Ushbu Qonun Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el investitsiyalarini amalga oshirishning huquqiy va tashkiliy asoslarini hamda tartibini belgilab beradi. Qonun chet el kapitaliga kafolatlarni taʼminlab beradi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq xoʻjaligini rivojlantirishga, respublika iqtisodiyotining jahon iqtisodiy sistemasiga qoʻshilishiga koʻmaklashish maqsadida chet elning moliyaviy, moddiy, intellektual va boshqa resurslarini, xorijning zamonaviy texnologiyasi va boshqaruv sohasidagi tajribasini jalb etishga va ulardan samarali foydalanishga qaratilgandir.

Oʻzbekiston Respublikasida:

xorijiy davlatlar;

ajnabiy yuridik shaxslar;

xalqaro tashkilotlar;

ajnabiy fuqarolar, fuqarolarning uyushmalari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar;

chet elda doimiy yashaydigan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari chet ellik investorlar boʻlishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari deganda tadbirkorlik faoliyati va boshqa turdagi faoliyat obyektlariga chet ellik investorlar qoʻshadigan barcha turdagi mulkiy, moliyaviy va intellektual boyliklar tushuniladi.

Bunday boyliklar:

pul mablagʻlari, aniq maqsadli bank omonatlari, ulushlar, aksiyalar, sugʻurta polislari va boshqa qimmatbaho qogʻozlardan;

koʻchar va koʻchmas mol-mulkdan (binolar, inshootlar, asbob-uskunalar va boshqa moddiy boyliklardan);

mualliflik huquqlaridan kelib chiqadigan mulkiy va mulkka oid boʻlmagan huquqlar va boshqa intellektual boyliklaridan;

Oʻzbekiston Respublikasining, uning yuridik shaxslari va fuqarolarning egaligidan yerdan, mol-mulkdan hamda tabiiy boyliklardan foydalanishga chet ellik investorlar sotib olgan ijara huquqidan;

oʻzga boyliklardan iborat boʻlishi mumkin.

Chet ellik investorlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida:

Oʻzbekiston Respublikasi va SSR Ittifoqining yuridik shaxslari hamda fuqarolari bilan birgalikda barpo etilgan korxonalar, banklar, sugʻurta kompaniyalari va boshqa tashkilotlarda ulush qoʻshib qatnashish;

butunlay chet ellik investorlarga qarashli boʻlgan korxonalar, banklar, sugʻurta kompaniyalari va boshqa tashkilotlarni barpo qilish;

mol-mulk, aksiyalar va boshqa qimmatbaho qogʻozlar sotib olish;

mustaqil ravishda yoki yuridik va jismoniy shaxslar ishtirokida mulkiy huquqlarni, shu jumladan yerdan va tabiiy resurslardan foydalanish, shuningdek ijara asosida foydalanish huquqlarini sotib olish yoʻli bilan investitsiyalarni amalga oshirishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar deganda chet ellik investorlarning ulushbay ishtirokidagi (qoʻshma korxonalar) va butunlay chet ellik investorlarga qarashli korxonalar ( chet el korxonalari) tushuniladi. Bunday korxonalar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid kelmaydigan har qanday shakllarda amal qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasida chet el investitsiyalari davlat-huquqiy himoyasi bilan taʼminlanadilar. Chet el investitsiyalarining huquqiy rejimi Oʻzbekiston Respublikasining shunga oʻxshash korxonalari, tashkilotlari va fuqarolari uchun belgilangan tegishli rejimga qaraganda noqulay boʻlishi mumkin emas.

Iqtisodiyotning nufuzli tarmoqlariga yoʻllanadigan chet el investitsiyalari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi qoʻshimcha imtiyozlar belgilashi mumkin.

Chet ellik investorlar va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan taqiqlanmagan va bunday korxonalarning ustavlarida nazarda tutilgan maqsadlarga javob beradigan faoliyatning har qanday turini amalga oshirishlari mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq litsenziya olish kerak boʻlgan faoliyat turlari bilan shugʻullanish uchun chet ellik investor Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi belgilab beradigan tartibda litsenziya olishi shart.

1. Chet ellik investor amalga oshiriladigan investitsiyalarning hajmini, turini, yoʻnalishini mustaqil belgilaydi hamda investitsiyalarni amalga oshirish uchun yuridik va jismoniy shaxslarni oʻz xohishiga koʻra jalb etadi.

2. Chet ellik investor investitsiya obyektlari va natijalariga, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasi hududida hamda uning tashqarisida takroriy investitsiyalar hamda savdo operatsiyalari natijalariga Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga va xalqaro huquq normalariga muvofiq egalik qilishga, ulardan foydalanishga va ularni tasarruf qilishga haqlidir.

Chet ellik investorning qaroriga binoan investitsiyalarga, ularning natijalariga egalik qilish, ulardan foydalanish, ularni tasarruf etish huquqi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda boshqa yuridik va jismoniy shaxslarga berilishi mumkin. Uqtirib oʻtilgan huquqlarni oʻtkazish vaqtida tomonlarning oʻzaro munosabatlari shartnomalar asosida tartibga solinadi.

Chet ellik investorlar investitsiya faoliyatini amalga oshirish chogʻida:

Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalda boʻlgan qonunlarga rioya etishlari;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq soliqlar toʻlashlari, valyuta ajratmalari va oʻzga toʻlovlarni amalga oshirishlari;

investitsiya loyihalarida sanitariya-gigiyena, ekologiya va Oʻzbekiston Respublikasi qonunlaridan kelib chiqadigan oʻzga talablarga rioya etilganligi xususida ekspertiza xulosasini olishlari shart.

Oʻzbekiston Respublikasi respublika hududida investitsiya faoliyati amalga oshirilayotganda chet ellik investorlarning huquqlari hamma tomonidan eʼtirof etilgan xalqaro huquq normalariga muvofiq himoya qilinishiga kafolat beradi.

Oʻzbekiston Respublikasining keyin qabul qilingan qonunlari investitsiyalash sharoitlarini yomonlashtirgan taqdirda chet el investitsiyalariga nisbatan oʻn yildan ortiq boʻlmagan muddat davomida investitsiyani roʻyobga chiqarish paytida amal qilib turgan qonunlar qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasining davlat idoralari chet ellik investorlarning huquqlarini kamsituvchi normativ hujjatlar qabul qilgan taqdirda, ularga yetkazilgan zarar ana shu idoralar tomonidan sud yoʻli bilan toʻlanadi.

Davlat idoralari va ularning mansabdor shaxslari chet ellik investorlarning Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq holda amalga oshirayotgan xoʻjalik faoliyatiga aralashishga haqli emas.

Oʻzbekiston Respublikasida chet el investitsiyalari natsionalizatsiya qilinmaydi.

Chet el investitsiyalari rekvizitsiya qilinmasligi kerak, tabiiy ofat, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar bundan mustasno. Rekvizitsiya qilish haqidagi qarorni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi qabul qiladi. Shunaqa hollarda chet ellik investorga toʻlanadigan tovon puli boshqalarga toʻlanadigan tovon puli bilan bab-baravar boʻlishi lozim.

Chet ellik investorlarga ularning qonuniy faoliyat natijasida olgan foydasi va boshqa pullarining chet elga oʻtkazilishi kafolatlanadi.

Chet ellik investorlarning Oʻzbekiston Respublikasida olgan foydasi respublika hududida takror investitsiya qilinishi yoki mulk egasining ixtiyoriga koʻra oʻzgacha tarzda foydalanilishi mumkin. Chet ellik investorlar respublika banklarida istalgan valyutada yuritiladigan hisob raqamlariga hech qanday cheklashsiz ega boʻlishlari mumkin.

Chet ellik investorlar oʻz hisob raqamlaridagi soʻmlardan valyuta oldi-sotdisining ruxsat etilgan shakllari doirasida qaror topadigan kurslar boʻyicha chet el valyutasi xarid qilib olishda foydalanishlari mumkin.

Qoʻshma korxonalar yangi yuridik shaxs tashkil etish yoʻli bilan yoki chet ellik investorning Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat koʻrsatib turgan korxonada ulush sotib olishi yoʻli bilan barpo etiladi.

Qoʻshma korxona tashkil etish toʻgʻrisidagi qarorni chet ellik investor va Oʻzbekiston Respublikasidagi korxona egasi qabul qiladilar.

Qoʻshma korxonaning ustav fondiga har bir qatnashchining ulush qoʻshish muddatlari, hajmlari, bu ulushni qoʻshish va baholash tartibi taʼsis hujjatlarida nazarda tutiladi. Qoʻshma korxonaning qatnashchilari tomonidan korxona ustav fondiga ulush sifatida qoʻshiladigan mol-mulkning qiymati qatnashchilar oʻrtasidagi kelishuvga muvofiq belgilanadi.

Qoʻshma korxonaning qatnashchilari ushbu korxonaning taʼsis hujjatlarida belgilangan muddatlarda korxona ustav fondiga ulush toʻliq oʻtkazilishini taʼminlashlari kerak.

Qoʻshma korxona roʻyxatga olinganidan keyin bir yil oʻtgach har bir qatnashchi tomonidan taʼsis hujjatlarida koʻrsatilgan ulushning 50 foizi ustav fondiga oʻtkazilganligini tasdiqlovchi hujjat mavjud boʻlmasa, ushbu qoʻshma korxonani roʻyxatga olgan idora korxonani roʻyxatga olinmagan deb topadi va uni qoʻshma korxonalarning reyestridan chiqaradi. Qoʻshma korxona reyestrdan chiqarilganligi toʻgʻrisidagi axborot matbuotda eʼlon qilinadi.

Bir yoki bir nechta chet el investori Oʻzbekiston Respublikasi hududida chet el korxonasini Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ochishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligida roʻyxatga olinishi lozim va u roʻyxatga olingan vaqtdan boshlab yuridik shaxs huquqiga ega boʻladi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning roʻyxatga olinganligi toʻgʻrisidagi xabar matbuotda eʼlon qilinadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona ushbu Qonun talablariga rioya etgan holda Oʻzbekiston Respublikasi hududida yuridik shaxs huquqiga ega boʻlmagan filiallar, vakolatxonalar va boshqa alohida boʻlinmalar ochishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning filiallari, vakolatxonalari va boshqa alohida boʻlinmalari ochilishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq ixtiyoriy asoslarda Oʻzbekiston Respublikasi hududida uyushmalar, konsernlar, konsorsiumlar va boshqa birlashmalar tuzishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning chet el valyutasidagi barcha xarajatlari ularning oʻz valyuta tushumlari hisobidan, shuningdek chet el valyutasini olishning Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida ruxsat etilgan boshqa manbalari hisobidan taʼminlanishi kerak. Ularning valyuta bilan oʻz xarajatlarini oʻzi qoplashi tashkil etilayotgan birlashmalar, konsorsiumlar va boshqa tashkiliy strukturalar doirasida ham taʼminlanishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona oʻzi ishlab chiqargan mahsulotni litsenziyasiz eksport qilishga va oʻzining ishlab chiqarish ehtiyojlari hamda ichki bozorda realizatsiya qilish uchun mahsulot import qilishga haqlidir. Oʻzi ishlab chiqargan, eksportga yetkazib beriladigan mahsulotni hamda oʻzining ehtiyojlari uchun korxona tomonidan import qilinadigan mahsulotni aniqlash tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi tovar yaratilishining jahon amaliyotiga monand qoidalari asosida belgilab beradi.

Oʻzi ishlab chiqargan mahsulotni eksport qilishdan olingan valyuta tushumlari belgilangan soliqlar va ajratmalar toʻlanganidan keyin toʻliq korxonaning tasarrufida qoladi.

Investorning qoʻshadigan hissasi sifatida Oʻzbekiston Respublikasiga olib kelinadigan mol-mulk bojxona poshlinalari toʻlashdan ozod qilinadi va unga import soligʻi solinmaydi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning ajnabiy xodimlari Oʻzbekiston Respublikasiga oʻz ehtiyojlari uchun olib kiradigan mol-mulk bojxona poshlinalari toʻlashdan ozod qilinadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning mol-mulkini va tavakkal harakatini sugʻurta qilish uning xohishiga qarab amalga oshiriladi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar, shuningdek chet ellik investorlar Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq soliqlar va boshqa toʻlovlar toʻlaydilar. Soliqlarga doir qonunlarda nazarda tutilgan imtiyozlardan tashqari ularga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Vazirlar Mahkamasi soliq sohasida qoʻshimcha imtiyozlar berishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlari talablariga rioya etishini nazorat qilish boʻyicha maxsus vazifalarni bajaruvchi soliq va boshqa davlat idoralari oʻz vakolatlari doirasida nazorat qiladilar.

Korxonalar mazkur idoralarga nazorat qilish uchun oʻz faoliyatlari toʻgʻrisida zarur axborot beradilar. Nazorat qiluvchi idora tijorat siri saqlanishini taʼminlashi shart. Tijorat sirini oshkor qilish qonun bilan taʼqib etiladi.

Soliq solish maqsadida chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning moliya-xoʻjalik faoliyatini tekshirish Oʻzbekiston Respublikasi davlat soliq inspeksiyasi bunday tekshirishni oʻtkazish uchun vakil qilgan auditor tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunlarida belgilangan tartibda hisob va hisobotni olib boradi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona oʻziga qarashli mol-mulkdan oʻzining barcha turdagi majburiyatlarini, shu jumladan qarz mablagʻlarini jalb etishni taʼminlovchi sifatida foydalanishi mumkin. Uning binolarga, inshootlarga, asbob-uskunalarga nisbatan mulkiy huquqlari, shuningdek boshqa mulkiy huquqlari oʻz majburiyatlarini taʼminlovchi sifatida amal qilishi mumkin, yerga va boshqa tabiat resurslariga egalik qilish hamda ulardan foydalanish huquqi bundan mustasno.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalar korxona hujjatlari bilan tasdiqlangan topshiriqlarga muvofiq yaratilayotgan intellektual mulk obyektlari xususida oʻz xodimlari bilan shartnomalar tuzadi.

Oʻzbekiston Respublikasidagi chet el korxonalari va qoʻshma korxonalar ixtirolarga patent olish hamda sanoat namunalarini joriy etishni Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyilgan tartibda amalga oshiradilar.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonada ishlab chiqarish va mehnat munosabatlari, shu jumladan ishga yollash va ishdan boʻshatish, mehnat va dam olish rejimi, mehnatga haq toʻlash shartlari, kafolatlar va tovonlar jamoa shartnomasi (bitimi) va (yoki) yakka tartibdagi mehnat shartnomalari (kontraktlari) bilan tartibga solinadi.

Jamoa va (yoki) yakka tartibdagi mehnat shartnomalarida koʻzda tutilgan shartlar ushbu korxona xodimlarining ahvolini Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan shartlarga qaraganda yomonlashtirish mumkin emas.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning ishchi va xizmatchilari, maʼmuriyati, nazorat kengashi aʼzolari tarkibiga ajnabiy fuqarolar kirishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning ajnabiy xodimlari mehnatiga haq toʻlashga, ularga otpuskalar berishga, ularning pensiya taʼminotiga doir masalalar har bir xodim bilan yakka tartibda tuzilgan mehnat shartnomalarida (bitimlarida) hal etilishi lozim. Bu xodimlar oladigan ish haqlarini va qonuniy yoʻl bilan topilgan boshqa daromadlarini chet davlatlarga oʻtkazishlari mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning xodimlarini ijtimoiy sugʻurta qilish va ularning ijtimoiy taʼminoti (ajnabiy xodimlarning pensiya taʼminotidan tashqari) Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan tartibga solinadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona ajnabiy xodimlarning pensiya taʼminoti uchun ana shu xodimlar doimiy istiqomat qiluvchi mamlakatning tegishli fondlariga valyutada toʻlovlar oʻtkazadi.

Korxona Oʻzbekiston Respublikasi xodimlarining va chet ellik xodimlarning davlat ijtimoiy sugʻurtasi boʻyicha ajratmalarni hamda Oʻzbekiston Respublikasi xodimlarining pensiya taʼminotiga ajratmalarni amaldagi qonunlarga muvofiq toʻlaydi.

Qoʻshma korxonalarda ularning faoliyati, jamoani ijtimoiy rivojlantirish, kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash uchun zaxira fondi va boshqa fondlar yaratiladi. Zaxira fondi ustav fondining 25 foizigacha miqdorda tuziladi. Zaxira fondi har yili ham rubl, ham chet el valyutasida pul ajratish hisobiga tashkil etiladi. Zaxira fondiga yillik ajratmalarning miqdori va valyutaning turi qoʻshma korxona tomonidan mustaqil belgilanadi.

Boshqa fondlarning roʻyxati, ularni tuzish va xarajat qilish tartibi qoʻshma korxona tomonidan mustaqil tarzda belgilanadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona mustaqil ravishda yoki Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida nazarda tutilgan tartibda qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi mumkin.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona toʻplagan aktivlarga korxona tugatilgan vaqtda ularning real qiymati boʻyicha soliq solinishi kerak.

Mol-mulkning qolgan qismi, agar taʼsis hujjatlarida boshqacha tartib koʻzda tutilgan boʻlmasa, chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonaning qatnashchilari oʻrtasida korxona mol-mulkidagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi.

Chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxona qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda ishdan boʻshatilayotgan xodimlarning huquq va manfaatlariga qonunlarga muvofiq rioya etish kafolatlanadi.

Chet ellik investor qoʻshma korxonadan butunlay chiqqanda yoki bu korxona tugatilgan taqdirda korxona mol-mulkidagi oʻz ulushini bozor qiymatiga muvofiq pul yoki tovar shaklida qaytarib olish huquqiga ega boʻladi. Bunda boshqa qatnashchilarga qoʻshma korxonadan chiqayotgan ajnabiy qatnashchining ulushini sotib olish huquqi beriladi.

Chet ellik investor davlatning qimmatbaho qogʻozlarini qonunlarda belgilab qoʻyilgan tartibda sotib oladi.

Chet ellik investorlar Oʻzbekiston Respublikasi yuridik shaxslarining aksiyalari va boshqa qimmatbaho qogʻozlarini sotib olishga haqlidirlar. Ularni sotib olish tartibi va shartlari qonunlar bilan belgilab qoʻyiladi.

Chet ellik investorlarga va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarga shartnoma shartlarida koʻrsatilgan muddatga yer ijaraga berilishi mumkin.

Binolar va inshootlarga egalik qilish huquqi boshqa shaxsga oʻtgan vaqtda shu obyektlar bilan birga yer uchastkasidan foydalanish huquqi ham Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilanadigan tartibda va shartlar bilan boshqa shaxsga oʻtadi.

Chet ellik investorlarga mol-mulkni ijaraga berish ijaraga beruvchi tomonidan shartnomalar asosida hamda qonunlarga muvofiq amalga oshiriladi.

Chet ellik investorlarga tabiat resurslarini qidirish, olish va ulardan foydalanish hamda boshqa xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish uchun konsessiya berish chet ellik investorlar Oʻzbekiston Respublikasi davlat boshqaruvining vakolatli idoralari bilan Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan tartibda tuzadigan konsessiya shartnomalari asosida amalga oshiriladi.

Basharti, shartnomada boshqacha hol qayd etilgan boʻlmasa, konsessiya shartnomasi talablarini bir tomonlama oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chet ellik investorlar bilan Oʻzbekiston Respublikasining davlat idoralari oʻrtasidagi nizolar, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi sudlarida koʻrilishi kerak.

Chet ellik investorlar va chet el investitsiyalari ishtirokidagi korxonalarning Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari, jamoat tashkilotlari hamda yuridik va jismoniy shaxslari bilan nizolari, investorlar bilan chet el investitsiyalari intirokidagi korxonalar oʻrtasidagi ular faoliyati bilan bogʻliq masalalarga doir nizolar Oʻzbekiston Respublikasi hakamlik sudlarida, shuningdek tomonlarning kelishuviga muvofiq — xolislar tekshiruvi tartibida, shu jumladan chet elda, qarab chiqilishi lozim.

Basharti, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida ushbu Qonundagiga qaraganda boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnomaning qoidalari qoʻllaniladi.