining rezidentlari va norezidentlariga (keyingida “mijoz”) tatdbiq qilinadi.

1.4. Oʻzbekiston Respublikasi banklari xoʻjalik yurituvchi subyektlar oʻrtasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida va Markaziy bankning meʼyoriy hujjatlarida koʻzda tutilgan shakllarda tashkil etadilar va amalga oshiradilar.

1.5. Naqd pulsiz hisob-kitoblarda Markaziy bank tomonidan oʻrnatilgan quyidagi pul-hisob-kitob hujjatlari shakllaridan foydalaniladi:

1.5.1. Toʻlov topshiriqnomasi (№0505411002);

1.5.2. Toʻlov talabnomasi (№0505411001);

1.5.3. Akkreditivga ariza (№0505411009);

1.5.4. Inkasso topshiriqnomasi (№0505411013);

1.5.5. Tijorat banklarining hisob-kitob cheki (№0505411005);

1.5.6. Memorial order (№0505411008).

Ularning namunalari 1—6-ilovalarda keltirilgan. Toʻlovchi va mablagʻ oluvchi orasidagi hisob-kitoblar shakli shartnoma (rozilik) asosida belgilanadi.

1.6. Banklar mijozlar bilan hisoblashishda va operatsiyalarini oʻtkazishda memorial order va toʻlov topshiriqnomalardan foydalanishlari mumkin.

Bank toʻlovchi sifatida qatnashganda memorial ordyerlar bank rahbari va bosh buxgalteri imzosi bilan tasdiqlanadi, qolgan hollarda esa bosh buxgalterning va ushbu bank hisobvaragʻini yurituvchi buxgalterning imzosi bilan tasdiqlanadi.

Memorial ordyerlar bilan bajariladigan operatsiyalarning toʻgʻri bajarilishi yuzasidan bank rahbari va bosh buxgalteri javobgardirlar.

1.7. Hisob-kitob operatsiyalari banklar tomonidan mijozlarning ularda ochgan hisobvaraqlari boʻyicha bajariladi.

Bank mijozlarning pul mablagʻlarini ularning hisobvaraqlarida saqlaydi, bu hisobvaraqlarga kelib tushgan mablagʻlarini hisoblab yozadi, hisobvaraqlardan pul mablagʻlarini oʻtkazish, berish haqidagi hamda bank qoidalari va bank bilan korxona oʻrtasidagi shartnomada koʻzda tutilgan bankning boshqa operatsiyalari boʻyicha farmoyishlarni bajaradi.

1.8. Toʻlovlar toʻlovchilarning oʻz mablagʻlari, baʼzi hollarda esa bank krediti hisobiga bajariladi, agarda bank va mijoz oʻrtasida tuzilgan shartnomada boshqasi koʻzda tutilmagan boʻlsa.

1.9. Mablagʻlar toʻlovchining hisobvaragʻidan oʻchirilgandan soʻng oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkaziladi, cheklar bilan va VIII boʻlimning 8.18-bandi bilan nazarda tutilgan hollarda plastik kartochkalar bilan hisoblashishlar bundan mustasno.

1.10. Xoʻjalik subyektlarining hisobvaraqlaridagi pul mablagʻlari unga qoʻyilgan barcha talablarni qondirish uchun yetarli boʻlmagan taqdirda, pul mablagʻlarini hisobvaraqlardan oʻchirish amaldagi qonunchilikda va Markaziy bankning meʼyoriy hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

1.11. Hisob-kitoblar boʻyicha toʻlovchi va oluvchilar orasidagi oʻzaro eʼtirozlar qonunda belgilangan tartibda bank ishtirokisiz koʻrib chiqiladi.

1.12. Banklar qarzdorning kreditorga shartnoma boʻyicha majburiyati bajarilmagan yoki tegishli suratda bajarilmagan hollarda toʻlab berishi lozim boʻlgan penyalarni hisoblash va undirishga javobgar emas. Sotib oluvchi (toʻlovchi) yuklab joʻnatilgan mahsulotlar uchun oʻz vaqtida toʻlanmagan summaga hisoblangan penyani toʻlovchi va mahsulot yetkazib beruvchi oʻrtasida tuzilgan shartnomada koʻzda tutilgan tartibda toʻlaydi, agarda bank va mijoz oʻrtasida tuzilgan shartnomada boshqasi koʻzda tutilmagan boʻlsa.

1.13. Bank operatsiyalarini bajarish yuzasidan bankka bildirilgan eʼtirozlar sabablarini aniqlash uchun mijoz tomonidan unga xizmat koʻrsatuvchi bankka joʻnatiladi.

Bank va uning mijozlari oʻrtasidagi nizolar xizmat koʻrsatish boʻyicha tuzilgan shartnoma asosida oʻzaro hal qilinadi. Mavjud nizolarni oʻzaro hal qilish imkoniyati boʻlmaganda, ular xoʻjalik sudlari orqali hal qilinadi.

1.14. Oʻzbekiston Respublikasi hududida banklararo hisob-kitoblar tijorat banklarining Markaziy bankning Hududiy Bosh Boshqarmalari (Hisob-kitoblar Markazi)da ochilgan vakillik hisobvaraqlari orqali elektron toʻlovlar tizimi boʻyicha milliy valyutada amalga oshiriladi.

1.15. Banklarda hujjat aylanishi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi doirasida Markaziy bank tomonidan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi banklari oʻrtasida elektron toʻlovlar tizimi boʻyicha hisob-kitoblar yuritish toʻgʻrisida”gi Nizom va mazkur Nizom talablari asosida tashkil qilinadi.

2.1. Pul-hisob-kitob hujjatlari Markaziy bankning talablari va andozalariga mos kelishi va quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

hisob-kitob hujjatining raqami;

hujjat yozib berilgan sana, oy va yili (KK.OO.YYYY) ;

toʻlovchining nomi;

toʻlovchining hisobvaraq raqami;

soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR) (chek va akkreditivlarda koʻrsatilmaydi);

toʻlovchi bankning nomi;

toʻlovchi bankning kodi;

oluvchining nomi;

oluvchining hisobvaraq raqami;

oluvchi bankning nomi;

oluvchi bankning kodi;

toʻlovning summasi raqam va yozuvda koʻrsatilishi;

toʻlovning maqsadi (cheklarda koʻrsatilmaydi).

Tijorat banklarining hisob-kitob cheklarida qoʻshimcha ravishda quyidagilar yoziladi:

hisob-kitob chekining seriya va raqami;

jismoniy shaxs pasportining seriyasi va raqami;

chek haqiqiy “KK.OO.YYYY” gacha;

Akkreditivga ariza qoʻshimcha ravishda quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

akkreditivning amal qilish muddati;

akkreditiv ochilayotgan shartnoma raqamini;

buyurtma raqami;

buyurtma sanasi;

tovar yoki xizmatning nomi;

akkreditiv boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishda asos boʻlgan hujjatning turi;

qoʻshimcha majburiyatlar;

Pul-hisob-kitob hujjatlarini rasmiylashtirishda banklar va mijozlarning ishiga xalal bermaydigan tarzda toʻlovchi va oluvchining nomini ratsional darajada qisqartirish mumkin.

Xoʻjalik subyektlarining sotgan mahsuloti va koʻrsatilgan xizmatlari uchun qoʻshimcha qiymat soligʻi hisoblansa, hisob-kitob hujjatlarini rasmiylashtirishda qoʻshimcha qiymat soligʻi summasi alohida qatorda koʻrsatiladi. Qoʻshimcha qiymat soligʻidan ozod qilingan tovarlar (koʻrsatilgan ish va xizmatlar) uchun hisoblashishda rasmiylashtirilgan toʻlov hujjatlarida qoʻshimcha qiymat soligʻisiz (Bez NDS) soʻzi yoziladi yoki shu yozuv yozilgan shtamp qoʻyiladi.

2.2. Toʻlov topshiriqnomalari texnik vositalardan foydalangan holda bir martaning oʻzida nusxa koʻchirish (kopirovka yordamida) yoki birinchi nusxani hisob-kitobda qatnashuvchi barcha tomonlar va bank uchun yetarli boʻlgan nusxalar sonida koʻpaytirish yoʻli bilan yozib beriladi.

Cheklar barcha turdagi siyohli (binafsha, koʻk yoki qora rangda) ruchkalarda qoʻlda yoki texnik vositalardan foydalangan holda yozib beriladi.

Pul-hisob-kitob hujjatlarini boʻyash, chizish va tozalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

2.3. Pul-hisob-kitob hujjatlari bank tomonidan ijro qilish uchun qabul qilinadi:

yuridik shaxslardan birinchi nusxada hisob-kitob hujjatida imzo qoʻyish huquqiga ega boʻlgan mansabdor shaxslarning imzosi va korxona muhrining izi mavjud boʻlganda;

yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmay faoliyat koʻrsatayotgan tadbirkorlardan bajariladigan operatsiyalari boʻyicha hisob-kitob hujjatlari muhrizisiz, imzolar namunasi koʻrsatilgan kartochkada bitta imzo mavjud boʻlganda, bitta imzo bilan bajarish uchun qabul qilinadi.

Imzolar oʻz qoʻli bilan qoʻyilishi shart.

Barcha pul-hisob-kitob-hujjatlarida imzo izi tushirilgan shtamplarni (faksimile) qoʻyish taqiqlanadi.

2.4 Mijozlardan hujjatlarni qabul qilish, shartnomada boshqasi koʻzda tutilmagan boʻlsa, butun kun davomida bankning mijoz bilan ishlash vaqtidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Bunda amaliyot (operatsion) vaqt mobaynida bank tomonidan korxonalardan qabul qilingan hujjatlar shu kunning oʻzidayoq ijro qilinadi.

2.5. Toʻlovchining hisobvaragʻidagi mablagʻlarni initsiator-bankda hisobdan chiqarish faqat hisob-kitob hujjatlarining birinchi nusxasi yoki “Bank-Mijoz” shuningdek, plastik kartochkalardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlarning tizimidan foydalanuvchilardan elektron aloqa orqali olingan elektron toʻlov hujjatlari asosida amalga oshiriladi.

2.6. Mijozlarning hisobvaraqlariga kirim qilinayotgan mablagʻlar banklarda dasturiy yoʻl bilan elektron toʻlovlar tizimi orqali kelib tushadigan tijoriy bankning shuningdek, plastik kartochkalardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlarning va hisob-kitob chekining asl nusxasi asosida amalga oshiriladi.

2.7. Mablagʻlarni kirim qilish va hisobdan chiqarish uchun asos boʻladigan pul-hisob-kitob va elektron pul-hisob-kitob hujjatlarining barcha nusxalari hujjatni qabul qilish va toʻlab berish sanalari koʻrsatilgan holda buxgalter imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanishi shart.

2.8. “Bank-Mijoz” tizimidan foydalanuvchi banklar rasmiylashtirilgan elektron toʻlov hujjatlarini mijozning hisobvaragʻiga mablagʻlar qoʻshib yozilgandan yoki oʻchirilgandan keyin tegishli pochta qutisiga joylashtiradi.

3.1.Toʻlov topshiriqnomasi (keyingi hollarda topshiriqnoma) mijoz oʻz hisobvaragʻidan unga xizmat koʻrsatuvchi bankka maʼlum bir summani boshqa mijozning hisobvaragʻiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi topshirigʻini anglatadi.

3.2. Toʻlovchi topshiriqnomani mazkur Nizomning 1.5.1-bandida belgilangan shaklda bankka taqdim etadi.

3.3. Topshiriqnomalar bilan tovarlar, ish, xizmatlar va boshqa toʻlovlar boʻyicha hisob-kitoblar amalga oshirilishi mumkin.

3.4. Topshiriqnomaning sanasi uni bankka taqdim etilgan sana bilan bir xil boʻlishi kerak; ular mos kelmagan holda toʻlov topshiriqnomasi ijro uchun qabul qilinmaydi (budjetga va budjetdan tashqari fondlar boʻyicha toʻlovlar bundan mustasno).

3.5. Topshiriqnomalar bank tomonidan hisobvaragʻda mablagʻlar mavjud boʻlgandagina qabul qilinadi, agarda shartnoma va boshqa meʼyoriy hujjatlarda boshqasi koʻzda tutilmagan boʻlsa.

3.6. Pochta va telekommunikatsiya agentligi orqali (pensiyalar, alimentlar va h.k.) mablagʻlarni toʻlov topshiriqnomalari bilan koʻchirishda, ilova qilinishi lozim boʻlgan barcha hujjatlarni (oʻtkazmalar roʻyxati, maʼlumotnomalar va boshqalar) mijoz bevosita Oʻzbekiston pochta va telekommunikatsiya agentligi korxonalariga oʻrnatilgan tartibda taqdim etadi.

3.7. Hisobvaragʻlardan kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun mablagʻlarni hisobdan chiqarish xoʻjalik subyektlarining topshiriqlariga asosan amaldagi meʼyoriy hujjatlarda oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi.

Topshiriqnomalarda “kechiktirib boʻlmaydigan toʻlovlar hisobidan” soʻzi yozilishi lozim.

Banklar kechiktirib boʻlmaydigan ehtiyojlar uchun hisoblangan mablagʻlar miqdorini toʻgʻri hisoblanishini nazorat qiladilar.

3.8. Toʻlov topshiriqnomalari bankka quyidagi tartibda taqdim etiladi:

a) toʻlovchi va oluvchiga bitta bankda xizmat koʻrsatilsa, topshiriqnomalar bankka uch nusxada taqdim etiladi:

birinchi nusxa toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi esa toʻlovni (mablagʻni) oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi;

uchinchi nusxasi toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi.

b) banklararo hisob-kitoblarda yaʼni toʻlovchi va oluvchiga turli xil banklarda xizmat koʻrsatilgan holda topshiriqnomalar bankka ikki nusxada taqdim etiladi:

birinchi nusxasi toʻlovlar — amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi.

3.9. “Bank-Mijoz” tizimidan foydalanadigan mijozlardan aloqa kanali orqali olingan elektron toʻlov topshiriqnomalari dasturiy nazoratdan oʻtkaziladi, zarurat tugʻilganda qogʻozga chiqariladi va tegishli tekshiruvdan soʻng bank amaliyot kuniga qayta ishlash uchun uzatiladi. Toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin mijozlardan olingan elektron topshiriqnomalar ikki nusxada qogʻozga chiqariladi:

bir nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi pul-hisob-kitob hujjatlarining asl nusxasi olingunga qadar taqqoslash uchun bankda qoldiriladi, taqqoslangandan soʻng belgilangan tartibda bankning alohida hujjatlar yigʻma jildiga tikiladi.

3.10. Elektron toʻlovlar tizimi orqali olingan elektron toʻlov topshiriqnomalari mablagʻlarni oluvchi bankda ikki nusxada qogʻozga chiqariladi:

birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxa esa toʻlovni (mablagʻni) oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi.

3.11. Vakolatli vakillar nomiga oʻtkazmalar.

3.11.1. Korxona va tashkilotlarning maʼlum vazifalarni bajarish uchun uzoq muddatga boshqa joylarga xizmat safariga joʻnatilgan xodimlari (ushbu xodimlar keyingisida vakillar deb nomlanadi) bank boʻlimlarida talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻlar ochish huquqiga ega.

3.11.2. Vakillar uchun mablagʻlarni oʻtkazishga doir topshiriqnomalar umumiy belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi va bank boʻlimi rahbarlarining yozma ruxsati bilan ijroga qabul qilinadi. Vakil xoʻjalik idorasining ikkinchi boʻlib imzo qoʻyish huquqiga ega mansabdor shaxsi boʻlgan hollarda, uning imzosi bilan uning hisobvaragʻiga mablagʻ oʻtkazish boʻyicha topshiriqnomalar bajarish uchun qabul qilinmaydi.

3.11.3. Vakillar hisobvaragʻlarida faqat ularni xizmat safariga joʻnatgan tashkilotlardan tushgan mablagʻlar oʻtkazib berilishi mumkin.

3.11.4. Vakillarning hisobvaraqlaridan naqd pul bilan va naqd pulsiz hisob-kitoblar amalga oshirilishi mumkin. Ushbu operatsiyalarning oʻziga xos xususiyatini nazarda tutib, bank har bir holatda naqd pulga talablarni asosliligini va naqd pulsiz tartibda hisob-kitob qilish imkoniyatlarini koʻrib chiqishi shart.

3.11.5. Vakillarga naqd pullarni berish shaxsan vakilning oʻzi tomonidan toʻldiriladigan chiqim kassa ordyerlari boʻyicha bajariladi. Vakolatli vakillar tomonidan pulni olish huquqini boshqa shaxs zimmasiga yuklash man etiladi.

3.11.6. Oʻz manzilidan tashqarida joylashgan harbiy qism boʻlinmalari va muassasalarining komandirlari (boshliqlari)ga oʻtkazmalar boʻyicha mablagʻlar “Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati va ularga tegishli korxonalariga bank hisobvaraqlarini ochish” qoidasi talablariga muvofiq ravishda beriladi.

3.11.7. Barcha toʻlovlar va vakolatli vakillarning hisobvaraqlaridan mablagʻlarni oʻtkazish bank rahbarining ruxsati bilan amalga oshiriladi. Bunda mablagʻlarni oluvchi (oʻtkazma beruvchi)ning shaxsini aniqlovchi hujjatlarini tekshirib koʻrib, chiqim kassa orderi yoki toʻlov topshiriqnomasining teskari tomonida kerakli maʼlumotlar yozib qoʻyiladi.

3.11.8. Vakolatli vakil uchun oʻtkazilgan mablagʻlar kelib tushgan kundan boshlab yoki toʻlovning oxirgi sanasidan keyin ikki oy davomida vakil tomonidan talab qilinmagan holda oʻtkazmalar beruvchining bankiga qaytarilishi lozim. Mablagʻlarni ishlatilmagan qoldigʻi muddatidan oldin mablagʻ beruvchining arizasiga muvofiq qaytarilishi mumkin.

Oʻtkazma beruvchi vakolatli vakilga oʻtkazilgan mablagʻlarni faqat unga xizmat qiluvchi bank boʻlimi orqaligina chaqirib olishi mumkin. Bunda bank tomonidan mablagʻlarni qaytarish vakolatli vakilning hisobvaragʻida mavjud boʻlgan mablagʻlar qoldigʻi doirasida bajariladi.

4.1. Toʻlov talabnomasi (keyingida “talabnomalar”) bu mahsulot yetkazib beruvchining (mablagʻni oluvchi) toʻlovchiga belgilangan summani bank orqali toʻlashi toʻgʻrisidagi talabini oʻz ichiga olgan hisob-kitob hujjatidir.

4.2. Mahsulot yetkazib beruvchi (mablagʻlarni oluvchi) talabnomalarni mazkur Nizomning 1.5.2-bandida belgilangan shakldagi blankalarda bankka taqdim etadi.

4.3. Talabnomalar qoʻyilishi mumkin:

yuklab joʻnatilgan tovarlar uchun;

bajarilgan ishlar uchun;

koʻrsatilgan xizmatlar uchun;

boshqa toʻlovlar uchun, amaldagi qonunchilikda, meʼyoriy hujjatlar yoki shartnomada koʻzda tutilgan boʻlsa.

4.4. Talabnoma mazkur Nizomning 2.1-bandida koʻrsatilgan rekvizitlarni oʻz ichiga olishi shart. Bundan tashqari mahsulot yetkazib beruvchi talabnomada quyidagilarni koʻrsatib oʻtishi shart:

Shartnoma sanasi va raqamini;

Kontraktatsiya shartnomalari boʻyicha mahsulot yetkazib berishda toʻlov talabnomasining mos ustuni(grafasi)da “kontraktatsiya shartnomasi” deb koʻrsatishi lozim.

Mahsulotlarni yuklab joʻnatish (berish) sanasini va tovar-transport yoki qabul qilish-topshirish hujjatlari raqamini va transport turini, tovarlarni pochta va telekommunikatsiya agentligi orqali joʻnatganda esa — pochta kvitansiyalarining raqamini koʻrsatishi lozim.

Mahsulot sotib oluvchining transport vositasi bilan olib ketilganda “Kv/yuk xat №... joʻnatish usuli” qatorida “Sotib oluvchining transporti bilan olib chiqib ketilgan, №... sonli ishonch xati” koʻrsatiladi;

Qonunchilikda koʻzda tutilgan boshqa rekvizitlar.

4.5. Talabnomalarga tovar-transport yoki ularni oʻrnini bosadigan hujjatlar ilova qilinishi lozim, bu hujjatlarda mol yetkazib beruvchi yuklangan tovarlar yoki koʻrsatilgan xizmatlarning asoslangan bahosini koʻrsatishi shart, agarda mol yetkazib beruvchi va toʻlovchi oʻrtasidagi shartnomada boshqa tartib belgilanmagan boʻlsa.

4.6. Mahsulot yetkazib beruvchi talabnomani tovar-transport yoki ularni oʻrnini bosadigan hujjatlar bilan birga mahsulot yuklab joʻnatilganidan (xizmat koʻrsatilganidan) keyin shartnomada belgilangan muddatdan kechiktirilmasdan inkasso uchun topshiradi.

4.7. Talabnomalar tomonlar oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan akseptlangan va akseptlanmagan boʻlishi mumkin.

4.8. Mahsulot yetkazib beruvchi bitta operatsiya boʻyicha talabnomalarni qayta taqdim qilish huquqiga ega emas. Quyidagi holatlar bundan istisno:

toʻlovchi bankiga dastlabki talabnoma kelib tushmaganligi haqida xabar mavjud boʻlsa;

agar talabnoma korxonaga yozilgan boʻlib yuk manzili oʻzgartirilganda. Bunday hollarda mahsulot yetkazib beruvchi dastlabki talabnomalarni toʻlovchining bankidan chaqirtirib olishi shart.

4.9. Talabnomalar, mahsulot yetkazib beruvchilar tomonidan roʻyxat (reyestr) bilan birga unga xizmat koʻrsatuvchi bankka taqdim etiladi. Bunda:

4.9.1. Roʻyxat — toʻlov talabnomalarining barcha rekvizitlarini oʻz ichiga olgan holda ikki nusxada tuziladi. Roʻyxatning birinchi nusxasi korxona (tashkilot)ning rahbari va bosh buxgalteri tomonidan imzolanib, korxona muhrining izi bilan tasdiqlanishi lozim.

Roʻyxatning birinchi nusxasi qabul qilingan sana koʻrsatilgan holda buxgalterning imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib bankda qoldiriladi.

Roʻyxatning ikkinchi nusxasi qabul qilingan sana, buxgalterning imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib mol yetkazib beruvchiga qaytariladi.

4.9.2. Talabnomalar:

a) toʻlovchi va mablagʻlarni oluvchiga bitta bankda xizmat koʻrsatilsa 3 nusxada taqdim etiladi:

talabnomaning birinchi nusxasi toʻlov amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

talabnomaning ikkinchi nusxasi esa toʻlov amalga oshirilgandan keyin toʻlovni (mablagʻni) oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi;

topshiriqnomaning uchinchi nusxasi toʻlov amalga oshirilgandan keyin toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi.

b) banklararo hisob-kitoblarda yaʼni toʻlovchi va oluvchiga turli xil bank tomonidan xizmat koʻrsatilgan holda topshiriqnomalar bankka ikki nusxada taqdim etiladi:

Talabnomalarning birinchi va ikkinchi nusxalari pochta aloqasi orqali toʻlovchining bankiga joʻnatiladi:

birinchi nusxasi toʻlovini kutib bankda qoladi;

ikkinchi nusxasi, unga tovar-transport yoki ularning oʻrnini bosuvchi hujjatlar bilan birga keyingi ish kunidan kechiktirilmasdan hujjatni qabul qilingan sanasi koʻrsatilgan holda toʻlov toʻgʻrisida maʼlumot sifatida va akseptlash uchun toʻlovchiga beriladi yoki mijozning pochta qutisiga joylashtiriladi. Toʻlovchi aksept haqida belgi qoʻygan holda talabnomalarni belgilangan muddatda bankka qaytarishi shart. Aks holda, talabnomalar umumiy tartibda akseptlanadi va toʻlovlar amalga oshirilgandan soʻng:

birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi esa toʻlovchiga shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirma bilan birgalikda beriladi;

4.10. Mablagʻlarni oluvchi bankda elektron toʻlov tizimi orqali olingan elektron talabnomalar ikki nusxada qogʻozga chiqariladi:

birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi.

ikkinchi nusxasi esa toʻlovni (mablagʻni) oluvchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi.

4.11. Toʻlovchining depozit hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmaganda talabnomalar 2-kartotekada toʻlovini kutayotgan hujjatlar qatoriga joylashtiriladi, bu haqda mahsulot yetkazib beruvchining bankiga xabar beriladi va toʻlovlar hisobvaraqqa kelib tushgan mablagʻlar doirasida amaldagi qonunchilikda va meʼyoriy hujjatlarda oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi.

4.12. Toʻlovchining depozit hisobvaragʻida mablagʻ yetarli boʻlmaganda talabnomalar boʻyicha toʻlovlar mavjud mablagʻlar doirasida qisman amalga oshiriladi. Qolgan summa esa 2-kartotekada toʻlovini kutayotgan hujjatlar qatoriga joylashtiriladi, bunda Talabnomaning orqa tomonida qisman toʻlangan summa yozib boriladi.

4.13. Mahsulot yetkazib beruvchining iltimosiga koʻra unga xizmat koʻrsatuvchi bank boʻlimi toʻlovchining bankiga toʻlov talabnomalarining toʻlanmasligi sabablari toʻgʻrisida pochta soʻrovini yuboradi. Soʻrov boʻyicha javoblar toʻlovchining banki tomonidan ular pochta orqali kelib tushgandan keyin 3 kundan kechiktirmasdan yuboriladi. Zarurat tugʻilganda mahsulot yetkazib beruvchining iltimosiga koʻra bank soʻrovni qaytadan yuboradi.

4.14. Akseptlab toʻlanadigan toʻlov talabnomalari.

4.14.1. Bank tomonidan toʻlovchilarga talabnomalarni quyidagicha akseptlash tartibi va muddati oʻrnatiladi:

bir shahar ichida joylashgan mijozlar uchun — talabnomalarni bankka kelib tushgan kunni hisobga olmagan holda, uch ish kuni;

boshqa shaharlarda joylashgan mijozlar uchun talabnomalarni bankka kelib tushgan kunni hisobga olmagan holda, besh ish kuni;

toʻlovchining asosli iltimosiga koʻra 10 kungacha;

4.14.2. Akseptlash tartibida toʻlanadigan talabnomalar toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari kartotekasi (1-kartoteka)da joylashtiriladi.

Agar bankda 1-kartotekaning hisobi dasturiy yoʻl bilan olib borilmasa, ushbu talabnomalar qabul qilingan kuni “Toʻlov uchun akseptlanishini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” daftarida quyidagi rekvizitlarni koʻrsatgan holda bank tomonidan qayd etiladi: kelib tushish sanasi va toʻlov muddati, toʻlovchining hisobvaragʻi nomeri, toʻlovchining nomi, talabnomaning nomeri va uning summasi. Daftarda har bir toʻlov muddati boʻyicha talabnoma summalari yigʻindisi va bu yigʻindilarning jami summasi koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

4.14.3. Toʻlovchilarni toʻlovlar toʻgʻrisida xabardor qilish va akseptlash uchun moʻljallangan talabnomalarning nusxasi ularga ilova qilingan tovar-transport hujjatlari bilan tegishli tashkilotlarga ular olingan kundan keyingi kundan kechiktirmasdan topshiriladi.

4.14.4. Toʻlovchi belgilangan muddatda yozma ravishda unga xizmat qiluvchi bank boʻlimiga akseptlashni qisman yoki toʻliq rad qilish huquqiga ega (tovar-material qimmatliklarini joʻnatishda, xizmatlar koʻrsatishda va boshqalarda shartnoma shartlariga amal qilinmaganda, shuningdek qonunchilik hujjatlariga asosan).

Belgilangan muddatda korxona yozma ravishda akseptlashni rad etmasa talabnoma akseptlangan hisoblanadi.

4.14.5. Akseptlashni rad qilish huquqiga ega boʻlgan mansabdor shaxslar doirasini bank boʻlimi rahbari belgilaydi.

Banklar akseptlashni rad qilish mohiyati boʻyicha boʻlgan bahslarni koʻrib chiqmaydilar.

4.14.6. Toʻlovchidan talabnomani toʻlash toʻgʻrisida yozma shaklda eʼtiroz (buzulish turi koʻrsatilgan holda) olinganda, talabnomalar shu kunning oʻzidayoq 1-kartotekadan olinadi hamda tovar-transport hujjatlari va boshqa ilovalar bilan birga mahsulot yetkazib beruvchining bankiga ijrosiz qaytarib yuboriladi.

4.14.7. Talabnomani akseptlashdan qisman bosh tortganda, toʻlovchi tomonidan akseptlangan summa boʻyicha toʻlovlar amalga oshiriladi, mablagʻlar boʻlmaganda esa № 2 kartotekaga joylashtiriladi. Ushbu holda talabnomaning dastlabki summasi oʻchiriladi va yonida toʻlovchi akseptlagan talabnoma summasi qoʻyiladi.

Bunda bank toʻlovchi tomonidan akseptlashni qisman rad qilinganligi toʻgʻrisida mahsulot yetkazib beruvchining (mablagʻ oluvchining) bankiga yozma ravishda xabar berishi shart.

4.14.8. Bank 2-kartotekadagi hisob-kitob hujjatlari boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishda toʻlovchilarga penya hisoblash va oluvchilar foydasiga oʻtkazish huquqiga ega, agar bu bank va mijoz oʻrtasida tuzilgan shartnomada kelishilgan boʻlsa.

Bank toʻlovchilardan mablagʻlarni oluvchilar foydasiga muddati oʻtkazib yuborilgan toʻlovlar boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan har bir kun uchun qonunda belgilangan miqdorda penya undiradi.

4.14.9. Muddati oʻtkazib yuborilgan toʻlovlar boʻyicha quyidagi hollarda penya hisoblanmaydi:

qaytarilgan tara uchun;

sifati talab darajasida boʻlmagan mahsulot uchun ortiqcha toʻlangan summalarni talabnomalar asosida qaytarilishida;

4.14.10. Muddati oʻtkazib yuborilgan kunlarni belgilashda kalendar kunlar hisobga olinadi.

4.14.11. Agarda talabnoma qisman akseptlangan boʻlsa, unda penya toʻlovchi akseptlagan summadangina undiriladi.

4.14.12. Undiriladigan penya toʻlovchining muddati oʻtkazib yuborilgan toʻlovning asosiy summasi toʻlangan hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi va mahsulot yetkazib beruvchining muddati oʻtkazib yuborilgan hisob-kitob hujjatining asosiy summasi tushirilgan hisobvaragʻiga yoziladi.

4.14.13. Talabnoma summasi qisman toʻlanganda penya hisoblash qisman toʻlangan toʻlovlarning undirilishi bilan toʻlov muddati kunidan tortib to toʻlovning summasini toʻlovchi hisobvaragʻidan qisman hisobdan chiqazilgan kuniga qadar har bir toʻlov uchun alohida bajariladi. Qisman toʻlovlar uchun hisoblab yozilgan penya summalari, talabnomaning teskari tomoniga yozib qoʻyiladi. Hisoblab yozilgan penya oxirgi toʻlovda undirib olinadi.

4.14.14. Toʻlovchining hisobvaragʻida talabnoma boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan toʻlovning asosiy summasini toʻlash uchun mablagʻlar boʻlsa, ushbu summani toʻlash ushlab turilmaydi va toʻlovchining hisobvaragʻida mavjud boʻlgan mablagʻlar doirasida bajariladi. Penyani toʻlashga yetarli boʻlmagan summa “Muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaragʻiga asosiy toʻlovning dastlabki muddatiga rioya etgan holda kirim qilinadi.

4.14.15. Muddati oʻtgan hujjatning asosiy summasini toʻlashda undirib olinmagan penya summasi uchun penya hisoblab yozilmaydi.

Shuningdek, talabnomaga kiritilayotgan penya va jarima summasi uchun penya hisoblab yozilmaydi.

4.15. Akseptsiz toʻlanadigan toʻlov talabnomalari.

4.15.1. Toʻlovchilarning hisobvaraqlaridan mablagʻlarni akseptlamasdan hisobdan chiqarish agar tomonlar oʻrtasida tuzilgan shartnomada akseptsiz hisobdan chiqarish koʻrsatilgan boʻlsa kommunal xizmati (amaldagi tarif va oʻlchov asboblari koʻrsatkichlari asosida gaz, suv, issiqlik va elektr energiyasi) telefon, kanalizatsiya, pochta-telegraf harajatlari hamda tashilgan musor uchun talabnomada “Akseptsiz” degan soʻz yozilgan yoki shu yozuv yozilgan muhr qoʻyilgan holda, toʻlov maqsadi grafasida “hisoblash asboblari koʻrsatkichlari” yoki “tarif asosida” degan yozuv mavjud boʻlgan taqdirdagina amalga oshiriladi.

Shuningdek, qarzdor tomonidan tan olingan summa haqidagi javob xatining asl nusxasi ilova qilingan holda, talabnoma xat(pretenziya) boʻyicha qarzdor tomonidan tan olingan summani akseptsiz tartibda hisobdan chiqarishga ruxsat beriladi, boshqa hollarda talabnomada “Akseptsiz” degan yozuv yozilgan holda qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi.

4.15.2. Talabnomaning toʻlov maqsadi grafasida ushbu toʻlovlarni akseptlamasdan hisobdan chiqarish belgilangan meʼyoriy (normativ) hujjat yoki shartnomaning sanasi raqami va tegishli bandi koʻrsatiladi. Bunda bank faqatgina ilova qilingan hujjatlarning talabnomada koʻrsatilgan ularning rekvizitlariga mosligini tekshirib koʻradi, lekin ularning mazmuni va hujjatlarini yoʻlda yoʻqotilganligi uchun javob bermaydi.

4.15.3. Amaliyot (operatsion) kun davomida kelib tushgan akseptsiz toʻlanadigan talabnomalar shu kunning oʻzidayoq toʻlanadi, toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻlar yoʻqligi yoki kamligida toʻlanmagan summa “Oʻz muddatida toʻlanmagan hisob-kitob hujjatlari” (kartoteka № 2) kartotekasidagi hisobvaraqlarga joylashtiriladi.

Amaliyot (operatsion) kun tugagandan keyin kelib tushgan akseptsiz talabnomalarda “kechki” degan shtamp qoʻyiladi va ular keyingi ish kuni toʻlanadi yoki № 2 kartotekaga kirim qilinadi.

4.15.4. Muddati oʻtkazib yuborilgan talabnomalar boʻyicha penya hisoblash va undirish 4.14.8—4.14.15-bandlar talablari asosida amalga oshiriladi.

5.1. Akkreditiv — mijozning topshirigʻiga koʻra shartnoma boʻyicha uning kontragenti foydasiga berilayotgan bankning shartli pul majburiyatidir. Unga koʻra akkreditiv ochgan bank (Bank emitent), mahsulot yetkazib beruvchiga toʻlovni bajarish yoki mol yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivda koʻzda tutilgan hujjatlar taqdim etilganda va akkreditivning barcha shartlari bajarilganda mol yetkazib beruvchining bankiga bu turdagi toʻlovlarni bajarish uchun vakolat berish majburiyatini oladi.

5.2. Toʻlovchi bankka mazkur Nizomning 1.5.3-bandida belgilangan shaklda akkreditiv uchun arizani taqdim etadi.

5.3. Akkreditiv boʻyicha hisob-kitoblar qilish tartibi va uning amal qilish muddati toʻlovchi va mahsulot yetkazib beruvchi (mablagʻlarni oluvchi) oʻrtasidagi shartnomada belgilanadi.

Shartnomada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:

bank-emitentning nomi;

akkreditivning turi va uni bajarish usullari;

akkreditivni ochilganligi toʻgʻrisida mahsulot yetkazib beruvchini xabardor qilish usuli;

akkreditivlar boʻyicha mablagʻlarni olishi uchun mahsulot yetkazib beruvchi taqdim etishi lozim boʻlgan hujjatlarning toʻliq roʻyxati va aniq tavsifnomasi;

mahsulotlar yuklab joʻnatilgandan (ishlar bajarilgandan, xizmat koʻrsatilgandan) keyin hujjatlarni taqdim etish muddati, ularni rasmiylashtirishga doir talablar;

boshqa kerakli shartlar va hujjatlar.

5.4. Akkreditivlarning quyidagi turlari ochilishi mumkin:

qoplangan (deponentlangan);

qoplanmagan (kafolatlangan).

5.5. Banklarda akkreditivlar koʻzda tutilmagan hollar boʻyicha alohida hisobvaraqlarda va 22602 — “Mijozlarning akkreditivlar boʻyicha depozitlari” hisobvaragʻida hisobga olinadi. Har bir mahsulot yetkazib beruvchi uchun unga xizmat koʻrsatuvchi bankda akkreditivlar boʻyicha alohida depozit hisobvaraqlari ochiladi.

5.6. Qoplangan va qoplanmagan akkreditivlar chaqirib olinadigan yoki chaqirib olinmaydigan boʻlishi mumkin. Ushbu belgi mavjud boʻlmagan holatda akkreditiv chaqirib olinuvchi hisoblanadi.

5.7. Chaqirib olinuvchi akkreditiv bank-emitent tomonidan mol yetkazib beruvchi bilan oldindan kelishib olinmasdan ham oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. (Masalan, shartnomada koʻzda tutilgan shartlarga rioya etilmaganda, bank-emitent akkreditiv boʻyicha toʻlovlarni kafolatlashdan voz kechganda). Toʻlovchi mahsulot yetkazib beruvchiga chaqirib olinadigan akkreditivning shartlarini oʻzgartirish yoki bekor qilinishi toʻgʻrisidagi barcha farmoyishlarni faqat bank-emitent orqali berishi mumkin, ushbu bank mahsulot yetkazib beruvchining banki (bajaruvchi bank)ni u esa mahsulot yetkazib beruvchini xabardor qiladi. Bajaruvchi bank ayni paytda, mahsulot yetkazib beruvchi taqdim etgan va mahsulot yetkazib beruvchining banki tomonidan qabul qilingan akkreditiv shartlariga tegishli boʻlgan hujjatlar boʻyicha toʻlovlarni mazkur bank akkreditivini oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi xabarnomani olgunga qadar toʻlashi shart.

5.8. Mahsulot yetkazib beruvchining roziligisiz, uning foydasiga ochilgan chaqirib olinmaydigan akkreditiv oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas.

5.9. Mahsulot yetkazib beruvchi akkreditiv shartlarida koʻzda tutilgan hollarda akkreditivni muddatidan oldin ishlatishdan voz kechishi mumkin.

5.10. Mahsulot yetkazib beruvchining bankida akkreditiv quyidagi hollarda yopiladi:

a) akkreditiv muddati tugagandan keyin. Bajaruvchi bank akkreditiv yopilganligi toʻgʻrisida bank-emitentga xabar beradi.

b) mahsulot yetkazib beruvchining muddatidan oldin akkreditivni ishlatishdan voz kechish toʻgʻrisidagi arizasiga koʻra agarda bu shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa. Bank-emitentga bajaruvchi bank tomonidan bildirishnoma yuboriladi. Ishlatilmagan summa toʻlovchining bankiga mablagʻlar qaysi hisobvaragʻdan deponent qilingan boʻlsa oʻsha hisobvaraqqa oʻtkaziladi.

v) sotib oluvchining akkreditivni toʻliq yoki qisman chaqirib olish toʻgʻrisidagi arizasiga koʻra, agar bu akkreditiv shartlarida koʻzda tutilgan boʻlsa, akkreditivlar 22602-“Mijozlarning akkreditivlar boʻyicha depozitlari” hisobvaragʻidagi mavjud mablagʻlar doirasida bank-emitentdan xabar yetib kelgan kuni qisman yoki toʻliq qoplanadi. Akkreditivning yopilishi toʻgʻrisida bank-emitentga xabarnoma yuboriladi.

5.11. Akkreditivlar boʻyicha depozit hisobvaragʻlardan naqd pul berilishiga va akkreditivlarni boshqa shaxslar nomiga qayta rasmiylashtirishga ruxsat etilmaydi.

5.12. Qoplangan (deponentlangan) akkreditiv.

5.12.1. Akkreditivlar ochilganda bank-emitent toʻlovchining shaxsiy mablagʻlaridan yoki unga berilgan kredit hisobidan mol yetkazib beruvchining banki tasarrufiga alohida “Akkreditivlar” balans hisobvaragʻiga mablagʻlarni bank-emitentning majburiyatlarini butun amal qilish davomida oʻtkazib bersa bunday akkreditivlar qoplangan (deponentlangan) deyiladi.

5.12.2. Akkreditivlarni ochish toʻgʻrisidagi ariza bank-emitentga 2 nusxada taqdim etiladi:

birinchi nusxa toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi esa toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi;

Bir vaqtning oʻzida akkreditiv summasi koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaragʻiga kirim qilinadi.

5.12.3. Toʻlangan akkreditiv summasi elektron toʻlov tizimi orqali mablagʻlarni oluvchi bankka joʻnatiladi va mahsulot yetkazib beruvchining akkreditiv hisobvaragʻiga tushiriladi. Ijrochi bank mablagʻni kelib tushganligi toʻgʻrisida mahsulot yetkazib beruvchiga xabar beradi.

5.12.4. Mahsulot yetkazib beruvchining bankida akkreditivlarni ochish toʻgʻrisidagi elektron ariza 2 nusxada qogʻozga chiqariladi:

birinchi nusxa bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi “Toʻlov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” 1-kartotekaga joylashtiriladi.

5.12.5. Mahsulot yetkazib beruvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvaragʻiga u tomonidan unga xizmat koʻrsatuvchi bankka akkreditivning barcha shartlarini bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etgandagina mablagʻlar oʻtkazib beriladi.

5.12.6. Akkreditiv boʻyicha toʻlovlarni tasdiqlovchi hujjatlar, akkreditiv muddati oʻtgunga qadar mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan bankka taqdim etiladi.

5.12.7. Bajaruvchi bank mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivning barcha shartlariga rioya qilinganini hamda tasdiqlovchi hujjatlarning toʻgʻri rasmiylashtirilganligini tekshirib koʻrishi shart.

5.12.8. Ushbu shartlarning loaqal bittasi buzilganida ham akkreditivlar boʻyicha toʻlovlar bajarilmaydi.

5.12.9. Mahsulot yetkazib beruvchi bankka tasdiqlovchi hujjatlarni ikki nusxada taqdim etadi.

5.12.10. Mahsulot yetkazib beruvchining depozit hisobvaragʻiga mablagʻlarni tushirib berishda bajaruvchi bank toʻrt nusxada memorial order yozadi, toʻlov maqsadi grafasida toʻlov qaysi shartnoma asosida amalga oshirilayotgan boʻlsa, shu shartnomaning nomeri va sanasini koʻrsatadi:

memorial orderning birinchi nusxasi tasdiqlovchi hujjatning bir nusxasi bilan birga kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi va uchinchi nusxalari, ularga tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan holda bank-emitentga joʻnatiladi;

memorial orderning toʻrtinchi nusxasi esa mahsulot yetkazib beruvchi (mablagʻlarni oluvchi) ga shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirma bilan birgalikda beriladi;

Bir vaqtning oʻzida akkreditiv boʻyicha toʻlangan summa 1-kartotekadan hisobdan chiqariladi.

5.12.11. Bank-emitent akkreditivni ishlatilganligi toʻgʻrisida ijrochi bankdan hujjatlarni olgandan keyin memorial orderga asosan koʻzda tutilmagan hollar hisobvaragʻidan akkreditiv summasini hisobdan chiqazadi va tasdiqlovchi hujjatlarni memorial order nusxasi bilan birga toʻlovchiga beradi.

5.12.12. Koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaragʻi akkreditiv toʻliq ishlatilmagan va u sotib oluvchi bankdagi toʻlovchining depozit hisobvaragʻiga qaytarilgan holatda ham yopiladi.

5.12.13. Mol yetkazib beruvchining bankida akkreditivlar boʻyicha qisman toʻlovlar amalga oshirilganda toʻlangan summa bank-emitentda koʻzda tutilmagan hollar hisobvaragʻi hisobidan chiqariladi.

5.13. Qoplanmagan (kafolatlangan) akkreditiv.

5.13.1. Qoplanmagan (kafolatlangan) akkreditiv bank-emitent bilan toʻgʻridan toʻgʻri vakillik munosabatlari mavjud boʻlganda ijrochi bankka bank-emitentning unda yuritilayotgan vakillik hisobvaragʻidan (mol yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivning barcha shartlari bajarilgan holda) akkreditivning butun summasini hisobdan chiqarish huquqini berish yoʻli bilan ijrochi bankda ochiladi.

5.13.2. Kafolatlangan (qoplanmagan) akkreditivning barcha shartlari mahsulot yetkazib beruvchi va toʻlovchi oʻrtasida. shuningdek banklar oʻrtasida tuzilgan shartnomada kelishib olinadi.

5.13.3. Qoplanmagan (kafolatlangan) akkreditivni qoʻyish toʻgʻrisidagi korxonaning iltimosnomasi bank-emitent tomonidan koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaragʻida alohida kirim qilib boriladi.

5.13.4. Akkreditivdan toʻliq foydalanilmaganda bank-emitent qisman toʻlangan summalarni mijozning hisobvaragʻidan bankning vakillik hisobvaragʻiga oʻtkazadi va bir vaqtning oʻzida akkreditivning toʻliq summasini koʻzda tutilmagan hollar hisobvaragʻidan hisobdan chiqaradi.

5.13.5. Qoplanmagan akkreditivlar boʻyicha mablagʻlarni bank-emitentning vakillik hisobvaragʻidan mahsulot yetkazib beruvchining hisobvaragʻiga kirim qilish mazkur Nizomning 5.12.5.—5.12.8.-bandlari talablarini bajargan holda amalga oshiriladi.

6.1. Inkasso topshiriqnomasi — mijozning bankka toʻlovchining hisobvaragʻidan soʻzsiz tartibda mablagʻlarni hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi talabini anglatadi.

6.2. Mijoz bankka inkasso topshiriqnomasini mazkur Nizomning 1.5.4-bandida belgilangan shaklda taqdim etadi.

6.3. Inkasso topshiriqnomalari quyidagi undiruvchilar tomonidan bankka taqdim qilinishi mumkin:

oʻz vaqtida toʻlanmagan soliqlar va Davlat budjetiga oʻtkaziladigan soliqdan tashqari toʻlovlar (penya, jarimalar)ni undirib olishda soliq idoralari;

budjetdan tashqari fondlar — oʻz vaqtida toʻlanmagan toʻlovlarni undirib olishda, agarda bu qonuniy hujjatlarda koʻzda tutilgan boʻlsa;

bojxona organlari — oʻz vaqtida toʻlanmagan bojxona toʻlovlarini undirishda;

sud organlari ularga berilgan ijro hujjatlari boʻyicha;

qonuniy hujjatlarga asosan boshqa organlar.

6.4. Ijro hujjatlari deb quyidagilar tan olinadi:

xoʻjalik sudining buyruqlari;

sudlar tomonidan berilgan ijro varaqlari;

notariuslar tomonidan hisobga olingan ijro ustxatlari.

6.5. Toʻlovchilarning hisobvaraqlaridan mablagʻlarni hisobdan chiqarish bank boʻlimlari tomonidan hujjatlarning nusxalari boʻyicha emas, balki faqat asl nusxasi yoki ularning dublikati boʻyicha bajariladi.

6.6. Xoʻjalik sudining qarori boʻyicha summalarni undirib olishda inkasso-topshiriqnomalarida ushbu qarorning sanasi va raqami koʻrsatilib, bunda qarz summasi va davlat boji xarajatlari alohida ajratib koʻrsatilishi lozim.

6.7. Xoʻjalik yurituvchi subyektlar foydasiga mablagʻlarni hisobdan chiqarish boʻyicha hujjatlar Qonunda belgilangan muddatdan oʻtkazilib taqdim qilingan boʻlsa, bank boʻlimlari ushbu hujjatlarni inkasso uchun qabul qilmaydilar.

6.8. Qonunchilikda ijro hujjatlarini bajarishning quyidagi muddatlari belgilangan:

sudlar tomonidan berilgan ijro varaqlari boʻyicha — 3 yil;

ijro ustxatlari boʻyicha — 3 yil;

xoʻjalik sudi tomonidan berilgan ijro varaqalari boʻyicha — 6 oy;

mehnat nizolari boʻyicha komissiya tomonidan berilgan guvohnomalar boʻyicha — 3 oy;

6.9. Xoʻjalik sudining sudyasi tomonidan berilgan sud buyrugʻi boʻyicha undiruv buyruq berilgandan soʻng oʻn kunlik muddat oʻtgach amalga oshiriladi.

6.10. Bankka yoki sud ijrochisiga bajarish uchun ijro hujjatlari taqdim qilinganda, ularning taqdim qilish muddatini oʻtishi toʻxtatiladi.

Hujjat bank yoki sud ijrochisi tomonidan undiruvchiga qaytarilgan holatda muddat qaytarilgan kundan hisoblanadi.

6.11. Banklar faqat quyidagi hollardagina undirib olishni vaqtincha yoki toʻliq toʻxtatish huquqiga ega:

undirib oluvchilarning arizalariga koʻra;

xoʻjalik sudining tegishli qarori taqdim etilganda;

tergov organlarining qidiruv va jinoiy ish qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorlariga koʻra.

Yuqoridagi hujjatlarda undirib olish toʻxtatib qoʻyilgan yoki toʻxtatilishi lozim boʻlgan hujjatning sanasi va raqami koʻrsatilgan boʻlishi shart.

Undirib oluvchi, shuningdeq bank boʻlimiga undirib olishni boshqa yoʻl bilan bajarish uchun ijro hujjatini sud ijrochisiga topshirish toʻgʻrisida farmoyish berish mumkin. Undirib olish toʻxtatilgan hujjat, undirib oluvchiga qaytarilishi shart.

6.12. 6.11.-bandga muvofiq bank hujjatni topshirish yoki joʻnatishda bankning buxgalteri va bosh buxgalteri tomonidan imzolanadi, bank muhri bilan mustahkamlanib hujjatni lozim joyida quyidagilarni koʻrsatib ustxat yozadi:

hujjatning bankka kelib tushgan sanasini;

agarda bank boʻlimi tomonidan hujjat qisman toʻlangan boʻlsa, undirib olingan summaning miqdorini (yozma ravishda);

bank boʻlimi tomonidan hujjatni undirib oluvchi yoki sud bajaruvchisiga topshirish yoki joʻnatish sanasini.

6.13. Toʻlovchining hisobvaragʻida mablagʻ boʻlmaganda inkasso topshiriqnomasi 2-kartotekada toʻlovini kutayotgan hujjatlar qatoriga joylashtiriladi va qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda toʻlanadi.

6.14. Inkasso topshiriqnomalari toʻlovchilarning hisobvaraqlaridan mablagʻlarni hisobdan chiqarish uchun bir shahar ichida hisob-kitoblarda xizmat koʻrsatuvchi bankka yoki bevosita toʻlovchining hisobvaragʻi yuritilayotgan bank boʻlimiga, shaharlararo (hududlararo) hisob-kitoblarda esa faqat undirib oluvchiga xizmat koʻrsatuvchi bank boʻlimiga taqdim etiladi.

6.15. Inkasso topshiriqnomasi bank boʻlimiga uch nusxada ilovalar bilan birga taqdim etiladi:

1) agar mablagʻ oluvchi va toʻlovchiga bitta bankda xizmat koʻrsatilganda:

inkasso topshiriqnomasining birinchi nusxa toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi toʻlovchiga ijro hujjatlari ilovasi va shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirma bilan birgalikda beriladi;

uchinchi nusxasi toʻlovni oluvchiga shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirma bilan birgalikda qaytariladi.

2) bir shahar ichida hisob-kitoblar qilishda inkasso topshiriqnomalari bevosita toʻlovchining bankiga taqdim qilinishi mumkin:

birinchi nusxa toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi toʻlovchiga ijro hujjatlari ilovasi va shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirma bilan birgalikda beriladi;

uchinchi nusxasi toʻlovni oluvchiga shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirma bilan birgalikda qaytariladi.

3) banklararo va shaharlararo (hududlararo) hisob-kitoblar qilishda inkasso topshiriqnomalari undiruvchilarga xizmat koʻrsatuvchi bank boʻlimiga taqdim qilinganda:

birinchi va ikkinchi nusxalari ijro hujjatlari bilan birga pochta orqali toʻlovchining bankiga buxgalter tomonidan imzo qoʻyilib va bankning unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib hujjatlarni qabul qilish sanasi koʻrsatilgan holda joʻnatiladi;

uchinchi nusxasi hujjatlarni qabul qilish sanasini koʻrsatgan holda buxgalter tomonidan imzolanib va bankning unga biriktirilgan shtampi bilan tasdiqlanib mijozga qaytariladi.

6.16. Alohida fuqarolarning foydasiga undirib olishda toʻlovchining hisobvaragʻi joylashgan bank boʻlimi ijro hujjatlarini faqat bank joylashgan tuman sud idorasining sud ijrochisi orqali qabul qiladi.

6.17. Sud ijrochilari inkasso topshiriqnomasini ijro hujjatlarini ilova qilgan holda bank boʻlimiga uch nusxada taqdim etadilar, toʻlovlar amalga oshirilgandan keyin:

birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi ijro hujjatlari bilan birga toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi;

uchinchi nusxasi maʼlumot sifatida sud ijrochisiga qaytariladi.

6.18. Undiruvchining bankida elektron toʻlov tizimidan qabul qilingan elektron inkasso topshiriqnomasi ikki nusxada qogʻozga chiqariladi:

birinchi nusxa bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

ikkinchi nusxasi undiruvchining shaxsiy hisobvaragʻidan olingan koʻchirmaga ilova qilinadi.

6.19. Bank aybi bilan mijozlarning inkasso topshiriqnomalari ijro qilinmagan yoki notoʻgʻri ijro qilingan hollarda amaldagi qonunchilik asosida va hajmida bank javob beradi.

7.1. Hisob-kitob cheki (keyingi hollarda cheklar deb nomlanuvchi) bu mijozning xizmat koʻrsatuvchi bankka chek beruvchining hisobvaragʻidan chek qabul qiluvchining hisobvaragʻiga maʼlum miqdordagi mablagʻlarni oʻtkazib berish uchun bankning maxsus blankasida — bankka bergan topshirigʻidir.

7.2. Chek blankalari tijorat banklari buyurtmasiga koʻra, ularning faoliyati uchun yetarli boʻlgan miqdorda Markaziy bank qoshidagi “Davlat belgisi” (Gosznak) ishlab chiqarish korxonasida, mazkur Nizomning 1.5.5-bandida belgilangan shaklda tayyorlanadi. Bunda chek raqami va seriyasi, bank-emitentning nomi va firma belgisi tipografiya usulida yoziladi.

7.3. Hisob-kitob cheklari faqat tovar va xizmatlar uchun xoʻjalik subyektlari va jismoniy shaxslar orasidagi naqd pulsiz hisob-kitoblar qilishda qoʻllaniladi.

7.4. Hisob-kitob chekining maksimal summasini Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan oʻrnatiladi, minimal summasi esa tijorat banklari tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.

7.5. Bank chek berganda jismoniy shaxsning arizasiga asosan chekning summasiga 20206 — “Jismoniy shaxslarning talab qilingunga qadar depozitlari” balans hisobraqamida alohida ikkilamchi hisobvaragʻi ochadi va toʻlovlarni faqat shu hisobvaragʻdan amalga oshiradi.

7.6. Cheklar omonat qoʻyuvchi jismoniy shaxslarning depozit hisobvaragʻlarida saqlanayotgan mablagʻlar hisobiga yoki topshirilgan naqd pul summasiga beriladi.

7.7. Chek ikki qismdan: hisob-kitob cheki va milk (koreshok) dan iborat. Ushbu milk hisob-kitob chekida koʻrsatilgan summalarni tasdiqlash uchun belgilangan nazorat raqamlarini oʻz ichiga oladi.

7.8. Chekning amal qilish muddati tijorat banklari tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.

7.9. Agar chek amal qilish muddatida bankka taqdim qilinmagan boʻlsa, chek summasi 29842 — “Harakatsiz depozitlar” balans hisobvaragʻida hisobga olinadi. Chek egasi amal qilish muddati tugagan chek bilan bankka murojaat qilgan taqdirda, bank qarshiliksiz chek egasining pasporti asosida chekni qabul qilishi va toʻlab berishi lozim.

7.10. Cheklarni berish va toʻlash tartibi.

7.10.1. Bank xodimi hisob-kitob chekini berishda quyidagi rekvizitlarni toʻldirishi shart:

chek berilgan sanani;

chek boʻyicha beriladigan summani raqamlar va soʻz bilan;

hisob-kitob chekiga nomi yozib berilayotgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi;

pasportining seriyasi va raqami;

chek beruvchining depozit hisobvaragʻi;

chek bergan bank boʻlimining nomi va kodi;

chek haqiqiy “KK.OO.YYYY” gacha;

Koʻrsatilgan rekvizitlar toʻldirilgandan keyin bankning masʼul xodimi hisob-kitob chekiga imzo qoʻyadi va hisob-kitob chekining milki(korshok)ni nazorat raqamlari joylashgan polosa boʻyicha chekdan shunday qirqib ajratadiki, bunda kesish chizigʻida qolgan sonlar chek summasiga mos kelishi lozim va bu muhr bilan tasdiqlanadi.

Hisob-kitob chekini oluvchi tomonidan chekni olganligi haqida milk (koreshok)ga imzo qoʻyiladi. Alohida daftarga hisob-kitob chekining seriyasi va raqamini, chek nomiga yozilgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi va chek summasini (omonat boʻyicha hisobvaraqda saqlanayotgan mablagʻlar yoki depozit hisobvaragʻidan koʻchirilgan hamda naqd pullarda qoʻyilgan mablagʻlar hisobiga berilganligi alohida koʻrsatilib yozib qoʻyiladi.

7.10.2. Kassir bankning masʼul bajaruvchisidan barcha zaruriy hujjatlarni olgach:

hujjatlarning toʻgʻri rasmiylashtirilganligini tekshiradi va ularni imzolaydi;

hisob-kitob chekini oluvchidan chek beriladigan summada naqd pullarni va chek uchun toʻlovni qabul qiladi;

hisob-kitob chekini oluvchiga chek va omonat daftarchasini topshiradi;

chek milki(koreshok)ni amaliyot kun oxirigacha oʻzida qoldiradi.

7.10.3. Amaliyot kun oxirida bank kassiri banderollarda hisob-kitob cheklarining milk(koreshok)larida belgilangan rekvizitlar bilan birga, naqd pullarda qabul qilingan summani va jismoniy shaxslarning talab qilib olingunga qadar depozit hisobvaraqlaridan hisobdan chiqazilgan summani koʻrsatadi, bundan keyin chek milki (koreshok)ni masʼul bajaruvchiga topshiradi.

Hisob-kitob chekining milki raqamlari va sanalari boʻyicha toʻlangan yoki qoplangan chek taqqoslash yoki chek summasi bron qilingan 20206 — Jismoniy shaxslarning talab qilib olungunga qadar depozitlari” hisobvaragʻidan hisobdan chiqarish uchun bankka kelgunga kadar saqlanadi.

Shundan soʻng hisob-kitob cheki milk(koreshok)lari elektron hisob-kitob cheklari bilan birga kunlik hujjatlar yigʻma jildiga tikib qoʻyiladi.

7.10.4. Agarda hisob-kitob cheki varagʻini toʻldirishda xatoga yoʻl qoʻyilsa, unda ushbu varaq buzilgan deb hisoblanadi va uning oʻrniga hisob-kitob chekining yangi varagʻi toʻldiriladi. Bunday hollarda hisob-kitob cheki quyidagi tartibda hisobdan chiqariladi:

harflar bilan yozilgan “Hisob-kitob” soʻzidan bir qismi qirqib olinadi;

chek varaqasining oʻrtasiga “buzilgan” degan ustxat yoziladi va sana koʻrsatiladi;

bosh buxgalter va kassir tomonidan imzolanadi.

7.10.5. Qabul qilingan, ishlatilgan va qaytarilgan chek blankalarining hisobi qatʼiy nazoratdagi blankalarning harakatini hisobga olib boradigan daftarda koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaragʻida yuritiladi. Kun davomida ishlatilgan hisob-kitob chek blankalari chiqim orderi bilan koʻzda tutilmagan holatlar hisobvaragʻidan chiqariladi.

7.10.6. Hisob-kitob chekini qabul qilish vakolatiga ega boʻlgan savdo tashkiloti xodimi mahsulot toʻlovi uchun hisob-kitob chekini qabul qilayotganda hisob-kitob cheki belgilangan namunadagi blankada toʻldirilganligini, oʻchirib tuzatishlarni yoʻqligini, nazorat raqamlari chekda yozilgan summaga muvofiqligini, chek muddati oʻtkazib yuborilmaganligini, unda bank boʻlimi muxrining aniq izi va imzolar mavjudligini tekshirib koʻradi. Shundan keyin shaxsiyatini tasdiqlovchi pasportini koʻradi.

Tekshiruv bajarilgan va mahsulot uchun chek toʻlovga qabul qilingandan soʻng, savdo idorasi xodimi hisob-kitob chekining teskari tomoniga, savdo tashkilotining shtampini va mansabdor shaxsning imzosini qoʻyadi.

7.10.7. Agar sotilayotgan mahsulotning qiymati hisob-kitob cheki summasidan past boʻlsa, u holda savdo tashkiloti ushbu chek summasining 25 foizidan oshmagan miqdordagi qiymatini naqd pulda beradi.

7.10.8. Mahsulot toʻlovi uchun qabul qilingan hisob-kitob cheklari savdo tashkilotlari tomonidan ularga xizmat koʻrsatuvchi bank boʻlimlariga pul tushumi bilan birga inkassator orqali belgilangan tartibda topshiriladi.

7.10.9. Bankka qabul qilingan cheklar boʻyicha toʻlovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) chek beruvchi va chek qabul qiluvchiga bitta bankda xizmat koʻrsatilganda:

Chek summasi savdo tashkilotining hisobvaragʻi krediti va “Inkassa qilingan pul tushumlari va cheklar” hisobvaragʻi orqali chek beruvchining hisobvaragʻi debiti boʻyicha oʻtkaziladi. Chekning asl nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

2) chek beruvchi va chek qabul qiluvchiga boshqa-boshqa banklarda xizmat koʻrsatilganda:

chek qabul qiluvchining banki chekda koʻrsatilgan summani qabul qilingan chekka asosan chek qabul qiluvchining hisobvaragʻiga yozib beradi. Tijorat banklarining elektron hisob-kitob cheklari elektron toʻlov tizimi orqali chek beruvchining bankiga joʻnatiladi. Chekning asl nusxasi bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

chek beruvchining bankida chek summasi elektron hisob-kitob cheki asosida dasturiy yoʻl bilan avtomatlashtirilgan tarzda chek beruvchining ikkilamchi hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi. Elektron chek bankning kunlik hujjatlar yigʻmasiga tikiladi;

7.10.10. Hisob-kitob cheklari merosxoʻr va boshqa shaxslardan notarial idora tasdiqlagan hujjat mavjud boʻlgan holdagina qabul qilinadi, qancha muddat oʻtganligidan qatʼiy nazar. Bank boshqaruvchisi va bosh buxgalteri hujjatlarni tekshirib koʻrgandan keyin chek summasini toʻlab berilishiga ruxsat beradi.

7.10.11. Foydalanilmagan hisob-kitob cheki bankka taqdim qilinganda bankning xodimi:

koʻrsatilgan chekning haqiqiyligini va hujjatni koʻrsatuvchini shaxsini pasport bilan tekshirib koʻradi;

chekning yuz tomonida quyidagi mazmundagi ustxatni yozadi:

“№ _____ hisobvaraqqa summani oʻtkazing”;

hisob-kitob chekini bank boʻlimining bosh buxgalteriga beradi, pasport egasiga qaytariladi.

7.10.12. Chek yoʻqotilgan taqdirda, bank yoʻqotilgan chek boʻyicha hisobvaragʻlardan mablagʻlar hisobdan chiqarilganda javob bermaydi.

8.1. Plastik kartochka (matn davomida — kartochka) bank tomonidan chiqarilgan boʻlib, oʻzida shaxslashtirilgan toʻlov vositasini ifoda etadi, kartochka egasining tegishli bankda hisobvaragʻi mavjud ekanligini tasdiqlaydi va naqd pul toʻlamagan holda chakana savdo tarmogʻida tovarlar yoki xizmatlarni sotib olish huquqini beradi.

8.2. Plastik kartochkada emitentni soʻzsiz identifikatsiya qiluvchi uning nomi va logotipni mavjud boʻlishi shart.

8.3. Kartochkalar jismoniy yuridik shaxslar va savdo yoki servis korxonalari oʻrtasida naqdsiz hisob-kitob qilishda, shuningdek, naqd pul berish punktlari (PVN) va bankomatlarda naqd pul mablagʻlari olishda qoʻllanadi.

8.4. Vakolatli banklar xalqaro plastik kartochkalarni chiqarishlari va xizmat koʻrsatishlari mumkin, bunda ular xalqaro toʻlov tizimlari bilan tuzilgan shartnomalarga va mazkur Nizomga muvofiq operatsiyalarni amalga oshirish qoidalariga rioya etishlari lozim.

8.5. Bank kartochka berishda mijozga uning arizasiga va shartnomaga asosan 20200 — “talab qilib olinadigan depozitlar” boʻlimining tegishli balans hisobvaragʻida alohida ikkilamchi hisobvaraq ochadi. Mijozning xohishiga koʻra jamgʻarmalarni yigʻish uchun 20400 — “jamgʻarma depozitlari” tegishli balanslar hisobvaragʻida alohida shaxsiy hisobvaraq ochish mumkin. banklar kartochkalarning turlari boʻyicha alohida shaxsiy hisobvaraqlar ochishlari mumkin.

8.6. Plastik kartochkalarga xizmat koʻrsatish shartnomasida quyidagilar mavjud boʻlishi shart:

taraflarning nomlari;

shartnoma predmeti;

taraflarning huquqlari va majburiyatlari;

taraflarning javobgarligi;

hisob-kitoblarni oʻtkazish shartlari;

shartnomaning amal qilish muddati va uni bekor qilish shartlari;

nizolarni hal etish shartlari;

taraflarning huquqiy manzillari.

8.7. Kartochkalar ularning mansubligiga koʻra shaxsiy, oilaviy va korporativ kartochkalarga boʻlinadi:

Shaxsiy kartochka, bu — jismoniy shaxsga berilgan kartochkadir.

Oilaviy kartochka, bu — shaxsiy kartochka egasining ishonchnomasi asosida foydalanuvchiga berilgan kartochkadir.

Korporativ kartochka, bu — yuridik shaxslarga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan kartochkadir. Korporativ kartalardan ish haqi toʻlovlarini va ijtimoiy tusdagi boshqa toʻlovlarni toʻlash uchun, shuningdek, naqd pul mablagʻlarini toʻlash uchun foydalanish taqiqlanadi.

8.8. Amal qilish rejimiga koʻra kartochkalar quyidagi turlarga boʻlinadi:

debet kartochkasi — ushbu kartochkadan foydalanish uning egasiga emitent va mijoz oʻrtasidagi shartnoma shartlariga koʻra uning kartochka hisobvaragʻida mavjud boʻlgan pul mablagʻlarini tovarlar va xizmatlar haqini toʻlash uchun va/yoki naqd pul mablagʻlarini olish uchun (korporativ kartochkalar bundan mustasno) tasarruf etish imkonini beradi.

kredit kartochkasi ushbu kartochkadan foydalanishning uning egasiga emitent bilan tuzilgan shartnoma shartlariga koʻra emitent tomonidan taqdim etilgan kredit liniyasi miqdorida tovarlar va xizmatlar haqini toʻlash boʻyicha operatsiyalarni bajarish va/yoki plastik kartochkadagi mablagʻlar qoldigʻi chegarasida naqd pul mablagʻlarini olish (bundan korporativ kartochkalar mustasno) imkonini beradi.

elektron kissa — jismoniy shaxsning kartochkasi, undan foydalanish uning egasiga tovarlar va xarajatlar haqini toʻlashni amalga oshirish va/yoki plastik kartochkadagi mablagʻlar qoldigʻi chegarasida naqd pul mablagʻlarini olish imkonini beradi.

Bitta kartochkada bir nechta “elektron kissalar” joylanishi mumkin.

8.9. Shaxslashtirishda kartochkaga quyidagi majburiy rekvizitlar yozib qoʻyilishi shart:

identifikatsiyalash maʼlumotlari (kartaning raqami va turkumi va boshqalar);

emitent bankning kodi;

hisobvaraq raqami va kartochka egasining ism-sharifi (tashkilotning nomi);

kartochkaning amal qilish muddati.

Kartochkada bir nechta kissalar mavjud boʻlgan holda identifikatsiya maʼlumotlari har bir kissani soʻzsiz identifikatsiyalashi kerak. Koʻrsatib oʻtilgan rekvizitlardan tashqari kartochkaga operatsiyalar va hisoblarni bajarish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha maʼlumotlar ham kiritilishi mumkin.

8.10. Takroran shaxslashtiriladigan, qaytarilgan kartochkalarni hisobga olish 93609 “saqlanishdagi qimmatliklar” koʻzda tutilmagan vaziyatlar hisobining alohida hisobvaraqlarida yuritiladi.

8.11. Plastik kartochkalarni qoʻllab bajariladigan operatsiyalar hujjatlarning qogʻoz tashuvchilarda (slip, elektron terminal kvitansiyasi) va/yoki elektron shaklda (terminalning yoki bankomatning elektron jurnalidagi hujjat), shuningdek, hisob-kitoblar qatnashchilari oʻrtasida tuzilgan shartnomalarda koʻzda tutilgan boshqa hujjatlar (bankomat kvitansiyasi va boshqalar) majburiy tuzilishini koʻzda tutiladi.

8.12. Kvitansiyalar tranzaksiyalarni qoʻlda tiklash uchun barcha zarur axborotlarga ega boʻlishi kerak.

8.13. Hujjatlar hisob-kitoblarda qatnashuvchi taraflarning hammasi uchun zarur nusxalar miqdorida tuziladi.

8.14. Plastik kartochkalarni qoʻllagan holda operatsiyalarni bajarishda tuzilgan hujjatlar rekvizitlari taraflar tomonidan kelishilgan, plastik kartochkalar rekvizitlari va kartochka egalarining bank hisobavaraqlari, shuningdek, korxonalar, naqd pullarni berish punktlari, bankomatlar identifikatorlari va korxona bank hisobvaraqlari oʻrtasidagi muvofiqlikni ishonchli tarzda aniqlashga imkon beruvchi belgilarga ega boʻlishi shart.

8.15. Elektron hujjatlar shartnomada kelishilgan davriylikda ekvayer bank, emitent bank yoki kliring markaziga yuboriladi.

8.16. Kartochkalar boʻyicha bir bank boʻlinmalari oʻrtasidagi hisob-kitoblar texnologiyasi bosh bank tomonidan oʻz imkoniyatlari va foydalaniladigan kartochka turidan kelib chiqib mustaqil tarzda belgilanadi.

8.17. Kartochkalar boʻyicha banklararo hisob-kitoblar texnologiyasi quyidagi variantlarni koʻzda tutadi:

1) Hisob-kitoblarni amaldagi elektron toʻlovlar tizimi (sep) orqali yalpi asosda oʻtkazish;

2) Hisob-kitoblarning hisob-kitoblar qatnashchilari tomonidan tashkil etilgan protsessing markazlari orqali, oʻzaro majburiyatlar natijalarini majburiy hisob-kitob qilish va tijorat banklarining korrespondentlik hisobvaraqlari orqali oʻzaro yakuniy hisob-kitoblar summasini oʻtkazishni kun davomida amalga oshirish.

8.18. Plastik kartochkalarni qoʻllab sep orqali amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha yalpi hisob-kitoblar quyidagi tartibda bajariladi:

1) Avtorizatsiyalamagan holda emitent bank tomonidan hisob-kitob qilinganda:

Ekvayer bank xizmat koʻrsatiladigan savdo va servis korxonasidan olingan, kartochkani qoʻllash bilan tuzilgan elektron hujjatlar asosida uning hisobvaragʻiga mablagʻlarni yozib oʻtkazishni amalga oshiradi, bunda oʻz-oʻzidan elektron debet memorial orderi shakllanadi, u elektron toʻlovlar tizimi boʻyicha emitent bankka joʻnatiladi;

Emitent bankda, olingan elektron debet memorial orderi asosida dasturiy ravishda mablagʻlarning mijozning kartochka hisobvaragʻidan chiqarilishi amalga oshiriladi. elektron debet memorial orderi bosmadan chiqariladi va kundalik hujjatlarga tikib qoʻyiladi.

2) Emitent bank tomonidan oldindan majburiy avtorizatsiya qilingan hisob-kitoblarda:

Ekvayer bankda xizmat koʻrsatiladigan savdo va servis korxonasidan olingan, kartochkani qoʻllash bilan tuzilgan elektron hujjatlar asosida, foydalaniladigan texnologiya qoidalariga muvofiq oʻz-oʻzidan elektron maʼlumot shakllanadi, u sep orqali emitent bankka provodkalarni avtorizatsiyalash va amalga oshirish uchun joʻnatiladi.

Emitent bank olingan elektron maʼlumot asosida tranzaksiyani avtorizatsiyalashni oʻtkazadi, mijozning kartochka hisobvaragʻidan mablagʻlarni chiqarishga elektron memorial orderni oʻz-oʻzidan shakllantiradi. u elektron toʻlovlar tizimi orqali savdo yoki servis korxonasining talab qilib olinadigan depozit hisobvaragʻiga mablagʻlarni hisobga qoʻyish uchun ekvayer bankka joʻnatiladi.

Ekvayer bankda emitent bankdan olingan elektron memorial order asosida mablagʻlarni savdo yoki servis korxonasining talab qilib olinadigan depozit hisobvaragʻiga yozib qoʻyish amalga oshiriladi. Memorial order bosmadan chiqarilib bankning kundalik hujjatlariga tikib qoʻyiladi.

8.19. Hisob-kitoblarni protsessing markazlari orqali oʻtkazish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

kun davomida kartochkalar boʻyicha barcha tranzaksiyalar protsessing markazlar orqali hisob-kitob qatnashchilari tomonidan tasdiqlangan tartibda oʻtkaziladi va har bir bank — hisob-kitoblar ishtirokchisi uchun ochilgan alohida shaxsiy hisobvaraqlarda qayd etiladi;

hisob-kitoblar qatnashchilarining kelishib olishi boʻyicha yakuniy summalar tijorat banklarining markaziy bank hisob-kitoblar markazlarida ochilgan korrespondentlik hisobvaraqlari orqali shartnomada kelishilgan davriylikda oʻtkaziladi;

protsessing markazidan olingan axborot asosida banklar kartochkalarni qoʻllagan holda amalga oshirilgan operatsiyalar boʻyicha mablagʻlarni mijozlarning hisobvaraqlariga hisobga qoʻyish yoki hisobdan chiqarishni amalga oshiradilar.

9.1. Korxonani qayta tashkil etish (qoʻshilish, birlashish, ajralib chiqish, qayta tashkil etish shaklida)da hisob-kitob hujjatlarini toʻlash vakolatli organning qaroriga asosan dastlabki toʻlovchining majburiyatlari boʻyicha javobgarlik yuklangan korxonaning asosiy depozit hisobvaragʻidan bajariladi.

9.2. Undirib oluvchi va qabul qilib oluvchi (pravopriyemnik) tashkilotlar orasida nizo paydo boʻlgan hollarda qabul qilib oluvchi tashkilotning hisobvaragʻidan mablagʻlarni hisobdan chiqarish faqat xoʻjalik sudining tegishli qarori asosidagina bajariladi.

9.3. Korxonani tugatishda tugatish komissiyasi tuzilib, komissiya xoʻjalik subeʼktining tugatilayotganligi toʻgʻrisida uning kreditorlari hamda boshqa qiziqishi boʻlgan tomonlarga belgilangan tartibda maʼlumot beradi va tugatish komissiyasining hisobvaragʻi joylashgan bank boʻlimiga tugatish komissiyasining roziligisiz uning hisobvaragʻidan mablagʻlarni hisobdan chiqazishni toʻxtatish toʻgʻrisidagi arizani taqdim etadi.

Tugatilayotgan korxonaning barcha hisobvaragʻlari tugatish komissiyasining tasarrufiga oʻtkaziladi, shu munosabat bilan tugatilayotgan korxonaning muhr izi va rahbar xodimlari imzo namunasi tushirilgan kartochka bekor qilinadi va tugatilayotgan korxona hisobvaraqlaridagi mablagʻlarni tasarruf qilish huquqiga ega boʻlgan shaxslar imzo namunalari va tugatish komissiyasining muhr izi tushirilgan kartochka rasmiylashtiriladi.

9.4. Tugatish komissiyasining hisobvaragʻidan uning roziligisiz mablagʻlarni hisobdan chiqazish, faqat mazkur Nizomning 6.3-bandida koʻzda tutilgan hollardagina amalga oshiriladi.

9.5. Agar tugatish toʻgʻrisidagi qarorga binoan, tugatish balansi yoki xoʻjalik sudining qaroriga koʻra tugatilayotgan korxonaning majburiyatlari boʻyicha javobgarlik boshqa tashkilot zimmasiga yuklangan boʻlsa, 8.3-banddagi koʻrsatmalar qoʻllaniladi.

10.1. Oʻzbekiston Respublikasi xududida faoliyat koʻrsatayotgan banklar hisob-kitob va kredit operatsiyalarini bajarish boʻyicha amaldagi qonunchilik va Markaziy bank tomonidan belgilangan bank operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga asosan javobgardirlar.

10.2. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻlovlarni oʻz vaqtida oʻtkazilishi va tijorat banklarining vakillik hisobvaraqlari holatini nazorat qiladi. Bank vakillik hisobvaragʻida mablagʻ yoʻqligi sababli korxonalarning hisobvaraqlaridan toʻlovlarini oʻtkazilishini doimiy ravishda ushlanib qolishiga yoʻl qoʻyuvchi tijorat banklarining boʻlimlariga nisbatan qonunchilikda belgilangan tartibda chora koʻradi.

10.3. Tijorat banklarining vakillik hisobvaraqlari orqali oʻtadigan toʻlovlar boʻyicha barcha operatsiyalar, agarda overdraft koʻzda tutilmagan boʻlsa, qatʼiy ravishda vakillik hisobvaragʻida mavjud boʻlgan mablagʻlar doirasida bajariladi.

10.4. Shartnoma shartlari buzilgan yoki talab darajasida bajarilmagan hollarda tomonlar qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradilar.

10.5. Mazkur Nizomda belgilangan qoidalarga amal qilmaslik yoki sifatsiz bajarilgan hollarda bank va ularning mijozlari amaldagi qonunchilik va Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining meʼyoriy hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Mazkur Nizomni chiqarilishi bilan Markaziy bankning 1995-yil 4-sentabrdagi № 60 sonli “Oʻzbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish qoidalari toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnoma va unga kiritilgan 1997-yil 6-dekabrdagi № 367 oʻzgartirish va 1995-yil 28-noyabrdagi № 1; 1996-yil 29-apreldagi № 2; 1996-yil 23-maydagi № 3; 1998-yil 24-yanvardagi № 4; 1998-yil 20-fevraldagi № 5 qoʻshimchalari oʻz kuchini yoʻqotadi.