Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) yangi tahrirda qabul qilinganligi, shuningdek, fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instansiya sudi tomonidan ajrimlar chiqarishda qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllashni taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 17-moddasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, fuqarolik ishi boʻyicha birinchi instansiya sudining ajrimi ish mazmunan hal qilinmaydigan sud hujjati hisoblanadi (FPK 6-moddasining beshinchi qismi). Shu bilan birga, fuqarolik ishini koʻrishda vujudga keladigan masalalar boʻyicha ajrimlarning oʻz vaqtida va toʻgʻri chiqarilishi, uni belgilangandek sud muhokamasiga tayyorlash, protsess ishtirokchilarining huquqlarini amalga oshirish, qonuniy, asosli va adolatli hal qiluv qarori qabul qilishga yordam beradi.

Birinchi instansiya sudining ajrimlarini chiqarish, mazmuni va ijro etishni tartibga soluvchi umumiy qoidalari FPK 24-bobida nazarda tutilgan.

4. Sud FPK 271-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq murakkab boʻlmagan masalalarni hal etish boʻyicha (uchinchi shaxslar, taraflar vakillarini ishga jalb qilish yoki kirishishi, guvohlarni chaqirish, sud muhokamasini keyinga qoldirish, dalillarni tekshirish tartibini belgilash, dalillarni talab qilib olish yoki ishga qoʻshib qoʻyish va boshqalar) maslahatxonasiga kirmasdan joyida ajrim chiqarishga haqli.

7. FPK 272-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, sud tomonidan joyida chiqariladigan ajrim nizo predmeti va muhokama etilayotgan masalaning mohiyati, qonun normalariga asoslar va havolalar, sudning asoslantiruvchi xulosalari va hal etilayotgan masala boʻyicha sudning xulosalari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi va darhol eʼlon qilinishi lozim.

8. Alohida sud hujjati koʻrinishida chiqarilgan ajrimning koʻchirma nusxasi taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga, shuningdek u daxldor boʻlgan oʻzga shaxslarga ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay pochta orqali yoki elektron hujjat tarzida yuboriladi (FPK 273-modda).

9. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, FPK bilan alohida masalalar boʻyicha ajrimlar mazmuniga nisbatan qoʻshimcha talablar belgilangan (FPK 95, 96, 103, 122, 125, 144, 167, 168, 181, 194, 226, 279², 279⁴, 353, 358-moddalari).

Masalan, FPK 95-moddasining uchinchi qismi talablariga muvofiq ekspertiza tayinlash toʻgʻrisidagi sudning ajrimida qanday masalalar boʻyicha ekspertlarning xulosasi talab qilinayotganligi va ekspertiza oʻtkazish kimga topshirilayotganligi koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Arz qilingan talab fuqarolik ishlari boʻyicha sudga, iqtisodiy sudga yoki maʼmuriy sudga taalluqli boʻlmaganligi sababli arizani qabul qilish rad qilinganda (FPK 194-moddasi birinchi qismining 1-bandi) ajrimda arizachining qaysi organga murojaat qilishi kerakligi koʻrsatilishi shart.

Ariza va unga ilova qilingan hujjatlarni qaytarish haqidagi ajrim FPK 195-moddasida nazarda tutilgan havolani, bunga asosni, ajrim ustidan shikoyat qilish muddati va tartibini, shuningdek arizachiga yoʻl qoʻyilgan kamchiliklar bartaraf etilganidan soʻng sudga qayta murojaat qilish huquqi tushuntirilganligini oʻz ichiga olishi lozim.

10. Sudlar ish boʻyicha ish yuritish tamomlanadigan (arizani koʻrmasdan qoldirish, ish yuritishni tugatish haqidagi) ajrimlar chiqarishda, FPK 122 va 124-moddalarida nazarda tutilgan arizani koʻrmasdan qoldirish va ish yuritishni tugatish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanishini nazarda tutishlari lozim.

FPK 122-moddasining 7-bandida nazarda tutilgan asos boʻyicha arizani koʻrmasdan qoldirishda sud ishda ishtirok etuvchi shaxslarga umumiy tartibda daʼvo taqdim etish huquqini tushuntirishi shart.

11. Sudlarga tushuntirilsinki, “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 18-moddasi talablariga muvofiq:

12. Shuni nazarda tutish lozimki, fuqarolik, iqtisodiy, maʼmuriy ish boʻyicha yoki chet davlat vakolatli sudining ayni bir taraflar oʻrtasidagi, ayni bir predmet toʻgʻrisidagi va ayni bir asoslar boʻyicha nizo yuzasidan qabul qilingan qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarori yoki daʼvogarning arz qilingan talablaridan voz kechishini qabul qilish toʻgʻrisidagi yoxud taraflarning kelishuv bitimini tasdiqlash haqidagi ajrimning mavjudligi, arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish (FPK 194-moddasi birinchi qismining 2-bandi) yoxud ish yuritishni tugatish (FPK 124-moddasining 2-bandi) uchun soʻzsiz asos hisoblanadi.

13. Sudlarning eʼtibori, FPK 275-moddasida nazarda tutilgan sudning xususiy ajrim chiqarish huquqi, sudning davlat organining yoki boshqa organning, tashkilotning, mansabdor shaxsning yoki fuqaroning faoliyatida, ularning ishda ishtirokidan qatʼi nazar, ishni koʻrish chogʻida aniqlangan qonun hujjatlari buzilishiga nisbatan munosabat bildirish vositasi ekanligiga qaratilsin. Xususiy ajrim koʻrilayotgan huquqiy munosabat predmeti doirasidan chetga chiqadigan masala boʻyicha sud tomonidan chiqariladi.

Ishni koʻrishda shaxslarning xatti-harakatlarida jinoyat alomatlari aniqlangan holda, sud bu haqda alohida protsessual hujjat chiqarmasdan, prokurorga tegishli materiallarni ilova qilgan holda xabarnoma yuborish bilan cheklanadi (FPK 275-moddasining beshinchi qismi).

2012-yil 25-maydagi “Fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instansiya sudi ajrimlari toʻgʻrisida”gi 7-sonli;

2016-yil 29-iyuldagi “Arizani qabul qilishni rad etish, arizani koʻrmasdan qoldirish va ish yuritishni tugatish bilan bogʻliq protsessual normalarni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi 12-sonli qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.