Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 28 февралдаги ПФ-27-сон «2022 — 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясини «Инсонга эътибор ва сифатли таълим йили»да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида»ги Фармони ва 2023 йил 24 мартдаги ПҚ-101-сон «Давлат активларини бошқариш агентлиги фаолиятини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ буюраман:
 LexUZ шарҳи
баҳолаш объекти — Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонунида баҳолаш объектлари жумласига киритилган қонунчиликда фуқаролик муомаласида бўлиши мумкинлиги белгиланган фуқаролик ҳуқуқлари объектлари;
22. ЯМБСнинг 19-бандидаги айрим масалаларни баҳолашга оид вазифада белгиланган баҳолаш жараёни бошланмасидан олдин ҳал қилиб бўлмаган, баҳолашга оид вазифага ўзгартириш ёки қўшимчалар киритиш заруратини юзага келтирувчи ахборот пайдо бўлган ёхуд ўрганишни талаб қиладиган бошқа ҳолатлар юзага келганда, баҳолашга оид вазифага баҳолашни ўтказиш мобайнида тегишли ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши мумкин. Бунда, баҳолашга оид вазифага ўзгартириш ва қўшимчалар баҳоловчи ташкилот ва буюртмачининг ваколатли шахслари томонидан имзоланиши керак.
23. Баҳолаш иши бошлангандан кейин юзага келган ҳар қандай ўзгаришлар (ишлар ҳажмининг ўзгариши, ЯМБСнинг 19-бандида кўрсатилган масалалар билан боғлиқ ўзгаришлар ва бошқалар) тўғрисида баҳоловчи баҳолашга оид вазифада кўрсатилган ишни бажаргунга ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузгунга қадар буюртмачига хабар бериши шарт.
Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ, баҳоловчи ташкилотлар томонидан қўшимча профессионал хизматлар кўрсатиш бўйича иш натижалари баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ҳисобланмайди.
219. Ички қоидалар ЯМБСнинг 2-иловасида келтирилган намунавий шаклда тузилади.
226. Баҳоловчи ташкилотларнинг профессионал жамоат бирлашмалари ўз аъзолари томонидан Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, ЯМБС, баҳолаш фаолияти соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, шунингдек баҳолаш фаолияти соҳасидаги ички қоидалар талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади.
баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонун, баҳолаш стандартлари, баҳолаш фаолияти соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқлиги;
баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, баҳолаш стандартлари, баҳолаш фаолияти соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқлиги;
баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонун талабларига, баҳолаш стандартларига, баҳолаш фаолияти соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқ бўлмаганда;
254. Баҳоловчи томонидан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни тузишда йўл қўйилган, бироқ «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонун, баҳолаш стандартлари, баҳолаш фаолияти соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларининг бузилишига олиб келмаган аниқланган техник хатолар (имло, нотўғри матн, грамматик ёки арифметик хатолар) баҳолаш ҳисоботини ҳаққоний эмас деб эътироф этиш учун асос бўлмайди.
255. Агар баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда мазкур МБСнинг 253-бандида назарда тутилган баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботни ҳаққоний эмас деб эътироф этиш учун асослар мавжуд бўлмаганда, баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот ҳаққоний деб эътироф этилади.
в) 3-бўлим. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг мувофиқлиги. Ушбу бўлимда баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни, баҳолаш фаолияти стандартлари, баҳолаш фаолияти соҳасидаги бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқлиги акс эттирилади.
Эксперт хулосаси ЯМБСнинг 3-иловасида келтирилган намунавий шаклда тузилади.
264. Баҳоловчилар бизнес қийматини баҳолашда ЯМБСнинг 4-иловасида келтирилган методикадан фойдаланишлари мумкин.
304. Баҳоловчилар кўчмас мулкни баҳолашда ЯМБСнинг 5-иловасида келтирилган методикадан фойдаланишлари мумкин.
497. 6-сон МБСнинг 160 — 166-бандларида белгиланган қоидалар номолиявий мажбуриятларни баҳолашда ва номолиявий мажбуриятлар билан боғлиқ баҳолашларга татбиқ қилинмаслиги мумкин. Номолиявий мажбуриятларни баҳолашда баҳоловчилар ушбу бўлимда келтирилган қоидаларни қўллаши керак.
538. Баҳоловчилар машина ва ускуналарни баҳолашда ЯМБСнинг 8-иловасида келтирилган методикадан фойдаланишлари мумкин.

_______-сон ҳисобот бўйича

ЭКСПЕРТ ХУЛОСАСИ

«_____________________________________________________________________________________»

(баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг номи)

20__ йил «___» _________

Тошкент шаҳри

1. Умумий маълумотлар

Экспертизани ўтказиш асоси:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Экспертиза предмети:

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

Экспертиза тури:

________________________________________________________________________

Экспертиза ўтказилган сана: 20___ йил «____»_______________

Эксперт: Ф.И.О., лавозими, баҳоловчининг малака сертификати тартиб рақами ва унинг берилган санаси_____________________________________________________

20__ йил «___» _______ даги «_______________» -сон ҳисобот (кейинги ўринларда Ҳисобот деб аталади) 20__ йил «___» _______ да «____________» жамоат бирлашмасига аъзо бўлган «______________» баҳоловчи ташкилот томонидан 20__ йил «___» ________ да берилган ______-сон баҳоловчининг малака сертификатига эга бўлган баҳоловчи ______ томонидан 20__ йил «___» __________ даги _______ -сон Шартнома бўйича ________________ мақсадида бажарилган.

_________________________________________________________________________________________

(объектнинг баҳолаш санасида идентификация қилиш имконини берувчи аниқ тавсифи, юридик шахсга тегишли бўлган баҳолаш объекти бўйича эса юридик шахснинг реквизитлари)баҳолаш объекти ҳисобланади.

2. Баҳоланувчи объектга борган ҳолда баҳоланувчи мол-мулкни текшириш натижалари (дала шароитида экспертиза ўтказишда):

Дала шароитида экспертиза ўтказишда қўшимча равишда қуйидагилар аниқланди:

(сўнгра эксперт томонидан баҳолаш объектига борган ҳолда баҳоланаётган мол-мулкни текшириш ва баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда кўрсатилган маълумотларни тасдиқлаш учун мол-мулкнинг таққосланувчи объектларини текшириш натижалари келтирилади)

3. Баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботнинг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонунчилик талабларига мувофиқлиги

Ҳисоботда қуйидагилар келтирилган:

_________________________________________________________________________________________

(сўнгра эксперт томонидан баҳолаш тўғрисида тақдим этилган ҳисоботнинг баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка баҳолаш объектини баҳолаш тўғрисидаги ҳисобот мазмунига қўйиладиган умумий талабларга риоя қилиниши бўйича мувофиқлиги ҳақидаги хулосалар келтирилади).

Баҳолаш мақсадлари учун Ҳисоботда қуйидаги ёндашувлардан фойдаланилган:

_________________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________________

(сўнгра эксперт томонидан ҳисоботда Баҳоловчи томонидан у ёки бу баҳолаш ёндашувларидан фойдаланишнинг (ёки фойдаланишни рад этишнинг) асосланганлиги тўғрисидаги хулосалар келтирилади). Даромад бўйича ёндашувдан фойдаланиш:

Танланган ёндашув доирасида Баҳоловчи __________________________ методидан фойдаланди.(сўнгра эксперт томонидан фойдаланилган ёндашув доирасида Баҳоловчи томонидан аниқ методни танлашнинг тўғрилиги ва асосланганлиги тўғрисидаги хулосалар келтирилади. Баҳолашнинг танланган методи доирасида баҳолашни амалга оширишда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган ахборотларнинг тўлиқлиги ва ҳаққонийлиги, ҳисоблашда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган миқдорларнинг ҳаққонийлиги ва асосланганлигини таҳлил қилиш натижалари келтирилади).

Қиёсий ёндашувдан фойдаланиш:

_________________________________________________________________________________________

Танланган ёндашув доирасида баҳоловчи __________________________ методидан фойдаланди.

(сўнгра эксперт томонидан фойдаланилган ёндашув доирасида Баҳоловчи томонидан аниқ методни танлашнинг тўғрилиги ва асосланганлиги тўғрисидаги хулосалар келтирилади. Баҳолашнинг танланган методи доирасида баҳолашни амалга оширишда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган ахборотларнинг тўлиқлиги ва ҳаққонийлиги, ҳисоблашда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган миқдорларнинг ҳаққонийлиги ва асосланганлигини таҳлил қилиш натижалари келтирилади)

Харажат бўйича ёндашувдан фойдаланиш:

_________________________________________________________________________________________

Танланган ёндашув доирасида баҳоловчи _______________________________ методидан фойдаланди.

(сўнгра эксперт томонидан фойдаланилган ёндашув доирасида Баҳоловчи томонидан аниқ методни танлашнинг тўғрилиги ва асосланганлиги тўғрисидаги хулосалар келтирилади. Баҳолашнинг танланган методи доирасида баҳолашни амалга оширишда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган ахборотларнинг тўлиқлиги ва ҳаққонийлиги, ҳисоблашда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган миқдорларнинг ҳаққонийлиги ва асосланганлигини таҳлил қилиш натижалари келтирилади)

Жорий этилган чегиришлар ва мукофотлар:

(Ушбу бўлимда эксперт томонидан ҳисоблашда Баҳоловчи томонидан фойдаланилган чегиришлар ва мукофотлар миқдорларини қўллаганликнинг асосланганлиги ва уларнинг ҳаққонийлиги, шунингдек уларни аниқлашнинг ҳаққонийлиги тўғрисидаги хулосалар келтирилади)

Баҳолашнинг ҳар қайси ёндашуви салмоғини асослаш:

_________________________________________________________________________________________

Баҳоловчи _______________________________ (баҳолашда қийматни аниқлашга ёндашувларда фойдаланилган салмоқни белгилаш методидан) фойдаланди.

(сўнгра эксперт томонидан Баҳоловчи ёндашувларининг салмоғини (коэффициентларини) белгилашнинг асосланганлиги тўғрисидаги хулосалар келтирилади)

4. Ўтказилган экспертиза хулосалари:

Юқорида баён қилинганларга асосланиб, 20_____ йил «____» ___________ даги «_______________________»ни баҳолаш тўғрисидаги кўриб чиқилган (ҳисобот номи) _____ -сон ҳисобот_______________________________ деб эътироф этилади.

(ҳаққоний/ҳаққоний эмас)

Экспертизани ўтказган эксперт ____________ (имзо)

Экспертизани ўтказган

баҳоловчи ташкилот раҳбари _____________ (имзо)

Баҳоловчи ташкилот муҳри

Ҳолатлар

Бўш турган ер участкаси учун (яхшиланмаган) ЭСФни таҳлил қилишни амалга ошириш кетма-кетлиги

А. Бинолар ва ер участкаси (ЕУ) капиталлашув коэффициентлари турлича

А.1. Бозордаги таклиф ва талабларни инобатга олиб, шартли бўш турган ер участкаси (ЕУ)да муайян фойдаланишга мўлжалланган бино ва иншоотларни қуриш қийматини аниқлаш.

А.2. Потенциал ялпи даромадни ҳисоблаш (ПЯД).

А.3. Юкланганлик коэффициенти ва тўловларни ҳамда бошқа даромадларни йиғишдаги йўқотишларга тузатишлар киритиш.

А.4. Ҳақиқий ялпи даромадни баҳолаш (ҲЯД).

А.5. Операцион харажатларни ҳисоблаш (ОХ).

А.6. Капитал таъмирлаш учун захира харажатларини ҳисоблаш.

А.7. Соф операцион даромадни ҳисоблаш (СОД).

А.8. Бино учун капитализация коэффициентини ҳисоблаш.

А.9. Бино ва иншоотга тегишли даромадни ҳисоблаш.

А.10. ЕУга тегишли даромадни ҳисоблаш.

А.11. ЕУ учун капитализация коэффициентини ҳисоблаш.

А.12. ЕУ қийматини баҳолаш ер участкасига тегишли ЕУ учун капитализация коэффициентига бўлиш орқали баҳоланади.

Б. Бино ва ер участкаси (ЕУ) учун капиталлашув коэффициенти тенг

Б.1. Бозордаги таклиф ва талабларни инобатга олиб, шартли бўш турган ЕУда муайян фойдаланишга мўлжалланган бино ва иншоотларни қуриш қийматини аниқлаш.

Б.2. ПЯДни ҳисоблаш.

Б.3. Юкланганлик коэффициенти ва тўловларни ҳамда бошқа даромадларни йиғишдаги йўқотишларга тузатишлар киритиш.

Б.4. ҲЯДни баҳолаш.

Б.5. Эксплуатация харажатларини (ЭХ) ҳисоблаш ва капитал таъмирлашга захира харажатларини ҳисоблаш.

Б.6. СОДни ҳисоблаш.

Б.7. Умумий капитализация коэффициентини ҳисоблаш.

Б.8. Кўчмас мулк ва ер участкасини яхлит тарзда капитализация усули билан кўчмас мулкнинг СОДни ҳисоблаш.

Б.9. ЕУ қийматини кўчмас мулкнинг ҳисобланган қиймати ва яхшилашлар учун сарфланган харажатлар фарқи сифатида баҳоланади.

В. Кўчмас мулкнинг мўлжалланган мақсад учун сотувдаги нархи маълум бўлган ҳолат учун

В.1 Таҳлил қилинаётган ЕУда аниқ мўлжалланган мақсад учун қурилаётган яхлит кўчмас мулкнинг бозор қийматини баҳолаш.

В.2. Инвесторнинг фойдасини инобатга олиб, қурилиш қиймати ҳисобланади.

В.3. ЕУнинг қиймати яхлит кўчмас мулк объектининг бозор қиймати ва қурилиш қиймати ўртасидаги фарқ сифатида аниқланади.

Содир бўлиши

Қурилиши мавжуд ер участкаси (ЕУ) учун ЭСФни таҳлил қилишдаги ҳаракатлар кетма-кетлиги

А. Бино ва иншоотлар қурилган ер участкаси (ЕУ)да мавжуд объектни таъмирлаш, реконструкция қилиш, қайта ихтисослаштиришларни талаб қилинади

А.1. Потенциал ялпи даромадни ҳисоблаш (ПЯД)

А.2. Юкланганлик коэффициенти ва тўловларни ҳамда бошқа даромадларни йиғишдаги йўқотишларга тузатишлар.

А.3. Ҳақиқий ялпи даромадни баҳолаш (ҲЯД).

А.4. Операцион харажатларни ҳисоблаш (ОХ).

А.5. Кўчмас мулк ва ер участкасини яхлит тарзда капитализация усули билан кўчмас мулкнинг СОДини ҳисоблаш.

А.6. Умумий капитализация коэффициентини ҳисоблаш.

А.7. Капитализациялаш усули билан кўчмас мулкни баҳолаш.

А.8. Мавжуд кўчмас мулк объектини таъмирлаш, реконструкция қилиш, қайта ихтисослаштириш харажатларни ҳисоблаш.

А.9.Мавжуд объекти таъмирлаш, реконструкция қилиш, қайта ихтисослаштириш ҳисобига кўчмас мулк учун қийматнинг ошишини баҳолаш.

Б. Қурилган ЕУдаги бино ва иншоотлар мавжуд объектни таъмирлаш, реконструкция қилиш, қайта ихтисослаштириш бўйича қўшимча харажатларни талаб қилмайди.

«А» вазиятга ўхшаш босқичлар амалга оширилади, бунда А.8. ва А.9. босқичлари инобатга олинмайди.