1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Bank tizimini yanada erkinlashtirish va isloh qilish borasidagi chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2000-yil 21-martdagi PF-2564-son Farmonini bajarish yuzasidan ishlab chiqilgan va bevosita ishlab chiqaruvchilardan — aholidan, dehqon va fermer xoʻjaliklaridan (keyingi oʻrinlarda — Mahsulot yetkazib beruvchilar deb ataladi) qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilish bilan shugʻullanuvchi korxonalar va tashkilotlarga (keyingi oʻrinlarda — Tayyorlovchi deb ataladi) naqd pul berish tartibini belgilaydi.

2. Mazkur Nizomning amal qilishi:

Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari boʻlmagan yuridik va jismoniy shaxslarga;

xarid qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini bevosita tayyorlash, saqlash, transportda tashish yoki qayta ishlash uchun zarur moddiy-texnik bazasiga ega boʻlmagan va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tayyorlash jarayonida faqat vositachilik funksiyalarini amalga oshiruvchi korxonalarga (topshiriq shartnomalari yoki vositachilik shartnomalari boʻyicha);

tayyorlov faoliyatini amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlarga;

qishloq xoʻjaligi korxonalaridan va boshqa korxonalardan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilishga (fermer va dehqon xoʻjaliklaridan tashqari);

paxta xomashyosi, tamaki bargi, kanop, pilla xarid qilishga, shuningdek davlat ehtiyojlari uchun belgilangan hajmlarda don (shu jumladan sholi) yetkazib berishga;

kredit mablagʻlari hisobiga qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilishga;

keyinchalik barter shartlarida sotishga, shuningdek keyinchalik ulgurji qayta sotuvchi isteʼmolchilarga sotishga moʻljallangan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilishga joriy etilmaydi.

II. Naqd mablagʻlar olish uchun buyurtmanomalar berish

3. Tayyorlov faoliyati uchun naqd mablagʻlar olishni xohlovchi Tayyorlovchi kalendar yilda bir marta xizmat koʻrsatuvchi tijorat bankiga belgilangan tartibda tasdiqlangan hamda saqlash, sotish va qayta ishlashning tegishli quvvatlari koʻrsatilgan holda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari tayyorlash, ularni sotish yoki sanoat yoʻli bilan qayta ishlash uchun oʻz moddiy-texnika bazasi mavjudligini tasdiqlovchi tegishli hujjatlar taqdim etishi kerak. Tayyorlovchi tomonidan saqlash va qayta ishlash maydonlaridan ijara shartlarida foydalanilgan taqdirda ijara shartnomasining notarial tasdiqlangan nusxasi taqdim etiladi.

4. Tayyorlovchi rejalashtirilayotgan chorak boshlanishidan 60 kun oldin xizmat koʻrsatuvchi bankka xarid qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari uchun Mahsulot yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitob qilishga naqd pulga boʻlgan ehtiyojning belgilangan shakldagi kassa buyurtmanomasini taqdim etadi (2000-yilda III chorakka buyurtmanoma 1-iyundan kechikmay beriladi).

5. Kassa buyurtmanomasiga Mahsulot yetkazib beruvchilar bilan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilish yuzasidan tuzilgan shartnomalar nusxalari ilova qilinadi. Tayyorlovchi bilan Mahsulot yetkazib beruvchi yuridik shaxs oʻrtasidagi shartnoma qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tuziladi. Tayyorlovchi bilan Mahsulot yetkazib beruvchi — jismoniy shaxs oʻrtasidagi shartnoma oddiy yozma shaklda tuziladi (mazkur Nizomga 1-ilova).

6. Buyurtmanomada aks ettirilgan naqd pulga boʻlgan ehtiyoj miqdori tuzilgan shartnomalarda nazarda tutilgan narxlarga va yetkazib berish muddatlariga muvofiq xarid qilinadigan mahsulot hajmiga muvofiq boʻlishi, shuningdek unda;

oʻzining chakana savdo shoxobchasi orqali qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini sotuvchi Tayyorlovchilarning mahsulotni saqlashning mavjud shart-sharoitlari va muddatlarini hisobga olgan holda uni saqlash va sotish imkoniyati;

qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini keyinchalik qayta ishlovchi Tayyorlovchilarning buyurtma berilgan davrga qayta ishlashning ishlab chiqarish quvvatlari va ishlab chiqarish dasturi mavjudligi;

qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini keyinchalik ulgurji qayta sotmaydigan boshqa isteʼmolchilarga (davlat taʼminoti muassasalari, maxsus isteʼmolchilar, qayta ishlovchi korxonalar, umumiy ovqatlanish va chakana savdo korxonalari va hokazolar) ulgurji sotish maqsadida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari Tayyorlovchi Tayyorlovchilarning qishloq xoʻjaligi mahsulotlari xarid qilishga ular bilan tuzilgan shartnomalar hajmlari hisobga olinishi kerak.

III. Naqd pul berish va ulardan foydalanish

7. Tayyorlovchiga naqd pul Tayyorlovchining talab qilib olinadigan depozit hisob raqamidagi mablagʻlari doirasida beriladi.

8. Yil choragi davomida Tayyorlovchiga naqd pul pulga yetti kunlik ehtiyojdan ortiq boʻlmagan miqdordagi dastlabki avans berilgan holda har bir yetti ish kunida qismlarga boʻlib beriladi. Keyinchalik kelgusi yetti kunlik muddatga tuzilgan shartnomalarga muvofiq miqdorda beriladi.

9. Tayyorlovchi koʻrsatib oʻtilgan mablagʻlarni olish uchun xizmat koʻrsatuvchi bankka belgilangan tartibda talab qilinadigan summaga pul cheki, shuningdek ilgari olingan naqd puldan foydalanilganligini tasdiqlovchi qabul qilish kvitansiyalari reyestrini (mazkur Nizomga 2-ilova) taqdim etadi.

Tayyorlovchi ilgari olingan naqd puldan foydalanilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etmagan taqdirda bank ularni bundan keyin borishni toʻxtatib qoʻyadi.

10. Olingan pulning yetti ish kuni mobaynida sarflanmagan qismi har gal yoxud Tayyorlovchi tomonidan navbatdagi yetti kunlik muddat tamom boʻlgandan keyingi kunda uning talab qilib olinadigan depozit hisob raqamiga oʻtkazish uchun xizmat koʻrsatuvchi bankka qaytarilishi kerak yoxud kassa buyurtmanomasiga muvofiq navbatdagi yetti kunlik muddatga naqd pul berishda hisobga olinadi.

11. Tayyorlovchi Mahsulot yetkazib beruvchi bilan topshirilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari uchun uni qabul qilib olish paytida oʻzining kassasidan naqd pul berish yoʻli bilan yoki Tayyorlovchining naqd pullarni hisobot berish sharti bilan oluvchi masʼul shaxsi orqali hisob-kitob qiladi.

Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qabul qilish kvitansiya bilan rasmiylashtiriladi (mazkur Nizomga 3, 4, 5-ilovalarga muvofiq shakl boʻyicha).

12. Tayyorlovchi tomonidan kassa operatsiyalari yuritilishi, kassa binosi va naqd pullarni saqlash Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan Yuridik shaxslar tomonidan kassa operatsiyalarini yuritish qoidalariga muvofiq boʻlishi kerak.

IV. Naqd puldan maqsadli foydalanilishini nazorat qilish

13. Tayyorlovchi har chorakda hisobot choragidan keyingi oyning 5-kunidan kechiktirmay xizmat koʻrsatuvchi tijorat bankiga:

naqd pulga xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari oʻzining chakana savdo shoxobchasi orqali sotilganda, shuningdek oʻz umumiy ovqatlanish korxonalarida mustaqil ravishda qayta ishlanganda — naqd pulga sotilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hajmini;

naqd pulga xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yoki qayta ishlangan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari boshqa isteʼmolchilar bilan tuzilgan shartnomalarga muvofiq ularga sotilganda — naqdinasiz sotilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hajmini;

naqd pulga xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari Tayyorlovchining oʻzi tomonidan oʻzining yoki ijaraga olingan omborxonalarda mavsumiy saqlashga gʻamlab qoʻyilishi, shuningdek qishloq xoʻjaligi mahsulotlari nobud boʻlishi va buzilishi munosabati bilan oʻtuvchi zaxira hajmida isteʼmolchilarga sotilmagan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarning qoldiq hajmini tasdiqlovchi, rahbar va bosh buxgalter tomonidan imzolangan hamda muhr bilan tasdiqlangan maʼlumotnomani taqdim etadi.

Tayyorlovchi maʼlumotnomaga xomashyo xarid qilishga naqd pul sarflanishi toʻgʻrisidagi tekshirilmagan kassa hisobotlari maʼlumotlari kiritilganligi uchun javob beradi.

14. Tijorat banklari har chorakda Tayyorlovchi tomonidan taqdim etilgan dalolatnomalarni, shuningdek Tayyorlovchining hisob raqamiga ular tomonidan xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari sotilganligi uchun pul tushishini tahlil qiladilar.

15. Tahlil natijasida tijorat banki Tayyorlovchiga:

xarid qilingan qishloq xoʻjaligi mahsulotlaridan xoʻjasizlik bilan foydalanish natijasida ularning nobud boʻlishi yoki buzilishi aniqlanganda — navbatdagi chorakka;

Tayyorlovchi tomonidan sotilgan mahsulotlar hajmining 20 foizidan ortiq miqdorda tushum tushmasligi hollari aniqlanganda — joriy chorakda naqd pul berishni kamaytirishi mumkin.

Tijorat banklari sotilgan mahsulotlar qiymatining 50 foizidan ortiq miqdorda tushum tushmagan taqdirda naqd pul berishni toʻxtatib qoʻyishga haqlidir.

16. Belgilangan tartibda amalga oshiriladigan rejali tekshirishlar chogʻida soliq organlari va xizmat koʻrsatuvchi banklar Tayyorlovchi tomonidan bankka naqd pul berish uchun taqdim etilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligini buxgalteriya hisoboti maʼlumotlarini, qabul qilish kvitansiyalarini (xarid vedomostlari, mahsulotning omborga kirim qilinishiga doir yukxatlari) va kassa hujjatlarini oʻrganib chiqish yoʻli bilan tekshiradilar.

Agar joyning oʻzida tekshirish orqali naqd puldan belgilangan maqsadlarda foydalanilmaganligi, hisobga olish oʻz holiga tashlab qoʻyilganligi va boshqa qoida buzishlar aniqlangan taqdirda qonun hujjatlarida belgilangan jazolar bilan birgalikda aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilgunga qadar naqd pul berish toʻxtatiladi.

Zarur boʻlganda materiallar aybdor shaxslarni qonun hujjatlarida belgilangan javobgarliklarga tortish uchun soliq va (yoki) huquqni muhofaza qilish organlariga beriladi.

V. Berilgan naqd pulning tijorat banklarida hisobga olinishi va ular boʻyicha hisobot

17. Tijorat banklarida naqd pul berish banklarning 1312-oylik shakl boʻyicha kassa aylanmalari toʻgʻrisidagi statistika hisoboti tuzish tartibi haqidagi koʻrsatmalarga muvofiq 46-“Qishloq xoʻjaligi mahsuloti tayyorlashga va xarid qilishga berish” satrida aks ettiriladi.

Tayyorlovchi bilan mahsulot yetkazib beruvchi -jismoniy shaxs oʻrtasida tuziladigan shartnomaning

namunaviy shakli

___________________________________________________________ ni tayyorlash va (mahsulot yetishtiruvchining F.I.O.)
yetkazib berish uchun ___________________ - ShARTNOMA
___________ (sana)		____________________ (shahar, shaharcha)
1. __________________________________________________________________________
(mahsulot yetishtiruvchining F.I.O.)
(keyingi oʻrinlarda — “Etishtiruvchi” deb ataladi) bir tomondan,
__________________________________________________________________
(familiyasi, ismi, otasining ismi)
__________________________________________________________________
(tayyorlovchining nomi)
(keyingi oʻrinlarda — “Tayyorlovchi” deb ataladi)ikkinchi tom�ndan, quyidagilar toʻgʻrisida mazkur shartnomani tuzdilar:
2. Shartnomaning maqsadi
2.1. Mahsulot yetishtiruvchi mazkur shartnomaning 3-bandida koʻrsatib oʻtilgan oʻzi yetishtirgan mahsulotni yetkazib berish, tayyorlovchi esa uni qabul qilib olish va uning uchun hisob-kitob qilish majburiyatini oladi.
3. Mahsulot narxi, turi, miqdori, assortimenti, sifati va uni yetkazib berish muddatlari

T/r	Mahsulot nomi	Oʻlchov birligi	Miqdori	Narxi	Summasi	Assortimenti va sifati	Muddatlari

4. Oʻzaro hisob-kitob qilish tartibi

4.1. Oʻzaro hisob-kitoblar qonunchilik bilan belgilangan tartibda naqd pulda amalga oshiriladi.

5. Tomonlarning majburiyatlari

5.1. Mahsulot yetishtiruvchi:

maxsulotni yetishtirish va uni mazkur shartnomaning 3-bandida koʻrsatib oʻtilgan miqdorda, sifatda, muddatlarda va parklar boʻyicha Tayyorlovchiga berish majburiyatini oladi.

5.2. Mahsulot tayyorlovchi:

mahsulotni Mahsulot yetishtiruvchidan kabul qilib olish va tezlik bilan naqd pulda haq toʻlash majburiyatini oladi.

6. Tomonlarning javobgarligi

6.1. Tomonlar “Xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 25—32-moddalariga muvofiq majburiyatlarni bajarmaganlik yoki ularni zarur darajada bajarmaganlik uchun javob beradilar.

7. Nizolarni hal etish tartibi

7.1. Mazkur shartnomani bajarishda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan nizolar va kelishmovchiliklarni imkoniyatga qarab Tomonlar muzokaralar yoʻli bilan hal etadilar.

7.2. Nizolarni muzokaralar yoʻli bilan hal etish mumkin boʻlmagan hollarda Tomonlar sud organlariga murojaat qilishga haqlidirlar.

8. Qoʻshimcha shartlar *

9. Tomonlarning rekvizitlari


Sotuvchi	Tayyorlovchi
Pasport maʼlumotlari_____________ Manzil:_________________________ _______________________________ (F.I.O.) Imzo: __________________________	Bank rekvizitlar ____________________ Manzil:____________________________ ______________________________ (rahbarning F.I.O.) Imzo: ____________________________ M.Oʻ.

* — Mazkur boʻlimga tomonlarning kelishuviga koʻra qonunchilikka zid boʻlmagan qoʻshimcha shartlar kiritilishi mumkin.

Tijorat banklari tomonidan tayyorlov
tashkilotlariga naqd pul berish va ulardan
aholidan, dehqon va fermer xoʻjaliklaridan
xarid qilinadigan qishloq xoʻjaligi
mahsulotlari uchun hisob-kitob qilishda
foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga
2-ilova

Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini xarid qilish uchun qabul qilish kvitansiyalari

REESTRI

___________yil, kun, oy ________ dan _________ yil, kun, oy __________ gacha
Tayyorlov tashkiloti nomi ____________________________________________
Bank nomi _________________________________________________________
Mazkur reyestr boʻyicha olingan summa _______________(summa, ming sum hisobida)
	Qishloq xoʻjaligi mahsuloti yetkazib beruvchining nomi	Reyestrga kiritilgan kvitansiyalar tartib raqami (_____________ dan ______________ gacha)	Summa (ming soʻm)	Shartnomaning sanasi va tartib raqami
1	2	3	4	5


	Jami:	X		X

Tayrlov tashkilotining rahbari		Kredit xodimi
Bosh buxgalter ______ yil “_____” __________		Bank rahbari ______ yil “_____” __________

Tijorat banklari tomonidan tayyorlov
tashkilotlariga naqd pul berish va ulardan
aholidan, dehqon va fermer xoʻjaliklaridan
xarid qilinadigan qishloq xoʻjaligi
mahsulotlari uchun hisob-kitob qilishda
foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga
3-ILOVA

Tayyorlovchining nomi __________________________ manzili __________________
Fermer, dehqon xoʻjaliklari va aholidan qaymogʻi olinmagan sut xarid qilish uchun _________ (sana va tartib raqami) shartnomaga muvofiq qabul qilish kvitansiyasi № _____ _______ yil, kun, oy _________ Sut topshiruvchi __________________ Topshiruvchi manzili ______________

T/r	Chorva mollari guruhi	Bosh soni	Tirik vazn (kg), chegirishlar chiqarib tashlangan holda	Semizligi	1 kg uchun bahosi (soʻm)	Summa (soʻm)	Imzolar		Shartnomaning sanasi va tartib raqami
T/r	Chorva mollari guruhi	Bosh soni	Tirik vazn (kg), chegirishlar chiqarib tashlangan holda	Semizligi	1 kg uchun bahosi (soʻm)	Summa (soʻm)	toʻlovchini-ki, pullarni berganlik toʻgʻrisida	topshiruvchiniki, pullarni olganligi toʻgʻrisida	Shartnomaning sanasi va tartib raqami


	Jami	X	X	X	X		X	X	X

Tayyorlovchining nomi ___________________________ manzili ____________________
Aholi, dehqon va fermer xoʻjaliklaridan meva-sabzavot mahsulotlari xarid qilish uchun __________ (sana va tartib rakami) shartnomaga muvofiq qabul qilish kvitansiyasi № ____ ______yil, kun, oy __________ Topshiruvchi __________________ Topshiruvchi manzili___________
	Oʻlchov birligi	Miqdori	Yogʻdorligi		Quyuqligi	Nordonligi	Bir birlik uchun(soʻm)	Beriladigan summa(soʻm)	Imzolar		Shartnoma sanasi va tartib raqami
	Oʻlchov birligi	Miqdori	yogʻ oʻlchagich koʻrsatkichlari boʻyicha	bazis yogʻdorlikka aylantirib hisoblaganda	Quyuqligi	Nordonligi	Bir birlik uchun(soʻm)	Beriladigan summa(soʻm)	toʻlovchiniki, pul berganligi toʻgʻrisida	topshiruvchiniki, pullarni olganligi toʻgʻrisida	Shartnoma sanasi va tartib raqami
Sut	kg
Sum	kg
Jami:	X	X	X	X	X	X	X		X	X	X

Tijorat banklari tomonidan tayyorlov
tashkilotlariga naqd pul berish va ulardan
aholidan, dehqon va fermer xoʻjaliklaridan
xarid qilinadigan qishloq xoʻjaligi
mahsulotlari uchun hisob-kitob qilishda
foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi Nizomga
5-ILOVA

Tayyorlovchining nomi ___________________________ manzili ____________________
Aholi, dehqon va fermer xoʻjaliklaridan meva-sabzavot mahsulotlari xarid qilish uchun __________ (sana va tartib rakami) shartnomaga muvofiq qabul qilish kvitansiyasi № ____ ______yil, kun, oy __________ Topshiruvchi __________________ Topshiruvchi manzili___________


T/r	Nomi	Oʻlchov birligi	Miqdori	Narxi	Summasi	Shartnoma sanasi va tartib raqami


	Jami:	X	X	X		X
Imzolar:
topshiruvchi
tayyorlovchi

Keyingi tahrirga qarang.

Vazirlar Mahkamasining
2000-yil 19-maydagi 195-son qaroriga
2-ILOVA

Tijorat banklari tomonidan kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlariga, dehqon va fermer xoʻjaliklariga Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi hisobidan kredit berish tartibi toʻgʻrisida

Keyingi tahrirga qarang.

Nizom

I. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2000-yil 21-martdagi PF-2564-son Farmoniga muvofiq ishlab chiqilgan hamda kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlarining, dehqon va fermer xoʻjaliklarining iqtisodiyotining aniq sektori pirovard mahsulotidagi ulushini koʻpaytirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan.

Keyingi tahrirga qarang.

2. Ushbu Nizom tijorat banklari tomonidan dehqon va fermer xoʻjaliklariga, kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlariga Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi (keyingi oʻrinlarda — Jamgʻarma deb ataladi) mablagʻlari hisobidan kreditlar berish tartibini tartibga soladi.

Keyingi tahrirga qarang.

3. Oʻz faoliyatini yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlarga va dehqon xoʻjaliklariga tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan mikrokredit berish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan oʻz faoliyatini yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiruvchi yakka tartibdagi tadbirkorlarga va dehqon xoʻjaliklariga tijorat banklari tomonidan milliy va xorijiy valyutada mikrokredit berish tartibiga muvofiq amalga oshiriladi.

Keyingi tahrirga qarang.

4. Oʻz faoliyatini yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiruvchi dehqon va fermer xoʻjaliklariga, shuningdek kichik tadbirkorlik boshqa subyektlariga tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan mikrokredit berish Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan tasdiqlangan oʻz faoliyatini yuridik shaxs boʻlmasdan amalga oshiruvchi fermer xoʻjaliklariga, kichik tadbirkorlik boshqa subyektlariga tijorat banklari tomonidan milliy va xorijiy valyutada mikrokredit berish tartibiga muvofiq amalga oshiriladi.

Keyingi tahrirga qarang.

5. Tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish maxsus jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan kreditlar berish, qaytarish, toʻlash, muddatli va maqsadli foydalanish shartlari bilan amalga oshiriladi.

Keyingi tahrirga qarang.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1998-yil 9-apreldagi PF-1987-son Farmoniga, “Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida” va “Fermer xoʻjaligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq mikrofirmalar, kichik va oʻrta korxonalar, dehqon va fermer xoʻjaliklari kredit oluvchi (keyingi oʻrinlarda matnda qarz oluvchi deb ataladi) subyektlar hisoblanadilar.

Keyingi tahrirga qarang.

II. Tijorat banklari tomonidan Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi hisobidan kreditlar berish tartibi

Keyingi tahrirga qarang.

7. Tijorat banklari Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan kreditlar berishni shartnoma asosida amalga oshiradilar.

8. Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan kreditlar berish muddatlari kredit berilayotgan tadbirning oʻzini qoplashiga bogʻliq boʻladi, chunonchi:

xomashyo va materiallar, yarim tayyor mahsulotlar hamda boshqa ishlab chiqarish zaxiralari xarid qilish uchun zarur boʻlgan aylanma mablagʻlarni toʻldirishga kreditlar kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlariga, qoidaga koʻra, 1 yil muddatgacha beriladi;

Keyingi tahrirga qarang.

qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini tashkil etish uchun aylanma mablagʻlarni toʻldirishga kreditlar fermer xoʻjaliklariga, shuningdek yuridik shaxs boʻlgan dehqon xoʻjaliklariga, qoidaga koʻra, kamida 2 yil muddatga beriladi;

investitsiya loyihalarini mablagʻ bilan taʼminlash uchun kreditlar kichik va oʻrta tadbirkorlik barcha subyektlariga, shu jumladan yuridik shaxs boʻlgan fermer va dehqon xoʻjaliklariga toʻlov muddatini kechiktirish huquqisiz 5 yilgacha muddatga berilishi mumkin.

Keyingi tahrirga qarang.

9. Aylanma mablagʻlarni toʻldirish uchun kichik va oʻrta tadbirkorlik subyektlariga berilgan kreditlarni qaytarishning eng uzoq muddati, qaytarish muddatini uzaytirishni hisobga olgan holda 12 oydan oshishi mumkin emas, fors-major holatlari bundan mustasno.

Keyingi tahrirga qarang.

10. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini tashkil etishga moʻljallangan aylanma mablagʻlarni toʻldirish uchun dehqon va fermer xoʻjaliklariga berilgan kreditlarni qaytarishning eng uzoq muddati, qaytarish muddatini uzaytirishni hisobga olgan holda, 30 oydan oshishi mumkin emas, fors-major holatlari bundan mustasno. Fermer va dehqon xoʻjaliklarining qishloq xoʻjaligi faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan aylanma mablagʻlari uchun berilgan boshqa kreditlar boʻyicha ulardan foydalanish muddati, qaytarish muddatini uzaytirishni hisobga olgan holda, 12 oy etib belgilanadi.

Keyingi tahrirga qarang.

11. Banklar investitsiya maqsadlari uchun berilgan kreditlar boʻyicha kredit berish boʻyicha imtiyozli davrni belgilashi mumkin.

12. Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan kreditlar qarz oluvchilarga mahsulot yetishtirish (tamakichilik va alkogolli mahsulot ishlab chiqarishdan tashqari) bilan bogʻliq boʻlgan, amaldagi qonunchilik bilan taqiqlanmagan va quyidagilarni nazarda tutuvchi tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish, rivojlantirish va kengaytirish uchun beriladi:

Keyingi tahrirga qarang.

ishlab chiqarish binolarini qurish, texnika bilan jihozlash va rekonstruksiya qilish;

mashinalar, asbob-uskunalar, jihozlar, inventarlar, urugʻlik, mol va parrandalar sotib olish;

xomashyo va materiallar, shu jumladan mollar uchun yem, omixta ozuqa, veterinariya preparatlari, oʻsimliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari, mineral oʻgʻitlar, yonilgʻi-moylash materiallari va ekin maydonlariga ishlov berish boʻyicha mexanizatsiyalashtirilgan xizmatlar sotib olish.

Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan kreditlarning ilgari olingan kreditlarni yoki boshqa har qanday qarzlarni uzishga, ishlab chiqarish maqsadida foydalanilmaydigan shaxsiy mol-mulk sotib olishga berilishi mumkin emas.

13. Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan berilgan kreditlardan foydalanganlik uchun foiz stavkasi miqdori Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qayta moliyalash boʻyicha kredit berilgan kundagi belgilangan stavkasining 50 foizidan ortiq boʻlmagan miqdorda belgilanadi.

14. Kreditlar mijozning talab qilib olinadigan depozit hisob raqami joylashgan joy boʻyicha beriladi.

15. Zarar koʻrib ishlayotgan, likvidsiz balansga ega boʻlgan qarz oluvchilarga Jamgʻarma mablagʻlari hisobidan kredit berilmaydi, ilgari berilgan ssudalar esa belgilangan tartibda muddatidan oldin undirib olinadi. Ushbu qoida kredit shartnomasida albatta nazarda tutilishi kerak.

III. Imtiyozli kredit berish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan beriladigan kreditlarni rasmiylashtirish tartibi

Keyingi tahrirga qarang.

16. Qarz oluvchilar kredit olish uchun bankka quyidagi hujjatlarni (kredit paketini) taqdim etadi:

kredit buyurtmanomasi;

qarz oluvchining bankdagi hisob raqamiga pul tushumlari (pul oqimi) prognozi albatta koʻrsatilgan holdagi biznes-reja;

davlat soliq xizmatining Mahalliy (tuman) organi tasdiqlangan, soʻnggi hisobot davri uchun buxgalteriya balansi (1-shakl) hamda debitorlik va kreditorlik qarzlar toʻgʻrisida maʼlumotnoma (2a-shakl), shuningdek 90 kundan ortiq vaqtdagi qarzlar boʻyicha solishtirish dalolatnomasi, moliyaviy natijalar toʻgʻrisida hisobot (2-shakl), dehqon xoʻjaliklari bundan mustasno;

Keyingi tahrirga qarang.

ushbu Nizomning 17-bandida koʻrsatilgan kreditni qaytarishni taʼminlash shakllaridan bittasi.

17. Toʻlamaslik xavfini bartaraf etish uchun qarz oluvchi taʼminotga ega boʻlishi kerak, taʼminotga boʻlgan asosiy talab uning amalga oshiriluvchanligi hisoblanadi.

Qarz oluvchi bankka taʼminlashning quyidagi turlaridan bittasini taqdim etishga haqlidir:

mol-mulkni yoki qimmatli qogʻozni garov sifatida qoʻyish;

bank yoki sugʻurta tashkiloti kafolatnomasi;

uchinchi shaxslarning kafilligi;

sugʻurta kompaniyasining qarz oluvchining kreditni qaytarmasligi xavfini sugʻurta qilish toʻgʻrisidagi sugʻurta polisi.

18. Banklar oʻzlari bilan doimiy aloqaga, bank hisob raqamida doimiy pul oqimiga, yaxshi nufuzga va yaxshi kredit tarixiga ega boʻlgan qarz oluvchilarga, ushbu Nizomning 17-bandida koʻrsatib oʻtilgan qaytarish taʼminotini taqdim etmasdan, blankli (ishonchli) kreditlar berishga haqlidirlar.

19. Mol-mulkni garovga qoʻyish kreditning qaytarilishini taʼminlash shakllaridan biridir. “Garov toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq har qanday mol-mulk, shu jumladan buyumlar va mulkiy huquqlar (talablar), qimmatbaho boyliklar, zargarlik buyumlari, erkin almashtiriladigan valyuta va shu kabilar garov predmeti boʻlishi mumkin, muomaladan chiqarilgan, garov predmeti boʻla oladigan buyumlar bundan mustasno.

Kredit hisobiga sotib olinadigan qiymatning 80 foizi miqdoridagi mol-mulk ham ushbu kredit boʻyicha garov predmeti boʻlib xizmat qilishi mumkin.

Keyingi tahrirga qarang.

20. Kafolatnoma Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 299-moddasiga muvofiq garantning yozma majburiyati shaklida rasmiylashtiriladi.

21. Kafillik Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 292-moddasiga muvofiq qarzdor va kafil oʻrtasida bank-benefitsiar foydasiga yozma shakldagi kafillik shartnomasi bilan rasmiylashtiriladi.

22. Kredit paketini tahlil qilish chogʻida bank kredit bitishuvining har xil jihatlarini, qarz oluvchining kredit tarixini, uning rahbari nufuzini (oldingi ish joylari, layoqatliligi, ilgari olingan kreditlarning oʻz vaqtida qaytarilishini taʼminlay olishi va shu kabilarni) baholaydi.

23. Aylanma mablagʻlarni toʻldirishga kredit olish uchun ushbu Nizomning 16-bandida koʻrsatib oʻtilgan zarur hujjatlar ilova qilingan holdagi buyurtmanoma bankka kelib tushgan kundan boshlab ushbu kredit boʻyicha bank xulosasini berishgacha boʻlgan muddat tijorat banklari boʻlimlari va tarkibida boʻlimlari boʻlmagan tijorat banklari, shuningdek xususiy banklar uchun — 10 ish kunidan, banklarning viloyat boʻlimlari uchun — 15 ish kunidan va bosh (respublika) banklar uchun — 20 ish kunidan oshmasligi kerak.

Keyingi tahrirga qarang.

Investitsiya loyihasini mablagʻ bilan taʼminlash uchun kredit olishga kredit buyurtmanomalarini banklar tomonidan koʻrib chiqish muddati tegishli ravishda uzaytirilishi, biroq koʻpi bilan ikki baravar uzaytirilishi mumkin.

24. Kredit shartnomasi tuzilgandan keyin bank boʻlimi rahbari yoki u vaqtincha boʻlmagan taqdirda uning oʻrinbosari oʻz vakolati doirasida muddati va foiz stavkasi koʻrsatilgan holdagi ssuda hisob raqami ochish toʻgʻrisida buxgalteriyaga buyruq beradi.

25. Kredit berish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi bilan qarz oluvchiga kredit kartochkasi ochiladi, kredit shu kartochka boʻyicha nazorat qilib boriladi.

26. Qurilish, texnika bilan jihozlash va rekonstruksiya qilishga berilgan kreditlar hisobiga moliyalash faqat barcha zarur loyiha-smeta hujjatlari va boshqa hujjatlar amaldagi qonunchilikka muvofiq bankka taqdim etilgandan keyingina ochiladi.

IV. Kreditlarni berish va qaytarishni hisobga olish tartibi

27. Kreditlar alohida ssuda hisob raqami ochish va qarz oluvchining tovar-moddiy boyliklar uchun toʻlov topshiriqnomasini ushbu hisob raqamidan naqd pulsiz toʻlash yoʻli bilan beriladi.

28. Kredit xodimining farmoyishiga binoan alohida ssuda hisob raqamlari boʻyicha berilgan kreditlar muddatli majburiyatlar bilan rasmiylashtiriladi, ular, kredit berish muddatlariga koʻra, kredit toʻliq qaytarilgungacha koʻzda tutilmagan holatlar hisob raqamlarida hisobga olib boriladi.

Kreditni qaytarish muddatlari jadval holida taqdim etilishi mumkin, u kreditning pul oqimlari tushishi istiqbollariga koʻra bir necha bosqichda qaytarilishini nazarda tutadi.

Qaytarish muddati yetib kelganda va qarz oluvchida pul boʻlmaganda kredit muddati oʻtgan ssudalar hisob raqami orqali undiriladi, uning boʻyicha muddatli majburiyatlar esa 2-kartotekaga joylashtiriladi va kalendar boʻyicha navbatli tartibda toʻlanadi. Bunda foizlar kredit qarzidan oldin toʻlanadi.

Keyingi tahrirga qarang.

29. Mikrofirmalarga, kichik va oʻrta korxonalarga, dehqon va fermer xoʻjaliklariga berilgan kreditlar, kredit berish muddatiga koʻra, tijorat bankining tegishli balans hisob raqamlarida Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banka tomonidan tasdiqlangan Tijorat banklari hisob raqamlari rejasiga muvofiq hisobga olinadi.