Т/р	Тадбирлар номи	Амалга ошириш шакли	Амалга ошириш муддатлари	Масъул ижрочилар
I. Ўтказиладиган савдолар шаффофлигини таъминлайдиган, шунингдек, барча биржа платформаларида электрон савдоларни ташкил этиш ва ўтказиш жараёнларига аралашиш ҳамда уларнинг якунларини нотўғри кўрсатиш имкониятларига йўл қўймайдиган инновацион IT-технологияларни жорий этиш
1.	Биржа электрон савдо платформалари учун ягона клиринг тизимини яратиш.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси, Молия вазирлиги
2.	Биржа савдосининг савдо тизимини модернизация қилиш, маҳсулотнинг ўзига хос хусусиятларини ва биржа аъзоларининг фойдаланиш ҳуқуқини ҳисобга олган ҳолда, товарлар сегментлари бўйича савдоларни алоҳида секцияларда ташкил этиш.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси, Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги
3.	Қуйидагилар бўйича савдоларни ташкил этишни назарда тутувчи янги савдо воситаларини жорий этиш: товарни 1 ойдан ортиқ бўлган муддатда етказиб бериш бўйича форвард битимлар; икки томонлама қарама-қарши аукцион савдолари.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил май 2020 йил август	«ЎзРТҲБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси, Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги
4.	Чакана савдо корхоналарига «В2В», «В2С» ва «С2С» форматида электрон тижорат бозорига кириш учун соддалаштирилган ҳолда фойдаланиш учун электрон савдо тизимини (электрон гипермаркет) жорий қилиш.	Савдо қоидаларини ишлаб чиқиш	2021 йил август	«ЎзРТХБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги
5.	Электрон тижорат ва логистика соҳасида тажрибага эга бўлган ҳамкорларни жалб қилган ҳолда, «UZEX innovation» МЧЖ негизида ахборот-коммуникация технологияларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш, шу жумладан: биржада сотиладиган маҳсулотларни сақлаш ва логистика қилиш электрон дастурини ишлаб чиқиш; электрон харидлар тизимини янада такомиллаштириш; биржанинг барча савдо платформаларида ўзаро ҳисоб-китоблар тизимида электрон шаклдаги ҳисобварақдан фойдаланишни жорий этиш; биржа савдоларининг электрон тизимини ягона клиринг тизимига интеграциялашган янги дастурий тизимини ишлаб чиқиш. «UZEX innovation» МЧЖнинг моддий-техник жиҳатдан барқарорлигини таъминлаш.	Ҳамкорларни жалб қилиш, инновацион савдо платформаларини яратиш	2020 йил сентябрь	«ЎзРТХБ» АЖ
6.	Биржанинг ахборот тизимида аукцион ўтказиш орқалиистеъмолчиларга талаб этилган рақамлар комбинацияси билан мобил рақамларни шаффофлик ва рақобат асосида реализация қилиш механизмини жорий қилиш.	Келишув имзолаш	келишувга қараб	«ЎзРТХБ» АЖ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, уяли алоқа операторлари
7.	Биржанинг барча электрон савдо платформалари учун мобил дастурларни ишлаб чиқиш ва жорий этиш.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил апрель	«ЎзРТХБ» АЖ
8.	Биржа ва унинг аъзолари, шунингдек, мижозлар билан ўзаро муносабатларнинг интерфаол шаклига ўтиш учун электрон ҳужжат айланиш тизимини жорий этиш.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ, Давлат солиқ қўмитаси,
9.	Электрон савдолар натижаларининг ҳавфсиз сақланишини таъминлаш мақсадида маълумотларни қайта ишлаш бўйича маълумотлар маркази захирасини яратиш.	Муҳандислик тузилмасини барпо этиш	2020-2022 йиллар	«ЎзРТХБ» АЖ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
10.	Интеллектуал мулк объектларидан қонунга хилоф фойдаланиш, аралашишдан техник ва ҳуқуқий ҳимоя қилиш воситаларининг ахборот хавфсизлиги таъминланишини ҳисобга олган ҳолда, илғор ахборот-коммуникация технологияларини жорий қилиш ёки биржа ахборот тизимларини модификациялаштириш.	Ташкилий-техник тадбирлар	доимий равишда	«ЎзРТХБ» АЖ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги, Интеллектуал мулк агентлиги
II. Нархларни, талаб ва таклифни прогнозлаштириш мақсадида товар бозорларида конъюнктурани, жумладан, товар бозорларида конъюнктурага жиддий таъсир ўтказувчи омилларни самарали ва ҳар томонлама таҳлил этиш ишларини ташкил қилиш
11.	Нархларни, талаб ва таклифни прогнозлаштириш мақсадида товар бозорларини, жумладан, товар бозорларига жиддий таъсир ўтказувчи омилларни самарали ва ҳар томонлама таҳлил этиш ишларини ташкил қилиш.	Чора-тадбирлар комплексини ишлаб чиқиш	2020 йил апрель	«ЎзРТХБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси
12.	Ташқи ва ички товар бозорларининг ҳолати ва ривожлантириш тенденцияларини аниқлаш мақсадида вазирликлар, идоралар, илмий-текшириш марказлари, институтлар ва бошқа ташкилотлар маълумотлар базалари билан интеграциялашган маълумотлар ягона ахборот-таҳлил базасини яратиш.	Дастурий модулни ишлаб чиқиш, идоралараро келишувларни тузиш	2020 йил апрель	«ЎзРТХБ» АЖ, Иқтисодиёт ва саноат вазирлиги, Молия вазирлиги, Давлат статистика қўмитаси, Монополияга қарши курашиш қўмитаси, Давлат божхона қўмитаси
13.	Биржанинг махсус электрон савдо майдончасидаги электрон савдолар натижаларига кўра тузилган битимлар бўйича юкларни автомобиль транспортида ташиш хизматларини харид қилиш ва кўрсатиш тартибини ишлаб чиқиш.	Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси	2020 йил май	«ЎзРТХБ» АЖ, Транспорт вазирлиги, Молия вазирлиги, Монополияга қарши курашиш қўмитаси
14.	Халқаро ихтисослашган ташкилотлар доирасида биржалараро ҳамкорликни ривожлантириш ва фаолиятни фаоллаштириш.	Ташкилий тадбирлар комплекси	доимий равишда	«ЎзРТХБ» АЖ
15.	«ЎзРТХБ» АЖнинг электрон савдо тизимларини оммавий ахборот воситаларида кенг ёритиб бориш.	Ташкилий тадбирлар комплекси	доимий равишда	«ЎзРТХБ» АЖ,
16.	«Товар бозорлари» тўғрисида электрон статистик-таҳлилий тўпламларини нашр эттириш.	Электрон тўплам	ҳар чоракда	«ЎзРТХБ» АЖ, Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги, Давлат статистика қўмитаси, Монополияга қарши курашиш қўмитаси
17.	Товар бозорлари шарҳларига бағишланган корпоратив босма нашрлар чоп этиш ва телекўрсатувлар тайёрлаш.	Ташкилий чора-тадбирлар	доимий равишда	«ЎзРТХБ» АЖ
III. Биржа савдоларини ўтказиш шаклларини такомиллаштириш ва янги савдо воситаларини, ҳисоб-китобларни жорий этиш, шунингдек, электрон тижоратни жадал ривожлантириш
18.	Биржа аъзолари рейтингини аниқлаш бўйича баҳолашнинг табақалашган мезонларини назарда тутувчи янги тизимни жорий этиш ва натижаларини биржанинг расмий веб-сайтида жойлаштириб бориш.	«ЎзРТХБ» АЖ бошқарув қарори	2020 йил май	«ЎзРТХБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси
19.	Маҳсулотни секция принципи бўйича сотиш ва брокерлик ўринларини биржанинг расмий веб-сайти орқали тақдим этиш бўйича шаффоф механизмни жорий этишни инобатга олган ҳолда юридик шахсларни биржа аъзолари сифатида аккредитациядан ўтказиш тартибини ишлаб чиқиш.	«ЎзРТХБ» АЖ бошқарув қарори	2020 йил май	«ЎзРТХБ» АЖ, Монополияга қарши курашиш қўмитаси
20.	Кўргазма-ярмарка савдоларини қуйидагилар орқали модернизация қилиш ва электрон савдо услубларини кенгайтириш: харид учун электрон савдоларнинг янги усулларни жорий этиш (нарх шакллантириш, нарх сўраш ва бошқалар); экспорт-импорт амалиёти механизмини ва ҳисоб-китоб тартибини такомиллаштириш; тармоқлар электрон савдо майдончаларини ташкил этиш.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил апрель	«ЎзРТХБ» АЖ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
21.	Давлат харидлари бўйича махсус ахборот порталини қуйидагилар орқали такомиллаштириш: танлов ва тендер савдоларини ташкил этиш ва ўтказиш жараёнларига электрон тизимларни жорий этиш; давлат буюртмачилари томонидан давлат харидларини маҳаллий ишлаб чиқарувчилар (иш бажарувчилар, хизмат кўрсатувчилар) ўртасида жадал кооперация муносабатларини ривожлантириш имконини берувчи замонавий савдо воситаларига асосланган электрон харид платформасини жорий қилиш; товарлар (ишлар, хизматлар) ягона классификаторининг электрон модулини ишлаб чиқиш.	Дастурий таъминот ишлаб чиқиш ва жорий этиш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ, Молия вазирлиги
22.	Товар-хом ашё биржаларида томонларнинг келишувига мувофиқ биржа савдолари қоидалари асосида чет эл валютасида импорт битимлари тузиш механизмини жорий этиш. Бунда: товар-хом ашё биржалари очиқ электрон савдоларида сотилган импорт маҳсулотларга тўловлар (закалатдан ташқари) учун чет эл валютаси биржада импорт битимитузилганлиги ҳамда уни Ташқи савдо операциялари ягона электрон ахборот тизимида рўйхатдан ўтказилганлиги биржа томонидан мажбурий тарзда тасдиқлангандан сўнг савдолар қатнашчиси-резидентлар томонидан ваколатли банклар орқали сотиб олинади; сотиб олинган валюта маблағлари импорт биржа битимлари бўйича тўловларни амалга ошириш учун савдолар қатнашчиси-резидентнинг товар-хом ашё биржалари ҳисоб-клиринг палатасида очилган шахсий ҳисобрақамига ўтказилади; Ташқи савдо операциялари ягона электрон ахборот тизимига импорт битимлари (умумий маълумотлар), шунингдек, маблағларнинг ҳаракати бўйича маълумотларни киритиш товар-хом ашё биржалари томонидан амалга оширилади.	Ташкилий-техник чора-тадбирлар	2020 йил май	«ЎзРТХБ», Марказий банк, тижорат банклари
IV. Халқаро стандартлар талабларига мувофиқ замонавий ва самарали молиявий ва HR-менеджмент услубларни жорий этиш
23.	«ЎзРТХБ» АЖ раҳбарлари ва ходимлари фаолиятини интеграциялашган энг муҳим самарадорлик кўрсаткичлари (KPI) асосида баҳолаш механизмини такомиллаштириш орқали замонавий молиявий менежментни жорий этиш.	Фаолият самарадорлигини баҳолаш мезонларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ
24.	Молиявий ҳисобот аудитига етакчи аудиторлик компанияларини жалб этиш.	Аудиторлик текширувини ўтказиш	2020 йил бошидан	«ЎзРТХБ» АЖ
25.	ISO 9001 — 2015 халқаро стандарти бўйича СМКни қайта сертификатлаш орқали кўрсатилаётган хизматлар сифатини бошқариш тизимларини такомиллаштириш.	Сертификация аудитини ўтказиш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ
26.	Тегишли Халқаро коррупцияга қарши стандартга (ISO 37001 — 2016) мувофиқ сертификатлаш орқали коррупцияга қарши курашиш чораларини кучайтириш.	Сертификация аудитини ўтказиш	2020 йил июнь	«ЎзРТХБ» АЖ
27.	«ЎзРТХБ» АЖнинг ташқи бозорларда ишончли ва барқарор имиджини шакллантириш мақсадида ребрендинг ва хорижий биржалар стандартларига мос бошқарув тизимини жорий қилиш.	Ташкилий чора-тадбирлар	2020 йил	«ЎзРТХБ» АЖ
28.	«ЎзРТХБ» АЖнинг: Сирдарё вилояти, Гулистон шаҳри Ўзбекистон шох кўчасида жойлашган бинонинг қурилишини якунлаб, белгиланган тартибда сотиш;	Ташкилий чора-тадбирлар	2020 йил май	«ЎзРТХБ» АЖ, Давлат активларини бошқариш агентлиги
28.	Фарғона вилояти, Қўқон шаҳри, Навоий кўчаси 205-уй манзилидаги бизнес-маркази биноси бўйича инвестиция мажбуриятлари бажарилганлигини инобатга олиб, бинога бўлган тасарруф этиш ҳуқуқини расмийлаштириш ва келгусида самарали фойдаланиш чораларини кўриш.	Ташкилий чора-тадбирлар	2020 йил апрель	Давлат активларини бошқариш агентлиги, «ЎзРТХБ» АЖ
29.	Халқаро стандартлар талабларига жавоб берадиган самарали HR-менежмент тизимини яратиш.	Чора-тадбирлар комплексини ишлаб чиқиш	2020 йил август	«ЎзРТХБ» АЖ, Меҳнат вазирлиги
30.	Биржа ходимларини аттестациядан ўтказиш ҳамда юқори малакали, ташаббускор ва соф виждонли мутахассислар билан тўлдириш, уларни касбга узлуксиз ўқитиш.	Ташкилий чора-тадбирлар	2020 йил июль	«ЎзРТХБ» АЖ
31.	Мутахассисларнинг хорижга стажировкасини мунтазам равишда ташкил этиш орқали биржа ходимлари ва аъзоларининг малакасини ошириш.	Хорижий сафарлар	доимий равишда	«ЎзРТХБ» АЖ, «Эл-юрт умиди» фонди
32.	Олий ўқув юртларида «Биржа иши» йўналишида кадр тайёрлашни ташкил қилиш.	Ташкилий чора-тадбирлар	2020 йил июль	«ЎзРТХБ» АЖ, Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

Изоҳ. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг турлари тегишли ҳуқуқий муносабатларни тартибга солиш соҳаси ва предметига қараб, қайта кўриб чиқилиши ёки битта ҳужжатга бирлаштирилиши мумкин.

(1-илова Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 14 декабрдаги 777-сонли қарори таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.12.2020 й., 09/20/777/1620-сон)

Кейинги таҳрирга қаранг.

Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 18 мартдаги 170-сон қарорига
2-ИЛОВА

Биржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартиби тўғрисида

НИЗОМ

Кейинги таҳрирга қаранг.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Низом биржа савдоларида монополист корхоналар ҳамда устав фондида (капиталида) давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахслар ёки устав фондининг (капиталининг) 50 фоизи ва ундан ортиғи 50 фоиз ва ундан ортиқ миқдорда давлат улушига эга юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахслар (кейинги ўринларда — монополист ва давлат улуши мавжуд ташкилотлар) томонидан ички бозорда ва экспортга бозор тамойиллари асосида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартибини белгилайди.

Ушбу Низом қоидалари сотилиши Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармонлари ва қарорлари ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари билан тартибга солинадиган маҳсулотларга нисбатан татбиқ этилмайди.

Кейинги таҳрирга қаранг.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

аванс — сотувчи ва харидор томонидан киритиладиган, биржа воситачилик йиғимини ва томонларнинг закалатини ўз ичига оладиган сумма;

юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулот — Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ёқилғи-энергетика ресурслари ҳамда бошқа юқори ликвидли маҳсулотлар билан таъминлаш борасида рақобат муҳитини такомиллаштириш, суиистеъмолчиликлар ва талон-торожликлар шароитини тугатиш, тўлов интизомини мустаҳкамлаш, дебиторлик ва кредиторлик қарзларини камайтириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 14 ноябрдаги ПҚ-3386-сон қарорига иловадаги рўйхатга мувофиқ маҳсулотлар, хом ашё ва материаллар;

Кейинги таҳрирга қаранг.

биржа битими — биржа савдоларининг натижаси бўйича тузилган ва белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган биржа товари олди-сотди шартномаси;

сотувчи — биржа савдолари орқали ўзлари ишлаб чиқарган юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотувчи монополист ва давлат улуши мавжуд бўлган ташкилотлар;

Кейинги таҳрирга қаранг.

харидор — биржа савдолари орқали маҳсулот сотиб олувчи юридик ва жисмоний шахслар, шу жумладан норезидентлар;

биржа аъзолари — биржа томонидан белгиланган тартибда биржа савдоларида иштирок этиш ҳамда дилерлар ва брокерлар сифатида биржа битимларини тузиш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахслар;

биржа савдоларининг электрон тизими (кейинги ўринларда — БСЭТ) — биржа аъзоларига аниқ вақт режимида биржа савдоларида иштирок этиш имкониятини берадиган, дастурий-аппарат воситалари мажмуини ўз ичига олган ахборот тизими.

2-боб. Маҳсулотлар ҳажмини шакллантириш ва уларни биржа савдолари орқали сотиш тартиби

3. Маҳсулотларни биржа савдолари орқали ички бозорда ва экспортга сотиш мазкур Низомга 1- ва 2-иловалардаги схемаларга асосан амалга оширилади.

4. Биржа савдоларига қўйиладиган маҳсулотлар ҳажмлари белгиланган тартибда тасдиқланадиган йириклаштирилган моддий баланслар ва прогнозлар кўрсаткичларига мувофиқ сотувчи томонидан аниқланади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

Олдинги таҳрирга қаранг.

5. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги йириклаштирилган моддий балансларни, шунингдек, уларнинг бажарилиши бўйича ойлик ва чораклик графиклардан кўчирмаларни улар тасдиқланиши билан монополияга қарши курашиш органига юборади.

(5-банднинг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 14 декабрдаги 777-сонли қарори таҳририда — Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 14.12.2020 й., 09/20/777/1620-сон)

Кейинги таҳрирга қаранг.

Сотувчилар савдо кунлари бўйича тенг қўйишни ҳисобга олган ҳолда, юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни биржа савдоларига йириклаштирилган моддий баланслар ва прогнозлар асосида қўйиш жадвалларини мустақил ишлаб чиқиб тасдиқлайди ҳамда уларни биржа расмий веб-сайтида келгуси ой бошланишидан уч кун олдин жойлаштиради, шунингдек, монополияга қарши курашиш органига тақдим этади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

Монополияга қарши курашиш органи сотувчиларга йириклаштирилган моддий баланслар ва прогнозлар кўрсаткичлари, шунингдек, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган талаблардан келиб чиққан ҳолда, маҳсулотни биржа савдоларига қўйиш жадваллари параметрларига тузатишлар киритиш ҳақида бажарилиши мажбурий бўлган кўрсатмалар беришга ҳақли.

Монополияга қарши курашиш органининг маҳсулотни биржа савдоларига қўйиш жадваллари параметрларига тузатишлар киритиш хақидаги кўрсатмаларининг бажарилмаслиги қоидабузарликка, яъни маҳсулотларни биржа савдоларига тегишли жадвалларда назарда тутилган муддатлар ва ҳажмларда қўймаганликка тенглаштирилади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

6. Сотувчилар объектив ва уларга боғлиқ бўлмаган сабаблар туфайли жадвалларда назарда тутилган ҳажмларни ва маҳсулотни биржа савдоларига қўйиш муддатларини бажаришнинг имконияти бўлмаган ҳолатларда, маҳсулотни биржа савдоларига қўйиш санасидан бир кун аввал, бу ҳақда монополияга қарши курашиш органи ва унинг ҳудудий органлари, шунингдек, биржани хабардор қилади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

7. Йириклаштирилган моддий баланслар ва прогнозларга асосан савдоларга қўйиладиган ва сотилмай қолган маҳсулотлар ҳажмлари, бекор қилинган битимлар ҳажмлари, харидор томонидан танланмаган ёки амалга оширилган битимлар бўйича сотувчи томонидан етказиб берилмаган ҳажмлар БСЭТда автоматик режимда ёки маҳсулотни биржа орқали сотиш бўйича шартлар ўзгарган тақдирда, сотувчининг ўзи томонидан кейинги биржа савдоларига такроран қўйилиши шарт.

Кейинги таҳрирга қаранг.

Бунда сотувчи маҳсулотнинг бошланғич нархини қайта кўриб чиқиш ҳуқуқига эга.

Кейинги таҳрирга қаранг.

3-боб. Бошланғич нархларни, ўзаро ҳисоб-китоблар ва маҳсулотни юклаб жўнатиш механизмини белгилаш

8. Маҳсулотни биржа савдоларига қўйишнинг бошланғич нархи қуйидагича аниқланади:

қонунчиликда белгиланган тартибда давлат томонидан тартибга солинадиган нархлар даражасида;

нархлар тартибга солинмаганда — сотувчи-корхона томонидан мустақил шакллантирилган нархда.

Олдинги таҳрирга қаранг.

9. «Олмалиқ КМК» АЖ томонидан ишлаб чиқарилган:

мис катодини биржа савдоларига қўйишда унинг бошланғич нархини Лондон металл биржаси (кейинги ўринларда — ЛМБ) нархидан 2021 йил 1 апрелдан — 8 фоиз, 2022 йилда — 6 фоиз ва 2023 йилда — 4 фоиз миқдорида чегирма билан, 2024 йил 1 январдан эса ЛМБ нархида (экспортга сотиладиган нархда) ва унга солиқ ҳақидаги қонунлар асосида ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи суммасини қўшган ҳолда;

Кейинги таҳрирга қаранг.

мисдан ишлаб чиқарилган бошқа маҳсулотлар бошланғич нархлари ЛМБ нархидан 2021 йил 1 апрелдан — 8 фоиз, 2022 йилда — 6 фоиз ва 2023 йилда — 4 фоиз миқдорида чегирма билан, 2024 йил 1 январдан эса ЛМБ нархига ушбу маҳсулотларни ишлаб чиқаришга сарфланган қўшимча харажатларни ва солиқ ҳақидаги қонунлар асосида ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи суммасини қўшган ҳолда;

Кейинги таҳрирга қаранг.

металл рухнинг бошланғич нархи қўшилган қиймат солиғини ўз ичига олган ҳолда, ЛМБ нархлари даражасида, рухдан ишлаб чиқарилган бошқа маҳсулотлар бошланғич нархлари эса ЛМБ нархларига ушбу маҳсулотларни ишлаб чиқаришга сарфланган қўшимча харажатларни қўшган ҳолда, шу жумладан, қўшилган қиймат солиғини ўз ичига олган ҳолда аниқланади.

(9-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 8 октябрдаги 631-сонли қарори таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.10.2021 й., 09/21/631/0950-сон)

10. Биржа битимлари ижросини таъминлаш мақсадида тузилган битимлар бўйича ҳисоб-китоблар биржанинг ҳисоб-клиринг палатаси (кейинги ўринларда — ҲКП) орқали амалга оширилади.

11. Биржа битимлари биржа савдоларига қўйилган товар умумий қиймати ва мўлжалланаётган битим ҳажми бўйича сотувчи томонидан белгиланадиган 10 фоизгача бўлган аванс сотувчи ва харидорлар томонидан киритилиб, ҳисоб-китоблар ҲКП орқали амалга оширилгандан сўнг тузилади.

12. Биржа аъзолари сотувчи ва харидорнинг топшириғига асосан БСЭТга аризалар тақдим этиш орқали биржа битимларини амалга оширадилар.

13. БСЭТ қарама-қарши буюртмаларни бирлаштириш натижасида тузилган битимларни рўйхатга олади ва сўнгра БСЭТ дастурий комплекси томонидан тузилган битимлар реестри шакллантирилади.

14. Биржа воситачилик йиғимлари битимнинг кейинчалик расмийлаштиришидан қатъий назар ундирилади.

15. Харидор биржа олди-сотди шартномасида кўрсатилган муддатларда тузилган биржа битимлари бўйича молиявий мажбуриятларни тўлиқ қоплаш учун маблағларни биржанинг талаб қилиб олинадиган иккиламчи депозит ҳисоб-рақамига ўтказиши шарт. Бунда мажбуриятни бажариш учун тўланган закалат пулидан фойдаланиш мумкин.

Олдинги таҳрирга қаранг.

2021 йил 1 апрелдан бошлаб мис хом ашёсини биржа савдолари орқали харид қилишда юқори технологияли ишлаб чиқариш жараёнини жорий этган тармоқ ташкилотлари томонидан битим бўйича тўловнинг 25 фоизи аванс тарзида ҲКП (ҳисоб-клиринг палатаси)га ўтказилади. Тўловнинг қолган 75 фоизи мис хом ашёси олингандан сўнг 90 иш куни ичида ҳар ойда тенг улушларда харидор томонидан сотувчининг банкдаги ҳисобварақига тўғридан-тўғри ўтказилади. Бунда тўғридан-тўғри тўловларни амалга ошириш бўйича мажбуриятларнинг бажарилиши харидор ва сотувчи ўртасида кафиллик, шу жумладан, «Ўзэлтехсаноат» уюшмаси кафиллиги, кафолат, банк кафолати, суғурта полиси ҳамда қонун ҳужжатлари ёки шартномада назарда тутилган бошқача усуллар билан таъминланади.

(15-банд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 8 октябрдаги 631-сонли қарорига асосан иккинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.10.2021 й., 09/21/631/0950-сон)

Кейинги таҳрирга қаранг.

16. ҲКП харидорлар томонидан тўловлар тўлиқ амалга оширилган битимлар электрон реестрини юборади ва сотувчи унинг асосида юклаб жўнатиш ишларини амалга оширади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

17. Клирингни ўтказиш тартиби ва тузилган биржа битимлари ижросини таъминлаш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 17 январдаги 33-сон қарори билан тасдиқланган Товар-хом ашё биржаларида ҳисоб-китоб-клиринг операцияларини ўтказиш қоидалари.

4-боб. Битимлар бўйича маҳсулотни бир ойдан ортиқ муддатда кечиктирган ҳолда етказиб бериш шарти билан сотиш (форвардлар)

18. Битимлар бўйича маҳсулотни бир ойдан ортиқ муддатда кечиктирган ҳолда етказиб бериш шарти билан етказиб бериш муддати (кейинги ўринларда — форвард битимлари) намунавий форвард шартномасини очишда сотувчи томонидан белгиланади.

19. Намунавий форвард шартномаси тафсилотлари қуйидаги асосий шартларни ўз ичига олиши шарт:

шартнома номи;

ишлаб чиқарувчининг номи;

шартнома муддати;

шартнома бўйича юклаб жўнатиш даври;

Кейинги таҳрирга қаранг.

маҳсулот номи, нави ва маркаси;

лот ҳажми;

алоҳида шартлар;

маҳсулот етказиб бериш жойи (манзили).

20. Сотувчи ва харидорлар форвард битимлар бўйича савдоларда қатнашиш учун ҲКПдаги шахсий ҳисобварақларига мўлжалланаётган битим суммасининг 10 фоизигача миқдорида аванс киритади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

21. Битим тузилганидан сўнг харидор форвард шартномасида кўрсатилган муддат ичида сотувчи ҳисобрақамига қолган пул маблағларини тўғридан-тўғри тўлаб бериши шарт.

Кейинги таҳрирга қаранг.

22. Сотувчи ва харидор форвард шартномасида назарда тутилган юклаш даври доирасида маҳсулотни юклаш муддатини келишади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

23. Аванс ажратиш ва биржа битимини ёпиш клиринг ўтказиш тартиби ва тузилган битимларнинг қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бажарилишини таъминлашга мувофиқ амалга оширилади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

5-боб. Ўртача ҳисобланган биржа котировкаларини (нархларини) ҳисоблаш

24. Ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нарх) ҳар бир маҳсулот бўйича унинг нави, синфи, маркаси, типи, қадоғи ва бошқа хусусиятларига кўра савдо ҳафтаси мобайнида ўтказилган биржа савдолари натижаларига асосан ҳисобланади.

25. Савдо ҳафтаси учун ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нархлари) қуйидаги формула асосида ҳисобланади:

N = (Q₁+Q₂+…+Q_n)/(H₁+H₂+…+H_n),

бунда:

N — ўртача ҳисобланган котировка;

Q_{1, 2...n}— битим нархи;

H_{1, 2...n} — битим ҳажми.

Ўртача ҳисобланган биржа котировкаларини (нархларини) ҳисоблашда амалдаги Биржа савдолари қоидаларига мувофиқ рўйхатга олинган барча биржа битимлари ҳисобга олинади.

26. Савдо ҳафтаси мобайнида рўйхатга олинган битимлар бўйича ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нарх) ҳисоб-китоб қилинадиган ҳафтадан кейинги биринчи иш кунида ҳисобланади.

27. Биржалар ҳисоб-китоб қилинадиган ҳафтадан кейинги иккинчи иш куни ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нархлари) тўғрисидаги ахборотни ўзининг расмий веб-сайтларига ва бошқа нотижорат манбаларига жойлаштиради.

28. Товарлар сотилмаган тақдирда, биржалар томонидан якунлари бўйича ўртача ҳисобланган биржа котировкаси (нархи) ҳисоблаб чиқарилган савдо ҳафтасини акс эттирган ҳолда, аввалги ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нархлари) чоп этилади.

Бунда такроран чоп этиш уч мартадан ошмаслиги лозим.

6-боб. Маҳсулот нархларининг мониторинги

29. Монополияга қарши курашиш органи доимий равишда биржа нархлари мониторингини ўтказиб боради.

30. Биржа нархларининг ўтган савдоларга нисбатан кескин ошиши кузатилган тақдирда, монополияга қарши курашиш органи нархларнинг ошиши сабабларини ўрганади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

31. Монополияга қарши курашиш органи нархларнинг кескин ошиши сабабларини аниқлашда қуйидагиларни ўрганади:

корхоналар томонидан тасдиқланган жадвалларга мувофиқ маҳсулотни савдога қўйиш ҳажмларига риоя этиш;

маҳсулотнинг харидорлигини аниқлаш учун харидорлар буюртманомалари асосида маҳсулотнинг аниқ турига бўлган талабнинг ўзгариш данимикасини;

маҳсулот бошланғич нархининг, шу жумладан монопол корхоналар томонидан монопол юқори нархларни қўллаш бўйича ўзгариш динамикасини;

биржа савдоларида улушнинг сунъий равишда оширилишини аниқлаш мақсадида биржа савдолари иштирокчилари томонидан маҳсулотни харид қилиш ҳажмларини;

сотувчилар томонидан биржа савдолари иштирокчилари доирасини чегаралаш мақсадида асоссиз равишда ўрнатилган катта ҳажмдаги лотларни;

биржа савдоларидан четга олинган маҳсулот ҳажмларининг мавжудлигини;

рақобат тўғрисидаги қонунчиликка зид бўлган келишилган ҳаракатларнинг мавжудлигини;

савдо сессияси давомида биржа товарига буюртманома бериш орқали нархларнинг ошишини ва кейинчалик савдо сессияси якунига қадар ушбу буюртманомаларнинг ўчириб ташланишини;

биржа аъзоларининг биржа савдосида биржа товарининг нархини сунъий ошиши ёки пасайишига сабаб бўлувчи ҳаракатларини;

товарлар бўйича белгиланган аванс миқдорлари, тўлов ва етказиб бериш муддатларини.

Кейинги таҳрирга қаранг.

32. Монополияга қарши курашиш органи ўтказилган ўрганиш натижалари бўйича нархлар асоссиз оширилган ҳолатлар аниқланганда, қонунчиликда белгиланган чораларни кўради.

Кейинги таҳрирга қаранг.

7-боб. Маҳсулотларни биржа савдолари орқали экспортга сотиш ва олиб чиқиб кетиш тартиби

33. Юридик ва жисмоний шахслар, шу жумладан норезидентлар товарларни биржа савдоларида сотишлари ва харид қилишлари мумкин.

34. Контрактлар бўйича биржада харид қилинган товарлар учун ҳисоб-китоблар чет эл валютасида амалга оширилади.

35. Биржа савдолари натижаларига кўра тузилган экспорт контракти товар-хом ашё биржалари савдоларида тузиладиган контрактларга идентификация рақамлари беришнинг тасдиқланган тартибига мувофиқ биржада рўйхатдан ўтказилади ва расмийлаштирилади.

Экспорт контрактларининг тўғри расмийлаштирилиши учун брокерлар ва уларнинг мижозлари жавоб беради.

Экспорт контрактларининг биржада рўйхатдан ўтказилиши ҳамда ташқи савдо операцияларининг ягона автоматлаштирилган электрон тизимида ҳисобга қўйилиши учун биржа жавоб беради.

36. Контрактларга ўзгартириш ёки қўшимчалар биржа аъзоларининг ёзма аризасига биноан, ўзгартиришларни киритиш сабабларини кўрсатган ҳолда киритилади.

37. Товарларни олиб чиқишга контрактларни рўйхатдан ўтказишни амалга оширадиган биржалар харидор ва сотувчидан битимни расмийлаштиришга тааллуқли бўлмаган бошқа ҳужжатларни талаб қилишга ҳақли эмас.

38. Ўзбекистон Республикаси божхона чегараси орқали олиб ўтиладиган, эркин алмаштириладиган валютада харид қилинган биржа товарларини олиб ўтиш ва декларациялаш тартиби божхона қонун ҳужжатлари билан тартибга солинади.

Кейинги таҳрирга қаранг.

39. Монопол ва давлат улуши мавжуд ташкилотлар томонидан ишлаб чиқариладиган юқори ликвидли ва монопол маҳсулотлар Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги томонидан белгиланадиган квоталар бўйича фақат биржа савдолари орқали экспорт қилинади.

Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги:

фақат биржа орқали экспорт қилинадиган юқори ликвидли ва монопол маҳсулотларнинг йиллик экспорт прогноз ҳажмларидан келиб чиқиб ҳамда олий ва юқори даражадаги ташрифлар доирасида имзоланган шартномалардаги ва узоқ муддатли битимлардаги (off take contract) ҳажмлардан истисно ҳолда, биржа савдолари орқали экспорт қилинадиган ҳажмлар бўйича квоталарни белгилайди;

ташқи бозор коньюнктурасидаги ўзгаришлардан келиб чиқиб, монопол ва давлат улуши мавжуд ташкилотларнинг асосланган таклифларига кўра, биржа савдоларида икки ой давомида экспорт қилинмаган юқори ликвидли ва монопол маҳсулотларни тўғридан-тўғри шартномалар орқали сотишга рухсат беради.

8-боб. Якунловчи қоидалар

40. Томонлар ўз мажбуриятларини бажармаган тақдирда, уларга нисбатан тузилган олди-сотди шартномаси ва Биржа савдолари қоидаларига мувофиқ тегишли чоралар қўлланилади.

41. Биржа савдоларини ташкил қилиш, шартномалар мажбуриятларини бажариш ва ҳисоб-китоб-клиринг хизматларини кўрсатиш жараёнида юзага келадиган баҳс ва келишмовчиликлар биржанинг арбитраж, интизом комиссиялари ёки судда кўрилишига тегишлилиги тўғрисидаги шартномага мувофиқ ҳакамлик судида ёҳуд суд томонидан ҳал этилади.

42. Сотувчилар ёки харидорлар тўловларни тўлаш ва маҳсулотни танлаш бўйича ўз мажбуриятларини бажармаган тақдирда, мажбуриятларни бажармаган томоннинг закалат пуллари жабрланувчи фойдасига жарима сифатида ушлаб қолинади.

Биржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартиби тўғрисидаги низомга
1-ИЛОВА

Биржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни ички бозорга сотиш

СХЕМАСИ

Олдинги таҳрирга қаранг.

Босқич	Субъектлар	Тадбирлар	Муддатлар
1-босқич	Сотувчилар	Юқори ликвидли ва монопол маҳсулотларнинг йиллик ишлаб чиқариш ҳажмларидан келиб чиқиб, биржа савдоларига қўйиладиган ҳажмлар тўғрисидаги таклифларни Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги тақдим қилиш.	25 декабрга қадар
1-босқич	Сотувчилар		25 декабрга қадар

2-босқич	Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги	Тегишли моддий балансларга ва прогнозларда биржа савдоларига қўйиладиган ҳажмларни шакллантириш.	1 январга қадар
2-босқич	Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги		1 январга қадар

3-босқич	Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги	Монополияга қарши курашиш органига йириклаштирилган моддий балансларни, уларни бажариш бўйича ҳар ойлик ва чораклик жадваллардан кўчирмаларни юбориш.	Тасдиқланишига қараб
3-босқич	Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги		Тасдиқланишига қараб

4-босқич	Сотувчилар	1. Моддий баланслар ва прогнозлар асосида кунлар бўйича қўйиш жадвалларини ишлаб чиқиш. 2. Биржа жадвалларини монополияга қарши курашиш органига тақдим этиш.	Ҳар ой бошланишидан 3 кун олдин
4-босқич	Сотувчилар		Ҳар ой бошланишидан 3 кун олдин

5-босқич	Сотувчилар	Тақдим этилган жадвалларни веб-сайтга жойлаштириш.	Ҳар ой бошланишидан 3 кун олдин
5-босқич	Сотувчилар	Тақдим этилган жадвалларни веб-сайтга жойлаштириш.	Ҳар ой бошланишидан 3 кун олдин

6-босқич	Сотувчилар	Бошланғич нархни аниқлаш.	Савдога қўйилишидан олдин
6-босқич	Сотувчилар	Бошланғич нархни аниқлаш.	Савдога қўйилишидан олдин

7-босқич	Сотувчилар, харидорлар	10 фоизгача миқдордаги аванс тўловини ўтказиш.	Савдодан олдин
7-босқич	Сотувчилар, харидорлар	10 фоизгача миқдордаги аванс тўловини ўтказиш.	Савдодан олдин

8-босқич	Биржа аъзолари	Харидорларнинг топшириғи бўйича сотиш/сотиб олиш учун буюртманома бериш.	Ҳар куни савдо сессиясидан олдин
8-босқич	Биржа аъзолари		Ҳар куни савдо сессиясидан олдин

9-босқич	Биржа савдо электрон тизими (БСЭТ)	Битимларни шакллантириш.	Савдо сессиясидан кейин
9-босқич	Биржа савдо электрон тизими (БСЭТ)	Битимларни шакллантириш.	Савдо сессиясидан кейин

10- босқич	Сотувчи, харидор	Тўловларни тўлаш ва етказиб бериш.	Олди-сотди шартномасида назарда тутилган муддатларда
10- босқич	Сотувчи, харидор	Тўловларни тўлаш ва етказиб бериш.	Олди-сотди шартномасида назарда тутилган муддатларда

11-босқич	Биржалар	Ўртача ҳисобланган биржа котировкаларини (нархларини) ҳисоблаш ва уларни веб-сайтга жойлаштириш.	Ҳар хафта
11-босқич	Биржалар		Ҳар хафта

12-босқич	Монополияга қарши курашиш қўмитаси	1. Биржа нархлари мониторинги. 2. Нархларнинг кескин ошишини ва савдога чиқариш жадвалларининг ижросини ўрганиш. 3. Қонунчиликка асосан чоралар кўриш.	Доимий равишда
12-босқич	Монополияга қарши курашиш қўмитаси		Доимий равишда

Кейинги таҳрирга қаранг.

Биржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартиби тўғрисидаги низомга
2-ИЛОВА

Биржа савдоларида юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулотларни экспортга сотиш

СХЕМАСИ

Босқич	Субъектлар	Тадбирлар	Муддатлар
1-босқич	Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги	Юқори ликвидли ва монопол маҳсулотларнинг йиллик экспорт прогноз ҳажмларидан келиб чиқиб ҳамда олий ва юқори даражадаги ташрифлар доирасида имзоланган шартномалардаги ва узоқ муддатли битимлардаги (off take contract) ҳажмлардан истисно ҳолда биржа савдолари орқали экспорт қилинадиган ҳажмлар бўйича квоталарни шакллантириш ҳамда сотувчилар ваМонополияга қарши курашиш органига юбориш.	1 январга қадар
1-босқич	Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги		1 январга қадар

2-босқич	Сотувчилар	1. Биржа орқали экспортга сотиш прогнозлари асосида кунлар бўйича қўйиш жадвалларини ишлаб чиқиш. 2. Биржа жадвалларини монополияга қарши курашиш органига тақдим этиш.	Ҳар ойнинг бошланишидан 3 кун олдин
2-босқич	Сотувчилар		Ҳар ойнинг бошланишидан 3 кун олдин

3-босқич	Сотувчилар	Тақдим этилган жадвалларни веб-сайтга жойлаштириш.	Ҳар ойнинг бошланишидан 3 кун олдин
3-босқич	Сотувчилар	Тақдим этилган жадвалларни веб-сайтга жойлаштириш.	Ҳар ойнинг бошланишидан 3 кун олдин

4-босқич	Сотувчилар	Бошланғич нархни аниқлаш.	Савдога қўйилишидан олдин
4-босқич	Сотувчилар	Бошланғич нархни аниқлаш.	Савдога қўйилишидан олдин

5-босқич	Сотувчилар, харидорлар	10 фоизгача миқдордаги аванс тўловини ўтказиш	Савдодан олдин
5-босқич	Сотувчилар, харидорлар	10 фоизгача миқдордаги аванс тўловини ўтказиш	Савдодан олдин

6-босқич	Биржа аъзолари	Харидорларнинг топшириғи бўйича сотиш/сотиб олиш учун буюртманома бериш	Ҳар куни савдо сессиясидан олдин
6-босқич	Биржа аъзолари		Ҳар куни савдо сессиясидан олдин

7-босқич	Биржа савдо электрон тизими (БСЭТ)	Битимларни шакллантириш	Савдо сессиясидан кейин
7-босқич	Биржа савдо электрон тизими (БСЭТ)	Битимларни шакллантириш	Савдо сессиясидан кейин

8- босқич	Сотувчи, харидор	Тўловларни тўлаш ва етказиб бериш.	Олди-сотди шартномасида назарда тутилган муддатларда
8- босқич	Сотувчи, харидор	Тўловларни тўлаш ва етказиб бериш.	Олди-сотди шартномасида назарда тутилган муддатларда

9-босқич	Биржалар	1. Экспорт контрактларининг биржада рўйхатдан ўтказиш ҳамда ташқи савдо операцияларининг ягона автоматлаштирилган электрон тизимида ҳисобга қўйиш. 2. Ўртача ҳисобланган биржа котировкаларини (нархларини) ҳисоблаш ва уларни веб-сайтга жойлаштириш.	Ҳар хафта
9-босқич	Биржалар		Ҳар хафта

10-босқич	Сотувчилар	Биржа савдоларида маҳсулот икки ой давомида реализация қилинмаган ҳолларда тўғридан-тўғри шартномалар орқали сотиш учун Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлигига мурожаат қилиш.	Зарур ҳолларда
10-босқич	Сотувчилар		Зарур ҳолларда

11-босқич	Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги	1. Биржа нархлари ва тузилган экспорт контрактлари мониторингини юритиш. 2. Маҳсулотларни икки ой давомида реализация қилинмаган ҳолларда сотувчилар мурожаатига мувофиқ сабабларини ўрганиш, зарур ҳолларда ташқи бозор конъюнктурасидан келиб чиқиб тўғридан-тўғри шартномалар имзолашга рухсат бериш.	Сотучилар мурожаатига мувофиқ
11-босқич	Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги		Сотучилар мурожаатига мувофиқ