Sud amaliyotida bir necha jinoyat sodir etilganda qilmishni kvalifikatsiya qilish bilan bog‘liq masalalar kelib chiqayotganligi munosabati bilan, “Sudlar to‘g‘risida”gi Qonunning 17-moddasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarga tushuntirilsinki, qonunga ko‘ra bir necha jinoyat tushunchasi jinoyatlar majmui, takroranligi va retsidiv jinoyatlar kabi huquqiy institutlarni o‘z ichiga oladi.

Bir necha jinoyat deganda, qonun shaxs tomonidan har biri alohida jinoyat tarkibini tashkil etuvchi ikki va undan ortiq qilmish sodir etilishini nazarda tutadi.

Bir necha jinoyat turining aniqlanishi qilmishni to‘g‘ri kvalifikatsiya qilish uchun ham, qilmishga mutanosib jazo tayinlash uchun ham muhim huquqiy ahamiyatga ega.

2. Jinoyatlar majmui va takroranligi tariqasidagi bir necha jinoyat uchun umumiy belgi — shaxsning bu jinoyatlardan birortasi uchun ham sudlangan bo‘lmasligidir.

Jinoyatlar majmui deganda, shaxs tomonidan Jinoyat kodeksi Maxsus qismi turli moddalari yoki bitta moddasi turli qismlarida nazarda tutilgan ikki yoki undan ortiq jinoyat, ular qasddan yoxud ehtiyotsizlik oqibatida qilinishidan qat’i nazar, sodir etilishi tushunilishi lozim.

Jinoyatlar takroranligi deganda, qonunga ko‘ra shaxs tomonidan turli vaqtlarda qasddan sodir etilgan ikki va undan ortiq jinoyat tushunilib, bunda sodir etilgan jinoyat:

Jinoyat kodeksi Maxsus qismi aynan bir moddasida nazarda tutilgan bo‘lishi, basharti unda bir xil jinoyat tarkiblari uchun javobgarlik belgilangan bo‘lsa;

Jinoyat kodeksi Maxsus qismi muayyan moddasi aynan bir qismida nazarda tutilgan bo‘lishi, basharti ushbu moddada turli jinoyat tarkiblari uchun javobgarlik belgilangan bo‘lsa (masalan, JK 126¹, 131, 228, 248, 273-moddalari) shart.

Jinoyat qonunida alohida nazarda tutilgan ayrim hollarda, shaxs tomonidan qasddan Jinoyat kodeksi Maxsus qismi turli moddalarida nazarda tutilgan ikki va undan ortiq jinoyat sodir etilishi ham takroran jinoyat deb topiladi (masalan, JK 118, 119, 129, 211, 212, 276-moddalari ikkinchi qismlari, 121-moddasining to‘rtinchi qismi, 126¹-moddasi beshinchi va sakkizinchi qismlari, 128, 213-moddalari uchinchi qismlari).

3. Shaxs qonunda belgilangan tartibda jinoiy javobgarlikdan (JK 64—68-moddalari) yoki jazodan (JK 69—76-moddalari) ozod etilgan bo‘lsa, jinoyatlar majmui va takroranligi mavjud bo‘lmaydi.

Sudlanganlik holatining tugallanishi va qonunda belgilangan tartibda olib tashlanishi jinoyatlar majmui, takroranligini va retsidiv jinoyatni istisno etuvchi holat hisoblanadi.

4. Jinoyatlar takroranligini bir qator aynan o‘xshash xatti-harakatlar bilan turli vaqtlarda sodir etilgan bo‘lsa-da, biroq yagona qasd bilan qamrab olingan, obyekti va sodir etish usuli, oqibatlari bir xilligi jihatidan o‘zaro o‘xshash davomli jinoyatdan farqlash lozim. Bunday hollarda barcha qilmish Jinoyat kodeksining mazkur jinoyatni sodir etganlik uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi bitta moddasi yoki moddasi qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.

Davomli jinoyat bir necha xatti-harakatlardan oxirgisi sodir etilgan paytdan boshlab tugallangan deb hisoblanishi tufayli, jinoyat qonuniga bu qilmish uchun jazoni kuchaytiradigan yoki shaxsning holatini boshqacha tarzda yomonlashtiradigan o‘zgartirishlar kiritilganda, agar jinoyat epizodlaridan hech bo‘lmaganda bittasi qonun yangi tahrirda amal qila boshlagan davrda sodir etilgan bo‘lsa, davomli jinoyatning barcha epizodlari yangi qonun bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi kerak.

5. Davomli jinoyat sodir etilishi davrida shaxs tomonidan boshqa jinoyat sodir etilgan bo‘lib, uning belgilari Jinoyat kodeksining davomli jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi moddasi dispozitsiyasi bilan qamrab olinmasa, uning harakatlari Jinoyat kodeksining davomli jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi hamda boshqa jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi moddalari majmui bo‘yicha kvalifikatsiya qilinadi.

6. Jinoyatlar majmuini tartibga soluvchi qonun normasini qo‘llashda shuni inobatga olish lozimki, huquq nazariyasiga ko‘ra jinoyatlar majmui real va ideal turga bo‘linadi.

Jinoyatlar real majmui ikki va undan ortiq, har qaysisi Jinoyat kodeksi Maxsus qismi turli moddalarida (moddasi turli qismlarida) nazarda tutilgan muayyan jinoyat tarkibini tashkil etuvchi, jinoiy qilmish sodir etilganda mavjud bo‘ladi.

Jinoyatlar ideal majmuida esa, aybdorning bitta xatti-harakatida Jinoyat kodeksi Maxsus qismi turli moddalarida (moddasi turli qismlarida) nazarda tutilgan kamida ikkita jinoyat tarkibi belgilari mavjud bo‘lib, qilmish ushbu normalardan birortasi bilan ham to‘liq qamrab olinmaydi.

7. JK 33-moddasiga muvofiq, jinoyatlar majmui mavjud bo‘lganda aybdor shaxs o‘zi sodir etgan har bir jinoyat uchun Jinoyat kodeksi tegishli moddasi yoki moddasi qismi bo‘yicha jinoiy javobgar bo‘ladi.

Jinoyatlar majmui sodir etilgan barcha jinoyatlar belgilari Jinoyat kodeksining og‘irroq jazoni nazarda tutuvchi bitta moddasi (moddasi bitta qismi) dispozitsiyasi bilan qamrab olingan holdagina JK bitta moddasi (moddasi bitta qismi) bilan kvalifikatsiya qilinishi mumkin.

8. Qonun bilan qo‘riqlanadigan bir necha obyektga (JK turli boblarida nazarda tutilgan) qilingan tajovuz jinoyatlar majmui sifatida Jinoyat kodeksining har bir alohida olingan obyektga tajovuz uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddalari bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi lozim. Tajovuz predmeti bo‘yicha o‘zaro farq qiladigan qilmishlar ham shu tarzda kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Agar qonunning bitta normasida jinoyat natijasida kelib chiqadigan turli ijtimoiy-xavfli oqibatlar nazarda tutilmagan bo‘lsa, qilmish jinoyatlar majmui sifatida Jinoyat kodeksining bevosita har bir obyektga ziyon yetkazilishi uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddalari bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Qilmish Jinoyat kodeksining bir necha moddalarida ko‘rsatilgan obyektga nisbatan sodir etilganda (umumiy va maxsus norma raqobati) jinoyatlar majmui mavjud bo‘lmaydi va u maxsus norma bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi lozim.

9. Qilmish javobgarlikni og‘irlashtiruvchi kvalifikatsiya belgilari mavjud holatlarda (masalan, o‘ta shafqatsizlik bilan odam o‘ldirish) va shu bilan birga, aynan shu qilmishni javobgarlikni yengillashtiradigan holatlarda sodir etilgan deb kvalifikatsiya qilish uchun asos bo‘luvchi boshqa belgilar (masalan, kuchli ruhiy hayajonlanish holati) mavjud holda sodir etilsa, jinoyatlar majmui mavjud bo‘lmaydi. Qilmish bunday holda Jinoyat kodeksining mazkur jinoyat uchun yengilroq javobgarlikni nazarda tutuvchi moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim (masalan, kuchli ruhiy hayajonlanish holatida o‘ta shafqatsizlik bilan odam o‘ldirish faqat JK 98-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak).

Agar aynan bir jinoyatni sodir etganlik uchun jinoiy javobgarlikni yengillashtiruvchi kvalifikatsiya belgilari Jinoyat kodeksining bir necha moddasida nazarda tutilgan bo‘lsa, qilmish Jinoyat kodeksining javobgarlikni ko‘proq yengillashtiruvchi moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak (masalan, zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqib va kuchli ruhiy hayajonlanish holatida odam o‘ldirish faqat JK 100-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim).

10. Bir necha jinoyat sodir etilganda, agar jinoyatlardan biri boshqasini sodir etish vositasi yoki usuli bo‘lib, har ikkala jinoyat belgilari Jinoyat kodeksi tegishli moddasi dispozitsiyasida ko‘rsatilgan bo‘lsa, qilmish Jinoyat kodeksining faqat og‘irroq jinoyat uchun javobgarlik belgilovchi bitta moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak. Bunda qilmishni yengilroq jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi modda bilan qo‘shimcha kvalifikatsiya qilish talab etilmaydi (masalan, xizmat mavqeyidan foydalangan holda bojxona to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzish faqat JK 182-moddasi ikkinchi qismi “g” bandi bo‘yicha kvalifikatsiya qilinishi lozim).

11. Jinoyatlar majmuiga kiruvchi jinoyatlardan biri qasd, boshqasi esa ehtiyotsizlik shaklida sodir etilgan bo‘lsa (masalan, bir shaxs qasddan o‘ldirilsa va boshqa shaxs ehtiyotsizlik oqibatida hayotdan mahrum etilsa), hatto jinoyatlar obyekt, obyektiv tomon va kelib chiqqan oqibatlar jihatidan bir xil bo‘lganda ham, har bir qilmish Jinoyat kodeksining qasddan va ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan jinoyatlar uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi moddalari bilan alohida kvalifikatsiya qilinishi kerak.

12. Agar qonunda jinoyatlar majmuiga kiruvchi qilmishlardan biri faqat maxsus subyekt tomonidan, boshqalari esa, umumiy subyekt tomonidan sodir etilishi mumkinligi belgilangan bo‘lsa, bunday jinoyatlar Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bilan alohida-alohida kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Jinoyatlar majmuini tashkil etuvchi jinoyatlar, agar ulardan birini sodir etishda subyekt jinoyatni bajaruvchi, boshqalarini sodir etishda esa tashkilotchi, dalolatchi yoki yordamchi sifatida ishtirok etganda ham, shu tarzda kvalifikatsiya qilinishi kerak. Bunday hollarda shaxsning jinoyatni sodir etishda tashkilotchi, dalolatchi, yordamchi sifatida ishtirok etgan harakatlari Jinoyat kodeksi 28-moddasini qo‘llagan holda, Jinoyat kodeksi Maxsus qismining sodir etilgan jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddasi bilan, sodir etilishida u jinoyat bajaruvchisi bo‘lgan qilmish esa — JK 28-moddasini qo‘llamagan holda, Jinoyat kodeksining tegishli moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Jinoyatlar majmuini tashkil etuvchi jinoyatlar uyushgan guruh yoki jinoiy uyushma tomonidan sodir etilganda jinoyat barcha ishtirokchilarining harakatlari, ishtirokchilik turidan qat’i nazar, JK 28-moddasini qo‘llamagan holda, bevosita Jinoyat kodeksi Maxsus qismining sodir etilgan jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadi.

13. Shaxs tomonidan jinoyatlar majmuini tashkil etuvchi tugallangan va tugallanmagan jinoyatlar sodir etilganda har bir jinoyat alohida — tugallanmagan jinoyat JK 25-moddasi tegishli qismi hamda Jinoyat kodeksi Maxsus qismining tegishli moddasi bilan, tugallangan jinoyat esa — bevosita Jinoyat kodeksi Maxsus qismining tegishli moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadi.

14. Agar jinoyat-huquqiy normada takroranlik kvalifikatsiya belgisi sifatida ko‘rsatilgan bo‘lsa, shaxs tomonidan sodir etilgan bir necha aynan o‘xshash yoki takroranlikni tashkil etuvchi boshqa jinoyatlar Jinoyat kodeksining mazkur jinoyatni takroran sodir etganlik uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi tegishli moddasi (moddasining qismi) bilan kvalifikatsiya qilinadi.

Bitta qilmishda takroranlik bilan bir qatorda Jinoyat kodeksi mazkur moddasining boshqa qismlarida ko‘rsatilgan kvalifikatsiya belgilari mavjudligi aniqlangan hollarda ham qilmish shu tarzda kvalifikatsiya qilinishi kerak (masalan, o‘g‘rilik sodir etilganda JK 169-moddasining uchinchi qismida ko‘rsatilgan takroranlik belgisi va ushbu moddaning to‘rtinchi qismida ko‘rsatilgan boshqa kvalifikatsiya belgilari aniqlangan bo‘lsa, qilmish JK 169-moddasining to‘rtinchi qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim).

Bunday hollarda shu moddaning boshqa qismlarida ko‘rsatilgan jinoyatning kvalifikatsiya belgilari ayb mazmuniga kiritilishi va shaxsni jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish to‘g‘risidagi qaror va hukmda ko‘rsatilishi shart.

15. Shaxs tomonidan bir necha jinoyat sodir etilib, ulardan ayrimlari Jinoyat kodeksining takroranlik kvalifikatsiya belgisi nazarda tutilgan bir moddasi (moddasi qismi), boshqa jinoyatlar — Jinoyat kodeksining boshqa moddalari ta’siri doirasiga tushgan hollarda qilmish jinoyatlar majmui sifatida kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Bunday hollarda takroranlikni tashkil etuvchi bir necha qilmish Jinoyat kodeksi moddasining mazkur kvalifikatsiya belgisini nazarda tutuvchi qismi bilan, javobgarlik Jinoyat kodeksining boshqa moddalarida nazarda tutilgan boshqa qilmishlar — Jinoyat kodeksi tegishli moddalari bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.

16. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, retsidiv jinoyat bir necha jinoyat turlari ichida eng xavflisi bo‘lib, u shaxs tomonidan jinoiy xulq-atvor davom ettirilayotganligidan dalolat beradi.

Retsidiv jinoyat deganda, JK 34-moddasi birinchi qismi mazmuniga ko‘ra muqaddam qasddan sodir etgan jinoyati uchun sudlanganlik holati mavjud shaxs tomonidan qasddan yangi jinoyat sodir etilishi tushuniladi. Faqat ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan bir necha jinoyat uchun sudlanganlik holatining mavjudligi ham jinoyat retsidivini tashkil etmaydi.

17. Retsidiv jinoyat deb topish uchun shaxs tomonidan muqaddam sodir etgan jinoyati uchun sudlangandan so‘ng yangi jinoyat sodir etilganligi talab etilishi tufayli oxirgi jinoyat sodir etilgan vaqtni aniqlash muhim ahamiyatga ega.

Bunda shuni inobatga olish lozimki, JPK 528, 531-moddalari mazmuniga ko‘ra, shaxs unga ayblov hukmi qonuniy kuchga kirganligi to‘g‘risida e’lon qilingan paytdan boshlab sudlangan deb topiladi.

Hukm e’lon qilingan vaqtdan boshlab uning qonuniy kuchga kirganligi mahkumga e’lon qilingunga qadar o‘tgan vaqt ichida sodir etilgan yangi jinoyat retsidiv jinoyatni tashkil etmaydi.

18. Jinoyatning ijtimoiy xavflilik darajasi va muayyan jinoyatlar uchun sudlanish sonidan kelib chiqib, qonun retsidiv jinoyatni uch turga — oddiy, xavfli va o‘ta xavfli retsidivga bo‘ladi.

19. Oddiy retsidiv shaxs qasddan sodir etilgan har qanday jinoyati uchun sudlanganidan so‘ng, u tomonidan qasddan yangi jinoyat sodir etilganda namoyon bo‘ladi. Oddiy retsidiv xavfli va o‘ta xavfli retsidivdan farqli o‘laroq, Jinoyat kodeksi Maxsus qismi moddalarida kvalifikatsiya belgisi sifatida ko‘rsatilmagan va faqat jazoni og‘irlashtiradigan holat sifatida tan olinadi JK 56-moddasi birinchi qismi “n” bandi).

20. Xavfli retsidiv jinoyat deb topishni qonun shaxsning ilgari sodir etgan jinoyati uchun sudlangandan keyin unga aynan o‘xshash yangi jinoyatni qasddan sodir etishi bilan bog‘laydi.

Aynan o‘xshash jinoyatlar deganda:

shaxs ilgari sudlangan Jinoyat kodeksi Maxsus qismi aynan bir moddasida nazarda tutilgan (agar moddada bir xil jinoyat tarkiblari uchun javobgarlik belgilangan bo‘lsa);

shaxs ilgari sudlangan Jinoyat kodeksi Maxsus qismi muayyan moddasi aynan bir qismida nazarda tutilgan (agar moddada turli jinoyat tarkiblari uchun javobgarlik belgilangan bo‘lsa, masalan, JK 126¹, 228, 248, 273-moddalari) jinoyatlarni yangidan sodir etish tushunilishi lozim.

Jinoyat qonunida alohida nazarda tutilgan ayrim hollarda, shaxs ilgari sudlangan jinoyatlarga aynan o‘xshash bo‘lmagan yangi jinoyatning qasddan sodir etilishi ham xavfli retsidiv jinoyat deb topiladi (masalan, JK 105, 118, 119, 129, 210, 211, 212, 274, 276-moddalari ikkinchi qismlari, 104, 128, 164, 213, 214, 273-moddalari uchinchi qismlari, 131-moddasi to‘rtinchi qismi, 126¹-moddasi beshinchi va sakkizinchi qismlari).

21. Jinoyat kodeksi 34-moddasi uchinchi qismiga muvofiq o‘ta xavfli retsidiv jinoyat deb topish uchun yangi sodir etilgan jinoyatning nafaqat og‘irligi, balki shaxs ilgari og‘ir yoki o‘ta og‘ir jinoyati uchun besh yildan kam bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoga hukm qilingan bo‘lishi shartligi ham ahamiyat kasb etadi.

Bunda sud har doim, hatto shaxs keyinchalik jazodan ozod qilingan yoki jazo yengilrog‘i bilan almashtirilgan hollarda ham (JK 72—76-moddalari) sud tomonidan tayinlangan jazo muddatidan kelib chiqishi shart, sudlanganlik holati qonunda belgilangan tartibda tugallangan yoki olib tashlangan hollar bundan mustasno.

22. Jinoyat kodeksi 34-moddasi uchinchi qismida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lgan barcha hollarda sudlar shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi masalani muhokama qilishlari shart.

Shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi masalani hal qilishda sud bunday qaror qabul qilinishiga monelik qiladigan holatlar bor-yo‘qligini (avvalgi jinoyatlar necha yoshda sodir etilganligini, ilgari sodir etilgan jinoyatlar bo‘yicha sudlanganlik holati tugallangan yoki olib tashlanganligini, yuqori instansiya sudlari tomonidan jinoyat kvalifikatsiyasi o‘zgartirilgan yoki yo‘qligini va h.k.) tekshirishi kerak. Shu maqsadda birinchi instansiya sudida ish yuritish jarayonida tergov organlaridan shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi masalani hal qilishda ahamiyatga ega bo‘lgan hukmlar va boshqa hujjatlarni ishga qo‘shish talab qilinishi lozim.

Shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topganda sud hukmning tavsif qismida qabul qilingan qaror asoslarini, qaror qismida esa, uning yakuniy xulosasini bayon qilishi shart.

23. Sudlarga tushuntirilsinki, shaxs bir necha jinoyat sodir etgan bo‘lib, ulardan faqat bittasi uchun sudlangan, boshqa jinoyatlari esa aybdorga nisbatan birinchi ish bo‘yicha hukm chiqqandan so‘ng ochilgan bo‘lsa, bu jinoyatlar uchun sudlanganlik mazkur shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish paytida JK 34-moddasi va 59-moddasi sakkizinchi qismi mazmunidan kelib chiqib, bitta sudlanganlik holati sifatida inobatga olinadi.

24. Jinoyat kodeksi 34-moddasi oltinchi qismiga muvofiq shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi masalani hal qilishda u 18 yoshga to‘lgunga qadar sodir etgan jinoyat uchun sudlanganligi inobatga olinmasligi kerak. Shu sababli, yangi jinoyat shaxs tomonidan voyaga yetgandan so‘ng, biroq 18 yoshga to‘lgunga qadar sodir etilgan qilmish uchun jazo o‘tash davrida sodir etilgan bo‘lsa, u o‘ta xavfli retsidivist deb topilishi mumkin emas.

O‘sha shaxs tomonidan keyinchalik yana bir yoki bir necha jinoyat sodir etilsa, u 18 yoshga to‘lgandan so‘ng ozodlikdan mahrum qilish jazosini o‘tash davrida sodir etgan jinoyat uchun sudlanganligi shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi masalani hal qilishda umumiy asoslarda inobatga olinadi.

25. Yangidan bir necha jinoyat sodir etgan shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish haqidagi masalani hal qilishda sud, jinoyatlar yoki hukmlar majmui bo‘yicha tayinlangan uzil-kesil jazo muddatidan emas, balki sodir etilishi shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish uchun asos bo‘lishi mumkin bo‘lgan jinoyat uchun tayinlangan ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo muddatidan kelib chiqishi lozim.

26. Agar jinoyatlar yoki hukmlar majmui bo‘yicha tayinlangan ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo belgilangan jinoyatlardan hech bo‘lmaganda biri JK 34-moddasi uchinchi qismida ko‘rsatilgan bo‘lib, uni o‘tayotgan shaxs yangi sodir etgan jinoyati uchun besh yildan kam bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoga sudlansa, bunday shaxs qonunda nazarda tutilgan shartlar mavjud bo‘lganda o‘ta xavfli retsidivist deb topilishi mumkin.

27. Jinoyat kodeksi 34-moddasi uchinchi qismini qo‘llashda ozodlikdan mahrum qilish jazosiga sudlangan shaxs deganda, muqaddam sudning qonuniy kuchga kirgan hukmiga ko‘ra ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo tayinlangan shaxs tushunilib, bunda hukm ijroga qaratilganligining, shu jumladan shaxs mazkur jazoni o‘tamaganligi (masalan, shaxsning jazoni o‘tashdan bo‘yin tovlaganligi, jazo ijrosi JPK 533-moddasiga muvofiq kechiktirilganligi)ning yoki qisman o‘taganligining (masalan keyinchalik jazodan muddatidan ilgari shartli, amnistiya aktiga asosan, kasalligi oqibatida ozod qilinganligining, jazo yengilrog‘i bilan almashtirilganligining) ahamiyati yo‘q, hukm jazoni ijro etish muddatlari o‘tib ketganligi uchun ijroga qaratilmagan hollar (JK 69-moddasi) bundan mustasno.

Shu munosabat bilan JK 34-moddasi uchinchi qismida ko‘rsatilgan belgilar mavjud bo‘lganda, sud ilgari shartli hukm qilingan yoxud hukm ijrosi kechiktirilgan shaxsni ham, agar bu shaxs tegishlicha sinov muddati yoki hukm ijrosi kechiktirilgan davr ichida yangi jinoyat sodir etsa, o‘ta xavfli retsidivist deb topishga haqli.

28. Shuni e’tiborga olish lozimki, Jinoyat kodeksi Maxsus qismining o‘ta xavfli retsidivist tomonidan sodir etilgan jinoyat uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi moddalari bilan faqat bu jinoyatni sodir etgunga qadar qonunda belgilangan tartibda o‘ta xavfli retsidivist deb topilgan shaxslar harakatigina kvalifikatsiya qilinishi mumkin.

Muqaddam o‘ta xavfli retsidivist deb topilgan shaxsning yangi sodir etilgan jinoyat uchun javobgarligi masalasini hal etishda shuni e’tiborga olish lozimki, shaxsning o‘ta xavfli retsidivist deb topilganlik holati faqat sudlanganlik undan JK 79-moddasida belgilangan tartibda olib tashlangandagina bekor qilinadi.

29. Agar birinchi instansiya sudi JK 34-moddasida nazarda tutilgan asoslar bo‘lishiga qaramay, shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topish to‘g‘risidagi masalani hal etmasa yoxud asossiz ravishda uni o‘ta xavfli retsidivist emas deb topsa, yuqori instansiya sudi apellyatsiya, kassatsiya, taftish tartibida (prokuror protesti yoki jabrlanuvchining shikoyati bo‘yicha) shaxsni o‘ta xavfli retsidivist deb topishi mumkin (JPK 495-moddasi).

Yuqori instansiya sudi shaxs asossiz ravishda o‘ta xavfli retsidivist deb topilgan deb hisoblasa, hukmdan bu haqdagi ko‘rsatmani chiqarishi va hukmga tegishli o‘zgartirishlar kiritishi lozim.

Sudlarning e’tibori shunga qaratilsinki, JPK 501, 514-moddalariga muvofiq, mahkumni o‘ta xavfli retsidivist deb topish maqsadida hukmni kassatsiya va taftish tartibida qayta ko‘rib chiqishga u qonuniy kuchga kirgandan keyin bir yil mobaynidagina yo‘l qo‘yiladi.

30. Sudlar retsidiv jinoyatlar sodir etilishiga olib keluvchi sabab va sharoitlarni bartaraf etish maqsadida tegishli idora va tashkilot rahbarlari nomiga xususiy ajrimlar chiqarishlari hamda ularning o‘z vaqtida ko‘rib chiqilishi va ko‘rilgan choralar haqida xabar berilishi ustidan tegishli nazoratni ta’minlashlari lozim.

31. Qoraqalpog‘iston Respublikasi sudi, viloyatlar, Toshkent shahar sudlari va O‘zbekiston Respublikasi Harbiy sudi bir necha jinoyatlar bilan bog‘liq sud amaliyotini muntazam o‘rganib borishlari, jinoyatlar takroran sodir etilishiga olib keluvchi sabab va sharoitlarni tahlil etishlari va umumlashtirishlari hamda tegishli organlar oldiga ularni bartaraf etish to‘g‘risidagi masalani qo‘yishlari lozim.