Ўзбекистон Республикасининг Қонуни

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида

Қонунчилик палатаси томонидан 2024 йил 9 июлда қабул қилинган

Сенат томонидан 2024 йил 10 июлда маъқулланган

1-боб. Умумий қоидалар

1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади

Ушбу Қонуннинг мақсади энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.

2-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

3-модда. Асосий тушунчалар

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

бирламчи энергия ресурслари — бевосита ёқилғи сифатида ишлатилиши мумкин бўлган табиий ресурслар (нефть, табиий газ, кўмир);

Давлат энергетика реестри — энергия субъектлари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган маълумотлар базаси;

Давлат энергетика реестрига киритилган субъектлар — йилига беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғини ва (ёки) икки юз эллик ва ундан ортиқ тонна мотор ёқилғисини истеъмол қиладиган юридик шахслар;

ёқилғи — хом нефть, учувчан нефть, оғир нефть ва бошқа нефть маҳсулотлари, табиий газ, шунингдек ёқилғи сифатида фойдаланиладиган кўмир, кокс ва бошқа маҳсулотлар;

ёқилғи-энергетика ресурслари — табиий ва бошқа манбалардан ишлаб чиқариладиган ёқилғи ва энергиянинг барча турлари йиғиндиси;

ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари — ёқилғи-энергетика ресурсларининг бир ёки бир нечта турларини истеъмол қилувчи юридик ва жисмоний шахслар;

ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқарувчилар — ёқилғи-энергетика ресурсларининг бир ёки бир нечта турларини ишлаб чиқарувчи юридик ва жисмоний шахслар;

ёқилғи-энергетика ресурсларининг истеъмол нормаси — шартли ёки натурал бирликларда ўлчанадиган, маълум бир сифатдаги маҳсулот (ишлар, хизматлар) бирлигини ишлаб чиқариш учун сарфланадиган ёқилғи, иссиқлик ва электр энергиясининг миқдори;

ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг йўл қўйиладиган энг юқори ҳажми — бир йилгача бўлган муддатга талаб қилинадиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг йўл қўйиладиган ҳажми;

ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг прогрессив нормалари — бир йилдан беш йилгача бўлган муддатга шакллантириладиган ва ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини камайтириш бўйича асослантирилган таклифларга мос келадиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларининг камайиб борувчи қиймати;

ёқилғи-энергетика ресурсларидан оқилона фойдаланиш — ёқилғи-энергетика ресурсларининг асоссиз сарфланишини бартараф этишга ва уларнинг энг мақбул турларидан фойдаланишга қаратилган тадбирлар;

ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг амалдаги нормалари — ёқилғи-энергетика ресурсларининг маҳсулотини (ишларини, хизматларини) ишлаб чиқариш чоғидаги ресурслар истеъмолининг ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолини минималлаштиришни ҳисобга олган ҳолда бир йилгача бўлган муддатга шакллантириладиган нормалари қийматларининг тоифаси;

иккиламчи энергия ресурслари — бирламчи энергия ресурсларини технологик жараёнларда ўзгартириш орқали олинадиган ёқилғи-энергетика ресурслари;

маҳаллий ёқилғи-энергетика ресурслари — табиатда мавжуд бўлган ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудида барча табиий ҳамда бошқа манбалардан ишлаб чиқариладиган ёқилғи ва энергия турларининг йиғиндиси;

тартибга солинадиган фаолият турлари — иссиқ сув таъминоти, совуқ сув таъминоти ва (ёки) сув таъминоти билан шуғулланадиган, ўзига нисбатан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ нархлар (тарифлар) тартибга солинадиган табиий монополиялар субъектлари, ташкилотлар, коммунал хўжалиги корхоналари томонидан амалга ошириладиган фаолият турлари;

шартли ёқилғи — техник-иқтисодий ҳисоб-китобларда қабул қилинган, норматив ҳужжатлар ва стандартлар билан тартибга солинадиган, ҳар хил турдаги органик ёқилғининг иссиқлик қийматини солиштириш учун хизмат қиладиган бирлик;

энергия аудити — фойдаланилган ёқилғи-энергетика ресурслари ва энергия самарадорлиги кўрсаткичлари тўғрисидаги ишончли маълумотларни тўплашга, уларга ишлов беришга ҳамда уларни таҳлил қилишга, шунингдек хулоса тайёрлашга қаратилган фаолият;

энергия самарадорлиги — ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш натижасида олинган самаранинг унга сарфланган ёқилғи-энергетика ресурслари харажатларига нисбатини акс эттирувчи кўрсаткич;

энергияни тежаш ва энергия самарадорлиги кўрсаткичлари — юридик ва жисмоний шахсларнинг энергияни тежаш ва энергия самарадорлигига доир тадбирларни амалга ошириш чоғидаги фаолияти натижаларини тавсифловчи кўрсаткичлар;

энергияни тежаш — ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш чоғидаги энергия сарфини маҳсулот ишлаб чиқариш, ишлар ва хизматлар кўрсатиш ҳажмини қисқартирмаган ҳолда камайтиришга қаратилган ташкилий-ҳуқуқий, техник, технологик, иқтисодий ва бошқа чора-тадбирларни амалга ошириш.

4-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишнинг асосий принциплари

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишнинг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:

қонунийлик;

ҳисобдорлик;

очиқлик;

шаффофлик.

5-модда. Энергия самарадорлигини оширишга доир стандартларни ишлаб чиқиш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги махсус ваколатли давлат органи ҳамда бошқа масъул вазирликлар ва идоралар билан биргаликда энергияни тежовчи технологиялар ва асбоб-ускуналарга доир талабларни белгиловчи миллий стандартларни хатловдан ўтказади, шунингдек энергияни тежовчи технологияларга, маҳсулотлар, асбоб-ускуналар, маиший техника воситаларига ва уларда энергия самарадорлигини ошириш жараёнларига оид зарур талабларни назарда тутувчи халқаро стандартларни кўриб чиқади ҳамда қуйидаги тадбирларни ўз ваколатлари доирасида амалга оширади:

саноат объектларида ва биноларда энергия истеъмоли юқори бўлган қурилмалар, асбоб-ускуналар, маҳсулотлар, жараёнларнинг ва технологияларнинг энергия самарадорлигини оширишнинг миллий стандартлари тасдиқланишини таъминлайди;

асбоб-анжомлар, ускуналар, маҳсулотлар, машиналар ва технологияларнинг энергетик хусусиятларига доир энг кам ва энг кўп талабларни белгилайди;

импорт қилувчилар, ишлаб чиқарувчилар ва сотувчиларга энергия самарадорлигининг миллий стандартларига мос бўлмаган ҳар қандай қурилмалар, ускуналар, маҳсулотларни ва технологияларни сотишни тақиқлайди;

импорт қилувчилар, ишлаб чиқарувчилар ва сотувчиларга нисбатан уларнинг қурилмалари, асбоб-ускуналари, маҳсулотлари ва технологиялари энергия самарадорлигининг миллий стандартларига мувофиқлиги тўғрисида сертификат олиш учун синовлар ва ўлчовларни амалга ошириш талабларини белгилайди.

Синовлар, ўлчовлар ва сертификатлаштиришга доир ишлар белгиланган тартибда Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги томонидан аккредитация қилинган муассасалар томонидан амалга оширилади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Мувофиқликни баҳолаш органларини аккредитация қилиш тўғрисида»ги Қонуни.

Қурилмалар, асбоб-ускуналар, маҳсулотлар ва технологиялар учун энергия самарадорлиги миллий стандартлари эълон қилинганидан кейин бир йил ўтгач мажбурийдир.

2-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасини давлат томонидан тартибга солиш

6-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:

энергияни ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишда энергиядан самарали ҳамда хавфсиз фойдаланишни таъминлаш;

энергияни тежовчи технологияларни ишлаб чиқариш ва жорий этишни рағбатлантириш;

ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланилишини йўлга қўйиш ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг мақбул йўллари ва усулларини белгилаш;

ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишни таъминлашда замонавий бошқарув усулларини қўллаш;

энергияни тежовчи замонавий асбоб-ускуналар, технологиялар, ўлчов воситалари ҳамда самарали назорат тизимлари жорий этилишини рағбатлантириш;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги фундаментал, илмий ва амалий тадқиқотларни ривожлантириш;

ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқарувчилар, етказиб берувчилар ва истеъмол қилувчилар ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш;

қайта тикланувчи энергия манбаларини ишлаб чиқариш ва истеъмолга кенг жорий этиш бўйича маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг масъулиятини ошириш;

энергетика хизматлари бозорини ривожлантириш, мазкур йўналишда давлат-хусусий шериклик асосида хусусий секторнинг иштирокини янада кенгайтириш;

ҳудудларда энергия самарадорлигини ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш даражасини ошириш учун молиявий ва фискал механизмларни ҳамда рағбатлантириш шаклларини жорий этиш.

7-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларининг ишлаб чиқилишини ҳамда амалга оширилишини ташкил этади;

энергия самарадорлигининг мақсадли кўрсаткичларини, шунингдек энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги бошқа кўрсаткичларни тасдиқлайди ҳамда уларга эришиш тартибини белгилайди;

ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилиш нормаларини ишлаб чиқиш ва қайта кўриб чиқиш тартибини белгилайди;

энергия самарадорлигини давлат экспертизасидан ўтказиш тартибини ва шартларини белгилайди;

ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчиларини энергия аудитидан ўтказиш тартибини белгилайди;

малакали энергетика менежерини тайёрлашни ташкил этиш, энергетика менежерини сертификатлаштириш ва сертификатга эга бўлган шахслар орасидан энергетика менежерини танлаб олиш тартибини белгилайди;

энергия самарадорлиги сертификатларини (оқ сертификатларни) жорий этиш тартибини белгилайди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

8-модда. Махсус ваколатли давлат органининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги махсус ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда махсус ваколатли давлат органи деб юритилади).

Махсус ваколатли давлат органи:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ягона давлат сиёсатини амалга оширади;

давлат дастурларини ва бошқа дастурларни, стратегияларни ишлаб чиқади, амалга оширади ҳамда назорат қилади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ўз ваколатлари доирасида ишлаб чиқади ҳамда қабул қилади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат ахборот тизимини юритади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларининг мақсадли кўрсаткичларига эришишга қаратилган тадбирларни амалга оширади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тадбирларининг режалари бажарилишини ўз ваколатлари доирасида назорат қилади ҳамда мувофиқлаштиради;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги мақсадли кўрсаткичларни ҳисоб-китоб қилиш услубиётини ишлаб чиқади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги услубий ва ахборот таъминотини амалга оширади;

Давлат энергетика реестрига киритилган субъектлар томонидан энергия аудити натижаларининг бажарилиши мониторингини юритади ва таҳлил қилади, шунингдек ушбу субъектлар энергетика паспортларининг электрон реестрини юритади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш бўйича белгиланган тартибда аккредитациядан ўтган ўқув марказларининг реестрини юритади;

LexUZ шарҳи

энергияни тежашни, ундан оқилона фойдаланишни ва энергия самарадорлигини оширишни рағбатлантириш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда ўз ваколатлари доирасида иштирок этади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги йиллик ҳисоботни тайёрлайди ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига тақдим этади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш, шунингдек қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш соҳасидаги илғор жаҳон тажрибасини ўрганиш ва амалиётга татбиқ этиш ишларини амалга оширади;

ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан энергияни тежайдиган технологиялардан ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишнинг афзалликлари тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилади ҳамда тушунтириш ишларини ташкил этади.

Махсус ваколатли давлат органи қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

9-модда. Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари

Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда Ўзэнергоинспекция деб юритилади) ўз ваколатлари доирасида:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида давлат назоратини амалга оширади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этади;

бинолар ва иншоотларни, шу жумладан кўп квартирали уйларни лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлаш ва фойдаланишга топширишда уларда энергияни тежайдиган ва энергия жиҳатидан самарадор технологиялардан фойдаланишнинг шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига мувофиқлигини текширади;

бинолар ва иншоотларни, шу жумладан кўп квартирали уйларни лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлашда иссиқлик сақловчи қурилиш материалларини, шунингдек конструкцияларни қўллашга ҳамда муқобил энергия манбаларини ва энергияни тежайдиган қурилмаларни мажбурий тарзда ўрнатиш талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади, бундан якка тартибдаги уйлар қурилиши мустасно;

товарлар (ишлар, хизматлар), бинолар ва иншоотларнинг энергия самарадорлиги ва энергияни тежаш, шунингдек энергиядан оқилона фойдаланиш нормаларига ҳамда унинг сифат кўрсаткичларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;

ушбу Қонунда белгиланган ҳолларда юридик шахсларга нисбатан молиявий санкциялар қўллаш чораларини кўради.

10-модда. Маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари

Олдинги таҳрирга қаранг.

Маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органлари энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудий дастурларни тасдиқлайди ва уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга оширади.

(10-модданинг биринчи қисми Ўзбекистон Республикасининг 2025 йил 30 декабрдаги ЎРҚ-1109-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.12.2025 й., 03/25/1109/1241-сон)

Олдинги таҳрирга қаранг.

Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:

(10-модда иккинчи қисмининг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2025 йил 30 декабрдаги ЎРҚ-1109-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.12.2025 й., 03/25/1109/1241-сон)

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади;

Олдинги таҳрирга қаранг.

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади, тасдиқлаш учун маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органларига киритади ҳамда амалга оширади;

(10-модда иккинчи қисмининг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2025 йил 30 декабрдаги ЎРҚ-1109-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.12.2025 й., 03/25/1109/1241-сон)

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги халқаро ҳамкорликни амалга оширишда ўз ваколатлари доирасида иштирок этади;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш масалаларини оммавий ахборот воситалари ёрдамида кенг тарғиб этади.

Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

3-боб. Энергия сервис компаниялари ва энергия сервис шартномаси

11-модда. Энергия сервис компаниялари

Энергия сервис компанияси энергетика хизматларини кўрсатиш шартномасига мувофиқ энергия тежамкорлиги ва энергия самарадорлигини ошириш мақсадида қурилиш, қурилиш-монтаж ва созлаш ишларини бажариш, энергия қурилмаларини ишга тушириш ҳамда бундай қурилмалар мавжуд бўлган объектларда энергия аудитини ўтказиш, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбалари қурилмаларини ўрнатиш ва эксплуатация қилиш билан комплекс равишда шуғулланадиган юридик шахсдир.

Махсус ваколатли давлат органи энергия сервис компаниялари фаолиятини ривожлантиришнинг стратегик режасини ишлаб чиқади ва келишади, мазкур режа қуйидагиларни ўз ичига олади:

иқтисодиёт тармоқларининг ҳамда ижтимоий соҳа объектларининг бинолари ва иншоотларида энергия самарадорлигини ошириш ҳамда қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш бўйича талабларни белгилашни;

энергия сервис компанияларини молиялаштириш ва ривожлантиришга кўмаклашишни.

Махсус ваколатли давлат органи энергия сервис компанияларини аккредитация қилиш жараёнини (аризаларни кўриб чиқиш, баҳолаш, энергия сервис компанияларини аккредитация қилиш ва уларнинг рўйхатини юритиш) қонунчиликда белгиланган тартибда ташкил этади ва амалга оширади.

LexUZ шарҳи

Махсус ваколатли давлат органи энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш масалалари бўйича энергия сервис шартномаларига доир талабларни ишлаб чиқади. Унда қуйидагилар кўрсатилади:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар ҳамда энергия сервис компанияларининг уларни амалга ошириш борасидаги мажбуриятлари;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича ишлар режаси, шу жумладан мақсадли дастурни амалга ошириш босқичлари;

ҳар бир чора-тадбирга доир инвестициялар қийматини баҳолаш ҳамда энергия ҳажмлари ва харажатларини аниқлаш;

қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш чора-тадбирларини баҳолаш;

шартномани тузиш ва бекор қилиш шартларини кўрсатган ҳолда, шартноманинг мезонларини, шунингдек бошқа қоидаларини белгилаш;

энергия сервис компанияларига режадаги ишларни бажаришда кўмаклашадиган пудрат ва ёрдамчи пудрат ташкилотларининг ёки бошқа сервис ташкилотларининг иштирокини баҳолаш;

бажарилган ишларни баҳолаш ва синовлардан ўтказиш режаси;

шартноманинг молиявий шартлари;

шартномага ўзгартиришлар киритиш тартиби.

12-модда. Энергия сервис шартномаси

Энергия сервис шартномаси энергия сервис компанияси ва истеъмолчи ўртасидаги келишув бўлиб, у энергия сервис компаниясининг энергия тежамкорлиги ва энергия самарадорлигини оширишга қаратилган хизматлари (ишлари) юзасидан тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди.

Энергия сервис шартномасида қуйидагилар белгиланади:

энергия сервис компанияси томонидан энергия сервис шартномасини бажариш натижасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга қаратилган хизматлар (ишлар) кўрсатиш шартлари ҳамда ушбу хизматларнинг (ишларнинг) ҳажми;

энергия сервис шартномасининг амал қилиш муддати;

қонунчиликда белгиланган бошқа шартлар.

Энергия сервис шартномасига қўшимча равишда қуйидагилар киритилиши мумкин:

шартноманинг амал қилиш даврида ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишнинг бошқа шартлари;

фойдаланиладиган ёқилғи-энергетика ресурсларини ўлчаш воситаларини ўрнатиш ва ишга тушириш юзасидан энергия сервис компаниясининг мажбуриятлари;

энергия сервис шартномасини амалга ошириш натижасида тежалган ёқилғи-энергетика ресурсларининг миқдоридан келиб чиқиб, энергия сервис хизмати учун мукофот пулларини тўлаш.

Давлат органлари ва ташкилотлари билан энергия сервис шартномалари қонунчиликка мувофиқ тузилади.

4-боб. Энергетика менежменти, энергия аудити ва энергетика экспертизаси

13-модда. Энергетика менежменти

Энергетика менежменти ёқилғи-энергетика ресурслари сарфини камайтириш ва мақбуллаштириш, истеъмолчилар учун зарур миқдордаги ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқариш, ташиш ва улардан фойдаланиш жараёнларини доимий бошқариш тизимидир.

Энергетика менежменти Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда амалга оширилади.

Энергетика менежменти жорий этилган субъектлар:

ёқилғи-энергетика ресурслари сарфини камайтириш ва мақбуллаштиришга оид тадбирларни амалга оширади;

энергетика менежменти соҳасидаги ходимларни (энергетика менежерларини) ўқитиш ва уларни аттестациядан ўтказиш ишларини ташкил этади.

Халқаро стандартлар талабларига мувофиқ энергетика менежменти тизими жорий этиладиган вазирликлар ва идораларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

14-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасини услубий ва ахборот жиҳатдан қўллаб-қувватлаш

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида махсус ваколатли давлат органи томонидан амалга ошириладиган услубий ва ахборот жиҳатдан қўллаб-қувватлаш қуйидаги тадбирларни ўз ичига олади:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича услубий ва ахборотга оид ҳужжатларни тайёрлаш, давлат органлари ва ташкилотларига етказиб бериш ҳамда уларнинг қўлланилишини мониторинг қилишга;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги энг самарали лойиҳаларни танлаб олишни ва амалга оширишни таъминлашга;

мониторинг тизимини жорий этиш ва уни такомиллаштиришга;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида ривожланган давлатларнинг услубий, ахборот, техник ва ташкилий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш борасидаги тажрибасини амалиётга жорий этиш бўйича тавсияларни амалга оширишга.

15-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида ходимларнинг малакасини ошириш

Давлат органлари ва ташкилотлари энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича масъул ходимларни тайинлайди, шунингдек ушбу йўналишдаги мутахассисларнинг малакасини оширади.

Иқтисодиёт тармоқлари ва ижтимоий соҳа объектларида, шу жумладан Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда энергия менежменти бўйича ўқув дастурлари ишлаб чиқилади ва махсус ваколатли давлат органи билан келишилади.

Махсус ваколатли давлат органи энергия аудиторлари ва энергетика менежерларининг аттестациясини амалга оширади.

Махсус ваколатли давлат органи энергия аудиторлари ва энергетика менежерларига сертификатлаштириш имтиҳонларига тайёргарлик кўриш бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқади ва белгиланган тартибда эълон қилади.

Энергия аудиторлари ва энергетика менежерлари аккредитациядан ўтказилган ўқув марказларида, шу жумладан олий таълим ташкилотларида малака оширади. Ўқув марказларининг рўйхати махсус ваколатли давлат органи томонидан юритилади ва белгиланган тартибда эълон қилинади.

16-модда. Энергия аудитини ташкил этиш

Энергия аудити мажбурий ва ихтиёрий тарзда ташкил этилади.

Мажбурий энергия аудити Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда дастлабки, даврий, навбатдан ташқари ва экспресс энергия аудити шаклида ўтказилади.

Дастлабки энергия аудити энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишни баҳолаш мақсадида ўтказилади.

Даврий энергия аудити беш йилда камида бир марта мажбурий тартибда ўтказилади.

Навбатдан ташқари энергия аудити Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорига мувофиқ ўтказилади.

Экспресс энергия аудити энергия самарадорлигини ошириш имкониятларини аниқлаш, шунингдек техник ва технологик модернизация ишларини амалга ошириш натижасида эришилган энергия самарадорлиги кўрсаткичларини тезкор аниқлаш мақсадида ўтказилади.

Ихтиёрий энергия аудити Давлат энергетика реестрига киритилмаган истеъмолчиларда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш мақсадида ўтказилади.

Ички энергия аудити ёқилғи-энергетика ресурсларининг аниқ тури, иккиламчи энергия ресурсларидан фойдаланиш, алоҳида агрегат (агрегатлар гуруҳи) ёки энергия самарадорлигининг алоҳида кўрсаткичлари бўйича ўтказиладиган энергия аудитидир.

17-модда. Энергия аудитини ўтказиш

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчиларининг энергия аудити Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда ўтказилади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 19 октябрдаги 690-сонли «Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчиларини ҳамда бино ва иншоотларни энергия истеъмолини энергия аудитидан ўтказиш тартибларини белгилаш тўғрисида»ги қарори.

Энергия аудити энергия аудити хизматларини кўрсатувчи ва истеъмолчи ўртасида тузилган шартномага асосан ўтказилади.

Энергия аудитининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

ёқилғи-энергетика ресурсларини тежаш, улардан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш салоҳиятини баҳолаш;

ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг прогрессив нормаларига ўтиш бўйича асослантирилган таклифларни ишлаб чиқиш;

энергияни тежашга доир чора-тадбирларни ишлаб чиқиш;

энергетика паспортини ишлаб чиқиш.

Энергия аудити натижалари бўйича ишлаб чиқилган энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар мақсадли, ҳудудий ва тармоқ дастурларига ҳамда аудит ўтказилаётган юридик шахсларнинг энергияни тежаш дастурларига киритилади.

Даврий энергия аудити Ўзэнергоинспекция билан келишилган ҳолда, ҳар йили белгиланган тартибда тасдиқланадиган жадвалларга асосан беш йилда камида бир марта ўтказилади.

Мажбурий энергия аудити юқори технологияли ишлаб чиқариш ускуналарини уч йилдан кам бўлган давр ичида ўрнатган ва асосий технологик ускуналарни шу давр ичида модернизация қилган ҳамда Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда экспресс энергия аудит шаклида ўтказилади.

Мажбурий энергия аудитини ўтказиш Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари билан келишилган техник топшириққа асосан амалга оширилади.

Ихтиёрий энергия аудити энергия аудитини ўтказиш учун ишлаб чиқилган техник топшириққа асосан ўтказилади.

Ички энергия аудити Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибга мувофиқ корхоналар ва ташкилотларнинг энергетика менежменти бўлимлари (гуруҳлари) томонидан ўтказилади.

LexUZ шарҳи

Ички энергия аудитини ўтказувчи шахслар:

ички энергия аудитини ўтказиш ва унинг натижаларини кўриб чиқиш учун малакали мутахассисларни жалб этиш;

ички аудит ўтказишда юзага келган масалалар юзасидан энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш учун масъул бўлган шахслардан тушунтиришлар ва бошқа қўшимча ахборот олиш ҳуқуқига эга.

18-модда. Энергия аудити натижалари бўйича энергетика паспортини юритиш тартиби

Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари:

энергия аудити натижалари бўйича тузилган энергетика паспортларини умумлаштиради, таҳлил қилади, уларга ишлов беради, уларни тизимлаштиради ва тегишли қарор қабул қилиш учун махсус ваколатли давлат органига тақдим этади;

энергия аудити натижалари бўйича тузилган энергетика паспортларининг Давлат энергетика реестрига киритилишини таъминлайди.

Энергетика паспортларини юритиш жараёнида олинган ахборот истеъмолчиларнинг (бундан жисмоний шахслар мустасно) ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиши тўғрисидаги маълумотлар мониторингини юритиш учун асос бўлади.

Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари энергия аудиторлари ташкилотларидан энергетика паспортлари тўғрисидаги ахборотни энергия аудитидан ихтиёрий равишда ўтказилган истеъмолчиларнинг розилиги билан олишга ҳақли.

Махсус ваколатли давлат органи давлат энергетика реестрининг, давлат органлари ва ташкилотларининг маълумотлари асосида республика ялпи ички маҳсулотининг энергия сиғимини ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини ҳисоблайди ва таҳлил қилади.

19-модда. Энергетика экспертизаси

Энергетика экспертизаси аккредитация қилинган эксперт ташкилоти томонидан янги қурилаётган ва (ёки) реконструкция қилинаётган объектларнинг лойиҳа-смета ҳужжатларини энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатларига, шу жумладан техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқлигини текшириш учун ўтказилади.

Энергетика экспертизасини ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланди.

Энергетика экспертизасини ўтказишнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

лойиҳа-смета ҳужжатларининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатлари, шу жумладан мажбурий техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқлигини баҳолаш;

лойиҳа-смета ҳужжатларида назарда тутилган энергия самарадорлигини оширишга доир чора-тадбирларнинг етарлилиги ва асослантирилганлигини баҳолаш.

Энергетика экспертизаси ёқилғи-энергетика ресурсларини қазиб олиш, ишлаб чиқариш, қайта ишлаш, ташиш, сақлаш, етказиб бериш (тақсимлаш, сотиш) ва истеъмол қилиш билан боғлиқ технологик жараёнларда фойдаланиладиган асбоб-ускуналар ва қурилмаларнинг энергия самарадорлигини баҳолаш учун ўтказилади.

Янги қуриладиган ва реконструкция қилинадиган объектлар, технологиялар ва асбоб-ускуналар лойиҳа-смета ҳужжатларининг энергия самарадорлигини ошириш нормаларига мувофиқлиги юзасидан энергетика экспертизасидан мажбурий тартибда ўтказилиши керак.

5-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишнинг иқтисодий механизмлари

20-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги дастурлар ва лойиҳаларни молиялаштириш

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги миллий, тармоқ ва ҳудудий дастурлар ҳамда лойиҳалар Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади.

21-модда. Тармоқлараро энергияни тежаш жамғармаси

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Тармоқлараро энергияни тежаш жамғармаси (бундан буён матнда Жамғарма деб юритилади) маблағларини шакллантириш манбалари қуйидагилардан иборат:

кредитлашдан ва жамғарманинг бошқа молия-хўжалик фаолиятидан олинган фойда;

энергиядан оқилона фойдаланиш соҳасидаги миллий, тармоқ ва ҳудудий дастурларни ҳамда лойиҳаларни амалга оширишдан олинган фойданинг улуши;

халқаро молия институтлари ҳамда донор ташкилотлар томонидан ажратиладиган грантлар ва кредитлар;

давлат улуши бўйича дивидендлар ҳисобидан нефть-газ ва электр энергетикаси тармоқлари корхоналарининг соф фойдасидан ажратиладиган трансфертлар;

ёқилғи-энергетика ресурсларини шартномада белгиланган нормалардан ортиқ истеъмол қилганлик учун қўшимча тўловлардан олинган тушумлар;

қонунчиликда тақиқланмаган бошқа тушумлар.

22-модда. Энергия истеъмолчиларига бериладиган имтиёзлар

Энергия истеъмолчиларига имтиёзлар қонунга ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорларига мувофиқ берилиши мумкин.

6-боб. Иқтисодиёт тармоқларида ва ижтимоий соҳа объектларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари

23-модда. Иқтисодиёт тармоқларида ва ижтимоий соҳа объектларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Иқтисодиёт тармоқларида ва ижтимоий соҳа объектларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида мониторинг тизимини жорий этиш;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида услубий ва ахборот жиҳатдан таъминлашни амалга ошириш;

раҳбарлар ва мутахассисларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги билимлари ҳамда кўникмаларини ошириб бориш;

энергия аудити мунтазам равишда ўтказилишини таъминлаш;

ёқилғи-энергетика ресурслари сарфининг белгиланган нормаларига қатъий риоя этиш;

ишлаб чиқарилаётган маҳсулот (ишлар, хизматлар) бирлиги учун сарфланаётган ёқилғи-энергетика ресурслари йўқотишларини қисқартиришга қаратилган чора-тадбирларни белгилаш;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги халқаро стандартларни қўллаш;

барча турдаги биноларни иситиш ва совутиш, ёритиш, иссиқ ва совуқ сув таъминоти чоғидаги энергия сарфини тартибга солувчи автоматлаштирилган тизимларни жорий этиш.

24-модда. Саноат корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Саноат корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:

янги замонавий, инновацион, энергияни тежайдиган технологияларни, шу жумладан энергияни тежайдиган хорижий технологияларини жалб этиш орқали саноат корхоналарини босқичма-босқич модернизация ва реконструкция қилиш;

техник жиҳатдан қайта жиҳозлашга қаратилган истиқболли инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш;

цехларнинг алоҳида участкаларида ёқилғи-энергетика ресурслари ҳисобини юритиш;

ички энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда уларнинг бажарилишини таъминлаш;

фойдаланилаётган айрим асбоб-ускуналар учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг юқори нормаларини белгилаш;

корхоналарда ишлаб чиқарилаётган маҳсулот бирлиги учун сарфланадиган ёқилғи-энергетика ресурслари нормаларини белгилаш;

халқаро стандартларга мувофиқ энергетика менежменти тизимини босқичма-босқич жорий этиш;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга қаратилган лойиҳаларни амалга ошириш учун халқаро молия институтларининг, хорижий ва маҳаллий инвесторларнинг маблағларини жалб этиш.

25-модда. Қурилиш соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Қурилиш соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:

бинолар, иншоотлар қурилишида ҳамда турар жойларда энергия самарадорлигини оширишга ва энергияни тежашга оид норматив кўрсаткичларни белгилаш;

раҳбарлар ва мутахассисларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ҳамда энергия самарадорлигини ошириш борасидаги билим ва кўникмаларини ошириб бориш;

тармоқдаги корхоналар ва ташкилотларда фойдаланишда бўлган асбоб-анжомлар ҳамда ускуналар учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг юқори нормаларини белгилаш;

фойдаланиш майдони 200 квадрат метрдан ортиқ бўлган бинолар ва иншоотларнинг энергия самарадорлиги тоифасини белгилаш;

бинолар ва иншоотлар учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг кам нормаларини белгилаш ҳамда ушбу нормаларни ҳар беш йилда қайта кўриб чиқиш;

энергия сарфи паст бўлган бинолар қурилишини рағбатлантириш ва қўллаб-қувватлаш;

халқаро стандартларни ҳисобга олган ҳолда ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг ўртача йиллик кўрсаткичларини аниқлаш;

марказий ёки локал иситиш тизимига уланган кўп квартирали уйларда ва яшаш учун мўлжалланмаган жойларда индивидуал ҳисоблагичларни ўрнатиш;

кўп квартирали уйларни ва яшаш учун мўлжалланмаган жойларни иситиш (совитиш) тизимларида энергия сарфи шаффофлигини таъминлаш мақсадида ҳисоб-китобни ҳар бир истеъмолчига алоҳида ўрнатилган ҳисоблагичлар орқали амалга ошириш;

энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги лойиҳаларни молиялаштириш учун халқаро молия институтларининг, хорижий ҳамда маҳаллий инвесторларнинг маблағларини жалб этиш.

Бинолар ва иншоотларни қуришда ҳамда реконструкция қилишда иссиқлик изоляцияси кўрсаткичларини таъминлашнинг асосий йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:

иссиқлик изоляцияси бўйича халқаро стандартлар талабларига риоя этиш;

иссиқликни изоляция қиладиган материаллардан фойдаланиш;

икки камерали деразалар ўрнатилишини рағбатлантириш;

қуёш сув иситкичларидан, энергия сарфланиши жиҳатидан самарадор қурилиш материаллари ва конструкциялардан фойдаланиш;

мукаммал таъмирланадиган бинолар ва иншоотларга нисбатан янги бинолар ҳамда иншоотларга қўйиладиган талабларни қўллаш.

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг қарори билан қуйидаги тоифадаги бинолар ҳамда иншоотларга нисбатан ушбу моддада назарда тутилган талаблар қўлланилмаслиги мумкин:

моддий маданий мерос объектлари, давлат музейлари ва муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, агар энергия самарадорлиги бўйича белгиланган минимал талабларга риоя этиш бинолар ва иншоотларнинг ташқи кўриниши, тарихий аҳамияти ўзгаришига олиб келиши ёки уларга бошқача тарзда таъсир этиши мумкин бўлса;

диний ташкилотларнинг бинолари;

эксплуатация муддати икки йилдан ошмаган вақтинчалик иморатлар, энергия самарадорлиги паст бўлган саноат объектлари, яшаш учун мўлжалланмаган қишлоқ хўжалиги бинолари.

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги ҳар уч йилда бир марта бинолар ҳамда иншоотларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш, «энергия сарфи ноль» бўлган бинолар ҳамда иншоотлар сонини кўпайтириш тўғрисидаги ишлар юзасидан ҳисобот эълон қилиб боради.

26-модда. Транспорт соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Транспорт соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

барча турдаги транспорт воситалари учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг юқори нормаларини белгилаш;

энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;

республикада электромобиллар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш ва уни ривожлантириш чораларини кўриш;

электромобилларни қувватлаш станциялари, автомобиль заводларида электромобиллар ишлаб чиқариш линияларини ўрнатиш ва электромобилларга ўтишни рағбатлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирларни амалга ошириш.

27-модда. Маиший техникадан фойдаланишда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Маиший техникадан фойдаланишда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

энергия самарадорлиги паст бўлган маиший техника маҳсулотларини сотишга чекловлар ўрнатиш;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид халқаро стандартларни қўллаш;

маиший техника асбоб-анжомларининг энергия самарадорлиги тоифаларини белгилаш (тамғалаш);

ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қиладиган маиший техника асбоб-анжомларини белгиланган тартибда сертификатлаштириш;

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида»ги Қонуни.

синов лабораторияларини жорий этиш ва ривожлантириш.

28-модда. Иссиқлик таъминоти ҳамда коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Иссиқлик таъминоти ҳамда коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида фойдаланишда бўлган асбоб-анжомлар ҳамда ускуналар учун ёқилғи-энергетика ресурслари сарфининг энг юқори нормаларини белгилаш;

Ягона иссиқлик диспетчерлик маркази орқали марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларини бошқариш;

иссиқлик таъминоти корхоналари ва истеъмолчилар томонидан истеъмол режимларига риоя этилишини мониторинг қилиш;

иссиқлик энергиясининг сифат кўрсаткичларини жорий этиш;

совитиш, вентиляция ва иссиқлик таъминоти сифатини яхшилаш;

иссиқлик таъминоти тармоқларида, шунингдек бинолар ва иншоотларда иссиқлик ҳимоя қилинишини яхшилаш;

иссиқлик таъминоти қувурларини изоляция қилиш;

ёндиргичларни янгилаш, ҳаво ва ёқилғи нисбатини мақбуллаштириш;

иссиқлик таъминоти миқдорининг ўзгаришига нисбатан иссиқ сув миқдори ўзгаришини жорий этиш;

марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларида гидравлик режимларни созлаш ва автоматлаштириш;

иссиқлик таъминоти соҳасида тариф сиёсатини такомиллаштириш, шу жумладан иссиқлик энергияси истеъмолчиларининг ҳисоб-китобларини икки босқичли коммунал тўловлар тарифларига ўтказиш;

истеъмолчиларда иссиқлик энергияси (иссиқ сув) сарфини ўлчаш асбобларини тўлиқ ўрнатиш;

энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирлар ишлаб чиқилиши ва бажарилишини таъминлаш;

қозонхоналарни модернизация ва реконструкция қилишга, энергия самарадорлиги паст бўлган қозонхоналарни босқичма-босқич фойдаланишдан чиқаришга, иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун ёқилғи сарфини камайтиришга қаратилган лойиҳаларни амалга ошириш;

иссиқлик таъминоти ва коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида ишлаб чиқарилаётган маҳсулот бирлигига нисбатан сарф қилинадиган ёқилғи-энергетика ресурслари нормаларини белгилаш;

халқаро молия институтларининг ҳамда хорижий ва маҳаллий инвесторларнинг маблағларини жалб этиш;

раҳбарлар ва мутахассисларни қайта тайёрлаш ҳамда уларнинг малакасини ошириш.

29-модда. Марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:

иссиқлик таъминоти марказларига уланган ижтимоий соҳа объектлари, хусусий сектор бинолари ва янги қурилган турар жой мажмуаларини иссиқлик таъминоти тизимларидан ажратиш;

кондиционер ёки иссиқлик насоси ва иссиқ сув таъминоти учун мустақил совитиш (иситиш) тизимини жорий этиш;

ижтимоий соҳа объектларида, хусусий сектор биноларида ва янги қурилган уйларда локал қозонхоналардан фойдаланиш ҳисобига табиий газ истеъмолини тежаш;

ижтимоий соҳа объектларидан, хусусий сектор биноларидан ва янги қурилган уйлардан иборат янги мажмуани қуришда бинолар ҳамда иншоотлар учун махсус иссиқлик таъминоти тизимини ўрнатиш;

мавжуд бинолар ва иншоотларни мукаммал таъмирлашда уларни янги бинолар ва иншоотларга нисбатан қўлланиладиган талабларга мувофиқ марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимидан ажратиш.

Ёқилғи-энергетика ресурсларининг бошқа манбаларига уланиш имконияти мавжуд бўлмаган ҳолларда иссиқлик қабул қилувчи ва иссиқлик таъминоти тизимида иссиқлик йўқотилишининг олдини олиш бўйича барча чора-тадбирлар кўрилганидан кейин марказлаштирилган иссиқлик таъминотига уланишга рухсат берилади.

30-модда. Қишлоқ ва сув хўжалигида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Қишлоқ хўжалиги тизимида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун сув ресурсларидан фойдаланувчи истеъмолчиларнинг мавжуд насос станцияларини ҳар йили бир марта текширувдан ўтказиш;

энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;

энергия жиҳатидан самарадор насосларда реактив қувватни компенсация қилиш ва уларда қуёш фотоэлектр тизимларини жойлаштириш имкониятларини белгилаш.

Сув хўжалиги тизимида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;

қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш, сақлаш ва ташишда ускуналарнинг энергия самарадорлигини ошириш учун илмий тадқиқотлар ўтказиш ҳамда такомиллаштирилган технологияларни қўллаш.

31-модда. Ташқи ёритиш тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш

Ташқи ёритиш тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

лойиҳалаш ишларини халқаро стандартларга мувофиқ амалга ошириш;

энергия жиҳатидан тежамкор ва юқори самарали ёритиш ускуналаридан фойдаланиш;

қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш;

энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;

ҳудудларда ёритиш тизимларидан вақт оралиқларига мувофиқ тарзда фойдаланиш.

32-модда. Энергия таъминоти ва бошқа ёқилғи-энергетика тармоғи ташкилотларининг энергия самарадорлигини ошириш бўйича мажбуриятлари

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият юритувчи нефть маҳсулотлари, электр ва иссиқлик энергияси ҳамда табиий газни етказиб берувчи энергия таъминоти ташкилотлари, энергиянинг чакана савдоси билан шуғулланувчи ташкилотлар, суюқ ёқилғининг чакана сотувчилари ва якуний истеъмолчиларга ёқилғини тўғридан-тўғри етказиб берувчилар энергия самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирларни бажариши шарт.

7-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати ҳамда мониторинги

33-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги мониторинг

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги мониторингни махсус ваколатли давлат органи амалга оширади.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш мониторинги қуйидагилардан иборат:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш объектларининг техник кўрсаткичларини, ёқилғи-энергетика ресурсларининг сарфланиши, шунингдек ишлаб чиқариш ҳажмлари (таннарх) ва молиявий кўрсаткичларни ўз ичига олган маълумотлар базасини юритиш;

маълумотлар базаси асосида ягона ахборот-таҳлил тизимини яратиш;

интеграциялашган ахборот-таҳлил тизими маълумотлари асосида иқтисодиёт тармоқлари ҳамда фаолият турлари бўйича энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш юзасидан мунтазам мониторинг олиб бориш;

юқори малакали экспертларни жалб этган ҳолда корхоналарга энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича тегишли тавсиялар бериш.

34-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш, шунингдек энергия сифатининг норматив ҳужжатларда белгиланган кўрсаткичларига риоя этилиши соҳасидаги давлат назорати Ўзэнергоинспекция ҳамда унинг ҳудудий бошқармалари томонидан қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.

35-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид статистикани юритиш

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид статистикани юритиш Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги томонидан амалга оширилади.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид статистика маълумотларини шакллантириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:

махсус ваколатли давлат органи томонидан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан биргаликда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга доир мақсадли кўрсаткичларни (индикаторларни) соҳалар бўйича шакллантириш;

махсус ваколатли давлат органи томонидан ёқилғи-энергетика ресурсларининг истеъмоли миқдори ва таркиби ҳамда улардан оқилона фойдаланишни ташкил этиш тўғрисидаги ахборотни шакллантириш.

36-модда. Ёқилғи-энергетика ресурсларини ҳисобга олиш

Қазиб олинаётган, ишлаб чиқарилаётган, қайта ишланаётган, узатилаётган, сақланаётган, етказиб берилаётган (тақсимланаётган, сотилаётган) ва истеъмол қилинаётган ёқилғи-энергетика ресурсларини ҳисобга олиш белгиланган стандартлар ва нормаларга мувофиқ амалга оширилади.

Ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш тўғрисидаги ахборотнинг ишончлилиги учун жавобгарлик тегишли корхоналар ва ташкилотларнинг раҳбарлари зиммасига юклатилади.

Норматив даражадан юқори бўлган энергетика ресурсларини талаб қиладиган ҳамда ҳисобга олиш, назорат қилиш ва тартибга солиш қурилмалари режалаштирилмаган саноат, жамоат ҳамда турар жой биноларини қуриш лойиҳаларини тасдиқлашга йўл қўйилмайди.

Фойдаланишга топширилаётган саноат, жамоат ва турар жой биноларида қурилмалар ҳамда ўлчаш тизимлари орқали энергия истеъмоли нормаларига риоя этилишини назорат қилиш тартиби махсус ваколатли давлат органи томонидан белгиланади.

8-боб. Ёқилғи-энергетика ресурсларининг истеъмоли нормалари

37-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилашнинг мақсад ва вазифалари

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилаш маҳсулот (ишлар, хизматлар) ишлаб чиқаришни режалаштиришда ёқилғи-энергетика ресурсларининг техник-иқтисодий жиҳатдан асосланган сарфланишидан фойдаланишни таъминлаш мақсадида амалга оширилади.

Ёқилғи-энергетика ресурсларининг энергия таъминоти манбаларидан қатъи назар, юридик шахслар томонидан асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш ҳамда эксплуатация эҳтиёжлари учун сарфланган ёқилғи, иссиқлик ва электр энергияси истеъмол қилиш нормасига киритилади.

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилаш энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги фан ва техниканинг замонавий ютуқларига, ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали ҳамда оқилона фойдаланиш талабларини инобатга олувчи ягона услубий ва ташкилий принципларга асосланади.

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилашнинг ягона услубий ва ташкилий принципларини ишлаб чиқиш махсус ваколатли давлат органи томонидан амалга оширилади.

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилаш қуйидаги вазифаларни ўз ичига олади:

ягона услубий асосда маҳсулотларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) тегишли турларига мувофиқ нормаларини ишлаб чиқиш;

нормаларни белгилашда ишлаб чиқариш шароитларини, фан-техника тараққиёти ютуқларини жорий этиш, энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш чораларини ҳисобга олиш;

ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланиш, меҳнат жамоаларининг энергияни тежаш ва энергия самарадорлигини оширишга қизиқишини кучайтириш чораларини кўриш;

маҳсулот (ишлар, хизматлар) ишлаб чиқаришда ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишнинг энг тежамкор кўрсаткичларига эришиш.

38-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг нормаларини белгилаш

Ёқилғи-энергетика ресурсларининг умумий йиллик истеъмол нормаси беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғи ва (ёки) икки юз эллик ҳамда ундан ортиқ тонна мотор ёқилғиси сарфлайдиган жисмоний ва юридик шахслар учун белгиланади.

39-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг амалдаги ва прогрессив нормалари

Беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғи ва (ёки) икки юз эллик ва ундан ортиқ тонна мотор ёқилғиси ҳажмида ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг амалдаги нормалари энергия аудити натижаларига кўра ёки энг яхши мавжуд технологиялардан фойдаланган ҳолда таққослаш усулларини қўллаш асосида бир йилгача бўлган муддатга белгиланади.

Ёқилғи-энергетика ресурслари йиллик истеъмолининг прогрессив нормативлари ёқилғи-энергетика ресурсларининг умумий йиллик истеъмолидан келиб чиқиб беш йил муддатга белгиланади.

40-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш кўрсаткичларининг нормаларини белгилаш

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида мақсадли кўрсаткичлар ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишнинг режали ва амалдаги қийматлари, энергия сиғимлилиги, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш кўрсаткичлари ҳамда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ бошқа кўрсаткичлар нормалари белгиланади.

9-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат ахборот тизими

41-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид ахборот таъминоти

Тармоқлар ва соҳаларда энергия сиғими, энергияни тежаш имкониятлари тўғрисида ахборот олиш мақсадида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизими юритилади.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизимини юритиш махсус ваколатли давлат органи томонидан амалга оширилади.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизими қуйидаги ахборотни ўз ичига олади:

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудлар ва ташкилотларнинг дастурларини;

ташкилотлар томонидан истеъмол қилинадиган ёқилғи-энергетика ресурсларини қисқартириш ҳажмларини;

иқтисодиёт тармоқлари, ижтимоий соҳа ва уй-жой коммунал хўжалиги объектларига тааллуқли умумлаштирилган ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш ҳажмини;

ёқилғи-энергетика ресурсларини ҳисобга олиш ўлчов воситалари билан жиҳозланганликни;

энергетика паспортларида мавжуд бўлган ахборотга ишлов бериш, уни қайта ишлаш тизимлаштириш ва таҳлил қилиш жараёнида олинган маълумотларни;

энергетика хизматларини кўрсатиш учун шартномалар тузиш ва уларни амалга ошириш жараёнида ёқилғи-энергетика ресурсларини режалаштирилган тежаш ҳажмлари (шу жумладан қиймат ифодасида) тўғрисидаги маълумотларни;

ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш билан боғлиқ ва юқори энергия самарадорлигига эга бўлган маҳсулотлар, технологик жараёнлар, энергияни тежашнинг энг самарали чора-тадбирларини;

давлат томонидан энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишни қўллаб-қувватлашга қаратилган кўрсаткичларни;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга доир норматив ҳуқуқий ҳужжатларни;

энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган бошқа ахборотни.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат ахборот тизимига киритилган маълумотлар махсус ваколатли давлат органининг Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги расмий веб-сайтига мажбурий тартибда жойлаштирилади ҳамда ҳар чоракда бир марта Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибга мувофиқ янгиланади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 31 январдаги 54-сонли «Давлат органлари ва ташкилотларининг расмий веб-сайтлари фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизимига киритилган маълумотлар қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этган ҳолда ошкор қилинади.

42-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги ахборотни оммалаштириш

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги ахборотни оммалаштириш бўйича ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқарувчилар ҳамда етказиб берувчилар қуйидагиларни амалга оширади:

энергия жиҳатидан самарадор илғор технологиялар ҳамда қайта тикланувчи энергия манбаларининг афзалликлари тўғрисида ахборот тайёрлаш ва барча истеъмолчиларга тарқатиш;

махсус ваколатли давлат органига аниқ тадбирлар бўйича ва энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ҳамда энергия самарадорлигини оширишда эришилган натижалар тўғрисида йиллик ҳисоботларни тақдим этиш;

йилига камида бир марта истеъмолчиларни энергия сарфи ва истеъмоли ҳамда харажатлар тенденциялари ва параметрлари тўғрисида хабардор қилиш;

энергия истеъмолчиларини етказиб бериладиган энергиядан, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбаларидан оқилона фойдаланганда рағбатлантирилиши тўғрисида хабардор қилиш дастурини ишлаб чиқиш;

энергия тежамкорлиги юқори бўлган маиший электр жиҳозлари ва асбоб-анжомлардан, биринчи навбатда, энергия жиҳатидан самарадор совуткичлар, музлаткичлар, сув иситкичлари ва ёритиш лампаларидан фойдаланишни оммавий ахборот воситалари орқали тарғиб қилишни ташкил этиш.

10-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги жавобгарлик

43-модда. Нефть, газ конденсати, нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газидан фойдаланишдаги қоидабузарликлар

Ишлаб чиқарувчи, етказиб берувчи ҳамда сотувчилар томонидан сифати белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаган нефть, газ конденсати, нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газини реализация қилиш — сифати белгиланган талабларга жавоб бермайдиган реализация қилинган товар қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газини қонунчиликда белгиланган тартибда сертификатлаштиришдан ўтказилмаган ҳамда белгиланган тартибда тамғаланмаган назорат ўлчов асбоблари ва ёқилғи тарқатиш ускуналари орқали истеъмолчиларга етказиб бериш, шунингдек назорат ўлчов асбобларига ташқаридан бевосита таъсир кўрсатиш — назорат ўлчов асбоблари ва ёқилғи тарқатиш ускуналарининг охирги текшируви ўтказилган кундан эътиборан реализация қилинган товар қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида»ги Қонуни.

44-модда. Табиий газдан фойдаланишдаги қоидабузарликлар

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати органларининг тегишли рухсатномаси ва хулосасисиз табиий газдан фойдаланиш қурилмаларида синов-созлаш ишларини амалга ошириш — ишларни амалга оширган юридик шахсларга ишга тушириш-созлаш ишлари ҳисобланган ҳажмининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга ҳамда барча ишларни тўхтатиб, истеъмолчини (қурилмани) газ тармоғидан узишга сабаб бўлади.

Магистрал газ қувурлари ва газ тақсимлаш тармоқлари орқали табиий газни қабул қилиш, ташиш ва етказиб беришда белгиланган нормадан ортиқча технологик йўқотишларга йўл қўйиш, мазкур ҳолат уларнинг ҳаракатсизлиги натижасида юзага келган бўлса — газ таъминоти корхоналарига ортиқча йўқотилган газнинг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

45-модда. Электр энергиясидан фойдаланишдаги қоидабузарликлар

Реактив қувват компенсацияси бўйича ишларни ташкил этиш тартибини бузиш ёки унга риоя этмаслик — асбоб-ускуналар ёки норматив усуллар билан аниқланган исроф бўлган электр энергияси миқдори қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан электр ёритгичлардан қонунчиликда белгиланган нормалардан ортиқча, ишлаб чиқариш зарурияти бўлмаган ҳолда фойдаланиш, шунингдек ҳудудларни куннинг ёруғ даври давомида мақсадсиз ёритиш — нормадан ортиқча ёки куннинг ёруғ даврида фойдаланилган электр энергияси қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Энергия истеъмолчиларига сифат кўрсаткичлари давлат стандарти талабларига жавоб бермайдиган электр энергияси етказиб бериш — сифатсиз етказиб берилган электр энергияси қийматининг бир фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

46-модда. Иссиқлик энергиясидан фойдаланишдаги қоидабузарликлар

Йилига беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғини ва (ёки) икки юз эллик ҳамда ундан ортиқ тонна мотор ёқилғисини истеъмол қиладиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан иситиш тармоқларидан иссиқ сув, буғ ва буғ конденсатининг асоссиз равишда сарфланиши, хусусан, иссиқ сувнинг сирқиб тўкилиши, иссиқлик ва буғ қувурларидан, иссиқликдан фойдаланувчи ускуналардан, иссиқлик тармоқларидан иссиқлик изоляциясисиз фойдаланиш — ўлчов асбоб-анжомлари орқали ёки норматив усуллар билан аниқланган йўқотилган иссиқлик энергияси қийматининг уч баравари миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан иссиқликдан фойдаланувчи ускуналардан ва иссиқлик тармоқларидан техник жиҳатдан фойдаланиш қоидаларида белгиланган талабларга жавоб бермайдиган техник ҳолатда фойдаланиш — мазкур ускуна томонидан истеъмол қилинадиган, узатиладиган ёки ўзгартириладиган иссиқлик энергиясининг ўртача ойлик миқдори қийматининг беш фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 22 августдаги 245-сонли «Электр ва иссиқлик энергиясидан фойдаланиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарори.

Иссиқлик таъминоти ташкилоти томонидан норматив ҳужжатларда ёки иссиқлик таъминоти шартномасида назарда тутилган иссиқлик энергияси сифат кўрсаткичларидан четга чиқиш — сифат кўрсаткичлари бузилган ҳолда истеъмолчига берилган иссиқлик энергияси қийматининг бир фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

47-модда. Сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементларидан фойдаланиш

Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементларидан фойдаланиш — сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналари, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементлари ёрдамида сарфланган ёки узатилган энергия қийматининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

48-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан энергетика текширувлари ва экспертизаларини ўтказиш қоидаларини бузиш

Йилига беш юз ва ундан ортиқ тонна шартли ёқилғини ва (ёки) икки юз эллик ва ундан ортиқ тонна мотор ёқилғисини сарфлайдиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан белгиланган муддатларда мажбурий энергетика текширувларини ўтказмаслик ёки улар томонидан мажбурий энергетика текширувлари натижасида белгиланган чора-тадбирларни бажармаслик — ўртача ойлик энергия истеъмоли қийматининг уч фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.

49-модда. Молиявий санкцияларни қўллаш тартиби

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун молиявий санкциялар суд тартибида қўлланилади, бундан хўжалик юритувчи субъект содир этилган ҳуқуқбузарликдаги айбини тан олган ва молиявий санкциянинг суммасини ихтиёрий тарзда тўлаган ҳоллар мустасно.

Молиявий санкциялар энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назоратини амалга ошириш доирасида ўтказиладиган назорат тадбирлари асосида қўлланилади. Бунда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати органларининг ваколатли шахслари томонидан назорат тадбирларини ўтказиш давомида аниқланган ҳуқуқбузарлик тўғрисида далолатнома тузилади.

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати органларининг ваколатли шахслари томонидан ушбу модданинг иккинчи қисмига мувофиқ тузилган далолатнома ҳамда ушбу шахсларнинг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан белгиланган тартибда юқори турувчи органга ёки судга шикоят қилиниши мумкин.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонуни.

Агар ундирилиши лозим бўлган молиявий санкция миқдори хўжалик юритувчи субъектнинг охирги ҳисобот кунидаги жорий активларининг йигирма фоизидан ошса, молиявий санкция суммасини молиявий санкция қўллаш тўғрисидаги қарор қабул қилинган кундан эътиборан олти ой давомида бўлиб-бўлиб тўлашга йўл қўйилади.

Агар энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида биринчи марта ҳуқуқбузарлик содир этган хўжалик юритувчи субъект йўл қўйилган ҳуқуқбузарликни ихтиёрий равишда бартараф этган ва етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қоплаган бўлса, молиявий санкция қўлланилмайди.

Агар ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарасиз фойдаланиш, уларнинг нормадан ортиқча сарфланиши ва йўқотилиши табиий офатлар, авариялар ва бошқа фавқулодда вазиятлар оқибатларини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ёки маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг қарорларига мувофиқ бартараф этиш жараёнида юзага келган бўлса, молиявий санкция қўлланилмайди.

11-боб. Якунловчи қоидалар

50-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги халқаро ҳамкорлик

Қуйидагилар халқаро ҳамкорликнинг асосий йўналишларидир:

энергия жиҳатидан самарали технологияларни хорижий ва халқаро ташкилотлар билан ўзаро манфаатли айирбошлаш;

энергиядан оқилона фойдаланишни таъминловчи қўшма давлатлараро лойиҳаларни республикада рўёбга чиқариш;

энергиядан оқилона фойдаланиш соҳасидаги халқаро лойиҳаларда иштирок этиш;

энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларини халқаро стандартларнинг талабларига мослаш, шунингдек сертификатлаштириш натижаларини ўзаро эътироф этиш.

51-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик

Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг IX боби.

52-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш

Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:

1) Ўзбекистон Республикасининг 1997 йил 25 апрелда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги 412-I-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил, № 4-5, 118-модда);

2) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 1997 йил 25 апрелда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини амалга киритиш ҳақида»ги 413-I-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил, № 4-5, 119-модда);

3) Ўзбекистон Республикасининг 2003 йил 25 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги 482-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2003 йил, № 5, 67-модда) XX бўлими;

4) Ўзбекистон Республикасининг 2007 йил 26 сентябрда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги Қонунига ўзгартишлар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-116-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2007 йил, № 9, 423-модда);

5) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 30 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-352-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2013 йил, № 4, 98-модда) 20-моддаси;

6) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 7 октябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-355-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2013 йил, № 10, 263-модда) 14-моддаси;

7) Ўзбекистон Республикасининг 2015 йил 29 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-396-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2015 йил, № 12, 452-модда) 13-моддаси;

8) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 20 январда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Божхона кодекси қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-401-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 1, 2-модда) 3-моддаси;

9) Ўзбекистон Республикасининг 2020 йил 14 июлда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-628-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2020 йил, № 7, 448-модда);

10) Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-683-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, 4-сонга илова) 78-моддаси;

11) Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 28 ноябрда қабул қилинган «Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг яхлит тизими шакллантирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-880-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2023 йил, № 11, 923-модда) 18-моддаси.

53-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш

Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

54-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

55-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.

Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2024 йил 7 август,

ЎРҚ-940-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 08.08.2024 й., 03/24/940/0596-сон; 30.12.2025 й., 03/25/1109/1241-сон)