Baholash E Ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Qoʻshimchada, standart va statistik usullarga muvofiq xizmat qilish muddati uzaytiriladigan vaqtning oʻrtacha davri oʻlchanishi kerak.

D.6 Tiklangan (regeneratsiyalangan) energiya

D.6.1 Atamani aniqlash

Chiqindilar sifatida tashlanishi oʻrniga, muvofiq boshqarish jarayonlari qoʻllanilib yigʻilgan energiya yoki materiallardan tiklangan, energiya sarflanib ishlab chiqarilgan mahsulotning tavsifi.

Izoh — Ushbu kontekstda mahsulotning oʻzi tiklangan energiya boʻlishi mumkin.

D.6.2 Cheklashlar

Tiklangan energiya ishlatilib, mahsulot ishlab chiqarish toʻgʻrisidagi arizani berish uchun, foydalanilayotgan energiya D.6.3 ga muvofiq, quyidagi cheklanishlar hisobga olinib, baholanishi kerak.

a) chiqindilardan energiyani tiklash, chiqindilarni yigʻish va foydali energiyaga aylanishini koʻzda tutadi. Bularga, turli sanoat, maishiy chiqindilar, ofis va jamoat xizmatchiligining chiqindilarini yigʻish va aylantirish kiradi.

b) tiklangan energiyani ishlatish toʻgʻrisida ariza berish uchun, arizachi ushbu faoliyatni atrof muhitga koʻrsatadigan salbiy taʼsirini boshqarish va nazorat qilinishini taʼminlashi kerak;

v) energiyani tiklash uchun ishlatilgan chiqindilarning turi va miqdori koʻrsatilishi kerak.

D.6.3 Baholash usuli

Baholash E Ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Bundan tashqari, tiklangan energiyani baholash quyidagicha hisoblanadi:

a) arizalar faqatgina R — E > 0 boʻlganda beriladi;

b) netto energiyasini tiklanishi toʻgʻrisidagi ariza quyidagi usulda ifodalanadi:

bunda R	- tiklanish jarayoni natijasida olinadigan energiya miqdori, — MDj;
E —	energiyani tiklash yoki energiya ajratishda ishlatiladigan birlamchi manbadan olingan energiya miqdori, MDj;
R —	Mahsulotni ishlab chiqarish jarayonida birlamchi manbadan olingan energiya miqdori, MDj.

D.7 Qayta davrlanadigan

D.7.1 Atamani aniqlash

Mavjud jarayon va dasturlar yordamida chiqindilarga ajratib tashlanmaydigan, balki xom-ashyo materiallari yoki mahsulot sifatida foydalanishga qaytariladigan va qayta ishlanadigan mahsulotni oʻrab joylash yoki komponentning tavsifi.

Izoh — Materiallarni qayta davrlash — mahsulotni chiqindilarga qoʻshilishini oldini oluvchi yoʻllardan biri. Aniq yoʻlni tanlash sharoitlarga bogʻliq, bunda hududiy darajadagi turli taʼsirlarni hisobga olish zarur.

D.7.2 Cheklashlar.

Mahsulotni qayta davrlash maqsadidagi yigʻish yoki ajratish moslamasi sotib oluvchilar, potensial sotib oluvchilar va ushbu mahsulot sotiladigan hududdagi mahsulot foydalanuvchilari uchun erishib boʻlmaydigan boʻlsa, u holda quyidagilarni eʼtiborga olish kerak:

a) qayta davrlanishi toʻgʻrisidagi arizani shartlanishi;

b) shartlangan arizada yigʻish moslamasining cheklangan, yetishib boʻlishligi koʻrsatilishi kerak;

v) “Agarda moslama boʻlsa, qayta davrlanadigan” kabi umumiy cheklashlar, yigʻish moslamasining cheklangan, yetishib boʻlishligi koʻrsatilmaganligi sababli haqqoniy emasdir.

D.7.3 Belgidan foydalanish

D.7.3.1 Qayta davrlash toʻgʻrisidagi arizada muvofiq belgini ishlatish mumkin.

D.7.3.2 Tushuntirish ifodasini ishlatish mumkin.

D.7.3.3 Tushuntirish ifodasi material identifikatsiyasini oʻz ichiga olishi mumkin.

D.7.4 Baholash usuli

Baholash E ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Maʼlumot quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

a) yigʻish, navlarga ajratish, materiallarni manbadan qayta davrlash moslamalariga transportda tashish uchun yetkazib berishlar, sotib oluvchilar, potensial sotib oluvchilar va tizim mahsulotidan foydalanuvchilari uchun hammabopligi;

b) moslamaning yigʻilgan materiallarni qabul qilish uchun qayta davrlashga tayyorligi;

v) ariza berilgan mahsulot yigʻiladi va qayta davrlanadi.

D.8 Tarkibni qayta davrlash

D.8.1 Atamani aniqlash.

D.8.1.1 Tarkibni qayta davrlash va u bilan bogʻliq atamalar quyidagi tarzda talqin qilinadi:

a) tarkibni qayta davrlash: Mahsulot yoki oʻrab joylashdagi qayta davrlanadigan materialning massa ulushi.

Qayta davrlanadigan tarkib sifatida, quyida keltirilgandek aniqlanadigan, isteʼmolgacha boʻlgan materiallar yoki isteʼmoldan keyingi materiallar koʻrib chiqilishi kerak.

1) isteʼmolgacha boʻlgan material: Ishlab chiqarish jarayonida olinadigan chiqindilarga qoʻshilmaydigan material (yetkazib berish holatida) bunda, materialni qayta ishlatilishi istisno etiladi, masalan, takroriy qayta ishlash, oʻsha jarayonni oʻzida utilizatsiya qilinishi mumkin boʻlgan, jarayonlarda yuzaga keladigan qirindi.

2) isteʼmoldan keyingi material: Moʻljallanishi boʻyicha boshqa ishlatilmaydigan, maishiy yoki savdo, sanoat yoki muassasaga oid asbob-uskunalardan olinadigan material. Bu erga taqsimlash jarayonidan qaytgan materiallar ham kiradi.

b) qayta davrlanadigan material: Ishlab chiqarish jarayonida tiklangan va (utilizatsiya qilingan) materialdan takroriy ravishda qayta ishlangan va mahsulot tarkibiga kiritish uchun komponent yoki yakuniy mahsulotga aylantirilgan material.

v) tiklangan (utilizatsiya qilingan) material: Chiqindi boʻlishi yoki energiya olish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan material, lekin buning oʻrniga u yigʻiladi va yangi xom-ashyo materialining oʻrniga kirish materiali sifatida, qayta davrlash yoki ishlab chiqarish jarayoni materiali sifatida tiklanadi.

Izoh

1 Materiallarni qayta davrlash tizimini ifodalovchi diagramma G ilovada keltirilgan.

2 Ushbu standartdagi “tiklangan material” va “utilizatsiya qilingan material” ifodalari sinonim sifatida talqin etiladi, biroq qator davlatlarda bu ikki ifodaning biri maʼqulroq boʻlishi mumkin.

D.8.1.2 Materiallarni qayta davrlash — materialni chiqindilarga qoʻshilishini oldini olish yoʻllaridan biridir. Aniq yoʻlni tanlash sharoitga bogʻliq, bunda hududiy ravishda taʼsir etishni va qayta davrlanadigan tarkibning oshgan foizi atrof muhitga kam darajada taʼsir etmasligini hisobga olish zarur. Shu sababli qayta davrlash toʻgʻrisidagi arizani ehtiyotkorlik bilan ishlatish kerak.

D.8.2 Cheklashlar

D.8.2.1 Qayta davrlanadigan tarkib toʻgʻrisidagi arizada qayta davrlashda olinadigan materialning foizini koʻrsatish kerak.

D.8.2.2 Mahsulot va oʻrab joylashlar uchun qayta davrlanadigan tarkibning foizlarini alohida koʻrsatish kerak.

D.8.3 Belgidan foydalanish.

D.8.3.1 Qayta davrlanadigan tarkib toʻgʻrisidagi arizada belgidan foydalanish mumkin.

D.8.3.2 Qayta davrlanadigan tarkib toʻgʻrisidagi arizada, qiymatlari “X %” foizlarda koʻrsatilgan Mebius tasmasi belgisidan foydalaniladi, bunda X— 7.8.4 bandga muvofiq yaxlit son sifatida ifodalangan qayta davrlanadigan tarkibning massa ulushi. Foizlardagi qiymat Mebius tasmasi ichiga yoki bevosita uning yoniga joylashtirilishi kerak. Joylashtirish variantlarining misollari 2-rasmda keltirilgan. “X %” qiymat koʻrsatilgan Mebius tasmasini qayta davrlanadigan tarkib toʻgʻrisidagi ariza sifatida tan oladilar.

D.8.3.3 Agarda qayta davrlanadigan tarkibning massa ulushi oʻzgaruvchan boʻlsa, bu “X % dan kam emas” yoki “X % dan yuqori” ifodasi bilan tasirlanishi mumkin.

D.8.3.4 Tushuntirish ifodasini ishlatish majburiy emas (5.6).

D.8.3.5 Foydalanilayotgan belgiga material identifikatsiyasi ilova qilinishi mumkin.

D.8.4 Baholash usuli

D.8.4.1 Baholash E ilovaga muvofiq bajariladi. Bundan tashqari, qayta davrlanadigan tarkibning massa ulushi, quyida koʻrsatilgandek aniqlanadigan, foizlardagi qiymat koʻrinishida ifodalanadi. Mahsulotdagi va oʻrab joylashdagi qayta davrlanadigan tarkibni bevosita oʻlchash uchun yaroqli usullar boʻlmaganligi sababli, qayta davrlash jarayonida olinadigan yoʻqotishlar va boshqa ogʻishlar hisobga olinib, material massasidan foydalaniladi.

bunda X	qayta dav- qayta davrlanadigan tarkib, %;
A —	qayta davrlashda olinadigan materialning massasi, kg;
R —	mahsulot massasi, kg.

Izoh — Qayta davrlanadigan tarkibni hisoblash boʻyicha tushuntirish G ilovada keltirilgan .

D.8.4.2 Qayta davrlanadigan materiallarning manbasi va miqdori xarid hujjatlar va boshqa mavjud maʼlumotlardan foydalanib, tekshiriladi.

D.9 Energiya isteʼmolini kamayishi

D.9.1 Atamani aniqlash.

Mahsulotni moʻljallanishi boʻyicha foydalanishida sarflanadigan energiya miqdorini, xuddi shunday vazifalarni bajaruvchi boshqa mahsulotni ishlatishda sarflanadigan energiya miqdori bilan taqqoslashda kamayishi.

Izoh — Energiya isteʼmolini qisqarishi quyidagi usulda ifodalanadi:

“energiya samarasi”, “energiya tejovchi” yoki “energiya saqlovchi”.

D.9.2 Cheklashlar.

D.9.2.1 Energiya isteʼmolini kamaytirishga taalluqli barcha arizalar shartlangan boʻlishi kerak. Kamaytirilgan energiya isteʼmolini qiyoslovchi turdagi arizadir.

D.9.2.2 Kamaytirilgan energiya isteʼmoli toʻgʻrisidagi ariza, mahsulotdan foydalanishda yoki xizmatlarni bajarishda energiya sarfini kamayishiga asoslangan boʻlishi kerak. Ular mahsulotni ishlab chiqarish jarayonida energiya sarflanishini kamayishini hisobga olmasligi kerak.

D.9.3 Baholash usuli.

Baholash E ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Bundan tashqari, kamaytirilgan energiya, mahsulotning har bir turi uchun ishlab chiqilgan standart va usullarga asosan oʻlchanadi, oʻrtacha qiymati esa statistik usulda hisoblanadi.

D.10 Resurs isteʼmolini pasaytirish

D.10.1 Atamani aniqlash.

Mahsulotni, oʻrab joylashni yoki ularning aniq komponentlarini ishlab chiqarish yoki taqsimlashda ishlatiladigan material, energiya yoki suv miqdorini kamayishi.

Izoh — Mahsulotning hayotiy davrining ishlatish bosqichida resurslardan, jumladan energiya yoki suvdan foydalanishni kamaytirish toʻgʻrisida ariza D.9 va D.11 bandlar boʻyicha koʻrib chiqiladi.

D.10.2 Cheklashlar.

D.10.2.1 Resurs deganda xom-ashyo materiallarga qoʻshimcha ravishda suv va energiya koʻzda tutiladi.

D.10.2.2 Resurslardan foydalanishni kamaytirish toʻgʻrisidagi ariza shartlangan boʻlishi kerak.

D.10.2.3 Mahsulot va oʻrab joylashlar uchun resurslardan foydalanishni kamaytirish toʻgʻrisidagi ariza alohida boʻlishi kerak.

D.10.2.4 Resurslardan foydalanishni kamaytirish toʻgʻrisidagi ariza foizlarda koʻrsatilishi kerak. “Resurslardan foydalanishni kamaytirish” toʻgʻrisidagi ariza qiyosiy turga mansub boʻlganligi sababli, E.1 talablarini bajarish kerak.

D.10.2.5 Resurslardan foydalanishni kamaytirish toʻgʻrisidagi arizada resurs turi tushuntirish ifodalanishida koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

D.10.2.6 Agarda eʼlon qilingan bir resurs isteʼmolini kamayishi, boshqa bir resursni isteʼmolini koʻpayishiga olib kelsa, u holda tushuntirish ifodasida foydalanilishi koʻpayadigan resurs va uning oʻsish qiymati foizlarda koʻrsatilishi kerak.

D.10.2.7 Agarda resurs isteʼmolining kamayishi boshlangʻich davrda 12 oyni tashkil etsa, ariza mahsulotni loyihalash yoki taqsimlash yoki ishlab chiqarish jarayoni asosidagi resurs isteʼmolini kamayishini baholash hisob-kitobiga asoslanishi mumkin.

D.10.2.8 Resurs isteʼmolini oʻlchash, har bir resurs uchun ifodalanishi kerak.

D.10.3 Baholash usuli.

Baholash E ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Bundan tashqari 7.10.2.7 da taqdim etilgan holatdan tashqari, mahsulot birligiga sarflangan resurs 12 oy davridagi brutto chiqish resurslarini xuddi shu davrning yalpi mahsulotiga boʻlish orqali olinadi. Resurs isteʼmolini hisoblangan kamayishi U, %, formulaga asosan hisoblanadi

bunda I	- mahsulot birligiga sarflangan resurs miqdori sifatida ifodalangan resursning dastlabki isteʼmoli;
N —	mahsulot birligiga sarflangan resurs miqdori sifatida ifodalangan resursning yangi isteʼmoli.

D.11 Suv isteʼmolini pasaytirish

D.11.1 Atamani aniqlash

Oʻxshash moʻljallanishdagi boshqa mahsulot tomonidan sarflanadigan suv miqdori bilan solishtirganda, moʻljallanishi boʻyicha mahsulotni ishlatish bilan bogʻliq suv isteʼmolining kamayishi.

Izoh — Suv isteʼmolining pasayishi quyidagicha ifodalanadi: “suvsamarasi”, “suv saqlovchan” yoki “suvtejaydigan”.

D.11.2 Cheklashlar

D.11.2.1 Suv isteʼmolini pasaytirish yoki undan samarali foydalanishni oshirish toʻgʻrisidagi barcha arizalar shartlangan boʻlishi kerak. “Suv isteʼmolining pasayishi” qiyosiy turdagi ariza boʻlganligi sababli, E.1 talablari bajarilishi kerak.

D.11.2.2 Kam suv isteʼmoli toʻgʻrisidagi ariza, mahsulot ishlab chiqarish jarayonida mahsulotdan suv sarfini qisqartirmasdan foydalanishda, suv sarflarini kamaytirishga asoslangan boʻlishi kerak.

D.11.3 Baholash usuli

Baholash E ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Bundan tashqari, kamaytirilgan suv isteʼmoli mahsulotning har bir turi uchun ishlab chiqilgan standart va usullarga asosan oʻlchanishi kerak, oʻrtacha qiymati esa statistik usulda hisoblanadi.

D.12 Koʻp marotaba ishlatiladigan va koʻp marotaba toʻldiriladigan mahsulot (oʻrab joylash)

D.12.1 Atamani aniqlash

D.12.1.1 Koʻp marotaba ishlatiladigan mahsulot (oʻrab joylash)

Hayotiy davri davomida maʼlum bir aylanishlar, rotatsiyalar sonini bajaradigan va nima maqsadlar uchun yaratilgan boʻlsa, oʻsha maqsadlarda ishlatilgan mahsulot yoki oʻrab joylashning tavsifi.

D.12.1.2 Koʻp marotaba toʻldiriladigan mahsulot (oʻrab joylash)

Birlamchi koʻrinishida va qoʻshimcha ishlashsiz, maxsus talablarni bajarishdan tashqari (tozalash va yuvish), bitta va oʻxshash mahsulot bilan toʻldirish mumkin boʻlgan mahsulot yoki oʻrab joylashning tavsifi.

D.12.2 Cheklashlar

D.12.2.1 Na mahsulot va na oʻrab joylash, koʻp marotaba ishlatiladigan yoki koʻp marotaba toʻldiriladigan hisoblanmaydi, agarda ularning toʻgʻridan toʻgʻri moʻljallanishi uchun koʻp marotaba ishlatilmasa va koʻp marotaba toʻldirilmasa.

D.12.2.2 Mahsulot yoki oʻrab joylashning koʻp marotaba ishlatiladigan va koʻp marotaba toʻldiriladiganligi toʻgʻrisidagi ariza quyidagi holatlarda berilishi mumkin:

a) foydalanilgan mahsulot yoki oʻrab joylash va ularning koʻp marotaba ishlatilishi va toʻldirilishini yigʻish dasturi mavjud boʻlsa;

b) sotib oluvchiga mahsulot yoki oʻrab joylashni qayta ishlatish imkonini beruvchi moslama va buyum mavjud boʻlsa.

D.12.2.3 Agarda foydalanilgan mahsulot yoki oʻrab joylashlarni yigʻish dasturi yoki koʻp marotaba ishlatishlar va toʻldirishlar uchun moslama oddiy ravishda, ushbu mahsulot yoki oʻrab joylashlar sotiladigan joydagi sotib oluvchilar, potensial sotib oluvchilar va hududdagi mahsulotdan foydalanuvchilarning koʻpchilik qismiga yetarli boʻlmasa, ushbu holda quyidagilarni hisobga olish kerak:

a) koʻp marotaba ishlatishlar va toʻldirishlar toʻgʻrisida ariza;

b) arizada, yigʻish dasturi yoki kerakli moslamalarning cheklangan miqdori toʻgʻrisida haqiqatda aytib oʻtilishi kerak;

v) umumiy xarakterdagi cheklashlar, masalan yigʻish dasturining cheklangan xarakterini ifodalamaydigan, haqqoniy boʻlmagan koʻp marotaba foydalanish/toʻldirishlar.

D.12.3 Baholash usuli

Baholash E ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Bundan tashqari maʼlumotlarda quyidagi axborotlar boʻlishi kerak:

a) ariza berilgan mahsulot, haqiqatdan ham koʻp marotaba ishlatiladi va toʻldiriladi;

b) arizada koʻrsatilgan, mahsulotni koʻp marotaba ishlatish va toʻldirish moslamasining hammabopligi;

v) mahsulotni koʻp marotaba ishlatish va toʻldirish moslamasining sotib oluvchilar, potensial sotib oluvchilar va mahsulotdan foydalanuvchilarning koʻpchilik qismiga yetarliligi.

D.13 Chiqindilar sonini kamaytirish

D.13.1 Atamani aniqlash

Mahsulot, jarayon va oʻrab joylashning oʻzgarishi natijasida chiqindiga aylanadigan material sonini (massasini) pasayishi.

Izoh — Chiqindilar, ishlab chiqarish jarayonlari yoki tozalash jarayonlarida yuzaga keladigan qattiq chiqindilardan tarkib topishi mumkin.

D.13.2 Cheklashlar

D.13.2.1 Chiqindilar sonini kamaytirish toʻgʻrisidagi barcha arizalar shartli boʻlishi kerak. Agarda chiqindilar sonini kamaytirish toʻgʻrisidagi ariza qiyosiy turda boʻlsa, E.1 talablarini bajarish kerak boʻladi.

D.13.2.2 Mahsulotlar yoki oʻrab joylashlar, chiqindilari sonini kamayishi, mahsulotni ishlab chiqarish, taqsimlash, foydalanish va isteʼmoldan chiqarish bosqichlarida yuzaga keladigan chiqindilarni qisqarishini oʻz ichiga olishi mumkin.

13.2.3 Chiqindilar sonini kamayishi toʻgʻrisidagi ariza, nafaqat suvdagi qattiq chiqindilar tarkibini, balki tozalash jarayonida chiqindilar massasini kamayishini oʻz ichiga olishi kerak.

D.13.2.4 Jarayonlarda chiqindilar sonini kamayishini hisoblashda, jarayonlarda yuzaga keladigan va ushbu jarayonlarda qayta ishlatilishi mumkin boʻlgan qayta ishlangan materiallar, qayta silliqlangan materiallar va qirindi kabi ushbu materiallarni qayta ishlanishini hisobga olmaydilar.

D.13.2.5 Konstruktiv maqsadlarida ishlatishni moʻljallagan, lekin chiqindilarga tashlamaydigan, chiqindilarni boshqa foydalanuvchilarga beradigan, ularning ishlab chiqaruvchilari chiqindilar sonini kamaytirish toʻgʻrisida ariza berishlari mumkin.

D.13.3 Baholash usuli

Baholash E ilovaga muvofiq oʻtkaziladi. Bundan tashqari, kamaytirilgan chiqindilar miqdori materiallarning balansiga asosan, shuningdek chiqindi miqdorining haqiqiy qiymatini oʻlchash asosida hisoblanishi mumkin.

E ILOVA
(majburiy)

Arizalarni baholash va tekshirish

E.1 Qiyosiy arizalarni baholash

E.1.1 Qiyosiy arizalar quyida keltirilgan omillarning biri yoki bir nechtasiga asosan baholanishi kerak:

a) tashkilot tomonidan oldin foydalanilgan, oʻz jarayoni;

b) tashkilot tomonidan oldin ishlab chiqarilgan oʻz mahsuloti;

v) boshqa tashkilotning jarayonlari;

g) boshqa tashkilotning mahsulotlari.

Qiyoslash faqatgina quyidagilar boʻyicha ishlatilib, amalga oshirilishi mumkin:

nashr etilgan standart yoki E.2 sinovlarning tan olingan usullari;

qiyoslanadigan mahsulot, bu yaqindagina bozorning oʻsha sektorida faoliyat yuritayotgan yoki faoliyat yuritgan, bitta oʻxshash yetkazib beruvchi tomonidan keltirilgan, oʻxshash vazifalarni bajaruvchilar orasidagi bogʻliqlik.

E.1.2 Mahsulotning hayotiy davrining ekologik jihatlarini oʻz ichiga olgan qiyosiy arizalar quyidagicha boʻlishi kerak:

a) bir xil oʻlchash birliklari ishlatilishiga moʻljallangan;

b) bitta funksional birlikka asoslangan;

v) bitta vaqt davriga moʻljallangan, odatda 12 oyga.

E.1.3 Qiyosiy arizalar quyidagi maʼlumotlarga asoslanishi mumkin:

a) foizlarda qiymatlarni absolyut farqi aniqlanadi, misol uchun, tarkibni qayta davrlanishi 10 dan 15 % ga oʻsadi, absolyut farq 15 % -10 % = 5 % ni tashkil etadi, bu holda qayta davrlanadigan tarkibning 5 % qoʻshimcha oʻsishi toʻgʻrisidagi xabardor qilishi mumkin; biroq 50% ga oʻsish, agarda aniq boʻlsa ham, chalkashliklarga olib kelishi mumkin;

b) absolyut qiymatlarning nisbiy farqi aniqlanadi, masalan, mahsulotni xizmat qilish muddatini 10 dan 15 oygacha uzaytirishga olib kelgan yaxshilanish uchun nisbiy farq quyidagilarni tashkil etadi;

Bu holda xizmat qilish muddatini 50% ga uzaytirish toʻgʻrisida ariza berilishi mumkin. Agarda qiymatlardan biri nulga teng boʻlsa, absolyut farqni ishlatish kerak.

E.1.4 Absolyut qiymatni nisbiy qiymat bilan chalkashtirishni katta xavfi boʻlganligi sababli, arizada uni nisbiy emas, balki absolyut farqligi aniq koʻrsatilishi kerak.

E.1.5 Mahsulot va uning oʻrab joylashiga taalluqli yaxshilanishlar ajratilishi kerak.

E.2 Usullarni tanlash

Arizani baholash va tekshirish usullari afzal koʻrish tartibida joylashtirilishi mumkin: xalqaro standartlar, xalqaro darajada tan olingan standartlar (hududiy yoki milliy standartlar), sanoat va savdoda qoʻllaniladigan usullar. Agarda tayyor usullar boʻlmasa, ariza beruvchi E ilovaning talablariga mos keluvchi va xuddi shunday tahlillar uchun ochiq boʻlgan usullarni ishlab chiqishi mumkin.

E.3 Maʼlumotlardan foydalanish huquqi

E.3.1 Agarda tekshiruv maxfiy ish maʼlumotlariga tegilmasdan oʻtkazilsa, ekologik arizani tekshiriladigan deb hisoblash zarur. Agarda arizalarni faqatgina maxfiy ish maʼlumotlaridan foydalanish orqali tekshirish kerak boʻlsa, ariza berishga yoʻl qoʻyilmaydi.

E.3.2 Ariza beruvchi jamoatchilikka, ekologik arizani tekshirish uchun kerakli maʼlumotni erkin ravishda taqdim etishi mumkin. Aks holda esa, arizani tekshirishga manfaatdor shaxsga, qulay vaqtda va qulay joyda tekshiruvlar uchun kerakli maʼlumot, muvofiq narxlarda (maʼmuriy sarflarni qoplovchi) talab boʻyicha taqdim etilishi mumkin.

E.3.3 Hujjatlashtirilishi va saqlanishi kerak boʻlgan minimal maʼlumot quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

a) foydalanilayotgan standart yoki metodni identifikatsiyasi;

b) agarda arizani yakuniy mahsulotni sinash bilan tekshirish imkoni boʻlmasa, hujjatli maʼlumotlar:

v) agarda arizani tekshirish uchun kerak boʻlsa, sinov natijalari;

g) agarda sinovlar mustaqil uchinchi taraf tomonidan oʻtkazilsa, mustaqil taraflarning nomi va manzili;

d) ishlatilayotgan usulning aniq ifodasi, ushbu mahsulot sinovlarining natijalari va agarda ariza beruvchi boshqa mahsulot bilan qiyoslashni qoʻshsa, turli bajarilgan farazlar.

e) ariza beruvchi tomonidan oʻtkazilgan baholash, mahsulot bozorda boʻlishi davrida va mahsulotni xizmat qilish muddati hisobga olinib, bir muncha vaqtga ekologik ariza aniqligini saqlanuvchanligini kafolatlaydi.

F ILOVA
(majburiy)

Obyektning ekologik xavfsizlik mezonlarini tanlash matritsasi

Mahsulot hayotiy davrining bosqichlari	Atrof muhitga taʼsir etish koʻrsatkichlari
	Energiya tashuvchilar	Materiallar va resurslar	Ajralishlar/tashlashlar			Boshqa chiqindilar, taʼsirlar
	Tiklanadigan/tiklanmaydigan	Tiklanadigan/tiklanmaydigan	suv	havo	tuproq	Boshqa chiqindilar, taʼsirlar
1	2	3	4	5	6	7
Resurslarni qazib olish	*	*			*	*
Transportda tashish	*			*
Ishlab chiqarish	*	*	*	*	*	*
Sinash	*	*				*
Etkazib berish	*
Transportda tashish	*	*		*		*
Foydalanish (ishlatish)	*	*	*	*	*	*
Utilizatsiya qilish	*		*	*	*

* atrof-muhitga taʼsir etish koʻrsatkichi va mahsulot hayotiy davri bosqichlari orasidagi oʻzaro aloqaning mavjudligi

G ILOVA
(maʼlumot uchun)

Qayta davrlash tizimini taqdim etishning soddalashtirilgan chizmasi

X % = (A/R) x 100 mahsulot tarkibidagi qayta davrlanadiganning ulushi

Baʼzi tiklangan (utilizatsii qilingan) materiallar, alohida operatsiyasiz qayta davrlash jarayonini oʻz ichiga olgan, tizimda “qayta davrlanish” deb nomlanuvchi ishlab chiqarish jarayoniga tezda yuborilishi mumkin. Shundan soʻng, ishlab chiqarish jarayonida, ehtimol, yoʻl yoʻlakay ishlab chiqariladigan mahsulot va chiqindilar uchrashi mumkin. Yoʻl yoʻlakay ishlab chiqarilgan mahsulot va chiqindilarni, qayta davrlanadiganning ulushni hisoblash formulasida ishlatadigan, qayta davrlanadigan materialning massasini aniqlashda hisobga olish kerak.

Izoh — Ushbu sxema qayta davrlash tizimini soddalashtirilgan namunasi boʻlib, mahsulotdagi qayta davrlanadigan tarkibning ulushni hisoblashni aniqlashtirish uchun xizmat qiladi. Yanada murakkab namunalar ISO/TO 14049 da keltirilgan.