|
Hujjat 24.02.2006 00 sanasi holatiga
Amaldagi versiyaga o‘tish |
Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bank boshqaruvining
Qarori
MARKAZIY BANKNING BANKLARARO TOʻLOV TIZIMI ORQALI ELEKTRON TOʻLOVLARNI AMALGA OSHIRISH TARTIBI TOʻGʻRISIDA NIZOMNI TASDIQLASH HAQIDA
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2006-yil 14-fevralda 1545-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]
Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi va “Elektron toʻlovlar toʻgʻrisida”gi Qonunlariga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvi qaror qiladi:
Keyingi tahrirga qarang.
1. Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Ushbu qaror Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan soʻng, 10 kundan keyin kuchga kiritilsin.
3. Ushbu qaror kuchga kirgan kundan boshlab, Oʻzbekiston Respublikasi banklari oʻrtasida elektron toʻlovlar tizimi orqali hisob-kitoblar yuritish toʻgʻrisidagi nizom (2004-yil 22-iyun, roʻyxat raqami 1010-1) oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
Markaziy bank Boshqaruvi raisi F. MULLAJONOV
Toshkent sh.,
2006-yil 17-yanvar,
1/3-son
Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron
toʻlovlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida
toʻlovlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida
NIZOM
Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”, “Elektron toʻlovlar toʻgʻrisida”, “Axborotlashtirish toʻgʻrisida”, “Elektron raqamli imzo toʻgʻrisida”gi qonunlariga, shuningdek tizim ahamiyatidagi toʻlov tizimlarini tuzishning umumqabul qilingan xalqaro tamoyillariga asosan ishlab chiqilgan boʻlib, Markaziy bankning banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga oshirish tartibini belgilaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
I. Umumiy qoidalar
1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
1) Markaziy bankning Hisob-kitoblar markazi (keyingi oʻrinlarda — MB HKM) — bu Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki Toshkent shahar Bosh boshqarmasining Hisob, hisobot va hisob-kitoblar boshqarmasi boʻlimi boʻlib, uning vazifasiga tijorat banklarining Bosh ofislariga (keyingi oʻrinlarda — banklar) vakillik hisobvaraqlarini ochish va xizmat koʻrsatish hamda ular oʻrtasida elektron toʻlovlarning uzluksizligini taʼminlash kiradi;
Keyingi tahrirga qarang.
2) Markaziy bankning maʼlumotlarni qayta ishlash boʻlimi — bu Buxgalteriya hisobi, hisoboti va Davlat budjetining kassa ijrosi departamentining boʻlimi boʻlib, uning vazifasiga Markaziy bank yagona balansida Markaziy bankning banklararo va filiallararo toʻlovlarini oʻtishini taʼminlash kiradi;
Keyingi tahrirga qarang.
3) Markaziy bankning Axborotlashtirish Bosh markazi (keyingi oʻrinlarda — ABM) — amaldagi qonunchilik hamda ABM va banklar oʻrtasidagi shartnomalarga muvofiq banklararo toʻlov tizimining texnik, dasturiy va ekspluatatsion xizmatlarini taʼminlaydigan markaz;
Keyingi tahrirga qarang.
4) bankning vakillik hisobvaragʻi (keyingi oʻrinlarda — vakillik hisobvaraq) — bu bankka MB HKMda ochilgan va banklararo elektron toʻlovlar oʻtkazishga moʻljallangan hisobvaraqdir;
Keyingi tahrirga qarang.
5) elektron toʻlov hujjati (keyingi oʻrinlarda — ETH) — bu pul-hisob-kitob hujjatlarning asl nusxalari asosida, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan formatda yaratilgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan elektron hujjatdir. Uning elektron raqamli imzosi va toʻgʻri rasmiylashtirilishi tekshirilganda, ijobiy natija bersa, u asl nusxasidek yuridik kuchga egadir. Koʻrinish shaklida taqdim etilganda, ETH asl hujjat singari “Elektron” belgisi bilan rasmiylashtiriladi;
Keyingi tahrirga qarang.
6) tashabbuskor (initsiator) bank — bu ETHni shakllantirish va boshqa bank adresiga joʻnatish yoʻli bilan elektron toʻlovni boshlovchi bankdir;
Keyingi tahrirga qarang.
7) benefitsiar bank — bu banklararo toʻlov tizimi orqali tashabbuskor bankdan joʻnatilgan ETHni qabul qiluvchi bankdir;
Keyingi tahrirga qarang.
8) elektron toʻlovni boshlash — ETHni shakllantirish va elektron raqamli imzo bilan tasdiqlash.
Keyingi tahrirga qarang.
2. Banklararo toʻlov tizimi orqali hisob-kitoblarni amalga oshirishda quyidagi talablarga rioya etiladi:
a) Oʻzbekiston Respublikasi banklari oʻrtasida naqd pulsiz hisob-kitoblar boʻyicha mablagʻlarni tezkorlik bilan oʻtkazishni taʼminlash;
Keyingi tahrirga qarang.
b) uzatilayotgan ETHlarni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish;
v) elektron toʻlovlarni tartibga soluvchi qonunlar va qoidalarga rioya qilish.
3. Banklararo toʻlov tizimi quyidagi tamoyillar asosida ishlaydi:
a) ETHni biror belgi boʻyicha qayta ishlash ustuvorliklari yoʻqligi hamda tizimda ishtirok etish uchun adolatli va oshkora ruxsat;
b) foydalanuvchilar nuqtai nazaridan qulayliligi va elektron toʻlovni amalga oshirish vositalarining iqtisodiy samaradorligi;
v) hisob-kitoblar boʻyicha aniq majburiyatlar tizimini boshqarish samaradorligi;
g) tashabbuskor bank tomonidan elektron toʻlovlarni boshlash;
Keyingi tahrirga qarang.
d) banklarning MB HKMdagi vakillik hisobvaraqlari hamda banklarda ularga tegishli hisobvaraqlardagi aylanmalar va qoldiqlar mos kelganda elektron toʻlovlarni amalga oshirish;
Keyingi tahrirga qarang.
e) boshlangan elektron toʻlovni bekor qilish imkoniyati yoʻqligi;
j) yuqori darajadagi xavfsizligi, tezkorligi va ishonchliligi;
z) tashabbuskor bankning elektron raqamli imzosi bilan ETH tasdiqlangandan boshlab elektron toʻlovning chaqirib olinmasligi va mablagʻlar benefitsiar bank vakillik hisobvaragʻiga oʻtkazilgandan boshlab elektron toʻlovning yakuniyligi;
Keyingi tahrirga qarang.
i) tijorat banklarining vakillik hisobvaraqlarida mablagʻlar vaqtinchalik yetarli boʻlmaganida, boshlangan elektron toʻlovlarni oʻz vaqtida yakunlash va kun davomida tizimning likvidliligini qoʻllab-quvvatlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va bank oʻrtasida tuzilgan alohida shartnoma asosida zarur boʻlgan mablagʻlarni yetkazib berish imkoniyati;
k) ETH almashuvini qabul qilish — nazorat — uzatish texnologik davrlar koʻrinishida tashkil etish;
l) jismoniy shaxslarga berilgan tijorat banklarining hisob-kitob cheklari boʻyicha elektron toʻlovlardan tashqari, elektron toʻlovlarning summasi miqdori uchun qoʻyiladigan cheklashlarning yoʻqligi.
Keyingi tahrirga qarang.
4. Banklararo toʻlov tizimi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining shaxsiy mulki hisoblanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
5. ABM va MB HKM banklararo toʻlov tizimining ishtirokchilari hisoblanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
6. Banklararo toʻlov tizimining foydalanuvchilari MB HKMda vakillik hisobvaragʻiga ega boʻlgan banklar va moliyaviy institutlar hisoblanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
7. ETHning oʻtish sxemasi 1-ilovada keltirilgan.
8. Banklararo toʻlov tizimining ishtirokchilari va foydalanuvchilarining huquq va majburiyatlari banklarning vakillik hisobvaraqlarini ochish va xizmat koʻrsatish uchun foydalanuvchi banklarning MB HKM bilan, banklararo toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlar oʻtkazish uchun esa — ABM bilan tuzilgan ikki tomonlama shartnoma asosida tartibga solinadi.
Keyingi tahrirga qarang.
9. Banklararo toʻlov tizimida uzatish uchun moʻljallangan pul-hisob-kitob hujjatlarining toʻgʻri toʻldirilishi boʻyicha javobgar bank mijozi boʻladi.
Keyingi tahrirga qarang.
10. Mablagʻlarni hisobvaraqlarga oʻtkazish, hisobdan chiqarish hamda MB HKMga qayta ishlash uchun uzatiladigan ETHning shakllantirilishi toʻgʻriligi uchun javobgarlik tashabbuskor bankka, MB HKMdan qabul qilinadigan ETH uchun javobgarlik esa — benefitsiar bankka yuklatiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
11. Banklararo toʻlov tizimi boʻyicha uzatiladigan maʼlumotlarning saqlanishi, banklarning vakillik hisobvaraqlariga mablagʻlarni oʻz vaqtida va toʻgʻri oʻtkazilishi hamda hisobdan chiqarilishi uchun, shuningdek, ETHning qabul qilinganligi va qayta ishlanganligi (ETH raqamiga, operatsiya summasiga, operatsiyani amalga oshirish sanasi va tugatish vaqtiga asoslanishlarni hisobga olgan holda) toʻgʻrisidagi tasdiqnomani, vakillik hisobvaragʻidan (oraliqdagi va yakuniy) koʻchirmani shakllantirish uchun javobgarlik ABM va MB HKMga yuklatiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
II. Banklar va ularning filiallarini banklararo toʻlov tizimiga ulash tartibi
Keyingi tahrirga qarang.
12. Banklararo toʻlov tizimiga ulanishning uchta varianti mavjud:
Keyingi tahrirga qarang.
1) bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markazini ulanishi;
2) filialga ega boʻlmagan banklarni ulanishi (bunda elektron toʻlovlar bankning amaliyot boshqarmasi orqali amalga oshiriladi);
3) bank filialini ulanishi.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
13. Bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markazini banklararo toʻlov tizimiga ulanishi uchun bank Toʻlov (Hisob-kitob) markazining nomi va manzilini koʻrsatgan holda xat bilan Markaziy bankning Toʻlov tizimi va axborotlashtirish departamentiga (keyingi oʻrinlarda — MB TTAD) murojaat qiladi.
Xatga asosan MB TTAD bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markazini ulash hamda uning filiallarining vakillik hisobvaraqlaridagi qoldiqlarini oʻtkazish tartibini tayyorlaydi.
Keyingi tahrirga qarang.
14. Filialga ega boʻlmagan bankni yoki bank filialini banklararo toʻlov tizimiga ulash uchun, ular qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankida roʻyxatga olingan, Bank Depozitorlarining Milliy Axborot bazasi (keyingi oʻrinlarda — BDMAB)da xos raqam (unikal kod)ga hamda banklararo toʻlov tizimiga chiqish imkoniyatini beradigan tegishli dasturiy majmuaga ega boʻlishi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
15. Filialga ega boʻlmagan banklarni ulanish tartibi quyidagicha:
1) Markaziy bankning Tijorat banklariga litsenziya berish va ular faoliyatini tartibga solish departamenti MB TTADga bank tomonidan bank faoliyatini amalga oshirish uchun Markaziy bank litsenziyasini olganligi toʻgʻrisida, bankning toʻliq nomi va manzili koʻrsatilgan holda xabar beradi;
Keyingi tahrirga qarang.
2) MB TTADning yozma xabarnomasiga muvofiq, ABMning BDMAB boʻlimi tijorat bank uchun xos raqam va unga tegishli rekvizitlarni zaxiralaydi hamda bir vaqtning oʻzida bank va MB TTADga bu haqda xabar beradi;
Keyingi tahrirga qarang.
3) Bank, xos raqam olgandan keyin, oʻrnatilgan tartibda roʻyxatdan oʻtgan Markaziy bankning Roʻyxatga olish markaziga elektron raqamli imzo kalitini olish uchun, ABMga — MB HKMning serveriga kirish ruxsatini olish maqsadida autentifikatsiya maʼlumotlarini aniqlash uchun murojaat qiladi;
Keyingi tahrirga qarang.
4) ABM xodimlari yordamida bir qancha ETHlarining qabul qilish nazorat qilish uzatish texnologik almashuvini oʻtkazish yoʻli bilan bank tayyorligining sinov tekshiruvi oʻtkaziladi.
Sinov quyidagi tartibda oʻtkaziladi:
a) bankning maʼlumotlari sinov majmuasidagi tegishli maʼlumotnoma (spravochnik)ga kiritiladi;
b) dastlab bank xodimlari bilan axborotlar almashuvini oʻtkazish boʻyicha tushuntirish (instruktaj) oʻtkaziladi;
v) sinov majmuasidagi bankning vakillik hisobvaragʻiga bankning ishlashi uchun ustav fondi sifatida oldindan kelishilgan summa kiritiladi;
g) bank vakillik hisobvaragʻidagi qoldiqni tasdiqlash uchun axborotni va ETHlarini shakllantiradi hamda ABMga sinov tariqasida joʻnatadi, ABM shakllantirilgan maʼlumotlarni toʻgʻriligini tekshiradi;
d) ABM bank uchun vakillik hisobvaragʻini tasdiqlash, ish tugashi va ETHlarning qayta ishlanganligi boʻyicha axborotni shakllantiradi, bank esa ular bilan ishlay olishini tasdiqlashi kerak;
e) Sinov bank tayyorligini tekshirishda ijobiy natijalar olinguncha davom ettiriladi.
Sinov tugaganidan keyin ABM bank bilan birgalikda bank holatining banklararo toʻlov tizimida ishlashga tayyor ekanligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuzadi;
5) Markaziy bank Tijorat banklariga litsenziya berish va ular faoliyatini tartibga solish departamentining bankka litsenziya berilganligi, bankning banklararo toʻlov tizimida ishlashga tayyorligi toʻgʻrisidagi Markaziy bank Xavfsizlik va axborotlarni muhofaza qilish departamentining xabarnomalari hamda sinovning ijobiy natijasi toʻgʻrisidagi ABMning dalolatnomasiga, shuningdek, soliq toʻlovchining identifikatsion raqami koʻrsatilgan Davlat soliq qoʻmitasidan roʻyxatdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma nusxasi asosida, MB TTAD barcha banklarga bankning ochilganligi, unga BDMABda xos raqam berilgani va banklararo toʻlov tizimiga ulanganligi toʻgʻrisida rasmiy xabarnoma yuboradi.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
16. Bank filiallari MB HKMda hisobvaraqlar ochmasligini inobatga olib, banklararo toʻlov tizimiga filiallarni ulash boʻyicha barcha tayyorgarlik ishlarini (filialning tayyorgarlik sinov tekshiruvi, elektron raqamli imzo kalitini yaratish) banklar oʻzlari olib boradilar.
Filialga xos raqam zaxiralash uchun bank bevosita ABMning BDMAB boʻlimiga murojaat qiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Filial uchun elektron raqamli imzo kalitlarini bankning Roʻyxatga olish markazi yaratadi. Bankning Roʻyxatga olish markazi mavjud boʻlmagan taqdirda, bank filial uchun elektron raqamli imzo kalitlarini yaratish uchun Markaziy bankning Roʻyxatga olish markaziga murojaat qilishi mumkin.
Barcha ishlar tugatilgandan soʻng, filialni banklararo toʻlov tizimiga ulash iltimosi bilan, bank MB TTADga xat taqdim etadi. Unda bank filialining nomi, manzili, soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami va bank statistik hisobotlarini berishda filialning hududiy tobeligi koʻrsatiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Ushbu xatga asosan MB TTAD bank filiali uchun BDMABda xos raqam beradi, elektron maʼlumotnomasiga kiritadi va bank filiali ochilganligi hamda uni banklararo toʻlov tizimiga ulanganligi toʻgʻrisida barcha banklarga rasmiy xabarnoma beradi.
Keyingi tahrirga qarang.
Filialni banklararo toʻlov tizimida toʻgʻri ishlashi boʻyicha javobgarlik bank zimmasiga yuklatiladi.
III. Banklararo toʻlov tizimi faoliyat yuritishining buxgalteriya modeli
17. MB XKMda vakillik hisobvaraqlari quyidagi tamoyillarga rioya qilgan holda yuritiladi:
1) MB HKMda banklarning vakillik hisobvaraqlariga xizmat koʻrsatish amaliyot kuni davomida amalga oshiriladi. ETHning muvaffaqiyatli qayta ishlanganligi tasdiqlanishi bilan vakillik hisobvaragʻida aks ettiriladi. Uzatiladigan ETHlarida himoya qilish vositalari yordamida xatolar aniqlanganda yoki ETHlarni qayta ishlash imkoniyati boʻlmaganda, ular qaytariladi (faylni qayta ishlashda — fayl butunlicha qaytariladi), va bu haqda elektron kvitansiya beriladi;
Keyingi tahrirga qarang.
2) Elektron toʻlovlar banklardan faqatgina vakillik hisobvaraqlaridagi mablagʻlar qoldigʻi doirasida amalga oshiriladi, agarda MB HKM va bank oʻrtasidagi shartnomada boshqa holat kelishilmagan boʻlsa;
Keyingi tahrirga qarang.
3) Bank banklararo elektron toʻlovlar oʻtkazishga oʻzining MB HKMdagi vakillik hisobvaragʻi va bankdagi tegishli hisobvaragʻidagi aylanma va qoldiq summalarining muvofiqligini tahlil qilgandan keyingina kirishadi.
Keyingi tahrirga qarang.
18. Banklararo toʻlov tizimida qoʻllaniladigan ETHlarining tarkibi va tuzilishi:
1) Banklararo toʻlov tizimida 2—7-ilovalarda keltirilgan ETHlar qoʻllaniladi.
2) Har bir ETH, tashabbuskor bank tomonidan joʻnatish uchun tayyorlangan hujjatni va benefitsiar bankda elektron usul bilan olingan hujjatni identifikatsiya qilish uchun moʻljallangan tegishli kod (operatsiya turi (keyingi oʻrinlarda — OT)) bilan belgilanishi kerak. Operatsiyalar turi kodlari 8-ilovada keltirilgan;
3) Mablagʻlarni oʻz vaqtida va toʻgʻri oʻtkazish maqsadida bankning masʼul xodimi ETH tayyorlashda pul-hisob-kitob hujjatlarining barcha rekvizitlarini toʻgʻri kiritishi kerak;
4) Toʻlov topshiriqnomasini (OT 01), toʻlov talabnomasini (OT 02), memorial orderni (OT 06) va inkasso topshiriqnomasini (OT 11) kiritishda quyidagi rekvizitlar toʻgʻri toʻldirilishi kerak:
hujjatning raqami;
hujjatning sanasi;
toʻlovchining nomi;
toʻlovchining shaxsiy hisobvaragʻi raqami;
soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR);
toʻlovchi bankning kodi;
toʻlovchi bankning nomi;
hujjatning summasi (raqam bilan);
oluvchining nomi;
oluvchining shaxsiy hisobvaragʻi raqami;
oluvchi bankning kodi;
oluvchi bankning nomi;
hujjatning summasi soʻz bilan (avtomatik tarzda yoziladi);
toʻlovning maqsadi.
Toʻlov maqsadi quyidagi maʼlumotlardan iborat boʻladi:
a) toʻlov nima uchun oʻtkazilayapti;
b) shartnoma, hisobvaraq, tovar-transport hujjatlari, koʻrsatilgan xizmatlar va bajarilgan ishlar uchun hisob-kitob qilishda ishni qabul qilish dalolatnomasi yoki ularning oʻrnini bosadigan hujjatlar, mahsulot kim orqali joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi ishonchnomaning raqami va sanasi koʻrsatiladi. Ijro hujjatlari boʻyicha inkasso topshiriqnomasida undirib olish uchun asos boʻlayotgan ijro hujjatining raqami, sanasi va nomi koʻrsatiladi.
Qonunchilikka muvofiq ayrim toʻlovchilarga “toʻlov maqsadi” rekvizitida nima maqsadda toʻlov oʻtkazilayotganligi toʻgʻrisida maʼlumot koʻrsatilmasligi mumkin.
5) Akkreditiv uchun ariza (OT 05)ni kiritishda quyidagi rekvizitlar toʻgʻri toʻldirilishi kerak:
akkreditiv nomeri;
akkreditivni yozish sanasi;
toʻlovchining nomi;
toʻlovchining hisobvaraq raqami;
soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR);
emitent bankning nomi;
emitent bank (tashabbuskor bank)ning kodi,
akkreditiv summasi raqam bilan;
yetkazib beruvchining nomi;
yetkazib beruvchining hisobvaragʻi raqami;
akkreditivni ijro etuvchi bankning nomi;
akkreditivni ijro etuvchi bank (benefitsiar bank)ning kodi;
akkreditiv summasi soʻz bilan (avtomatik tarzda yoziladi);
akkreditiv muddati.
Akkreditiv shartlari:
a) akkreditiv turi;
b) tovar (mahsulot), xizmatning nomi;
v) akkreditiv boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirish uchun asos boʻladigan hujjatning nomi;
6) Tijorat bankining hisob-kitob chekini (OT 14) kiritishda quyidagi rekvizitlar toʻgʻri toʻldirilishi kerak:
chek beruvchi bankning nomi (chekning ustki qismida);
chek seriyasi va raqami;
chekni berish sanasi;
chekning summasi raqam bilan;
chekning summasi soʻz bilan (avtomatik tarzda yoziladi);
chek beruvchining ismi, familiyasi, otasining ismi;
chek beruvchining pasport seriyasi va raqami;
chek beruvchining shaxsiy hisobvaragʻi raqami;
chek beruvchi bank boʻlimining kodi;
chek beruvchi bank boʻlimining nomi;
chek qabul qiluvchi korxonaning nomi;
chek qabul qiluvchining shaxsiy hisobvaragʻi raqami;
chek qabul qiluvchi bank boʻlimining raqami;
chek qabul qiluvchi bank boʻlimining nomi;
chek qabul qilingan sana;
chekning amal qilish muddati.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
19. MB HKM tomonidan bankning vakillik hisobvaragʻi debetiga yoki kreditiga mablagʻ xato oʻtkazilganda, MB HKM amaliyot kuni davomida bankka xato oʻtkazilgan toʻlovlar toʻgʻrisida xabarnoma joʻnatishi kerak. Bank, MB HKMdan xabarnomani olganda, darhol shu amaliyot kunining oʻzidayoq, vakillik hisobvaraqqa xato oʻtkazilgan mablagʻlarni qaytarishni amalga oshirishi kerak.
Keyingi tahrirga qarang.
20. Tashabbuskor bankning aybi bilan elektron toʻlov notoʻgʻri amalga oshirilgan taqdirda, u benefitsiar bankka xato oʻtkazilgan toʻlov toʻgʻrisidagi maʼlumotni koʻrsatgan holda, xato oʻtkazilgan mablagʻni qaytarish toʻgʻrisida xabarnoma joʻnatadi. Bu holda, xato oʻtkazilgan mablagʻni qaytarilmasligidan qatʼi nazar, tashabbuskor bank mablagʻni xatolik aniqlangan kundan keyingi ish kunidan kechiktirmasdan oluvchining hisobvaragʻiga oʻtkazishi shart.
Keyingi tahrirga qarang.
IV. Banklararo toʻlov tizimi orqali maʼlumotlar uzatishning texnologik jarayoni
21. Soat 8-00 dan 16-00 gacha boʻlgan davrda banklar vakillik hisobvaragʻining oldingi kun nihoyasidagi holati toʻgʻrisida maʼlumot uzatadilar. Olingan maʼlumotlar ABMda banklarning vakillik hisobvaraqlari qoldigʻi va aylanmalarining banklardagi tegishli hisobvaraqlari bilan muvofiqligi nazoratidan oʻtadi va bu haqda bankka elektron kvitansiya uzatiladi. Bir xil boʻlgan holda, bank ishlashga tushadi, mos kelmasa — bank ular sababini aniqlaydi va bartaraf etadi.
Keyingi tahrirga qarang.
Agar bank fors-major holatlari boʻyicha bir yoki bir necha kun ishlamagan boʻlsa, u ABM bilan ishni boshlashdan oldin, oʻtgan qayta ishlanmagan kunlarda toʻplanib qolgan barcha ETHlarni qabul qilishi va qayta ishlashi, joriy kunning boshiga vakillik hisobvaragʻining holatini aniqlashi va faqat shundan keyingina ishni boshlashi shart.
Keyingi tahrirga qarang.
22. Soat 9-00 dan 16-00 gacha — banklararo hisob-kitoblar boʻyicha ETHlarni uzatish - qabul qilish - nazorat qilish vaqti.
Keyingi tahrirga qarang.
1) Banklar mazkur davrning har qanday vaqtida MB HKMga ETHlarni uzatishlari mumkin.
2) Joʻnatishga moʻljallangan ETH nazoratdan oʻtadi, bankning elektron raqamli imzosi bilan tasdiqlanadi, shifrlanadi va bank telekommunikatsiya tarmogʻi boʻyicha MB HKMga bundan keyingi qayta ishlashlar uchun uzatiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
23. Coat 17-00 gacha Respublika budjeti hamda jamgʻarib boriladigan pensiya tizimining tegishli hisobvaraqlariga mablagʻlarni oʻtkazish boʻyicha ETHlarni uzatish amalga oshiriladi. Bunda soat 16-30 gacha tijorat banklari oʻrtasidagi, soat 17-00 gacha esa — tijorat banklaridan Markaziy bank hamda Xalq bankiga, shuningdek Markaziy bankdan yuborilgan ETHlarni qayta ishlanilishi yakunlanadi.
Keyingi tahrirga qarang.
24. Soat 17-00 dan ABM banklarga kunning yakunlanishi va yaroqsiz (brak) deb topilgan ETHlar toʻgʻrisida (tashabbuskor bank va benefitsiar bank boʻyicha) xabarnoma joʻnatadi.
Shundan keyin ABMda “Kunning yakunlanishi” bosqichi amalga oshiriladi. MB HKMda quyidagilar “Kunning yakunlanishi” bosqichini bajarilishining shartlari hisoblanadi:
Keyingi tahrirga qarang.
a) banklardan ETHni qabul qilish vaqtining tugashi;
b) MB HKMga uzatilgan barcha ETH qayta ishlangan va banklarning tegishli vakillik hisobvaraqlarida aks ettirilgan boʻlishi kerak.
Banklarda “Kunning yakunlanishi” bosqichining vaqti bankning ichki toʻlov tizimi qoidalariga muvofiq mustaqil ravishda belgilanadi.
“Kunning yakunlanishi” bosqichi chiqish shakllarini chiqarish, maʼlumotlarni arxivatsiyalash va tizimni navbatdagi kunning boshlanishiga tayyorlash bilan birgalikda boradi.
Keyingi tahrirga qarang.
25. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki pul-kreditni boshqarish xususiyat (parametr)laridan kelib chiqqan holda, banklararo ETHlarining oʻtkazish vaqtini toʻlov tizimi masalalarini nazorat qiluvchi rais oʻrinbosarining yozma farmoyishiga asosan uzaytirishi mumkin. Bu haqda tizim qatnashchilari va foydalanuvchilari ETHga ishlov berish vaqtining tugashiga bir soat qolguniga qadar kechiktirilmasdan xabardor qilinadi.
Keyingi tahrirga qarang.
26. Ayrim banklarda alohida ajratilgan yoki kommutatsiya qilingan kanallarning buzilishi sodir boʻlganda, ETHlar belgilangan axborotlarni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilgan holda MB HKMga xizmat koʻrsatuvchi ABMning boʻlimiga bevosita disketalarda taqdim qilinishi mumkin.
Keyingi tahrirga qarang.
27. Ushbu ish tartibi favqulodda vaziyatlar holati sodir boʻlganda qoʻllanilmaydi. Favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda tizim qatnashchilari va foydalanuvchilarining ish tartibi Markaziy bankning alohida meʼyoriy hujjatlari bilan belgilanadi. Favqulodda vaziyatlar sodir boʻlganligi toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki ommaviy axborot vositalari orqali xabar beradi.
V. Banklarda hisob-kitoblarni tashkil etish
28. Bank filiallari oʻzining mijozlari oʻrtasidagi barcha toʻlovlarni bank xizmatini koʻrsatish uchun tuzgan shartnomasiga muvofiq mustaqil ravishda amalga oshiradi.
29. Bankning masʼul xodimi pul-hisob-kitob hujjatlarini olishda roʻyxati 18-bandda keltirilgan barcha majburiy rekvizitlarning toʻgʻri toʻldirilishi boʻyicha vizual tekshirish oʻtkazadi.
Keyingi tahrirga qarang.
30. ETHlarida banklar va ularning filiallari vakillik hisobvaraqlari raqamini, shuningdek, MB HKM kodini qoʻyish taqiqlanadi.
31. Bank filialida debet hujjatlari (tijorat bankning hisob-kitob cheklari, emissiya toʻlovlari)ni rasmiylashtirishda quyidagi tartib mavjud:
Keyingi tahrirga qarang.
1) Emissiya operatsiyalarida memorial order rasmiylashtiriladi:
|
DEBET |
20102, 20106; |
|
KREDIT |
17301; |
2) tijorat bankning hisob-kitob cheklari boʻyicha operatsiyalar uchun:
| | DEBET | 20206, | 29896; | | | | |
| | KREDIT | | 19903; | | | | |
Keyingi tahrirga qarang.
3) Banklar bank qonunchilik hujjatlari, oʻrnatilgan iqtisodiy meʼyorlarga rioya qilmagan hollarda, Markaziy bank debet memorial orderlarni shakllantirish yoʻli bilan banklarning vakillik hisobvaraqlaridan jarima undirish huquqiga ega.
Keyingi tahrirga qarang.
32. Kiritilgan pul-hisob-kitob hujjati asosida bankning filialida dasturiy ravishda ETH shakllantiriladi, u ichki nazoratdan oʻtadi, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi, shifrlanadi va bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markaziga uzatiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
33. Tashabbuskor bankda, ichki nazorat va elektron raqamli imzo tekshiruvi oʻtkazilganidan soʻng, banklararo hisob-kitoblar boʻyicha quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi:
1) Tashabbuskor bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markazida filiallardan olingan ETHlariga asosan:
Kredit operatsiyalari (OT - 01, 02, 05, 06, 11) boʻyicha:
| | DEBET | 22204 tegishli filial hisobvaragʻi; | | | |||
| | KREDIT | 10301 bankning hisobvaragʻi; | | | |||
Debet operatsiyalari (OT - 14) boʻyicha:
| | DEBET | 10301 bankning hisobvaragʻi; | | | |||
| | KREDIT | 22204 tegishli filial hisobvaragʻi; | | | |||
2) Markaziy bankning maʼlumotlarni qayta ishlash boʻlimida Markaziy bankning Hisob-kitob-kassa markazlaridan olingan ETHga asosan:
Keyingi tahrirga qarang.
Kredit operatsiyalari (OT - 01, 02, 05, 06, 11) boʻyicha:
| | DEBET | 22204 tegishli Hisob-kitob-kassa markazi hisobvaragʻi; | | | |||
| | KREDIT | 11005; | | | |||
Debet operatsiyalari (OT - 06) boʻyicha:
| | DEBET | 11005; | | | |||
| | KREDIT | 22204 tegishli Hisob-kitob-kassa markazi hisobvaragʻi; | | | |||
Keyingi tahrirga qarang.
34. Benefitsiar bankda, ichki nazorat va elektron raqamli imzo tekshiruvi oʻtkazilganidan soʻng, banklararo hisob-kitoblar boʻyicha quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi:
1) Benefitsiar bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markazida bankka ETH kelib tushganda:
Kredit operatsiyalari (OT - 01, 02, 05, 06, 11) boʻyicha:
| | DEBET | 10301; | | | |||
| | KREDIT | 22204 tegishli filial hisobvaragʻi; | | | |||
Debet operatsiyalari (OT - 14) boʻyicha:
| | DEBET | 22204 tegishli filial hisobvaragʻi; | | | |||
| | KREDIT | 10301; | | | |||
2) Markaziy bankning maʼlumotlarni qayta ishlash boʻlimida ETH kelib tushganda:
Keyingi tahrirga qarang.
Kredit operatsiyalari (OT - 01, 02, 05, 06, 11) boʻyicha:
| | DEBET | 11005; | | | |||
| | KREDIT | 22204 tegishli Hisob-kitob-kassa markazi hisobvaragʻi; | | | |||
Debet operatsiyalari (OT - 06) boʻyicha:
| | DEBET | 22204 tegishli filial hisobvaragʻi; | | | |||
| | KREDIT | 11005; | | | |||
Keyingi tahrirga qarang.
35. Benefitsiar bankning Toʻlov (Hisob-kitob) markazidan kelib tushgan ETHlari filialda ichki nazorat va elektron raqamli imzosi tekshiruvidan oʻtadi. Ijobiy natija olinganda, oʻtkazmalar filial va uning mijozlarining tegishli hisobvaraqlari boʻyicha aks ettirilgan holda amalga oshiriladi.
Agar mijozning hisobvaraq raqami notoʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa, bu holda mablagʻlar oluvchi uchun 23206 — “Aniqlanish jarayonidagi transaksiyalar” hisobvaragʻiga yoki toʻlovchi uchun 17305 — “Aniqlanish jarayonidagi transaksiyalar” hisobvaragʻiga oʻtkaziladi, undan uch ish kuni mobaynida maqsadi boʻyicha hisobdan oʻchirilishi kerak.
VI. Banklarning MB HKM bilan oʻzaro hamkorligi
Keyingi tahrirga qarang.
36. Banklardan ETH kelib tushganidan keyin, MB HKMda ularni avtomatlashtirilgan qayta ishlash tashkil etiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
37. Qayta ishlash jarayonida kelib tushgan ETHlar ichki nazorat va elektron raqamli imzo tekshiruvidan oʻtadi. Nazoratdagi rekvizitlar yoki elektron raqamli imzoda xatolar aniqlanganda, xato ETHlari qayta ishlashdan chiqarib tashlanadi. Shuningdek, ETH BDMAB bazasida benefitsiar bank va tashabbuskor bank mijozlarining hisobvaraqlari mavjudligi boʻyicha rekvizitlar nazoratidan oʻtadi. Agar ETHning rekvizitlarida koʻrsatilgan hisobvaraqlar oʻrnatilgan tartibda BDMABda roʻyxatdan oʻtmagan boʻlsa, ushbu ETH tegishli xato kodi koʻrsatilgan holda yaroqsiz deb topiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
38. Har bir ETH batafsil tahlil qilinishidan oldin, quyidagilar boʻyicha tekshiriladi:
a) joriy kunning boshida vakillik hisobvaragʻi holatini tekshirganda ijobiy natija chiqishi;
b) elektron toʻlovni amalga oshirish uchun bankning vakillik hisobvaragʻida yetarli mablagʻlarning mavjudligi.
Keyingi tahrirga qarang.
39. Tekshirish mobaynida, har bir ETH qayta ishlangandan keyin bankning vakillik hisobvaragʻida qolishi koʻzda tutilgan qoldiq summasi hisoblanadi. Fayl almashuvida dastlab hisobvaraqqa oʻtkaziladigan, keyin esa, hisobdan oʻchiriladigan barcha elektron toʻlovlar hisobga olinadi.
Keyingi tahrirga qarang.
40. ETHda bironta xato aniqlansa, shuningdek, elektron toʻlovlarni amalga oshirish uchun bankning vakillik hisobvaragʻida mablagʻlar yetarli boʻlmasa, mazkur ETH qayta ishlashdan chiqariladi va bu haqda bankka xato kodi koʻrsatilgan holda axborot taqdim etiladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
41. Agar tekshiruv jarayonida xatolar aniqlanmasa va vakillik hisobvaragʻining qoldigʻi banklararo hisob-kitoblar boʻyicha elektron toʻlovlarni oʻtkazish imkonini bersa, ETH MB HKM amaliyot kunida keyingi qayta ishlashning barcha bosqichlaridan oʻtadi.
42. Har bir ETH qayta ishlash jarayonida MB HKMda toʻlov oʻtkazmalari 11001, 11003, 21302, 21304 va 27416 hisobvaraqlarida aks ettirilgan holda amalga oshiriladi.
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo toʻlov
tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomga 1-ILOVA
tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomga 1-ILOVA
Elektron toʻlov hujjatlarining oʻtish sxemasi
Keyingi tahrirga qarang.
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo
toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
2-ILOVA
toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
2-ILOVA
| | | | |
0505411002 |
|
“ELEKTRON” TOʻLOV TOPSHIRIQNOMASI № |
| | ||
| | | | | |
|
SANASI |
| | | |
| | | | | |
|
Toʻlovchining |
| |||
| | | | | |
|
DEBET |
|
Toʻlovchining |
| |
| | | | | |
| Toʻlovchi bankning nomi |
|
Toʻlovchi bank |
| |
| | | | | |
|
SUMMA |
| | | |
| | | | | |
| Oluvchining nomi |
| |||
| | | | | |
| KREDIT oluvchining h/v |
|
| | |
| | | | | |
| Oluvchi bankning nomi |
|
Oluvchi bank |
| |
| | | | | |
| Summa soʻz bilan ___________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ | ||||
| | | | | |
| Toʻlov maqsadi | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| |
Rahbar |
|
Bosh buxgalter |
|
| | |
(imzo) |
|
(imzo) |
| | | | | |
| | |
Tekshirilgan |
Maʼqullangan |
Bank tomonidan oʻtkazilgan |
|
M.Oʻ. |
BANK |
imzo |
imzo |
sana |
| | | | | |
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo
toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
3-ILOVA
toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
3-ILOVA
| | | | |
0505411001 |
|
“ELEKTRON” TOʻLOV TALABNOMASI № |
| | ||
| | | | | |
|
SANASI |
| | | |
| | | | | |
|
Toʻlovchining |
| |||
| | | | | |
|
DEBET |
|
Toʻlovchining |
| |
| | | | | |
| Toʻlovchi bankning nomi |
|
Toʻlovchi bank |
| |
| | | | | |
|
SUMMA |
| | | |
| | | | | |
| Oluvchining nomi |
| |||
| | | | | |
| KREDIT oluvchining h/v |
|
| | |
| | | | | |
| Oluvchi bankning nomi |
|
Oluvchi bank |
| |
| | | | | |
| Summa soʻz bilan ___________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ | ||||
| | | | | |
| Toʻlov maqsadi | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| |
Rahbar |
|
Bosh buxgalter |
|
| | |
(imzo) |
|
(imzo) |
| | | | | |
| | |
Tekshirilgan |
Maʼqullangan |
Bank tomonidan oʻtkazilgan |
|
M.Oʻ. |
BANK |
imzo |
imzo |
sana |
| | | | | |
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo toʻlov
tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga
oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
4-ILOVA
tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga
oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
4-ILOVA
| | | | |
0505411008 |
|
“ELEKTRON” MEMORIAL ORDER № |
| | ||
| | | | | |
|
SANASI |
| | | |
| | | | | |
|
Toʻlovchining |
| |||
| | | | | |
|
DEBET |
|
Toʻlovchining |
| |
| | | | | |
| Toʻlovchi bankning nomi |
|
Toʻlovchi bank |
| |
| | | | | |
|
SUMMA |
| | | |
| | | | | |
| Oluvchining nomi |
| |||
| | | | | |
| KREDIT oluvchining h/v |
|
| | |
| | | | | |
| Oluvchi bankning nomi |
|
Oluvchi bank |
| |
| | | | | |
| Summa soʻz bilan ___________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ | ||||
| | | | | |
| Toʻlov maqsadi | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| |
Rahbar |
|
Bosh buxgalter |
|
| | |
(imzo) |
|
(imzo) |
| | | | | |
| | |
Tekshirilgan |
Maʼqullangan |
Bank tomonidan oʻtkazilgan |
|
M.Oʻ. |
BANK |
imzo |
imzo |
sana |
| | | | | |
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo toʻlov
tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
5-ILOVA
tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
5-ILOVA
| | | | |
0505411013 |
|
“ELEKTRON” INKASSO TOPSHIRIQNOMASI № |
| | ||
| | | | | |
|
SANASI |
| | | |
| | | | | |
|
Toʻlovchining |
| |||
| | | | | |
|
DEBET |
|
Toʻlovchining |
| |
| | | | | |
| Toʻlovchi bankning nomi |
|
Toʻlovchi bank |
| |
| | | | | |
|
SUMMA |
| | | |
| | | | | |
| Oluvchining nomi |
| |||
| | | | | |
| KREDIT oluvchining h/v |
|
| | |
| | | | | |
| Oluvchi bankning nomi |
|
Oluvchi bank |
| |
| | | | | |
| Summa soʻz bilan ___________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ | ||||
| | | | | |
| Toʻlov maqsadi | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| | | |||
| | | | | |
| |
Rahbar |
|
Bosh buxgalter |
|
| | |
(imzo) |
|
(imzo) |
| | | | | |
| | |
Tekshirilgan |
Maʼqullangan |
Bank tomonidan oʻtkazilgan |
|
M.Oʻ. |
BANK |
imzo |
imzo |
sana |
| | | | | |
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo toʻlov
tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga
oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
6-ILOVA
tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga
oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
6-ILOVA
| | | | |
0505411009 |
|
“ELEKTRON” AKKREDITIVGA ARIZA № |
| | ||
| | | | | |
|
SANASI |
| | | |
| | | | | |
|
Toʻlovchining |
| |||
| | | | | |
|
DEBET |
|
Toʻlovchining |
| |
| | | | | |
| Toʻlovchi bankning nomi |
|
Toʻlovchi bank |
| |
| | | | | |
|
SUMMA |
| | | |
| | | | | |
| Oluvchining nomi |
| |||
| | | | | |
| KREDIT oluvchining h/v |
|
| | |
| | | | | |
| Oluvchi bankning nomi |
|
Oluvchi bank |
| |
| | | | | |
| Summa soʻz bilan ___________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ | ||||
| | | | | |
| Amal qilish muddati _________ |
Shartnoma № ____________ |
Buyurtma №_____________ |
Buyurtma sanasi______________ | |
| Tovar, ishlar yoki xizmatlar nomi | | |||
| | | | | |
| Hujjat turi | | |||
| | | | | |
| Qoʻshimcha shartlar |
| |||
| | | | | |
| |
Rahbar |
| | |
| | |
F.I.O. |
|
(imzo) |
| | | | | |
| |
Bosh buxgalter |
| | |
| | |
F.I.O. |
|
(imzo) |
| | | | | |
| | |
Tekshirilgan |
Maʼqullangan |
Bank tomonidan oʻtkazilgan |
|
M.Oʻ. |
BANK |
imzo |
imzo |
sana |
| | | | | |
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo
toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomga 7-ILOVA
toʻlov tizimi orqali elektron toʻlovlarni
amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi
nizomga 7-ILOVA
Keyingi tahrirga qarang.
Markaziy bankning banklararo toʻlov
tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga
oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
8-ILOVA
tizimi orqali elektron toʻlovlarni amalga
oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga
8-ILOVA
| T/r | Hujjatlarning nomi | Operatsiyalar turi |
| 1. | Toʻlov topshiriqnomasi | 01 |
| 2. | Toʻlov talabnomasi | 02 |
| 3. | Akkreditiv uchun ariza | 05 |
| 4. | Memorial order | 06 |
| 5. | Inkasso topshiriqnomasi | 11 |
| 6. | Tijorat bankining hisob-kitob cheki | 14 |
Keyingi tahrirga qarang.
(Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 6-7-son, 48-modda; 2016-y., 43-son, 509-modda; Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 31.03.2018-y., 10/18/1545-2/0966-son; 29.09.2020-y., 10/20/1545-3/1351-son; Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.07.2021-y., 10/21/3313/0724-son; 07.03.2022-y., 10/22/1545-4/0194-son; 16.02.2023-y., 10/23/1545-5/0094-son; 05.02.2024-y., 10/24/1545-6/0093-son)
