199-сон 06.07.2010. Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Hujjat 02.08.2010 00 sanasi holatiga
Amaldagi versiyaga o‘tish

Oʻzbekiston Respublikasi Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi “Sanoatkontexnazorat” boshligʻining

buyrugʻi

BUGʻ VA ISSIQ SUV QUVURLARINING TUZILIShI VA XAVFSIZ EKSPLUATATSIYA QILISh QOIDALARINI TASDIQLASh TOʻGʻRISIDA

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda texnik hujjat deb topilgan, 2010-yil 2-avgust 6-24/23-6554/6-son]

Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil, 39-son, 386-modda) va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 10-iyuldagi 323-son “Sanoatda konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi (Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari toʻplami, 2004-yil, 7-son, 64-modda) qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilib, normativ texnik hujjat sifatida eʼtirof etilgan kundan boshlab kuchga kiritilsin va koʻpaytirilsin.

Inspeksiya boshligʻi I. XOLMATOV

Toshkent sh.,

2010-yil 6-iyul,

199-son

“Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi boshligʻining 2010-yil 6-iyuldagi 199-son buyrugʻiga
ILOVA

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va xavfsiz ekspluatatsiya qilish

Qoidalari

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining “Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-y., 39-son, 386-modda) ijrosini taʼminlash maqsadida, “Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalari”ga asosan, Oʻzbekiston Respublikasining qabul qilingan yangi qonunchilik hujjatlari, ish bosimi 0,07 MRa (0,7 kgf/cm²) boʻlgan suv bugʻi yoki harorati 115° S dan yuqori boʻlgan issiq suv uzatiladigan, bugʻ va issiq suv quvurlaridan foydalanishdagi tajribalarni inobatga olgan holda qayta ishlab chiqilgan.

Mazkur Qoidalar talablari mulkchilik turi hamda tashkiliy-huquqiy shaklidan qatʼiy nazar, bugʻ va issiq suv uzatiladigan quvurlardan foydalanuvchi barcha korxonalar, tashkilotlar va boshqa xoʻjalik faoliyatini yurituvchi obyektlar uchun majburiydir.

I BOB. UMUMIY QOIDALAR

1. Mazkur Qoidalar ish bosimi 0,07 MRa (0,7 kgf/cm²) boʻlgan suv bugʻi yoki harorati 115° S dan yuqori boʻlgan issiq suv uzatiladigan quvurlarni oʻrnatish, tayyorlash, montaj qilish, ulardan foydalanish va ularga guvohnoma berish talablarini belgilaydi.

2. Mazkur Qoidalar talablari qoʻllaniladigan barcha quvurlar toʻrtta toifaga boʻlinadi (1 ilova, 1 jadval).

3. Mazkur Qoidalar talablari quyidagilarga nisbatan qoʻllanilmaydi:

a) isitish qozoni chegaralarida joylashgan quvurlar;

b) quvurlar tizimiga kiradigan va uning boʻlinmas qismi boʻlgan sigʻimlar (suv taqsimlagichlar, tindirgichlar va hokazolar). Ular “Bosim ostida ishlaydigan sigʻimlarni oʻrnatish va ulardan foydalanish qoidalari” talablariga muvofiq boʻlishi zarur;

v) dengiz va daryo kemalari hamda boshqa suzuvchi vositalar, shuningdek dengiz koʻchma qurilmalari va suv ostida qoʻllaniladigan obyektlarda oʻrnatiladigan quvurlar;

g) temir yoʻl, avtomobil va gusenitsali transport vositalariga oʻrnatiladigan quvurlar;

d) tashqi diametri 51 mm gacha boʻlgan I toifali quvurlar va tashqi diametri 76 mm gacha boʻlgan II, III va IV toifali quvurlar;

e) isitish qozonlari, quvurlar, idishlar, reduksion-sovutish va atmosfera bilan bogʻliq boshqa qurilmalarning suv chiqarish, shamollatish va dud chiqaruvchi quvurlari;

j) atom elektrostansiyalaridagi quvurlar;

z) nometall materiallardan tayyorlangan quvurlar.

4. Quvurlarning toifasini aniqlashda transportirovka qilinadigan suyuqlikning parametrlari quyidagicha hisobga olinadi:

a) isitish qozonidan chiqadigan quvurlar uchun — bugʻning bosimi va haroratining qozondan chiqishdagi(bugʻ isitgichdan keyingi) nominal oʻlchami;

b) turbinalardan chiquvchi va qarshi bosim bilan ishlovchi bugʻ quvurlari uchun — turbina yetkazib beruvchilarning texnik shartlarida koʻzda tutilgan maksimal bosim hamda erkin ish holatida qarshi bosim bilan ishlovchi bugʻning maksimal darajadagi harorati;

v) turbinadan boshqarib turiladigan hamda boshqarilmaydigan miqdorlarda bugʻ oladigan quvurlar (shu jumladan oraliq isitish bugʻ quvurlari) uchun — bugʻ olish nuqtasida maksimal darajadagi bosim va uning harorati (turbinani ishlab chiqaruvchi zavodning koʻrsatmalariga muvofiq);

g) reduksion hamda reduksion-sovutish qurilmalaridan bugʻ oladigan quvurlari uchun — oʻrnatish loyihasida qabul qilingan reduksion bugʻning maksimal darajadagi bosim va harorat oʻlchamlari;

d) yuqori bosimli deaeratorlardan keyin suv oladigan quvurlar uchun — suyuqlik ustunining gidrostatik bosimi hamda deaeratordagi harorat darajasini hisobga olgan holda suvning nominal bosimi;

e) suv haydovchi nasoslar va yuqori bosimni isituvchilardan (YuBI) suv oladigan quvurlar uchun — zulfin oʻchirilgan holatda suv haydovchi elektr nasosning bosimli quvurda vujudga keltiradigan eng yuqori bosim va nasosning tortuvchi liniyasidagi maksimal bosim (nominal bosimi 1,05 boʻlgan suv haydovchi nasoslar va gidromuftali elektr nasoslari qoʻllanilganda), shuningdek oxirgi YuBI dan keyingi suvning hisoblangan harorati maksimal darajada;

j) issiq suv tarmoqlarining uzatuvchi va suv qaytuvchi quvurlari uchun — uzatuvchi quvurda, trassadagi nasos podstansiyalarining ishlashi hamda mahalliy relyefdan kelib chiqqan holda eng katta bosim va suvning maksimal harorati.

Kirish qismidagi suyuqlikning ish parametrlariga (unda ushbu parametrlarni oʻzgartiruvchi qurilma yoʻq boʻlsa) koʻra belgilangan quvur toifasi, ushbu quvurning uzunligidan qatʼi nazar, butun uzunligiga toʻliq tegishli boʻlib, loyiha hujjatlarida koʻrsatilgan boʻlishi zarur.

5. Mazkur Qoidalarning bajarilishi bugʻ va issiq suv quvuridan foydalanuvchi korxona maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi.

6. Mazkur Qoidalar bajarilishini nazorat qilish korxona rahbari zimmasiga yuklanadi.

7. Mazkur Qoidalar buzilishiga aybdor shaxslar amaldagi qonunchilikka muvofiq belgilangan tartibda intizomiy, maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishlari mumkin.

8. Yangi meʼyoriy hujjatlarning amalda qoʻllash uchun kiritilishi hollaridan tashqari barcha hollarda, mazkur Qoidalarga rioya etilishi shart. Mazkur Qoidalar faqat uni tasdiqlagan organlar tomonidan oʻzgartirilishi yoki qoʻshimchalar bilan toʻldirilishlari mumkin.

II BOB. TEXNOLOGIK HUJJATLARDA KOʻZDA TUTILIShI ShART BOʻLGAN XAVFSIZLIK TALABLARI

1-§. Loyihalash. Umumiy qoidalar

9. Quvurning ratsional chizmasi va uning konstruksiyasini tanlash, mustahkamligi va issiqlik taʼsirida uzayishining kompensatsiyalari boʻyicha hisob-kitoblarning toʻgʻriligi, tanlangan materiallar (quvurlar, quymalar, pokovkalar va boshqalar)ni qoʻllash parametrlari chegaralariga mosligi, ustunlarning joylashtirilishi, quvurlarni yotqizish usuli va drenaj tizimini tanlash, shuningdek umuman loyiha va uning ushbu Qoidalar talablariga mos kelishiga quvur loyihasini ishlab chiqqan korxona javobgardir.

10. Quvurlar bilan birga beriladigan quvur pasporti (2-ilova), montaj qilish va foydalanish yoʻriqnomalari, shuningdek meʼyoriy hujjatlar ushbu “Qoidalar” talablariga mos kelishi zarur.

Quvur pasportiga muvofiqlik (sifat) sertifikati va ruxsatnoma nusxalari ilova qilinishi zarur.

Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida qoʻllaniladigan texnik qurilmalar qonunchilikda belgilangan tartibga koʻra sanoat xavfsizligi talablarga muvofiqligi boʻyicha sertifikatsiyalanishi shart.

11. Quvurning barcha taʼsir qiluvchi faktorlar (bosim, ogʻirlik, harorat taʼsirida kengayishi va hokazo)ini hisobga olgan holda mustahkamligining hisob-kitoblari, shuningdek issiqlik taʼsirida kengayishi kompensatsiyasi qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan meʼyoriy hujjatlar asosida amalga oshirilishi zarur.

Loyiha tashkiloti barcha toifadagi quvurlar uchun hisoblangan xizmat muddatini, shuningdek I va II toifali quvurlari hamda ularning detallari (ularning soni 3000 tadan oshmagan holda) uchun belgilangan ish resurslarini belgilashi shart. Hisoblab belgilangan xizmat muddati va resurslari quvur pasportiga yozilgan boʻlishi zarur.

12. Quvurlarni, ushbu qoidalar talablariga muvofiq barcha turdagi nazoratni amalga oshirish imkonini koʻzda tutgan holda loyihalashtirilgan boʻlishi zarur.

13. Quvurlarni tayyorlash, montaj qilish, taʼmirlash va ulardan foydalanish jarayonida loyihaga kiritish zaruriyati tugʻilgan barcha oʻzgarishlar loyiha muallifi bilan, quvurlarni chet eldan sotib olish hollarida, shuningdek muallif boʻlmagan hollarda esa bosh ixtisoslashgan tashkilot bilan kelishilishi zarur.

14. Quvur detallarini biriktirish payvandlash orqali amalga oshirilishi zarur.

Quvurlarni armaturalarga hamda flanetslari bor boʻlgan jihoz detallariga ulash hollarida flanetslar yordamida ulashga ruxsat beriladi.

Shartli uzatish birligi 100 dan oshmagan IV toifali quvurlarni choʻyan armaturalarga ulash hollarida rezba yordamida ulashga ruxsat beriladi.

15. Koʻndalang chokli quvurlardan tayyorlangan uch tomonlama ulanishlar faqat III va IV toifali quvurlarda qoʻllashga ruxsat beriladi, bunda barcha payvand ulanishlarning sifati radiografiya yoki ultratovush usuli (UZK) bilan sinalishi zarur.

16. Quvurlar hamda asosiy metall konstruksiyalarining amaldagi meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladigan zanglashga qarshi himoyasi boʻlishi shart.

17. Tashqi devori yuzasining harorati 55° S dan yuqori boʻlgan va xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ishlashiga imkon mavjud joylarda joylashgan quvurlar tashqi yuzasining harorati 55° S dan oshmagan issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplangan boʻlishi zarur.

18. I toifali quvurlardagi payvandlab ulangan joylari hamda metallning choʻzilish darajasini oʻlchash nuqtalarida ochiladigan izolyatsiya uchastkalari oʻrnatilishi zarur.

2-§. Qiyshiq chiziqli detallar

19. Qiyshiq chiziqli detallarning konstruksiyalari belgilangan tartibda tasdiqlangan meʼyoriy hujjatlar talablariga mos kelishi zarur.

20. Diametral joylashgan bitta yoki ikkita toʻgʻri payvand choki boʻlgan shtamplab payvandlangan otvodlarni, choklarning barcha uzunligini radiografiya yoki UZK orqali tekshirish sharti bilan qoʻllashga ruxsat beriladi.

21. Payvandlangan sektorli otvodlarni III va IV toifali quvurlar uchun qoʻllashga ruxsat beriladi. Bunda sektor burchagi 30° dan oshmasligi zarur. Otvodning ichki qismidagi qoʻshni choklari orasidagi masofa tashqi yuzasining har ikki tomonidan, ushbu choklarni nazorat qilish imkonini berishi zarur. Issiqlik tarmoqlari uchun sektor otvodlarini tayyorlashda spiral chokli quvurlarni qoʻllashga ruxsat berilmaydi.

22. Otvod devorining qalinligi uning barcha uchastkalarida hisob-kitob qilib belgilangan mustahkamlik oʻlchami va tayyorlash boʻyicha texnik shartlardan kam boʻlmasligi zarur.

Devor qalinligini oʻlchash meʼyoriy hujjatlarida koʻrsatilgan usulda amalga oshirilishi zarur.

23. Turli qalinlikdagi devor, toʻlqinlilik, gadirliklar, chuqurliklar, pachoqlanish, kesilmalar va defektlarni tozalash ishlari otvodlar oʻlchamlarining ruxsat berilgan meʼyorlardan oshmasligi va tashqi koʻrikdan oʻtkazish va oʻlchash ishlarini olib borish imkonini berishi zarur.

24. Otvod koʻndalang kesimining maksimal ovallik darajasi meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan oʻlchamlardan oshmasligi zarur. Ovallik quyidagi formula orqali hisoblab chiqiladi:

(1)

bunda,

a-ovallik;

D_{a max} + D_a _min — bitta kesimda oʻlchanadigan maksimal va minimal tashqi yoki ichki diametrlar.

3-§. Payvand ulanishlar va ularning joylashishi

25. Quvurlarning barcha payvand ulanishlari (shu jumladan ulangan detallarning choklari) ushbu Qoidalar va meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan usullarda, ularni nazorat qilish imkonini beradigan holda joylashishi zarur.

26. Quvurlar va fason detallarini ulashda toʻliq eritilib ulanadigan payvandlash usulidan qoʻllanishi zarur.

Quvurlarga shtutserlar, quvurlar va yassi flanetslarni payvandlashda burchak payvand ulanish usuli qoʻllaniladi. Burchak payvand ulanish toʻliq eritilgan holda amalga oshirilishi zarur.

Ichki diametri 100 mm va undan kichik quvurlar hamda shartli bosimi 2,5 MRa (25 kgf/cm²) va harorati 350° S dan oshmagan yassi flanetslarni ulashda konstruktiv oraliq (konstruktiv payvandlanmagan boʻlaklar) mavjud boʻlgan burchak payvand ulanishga ruxsat beriladi. Ushbu ulanishlar sifatini nazorat qilish qonunchilikda tartibda oʻrnatilgan kelishilgan meʼyoriy hujjatlar asosida amalga oshirilishi zarur.

Ustma-ust ulanish usuli III va IV toifali quvurlardagi teshiklarni mustahkamlaydigan yamoqlarni, tirgaklarni, ustunlarni, osma moslamalarni, izolyatsiyani mustahkamlash detallarini va shu kabilarni payvandlashda qoʻllanishi mumkin.

27. Devorining qalinligi turli boʻlgan detallarni birlashtiruvchi payvand ulanishlarda tegishli ravishda nisbatan devori qalinroq detal uchini bir tomonlama yoki ikki tomonlama mexanik ishlov berish yoʻli bilan katta oʻlchamlardan kichik oʻlchamlarga bir maromda ulanishi taʼminlanishi zarur. Ulanishda yuza qismining egilish burchagi 15^o dan oshmasligi zarur.

Devor qalinligi orasidagi farq yupqa detal devori qalinligining 30%, biroq 5 mm dan oshmagan hollarda chokining yuza qismining egilib joylashishi hisobiga bir maromda ulanish chetlari ochilgan tomondan amalga oshirilishi mumkin.

Ushbu band talablari quyma, chegalangan (kovka) va shtamplangan detallarni, shuningdek keskin bukilgan otvodlarni payvandlab ulashda qoʻllanilmaydi. Shu kabi detallarning uchidagi ulanishlar, shuningdek yuzasining bukish burchaklari belgilangan standartlar, texnik shartlar va yoʻriqnomalardagi meʼyorlardan oshmasligi zarur.

28. Toʻgʻri va spiral chokli quvurlar va boshqa detallarni payvandlashda oxirgilari biri ikkinchisiga nisbatan surilgan boʻlishi zarur. Bunda surilish miqdori payvandlanayotgan quvurlar (detallar) devorining qalinligidan kamida uch barobar yuqori, biroq tashqi diametri 100 mm dan katta boʻlgan quvurlarda kamida 100 mm boʻlishi zarur.

29. Ultratovushli nazorat qilinmaydigan yoki mahalliy termik ishlov berilmaydigan koʻndalang biriktiruvchi payvand ulanishlarda quvurlarning toʻgʻri uchastkalarida qoʻshni payvand choklari oʻqlari orasidagi masofa payvandlanayotgan oʻq devoridan kamida uch barobar, biroq otvod burilishidan kamida 100 mm masofada boʻlishi zarur.

30. Ultratovushli nazorat qilinadigan koʻndalang biriktiruvchi payvand ulanishlar uchun quvur (detal)ning erkin toʻgʻri uchastkasi uzunligi chok oʻqidan har tomonga (eng yaqin payvandlangan detalgacha, bukilish boshlanishigacha, qoʻshni koʻndalang chok oʻqigacha va hokazo) 4-ilovada koʻrsatilgan oʻlchamlardan kam boʻlmasligi zarur.

31. Mahalliy termik ishlov beriladigan koʻndalang biriktiruvchi payvand ulanishlar uchun quvur (detal)ning erkin toʻgʻri uchastkasi uzunligi chok oʻqidan har tomonga (eng yaqin payvandlangan detalgacha, bukilish boshlanishigacha, qoʻshni koʻndalang chok oʻqigacha va hokazo) 100 mm dan kam boʻlmasligi zarur va quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

L = 2(DmxS)^1/2; (2)

oʻz navbatida

D m = Da - S, (3)

bunda L — quvurning erkin toʻgʻri uchastkasining uzunligi, mm; D_m — quvur (detal)ning oʻrtacha diametri, mm; D_a — nominal tashqi diametr, mm; S — quvur (detal) devorining nominal qalinligi, mm.

32. Keskin bukilgan, shtamplangan va shtampli payvandlangan otvodlarni oʻrnatishda koʻndalang payvand ulanishlarni bukilish boshlanishida joylashtirish va keskin bukilgan otvodlarni oʻzaro toʻgʻri uchastkasiz payvandlash mumkin.

33. Quvurlar va shtutserlarni quvur detallari bilan burchak payvand ulanishlari uchun detalning tashqi yuzasidan bukilishning boshlanishi yoki koʻndalang biriktiruvchi chok oʻqigacha boʻlgan masofa quyidagicha boʻlishi zarur:

a) tashqi diametri 100 mm gacha boʻlgan quvur (shtutser)lar uchun — quvurning tashqi diametridan kam boʻlmasligi, biroq kamida 50 mm;

b) tashqi diametri 100 mm va undan yuqori boʻlgan quvur (shtutser)lar uchun — kamida 100 mm.

34. Quvurning koʻndalang biriktiruvchi payvand ulanish oʻqidan ustun yoki ilgak chetigacha boʻlgan masofa mazkur Qoidalar va meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan koʻrikdan oʻtkazish, nazorat va termik ishlov berishni amalga oshirish imkoniyatidan kelib chiqib tanlanishi zarur.

4-§. Quvurlarni yotqizilishiga nisbatan talablar

35. Quvurlarni yotqizish loyihalari loyiha tashkilotlari tomonidan, mazkur Qoidalar, QMQ 2.04.07-99 “Issiqlik tarmoqlari” hamda QMQ 3.05.03-00 “Issiqlik tarmoqlari” talablarini hisobga olgan holda, loyihalash meʼyorlariga muvofiq ishlab chiqiladi.

I toifali quvurni yer ostida bitta kanalda boshqa texnologik quvurlar bilan birga yotqizish taqiqlanadi.

36. Quvurlarni yarim oʻtish kanallariga yotqizishda kanal balandligi yuqoriga kamida 1,5 m, izolyatsiyalangan quvurlar oraligʻidagi kenglik kamida 0,6 m boʻlishi shart.

37. Quvurlarni oʻtish tonnellari (kollektorlar)ga yotqizishda tonnel (kollektor)lar balandligi kamida 2 m izolyatsiyalangan quvurlar oraligʻidagi kenglik kamida 0,7 m boʻlishi shart.

Boshqarish armaturalari (jihozlar) joylashgan uchastkalarda tonnellar kengligi oʻrnatilgan armaturalar (jihozlar)ga xizmat koʻrsatishga qulay boʻlishi zarur. Tonnellarda bir nechta quvurlar yotqizilishi hollarida ularning oʻzaro joylashishi quvurlarni taʼmirlash hamda alohida boʻlaklarini almashtirish uchun qulay joylashishi zarur.

38. Quvurlarni yer ustidan ochiq yotqizishda xavfsizlikning boshqa qoidalariga zid boʻlmasa, barcha toifali turli maqsadlardagi texnologik quvurlarni yonma-yon yotqizish mumkin.

39. Er osti quvurlariga xizmat koʻrsatish kameralarining zinapoya yoki shu kabi moslama (skoba) bilan jihozlangan kamida ikkita lyuklari boʻlishi shart.

40. Oʻtish kanallarida zinapoya yoki shu kabi moslama (skoba)lar bilan jihozlangan kirish lyuklari boʻlishi shart. Lyuklar orasidagi masofa kamida 300 m, bir nechta quvurlarni yotqizish hollarida esa kamida 50 m boʻlishi zarur. Kirish lyuklari, shuningdek quvurlarning barcha oxirgi nuqtalarida, trassaning burilish joylarida hamda armaturalar oʻrnatilgan uchastkalarda koʻzda tutilishi zarur.

41. Quvurlarning gorizontal uchastkalari bukilish burchagining miqdori kamida 0,002 issiqlik tarmoqlari uchun esa ushbu burchak kamida 0,001 ni tashkil etishi zarur.

Trassalarni yotqizishda suv yigʻiladigan chuqurliklarning paydo boʻlishi hollariga yoʻl qoʻyilmasligi zarur.

42. Armaturalar xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun qulay joylarga oʻrnatilishi zarur. Zarur joylarda zinapoyalar oʻrnatilishi va maydonchalar joylashtirilishi zarur.

43. Oʻrnatilayotgan choʻyan armatura bukilishdan himoyalangan boʻlishi zarur.

5-§. Issiqlik taʼsirida kengayishning kompensatsiyasi

44. Harakatsiz ustunlar oraligʻidagi quvurlarning har bir uchastkasi issiqlik taʼsirida uzayishdan kompensatsiyaga moʻljallangan boʻlishi zarur. Bunda oʻz-oʻzidan kompensatsiya amalga oshirilishi yoki kompensatorlar oʻrnatilishi mumkin. Choʻyan salnikli kompensatorlarni oʻrnatishga ruxsat berilmaydi.

45. Ichki diametri 150 mm va undan yuqori, bugʻ harorati 300° S va undan yuqori boʻlgan bugʻ quvurlarida bugʻ quvurlarining kengayishini nazorat qilish hamda ustun-osma moslama tizimining toʻgʻri ishlashini kuzatib turish maqsadida yoʻnalish koʻrsatkichlari oʻrnatilishi zarur. Ushbu koʻrsatkichlarni oʻrnatish joylari va undagi harakatlarning hisoblangan koʻrsatkichlari bugʻ quvurlarining loyihalarida koʻrsatilishi shart. Harakatlar koʻrsatkichlarini koʻrish joylari oʻtishga qulay boʻlishi zarur. Zarur joylarda maydonchalar va zinapoyalar oʻrnatilishi kerak.

6-§. Ustun — osma moslama tizimlari

46. Quvurlarning asosiy konstruksiyalari, uning ustunlari va osma moslamalari (prujinalardan tashqari) suv toʻldirilgan va izolyatsiya bilan qoplangan quvur ogʻirligining vertikal kuchlanishiga hamda quvurning issiqlik taʼsirida kengayishi natijasidagi kuchlanishga moʻljallangan boʻlishi zarur.

Bugʻ quvurlarining ustun va osma moslamalarini gidravlik usulda sinashda suv ogʻirligini hisobga olmaslik mumkin, biroq bugʻ ogʻirligi hisobga olinishi zarur. Bunday hollarda, gidravlik usulda sinashda prujinalar, ustun va osma moslamalarning kuchlanishi uchun maxsus moslamalarning qoʻllanishi loyihada koʻzda tutilishi zarur.

47. Harakatsiz ustunlar ularga nisbatan eng ogʻir sharoitlarda taʼsir etishi mumkin boʻlgan katta kuchlanishlarga moʻljallangan boʻlishi zarur.

7-§. Drenajlar

48. Quvurlarning zulfinlar bilan oʻchiriladigan har bir pastki nuqtasida, quvurlardagi suv tushirib yuborishga moʻljallangan zulfinli shtutserlar oʻrnatilgan boʻlishi zarur.

Quvurlarning yuqori nuqtalarida havoni chiqarib yuborish uchun moʻljallangan moslamalar boʻlishi shart.

49. Bugʻ quvurlarining moslamalar yordamida oʻchiriladigan barcha uchastkalarida, ularni qizitish yoki shamollatish uchun shtutserlarning oxirgi nuqtalarida ventillar, bosimi 2,2 MRa (22 kgf/cm²) dan yuqori hollarda esa shtutserlar ketma-ket joylashgan ikkita, oʻchirish va boshqarish ventillari oʻrnatilishi zarur. Bosimi 20 MRa (200 kgf/cm²) va undan yuqori boʻlgan bugʻ quvurlarida ketma-ket joylashgan ikkita, oʻchirish va boshqarish ventilli hamda drossel shaybali shtutserlar oʻrnatilishi zarur. Bugʻ quvuri uchastkasini ikkala yoʻnalishda qizdirish hollarida uchastkaning ikkala tomonidan quvurni shamollatish koʻzda tutilishi zarur.

Drenaj qurilmalarida, quvurni qizdirish vaqtida ish jarayonini nazorat qilish imkoni koʻzda tutilgan boʻlishi zarur.

50. Bugʻ quvurining pastki oxirgi nuqtalari va uning bukilish joylaridagi pastki nuqtalari shamollatish qurilmalari bilan taʼminlanishi shart.

51. Quvurlardagi drenaj qurilmalarining joylashishi va konstruksiyalari loyiha tashkilotlari tomonidan aniqlanadi.

52. Bugʻ miqdori yuqori boʻlgan bugʻ quvurlari hamda uning oxirgi uchastkalaridagi qizigan bugʻ mavjud uchastkalarda kondensatsiya sigʻimlari yoki boshqa qurilmalar orqali kondensatlar toʻxtovsiz chiqarib turilishi shart.

Issiqlik tarmoqlarida, bugʻning holatidan qatʼi nazar, trassaning pastki nuqtalarida, kondensat toʻxtovsiz chiqarib turilishi shart.

8-§. Himoya qurilmalari, nazorat-oʻlchov asboblari va armatura

53. Foydalanishda xavfsizlik sharoitlarini taʼminlash maqsadida barcha quvurlar bosim va ish muhiti haroratini oʻlchash asboblari bilan, zarur hollarda esa oʻchirish va boshqarish armaturalari, reduksion va himoya qurilmalari, himoya va avtomatika vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

54. Himoya qurilmalari shunday hisoblangan va sozlangan boʻlishi zarurki, himoyalanayotgan elementda bosim hisob-kitob qilingan bosimga nisbatan 10% dan oshmasligi, hisob-kitoblardagi 0,5 MRa (5 kgf/cm²) bosimda esa 0,5 MRa (5 kgf/cm²) dan oshmasligi zarur.

Himoya qurilmalari oʻtkazish qobiliyatining hisob-kitoblari GOST 24570-81 ga asosan amalga oshirilishi zarur.

Himoya klapanlari toʻliq ochilgan holatlarda bosimning hisob-kitobga nisbatan 10% dan yuqori boʻlishi quvurlar mustahkamligi hisob-kitoblarda koʻzda tutilgan darajada boʻlgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi.

Quvur past bosimlarda foydalanilgan hollarda himoya qurilmalarini boshqarish ushbu bosimni hisobga olgan holda amalga oshirilishi zarur, bunda oʻtkazish qobiliyati hisob-kitoblar asosida tekshirilgan boʻlishi shart.

55. Himoya qurilmasi oʻrnatilgan patrubkadan havo chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi. Himoya klapanlari, xodimlarni klapanlarning oʻz-oʻzidan ishlab ketishidan himoyalashi uchun chiqaruvchi quvurlar boʻlishi zarur. Ushbu quvurlar muzlab qolishdan himoyalangan boʻlishi va ularga yigʻilib qolishi mumkin boʻlgan kondensatlar chiqarib tashlanadigan drenajlar bilan taʼminlanishi zarur. Himoyalovchi patrubkalar va ulardagi drenajlarga oʻchirish armaturalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

56. Yukli yoki prujinali klapanlarning konstruksiyalari quvurning ish holatida, uning sozligini mexanik tarzda ochish yoʻli bilan tekshiruvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi shart. Quvurda elektromagnit impulsli-himoya qurilmasi (NHQ) oʻrnatilgan hollarda, klapanni boshqarish shitidan masofadan turib ochish qurilmasi oʻrnatilgan boʻlishi zarur.

57. Manometrlarning aniqlik klassi quyidagilardan past boʻlmasligi zarur:

ish bosimi 2,5 MRa (25 kgf/cm²) gacha boʻlganda — 2,5;

ish bosimi 2,5 MRa (25 kgf/cm²) dan 14 MPa (140 kgf/cm²)gacha boʻlganda — 1,5;

ish bosimi 14 MRa (140 kgf/cm²) dan yuqori boʻlganda — 1,0.

58. Manometr koʻrsatkichi shunday tanlanadiki, bunda ish bosimi holatida manometr koʻrsatkichi shkalaning oʻrtacha uchdan bir oʻlchamini koʻrsatib turishi zarur.

59. Manometr koʻrsatkichida ruxsat berilgan bosimni koʻrsatib turish uchun qizil chiziq bilan belgi qoʻyiladi. Qizil chiziq oʻrniga manometrning shisha qismiga zich biriktirgan holda, qizil rangga boʻyalgan metall plastina mahkamlanishi mumkin.

60. Manometr koʻrsatkichlari xizmat koʻrsatuvchi xodimlarga aniq koʻrish imkonini beradigan holatda oʻrnatilishi shart, bunda uning shkalasi vertikal holatda yoki 30° ga oldinga bukilgan holatda boʻlishi shart.

61. Manometrning nominal diametri kuzatuv maydonchasida 2 m balandlikda boʻlsa, kamida 100 mm, 2 dan 3 m gacha boʻlsa 160 mm va 3 dan 5 m gacha boʻlsa 250 mm dan kichik boʻlmasligi zarur. Manometr 5 m balandlikda joylashgan hollarda dublikat sifatida qoʻshimcha ravishda pasaytiruvchi manometr oʻrnatilishi zarur.

62. Har bir manometrdan oldin manometrni shamollatish, tekshirish yoki oʻchirish uchun uch tomonlama kran yoki shu kabi boshqa qurilma oʻrnatilgan boʻlishi zarur. Bugʻ bosimini oʻlchaydigan manometr, quvurga diametri 10 mm dan kichik boʻlmagan sifonli trubka bilan ulanishi zarur.

63. Manometrdan quyidagi hollarda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi:

plombasi yoki tekshirilganligi haqidagi tamgʻa yoʻq;

tekshirish muddati oʻtib ketgan;

oʻchirilganda manometr koʻrsatkichi shkalaning nol belgisiga qaytmayapti, bunda ushbu asboblardagi ruxsat berilgan xatolik meʼyori ikki barobar ortiq;

shishasi singan yoki koʻrsatkich aniqligiga toʻsqinlik qiladigan boshqa shikastlari mavjud.

64. Manometrlarni plombalagan holda tekshirish yoki tamgʻalash har 12 oyda kamida bir marta amalga oshirilishi zarur. Bundan tashqari quvur egasi tomonidan har 6 oyda kamida bir marta ishlayotgan manometrlarni, natijalarini qayd kitobiga yozgan holda nazorat manometri bilan tekshirish shart. Nazorat manometri yoʻq hollarda tekshirilayotgan manometr kabi aniqlik klassiga ega boʻlgan, tekshirilgan manometr bilan tekshirish mumkin.

65. Armatura korpusida tamgʻasi oʻrnatilgan boʻlib, unda quyidagilar koʻrsatilishi zarur:

a) ishlab chiqargan korxonaning nomi yoki mahsulot belgisi;

b) shartli oʻtkazish qobiliyati;

v) shartli yoki ishchi bosim va muhit harorati;

g) havo oqimi yoʻnalishi;

d) armatura ishlab chiqarilgan material markasi.

66. Shartli oʻtkazish qobiliyati 50 m va undan yuqori boʻlgan armatura belgilangan shakldagi pasporti bilan birga yetkazib berilishi zarur boʻlib, unda foydalanilgan material, termik ishlov berish rejimlari va ishlab chiqarish jarayonida nazorat qilinganda sifati buzilmaganligi toʻgʻrisidagi xulosalar agar ushbu operatsiyalar texnik shartlarda koʻzda tutilgan boʻlsa koʻrsatilgan boʻlishi zarur. Sanab oʻtilgan maʼlumotlar armaturaning asosiy detallari boʻlgan korpusi, qopqogʻi, shpindeli, zatvori va mustahkamlovchi qismlariga tegishlidir.

67. Armatura maxoviklarida armaturaning ochilish va yopilish yoʻnalishlari koʻrsatkichi boʻlishi shart.

68. Quvur armaturasini boshqarish moslamasi yasalayotganda quyidagi shartlarga rioya etish zarur:

a) armaturaning ochilishi maxovikni soat stryelkasi yoʻnalishiga teskari tomonga; oʻchirilishi esa soat stryelkasi yoʻnalishi boʻyicha harakatlantirishi zarur. Bundan tashqari ventillar va zulfinlarni zanjir va qulf bilan yopish koʻzda tutilishi zarur;

b) armatura ochilayotganda harakatlanuvchi uning harakatini eng soʻnggi holatlarda chegaralab qoʻymasligi zarur; armaturani ochish koʻrsatkichi shkalasining eng chekka holati tegishli yozuvlar bilan belgilab qoʻyilgan boʻlishi shart.

69. Hisob-kitob qilingan bosim uni taʼminlaydigan manba bosimidan past boʻlgan quvurning past bosim tomoniga manometrli reduksion qurilma (RQ yoki boshqa tipli) va himoya klapani oʻrnatilgan boʻlishi zarur.

70. Reduksion qurilmalar bosimni avtomatik tarzda boshqaradigan, reduksion-sovutuvchi qurilmalar esa, qoʻshimcha avtomatik ravishda haroratni boshqaradigan boʻlishi shart.

71. Katta aylanma kuch talab etgan holda ochiladigan zulfin va ventillar ishini yengillashtirishni taʼminlash, shuningdek bugʻ quvurini qizdirish (texnik jihatdan asoslangan hollarda) maqsadida ular, diametri loyiha tashkiloti tomonidan aniqlanadigan aylanma liniyalar (baypaslar) bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Ochish yoki oʻchirish 25 kgf dan ortiq kuch talab etadigan zulfin va ventillari elektr boshqarish moslamalari oʻrnatilgan boʻlishi shart.

III BOB. BIRLAMChI MATERIALLAR VA YaRIMFABRIKATLARGA NISBATAN TALABLAR

1-§. Umumiy qoidalar

72. Bosim ostida ishlaydigan quvurlar va uning detallarini tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlash uchun 5-ilovaning 1 — 8 jadvallarida koʻrsatilgan standart va texnik shartlarga asosan material va yarimfabrikatlar qoʻllanilishi zarur. Yangi standart va texnik shartlar, shuningdek navbatdagi qayta koʻrib chiqilgan standart va texnik shartlarga nisbatan talablar ushbu boʻlimda koʻrsatilgan talablardan past boʻlmasligi shart.

73. 5-ilovaning 1 — 8 jadvallarida koʻrsatilgan material va yarimfabrikatlardan boshqalarini, faqat bosh ixtisoslashgan tashkilotning ijobiy xulosasidan keyin, agar koʻrsatkichlari yuqoridagi meʼyoriy hujjatlardagi talablarga javob bergan hollardagina qoʻllash mumkin.

74. 5-ilovaning 1 — 8 jadvallarida koʻrsatilgan material va yarimfabrikatlardan boshqalarini, ularni qoʻllash chegaralarini kengaytirish yoki ushbu boʻlim va koʻrsatilgan jadvallarda belgilangan sinov va nazoratni qisqartirish, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi (keyingi oʻrinlarda “Sanoatkontexnazorat” DI) bilan kelishilgandan, bosh ixtisoslashgan tashkilotning ijobiy xulosasi oʻrnatilgan tartibda olingandan keyin qoʻllash kerak.

75. Yarimfabrikatlarni yetkazib berish (ularni topshirish tavsifnomalari, nazorat hajmlari va meʼyorlari) qonunchilikda tartibda oʻrnatilgan kelishilgan meʼyoriy hujjatlar asosida amalga oshirilishi mumkin.

76. Sovuq iqlimli hududlarda quvurlarni qurish uchun materiallarni tanlashda, ish parametrlaridan tashqari, agar ushbu tashkiliy-texnik tadbirlarda koʻzda tutilgan boʻlmasa, foydalanish, montaj qilish, yuklash-tushirish va saqlashda past haroratning taʼsirini hisobga olish zarur.

Tashkiliy-texnik tadbirlar hamda past haroratning taʼsiri hisobini yuritish usuli bosh ixtisoslashgan tashkilot bilan kelishilgan boʻlishi zarur.

2-§. Poʻlat yarimfabrikatlar. Umumiy talablar

77. Yarimfabrikatlarni tayyorlovchi materialning kimyoviy tarkibini nazorat qilishi shart. Sertifikatda, bevosita ushbu yarimfabrikat uchun olingan yoki uni ishlab chiqarishda foydalanilgan va shu kabi mahsulot tayyorlanganda (quymalardan tashqari) qoʻllanilgan sertifikat boʻyicha kimyoviy tahlil natijalari koʻrsatilishi shart.

78. Yarimfabrikatlar termik ishlov berilgan holatda yetkazib berilishi zarur. Termik ishlov berish rejimi yarimfabrikatni ishlab chiqargan korxonaning sertifikatida koʻrsatilgan boʻlishi shart.

79. Yarimfabrikatlarni termik ishlov bermasdan yetkazib berishga quyidagi hollarda ruxsat beriladi:

a) agar metallning meʼyoriy hujjatlarda belgilangan mexanik va texnologik xususiyatlari yarimfabrikatni tayyorlash texnologiyasida taʼminlangan boʻlsa (masalan prokat usuli bilan);

b) agar ishlab chiqaruvchi korxonada yarimfabrikatga issiq holatida shakl berish bilan birga, termik ishlov berilgan boʻlsa yoki keyinchalik termik ishlov beriladigan boʻlsa.

Ushbu holatlarda yarimfabrikatni yetkazib beruvchi, uning xususiyatini termik ishlov berilgan namunalar orqali nazorat qilib turadi.

Yarimfabrikatlarni termik ishlov bermasdan foydalanish chegaralari bosh ixtisoslashgan tashkilot tomonidan tasdiqlangan boʻlishi zarur.

80. Yarimfabrikatlarni ishlab chiqaruvchi, metallning mexanik xususiyatlarini 20° S harorat ostida torayishga nisbatan (agar sinovlar silindrik namunalarda oʻtkazilgan boʻlsa) shartli choʻzilish darajasi shakli oʻzgarishining qoldigʻi 0,2 yoki 1% boʻlganda yoki fizik oqish chegarasining nisbatan uzayishi va vaqtinchalik qarshilik hamda oqishning shartli chegarasini aniqlagan holda sinash yoʻli bilan nazorat qilishi zarur. Nisbatan torayish oʻlchamlari maʼlumot uchun koʻrsatilishi mumkin. Nisbatan torayish oʻlchamlari meʼyorlar sifatida qoʻllanilgan hollarda nisbatan uzayishini nazorat qilish shart emas.

81. Yarimfabrikatlar mustahkamligi va zichligi 5-ilovaning 1 — 6 jadvallarida koʻrsatilgan talablarga asosan sinalishi mumkin. Bunda list qalinligi, yoppasiga quyish qalinligi va quvur devori yoki siyrak quyma qalinligi 12 mm va undan yuqori yoki diametri 16 mm va undan yuqori boʻlishi zarur.

Konstruktorlik tashkilotlarning talablariga asosan devorining qalinligi 6 — 1 mm boʻlgan quvurlar, listlar va quymalar mustahkamlikka sinalishi zarur. Ushbu talablar meʼyoriy hujjatlarda yoki konstruktorlik hujjatlarda koʻrsatilgan boʻlishi shart.

82. Harorat 0° Sdan past boʻlganda ochiq havoda, yerda, kanallarda yoki metall harorati 0° S dan past boʻlishi mumkin boʻlgan isitilmaydigan xonalarda quvurlarning ulanish qismidagi metall flanetslari, shuningdek boshqa detallarning metall qismlari konstruktorlik tashkilotining talabiga asosan mustahkamlikka sinalishi zarur boʻlib, ushbu haqida meʼyoriy hujjatlar yoki konstruktorlik hujjatlarda koʻrsatilishi zarur.

83. Mustahkamlikka sinash U (KCU) turdagi konsentratorli namunalarda 20° S haroratda, shuningdek 83-bandda koʻzda tutilgan holatlarda 6-ilova jadvalida koʻrsatilgan haroratlardan birida amalga oshirilishi kerak.

V (KCV) turdagi konsentratli namunalarda mustahkamlikka sinash, meʼyoriy hujjatlarga muvofiq 20° S hamda minus 20° S haroratlarda amalga oshiriladi.

Mustahkamlik koʻrsatkichlari sinov haroratlarida quyidagicha boʻlishi zarur: KCU>30J/sm² (3,0 kgf/cm²); KSV>25 J/cm² (2,5 kgf/cm²).

Mustahkamligini baholashda sinovlarning uchta natijasidan oʻrtacha arifmetik kattalik belgilanadi. Bunda minimal koʻrsatkichning xatosi alohida namunadan meʼyorga nisbatan 10 J/cm² (1,0kgf/cm²)dan oshmasligi, biroq yuqorida koʻrsatilgan kattaliklardan katta boʻlmasligi zarur. Mustahkamlikning KCU yoki KCV koʻrsatkichlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi va konstruktorlik hujjatlarida koʻrsatilishi zarur.

84. Mexanik eskirishidan keyin mustahkamlikka sinovlar, detallarni tayyorlash jarayonida shaklini sovuq holda oʻzgaradigan hamda 200 — 350° S da ishlashga moʻljallangan uglerodli, pastlegirovka qilingan, marganetsli va kremniy marganetsli poʻlat mustaqkamlovchilar uchun foydalaniladigan listlar va prokatlarda oʻtkazilishi zarur.

Mexanik eskirishdan keyin mustahkamlikning meʼyorlar boʻyicha koʻrsatkichi 84 band talablariga javob berishi shart.

85. Katta haroratlarda oquvchanlikning meʼyoriy koʻrsatkichlari hisob-kitoblarga koʻra 150° S dan yuqori haroratda ishlaydigan detallar yarimfabrikatlarining meʼyoriy hujjatlarida koʻrsatilgan boʻlishi zarur. Bunda uglerodli, pastlegirovka qilingan, marganetsli va kremniy marganetsli poʻlatlar 400° S gacha, xrommolibden va xrommolibdenvanadiyli poʻlatlar uchun 450° S, yuqorixromli va austenitli poʻlatlar uchun 525° S gacha harorat boʻlishi mumkin.

86. Oquvchanlik chegaralari koʻrsatkichlarining meʼyoriy hujjatlar darajasida saqlab turilishi ishlab chiqarish texnologiyasi hamda mahsulot sifatini vaqti-vaqti bilan tekshirib turish orqali taʼminlanishi zarur. Yuqori haroratlarda, meʼyoriy hujjatlarda mahsulot uchun, shuningdek yangi materiallarni oʻzlashtirishda koʻzda tutilgan choʻziluvchanlikning nazorat sinovlarini haroratning 6-ilovada koʻrsatib oʻtilgan diapazonlarining birida, yaʼni 10° S yoki 25° S ga nisbatan barobarlarda amalga oshirilishi zarur. Bunda deformatsiya 0,2 yoki 1% boʻlganda oquvchanlikning shartli chegarasi topshirish tavsifnomasi sifatida meʼyorlanishi, vaqtinchalik qarshilik, nisbatan torayish yoki choʻzilish esa maʼlumot sifatida belgilanishi kerak.

87. Yarimfabrikatlarning 87-bandda koʻrsatilgan koʻrsatkichlardan yuqori haroratlarda ishlash uchun moʻljallangan materiallar uzoq vaqt davomida mustahkam boʻlishi va meʼyoriy hujjatlarda belgilangandan kam boʻlmasligi zarur..

Uzoq muddatli mustahkamlikning chegara koʻrsatkichlari statistik ishlov berilgan holda shu sinov natijalari boʻyicha, 10⁴, 10⁵ va 2x10⁵ ch boʻlishi va bosh ixtisoslashgan tashkilotning ijobiy xulosasi qonunchilikda tartibda oʻrnatilgan tasdiqlangan boʻlishi zarur.

88. Mexanik tavsiflarni nazorat qilish roʻyxatini 5-ilovaning 1 — 6 jadvallariga nisbatan qisqartirilishi, yarimfabrikatni ishlab chiqargan korxonaning tavsifiga asosan meʼyoriy koʻrsatkichlarning kafolatlanganligi hollarida yoʻl qoʻyiladi.

Kafolatlar ishlab chiqaruvchining sertifikatlaridagi maʼlumotlarni, jumladan sinov natijalarini, shu jumladan choʻziluvchanlikka sinovlarni statistik usulidan foydalangan holda qayta ishlab chiqish hamda mahsulotni davriy ravishda nazorat qilish orqali taʼminlanib, ushbu ishlar meʼyoriy hujjatlarda oʻz aksini topishi zarur. Kafolatning taʼminlanishi bosh ixtisoslashgan tashkilotning ijobiy xulosasi bilan tasdiqlangan boʻlishi zarur. Sinovlar hajmlarini qisqartirish tartibi 73 bandda koʻrsatilgan.

3-§. Poʻlat listlar

89. Turli markadagi poʻlat listlarni qoʻllash chegaralari, listga nisbatan meʼyoriy hujjatlar, majburiy sinov va nazoratning turlari 5-ilovaning 1 jadvalida koʻrsatilgan meʼyorlarga javob berishi shart.

90. Shu kabi markadagi poʻlat polosalarni, ularga nisbatan talablar poʻlat listlar uchun meʼyoriy hujjatlarda belgilangan talablardan kam boʻlmagan hollarda (5-ilova, 1 jadvalga qaralsin) qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

4-§. Poʻlat quvurlar

91. Turli markadagi poʻlat quvurlarni qoʻllash chegaralari, quvurlarga nisbatan meʼyoriy hujjatlar, majburiy sinash va nazoratning turlari 5-ilovaning 2 va 3 jadvallarida koʻrsatilgan meʼyorlarga javob berishi shart.

92. Choksiz quvurlar dumalatib, quyma yoki aniq markazli quyma yarimfabrikatdan quyilgan holda tayyorlanishi shart.

93. Toʻgʻri yoki spiral chokli elektr payvand quvurlarini, ularning butun uzunligi boʻyicha choklarini radiografiya yoki ultratovushli nazoratini amalga oshirilgan holda qoʻllash mumkin.

94. Har bir choksiz yoki elektrpayvand quvurlari quvurlarning meʼyoriy hujjatlariga muvofiq, sinov bosimi bilan gidravlik sinovdan oʻtkazilgan boʻlishi shart.

Choksiz quvurlarni quyidagi hollarda sinovdan oʻtkazmaslikka ruxsat beriladi:

a) agar quvur butun yuzasi boʻylab jismoniy usulda (radiografiya, ultratovushli yoki ularga tenglashtirilgan) nazorat qilingan boʻlsa;

b) ish bosimi 5 MRa (50kgf/cm²) va undan kam boʻlgan hollarda, ishlab chiqargan korxona gidravlik sinov natijalari ijobiyligining kafolatini bergan boʻlsa.

95. Mexanik eskirishdan keyin mustahkamligi nazorat qilinmagan 150° S dan yuqori haroratda termik qayta ishlov berilmagan ekspandirlangan quvurlarni faqat toʻgʻri uchastkalarda, ekspandirlanishi natijasida plastik deformatsiya darajasi 3% dan oshmasligi sharti bilan qoʻllanishi mumkin.

5-§. Poʻlat pokovkalar, shtampovkalar, sortlangan va fasonlangan prokat

96. Turli markadagi poʻlatdan tayyorlangan pokovkalar (prokat)larni qoʻllash chegaralari, meʼyoriy hujjatlar, majburiy sinash va nazoratning turlari 5-ilovaning 4 jadvalida koʻrsatilgan meʼyorlarga javob berishi shart.

97. Tashqi diametri 800 mm boʻlgan aylana prokatni, sovuq mexanik qayta ishlov berish usulida detallarni tayyorlashda qoʻllash mumkin. Devorining qalinligi 400 mm dan oshmagan va uzunligi 200 mm gacha boʻlgan, ichi boʻsh aylana detallar uchun tashqi diametri 160 mm dan oshmagan aylana prokatdan foydalanish mumkin. Prokatning barcha hajmi uni ishlab chiqargan korxona (yoki quvur va uning detallarini ishlab chiqargan korxonada)da radiografik yoki ultratovushli nazoratdan oʻtgan boʻlishi shart.

Radiografiya yoki ultratovushli nazoratni tayyor detallarda yoki ularni birlamchi mexanik ishlov berishdan keyin amalga oshirish mumkin.

98. Poʻlatdan tayyorlangan shtampovkalarni qoʻllash chegaralari, majburiy sinash va nazoratning turlari listlarga nisbatan belgilangan talablarga (5-ilovaning 1 jadvali), prokatdan tayyorlangan shtampovkalar uchun esa qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan meʼyoriy hujjatlar talablariga javob berishi zarur.

6- §. Poʻlat quymalar

99. Turli markadagi poʻlatdan tayyorlangan quymalarni qoʻllash chegaralari, quymalarga nisbatan meʼyoriy hujjatlar, majburiy sinash va nazoratning turlari 5-ilovaning 5 jadvalida koʻrsatilgan meʼyorlarga javob berishi shart.

100. Quymalar devorining mexanik ishlov berilishidan keyin minimal qalinligi hisob-kitob qilingandan, biroq 6 mm dan kam boʻlmasligi zarur.

101. Har bir ichi boʻsh quyma GOST-356-80 boʻyicha sinov bosimi bilan gidravlik usulda sinalishi zarur.

Ishlab chiqaruvchi korxonada yoppasiga radiografik yoki ultratovushli nazoratdan oʻtkazilgan quymalarning gidravlik usuldagi sinovlarini bir uzel yoki obyekt uchun koʻzda tutilgan texnik shartlar bilan belgilangan sinovlar bilan birga qoʻshib amalga oshirish mumkin.

7-§. Mustahkamlovchi

102. Mustahkamlovchi uchun turli markadagi poʻlatni qoʻllash chegaralari, mustahkamlovchiga nisbatan meʼyoriy hujjatlar, majburiy sinash va nazoratning turlari 5-ilovaning 5-jadvalida koʻrsatilgan meʼyorlarga javob berishi shart.

103. Mustahkamlovchi detallar uchun materiallar, unga flanetslar materiallari koeffitsiyenti qiymatiga yaqin boʻlgan, chiziqli kengayish koeffitsiyenti bilan birga tanlanishi zarur. Bunda, ushbu koeffitsiyentlar orasidagi farq 10% dan oshmasligi zarur. Chiziqli kengayish koeffitsiyenti turli boʻlgan (10% dan ortiq) poʻlatlarni, mustahkamligi hisob-kitob qilingan yoki eksperimental tarzda sinalgan, shuningdek mustahkamlovchining hisoblangan harorati 50° S dan oshmagan hollarda qoʻllash mumkin.

104. Sovuq deformatsiyalash orqali tayyorlangan mustahkamlovchi detallarga (200° S gacha haroratda ishlaydigan uglerodli poʻlatdan tayyorlangan detallardan tashqari) termik ishlov berilishi, yaʼni choʻziltirilishi zarur. Rezba ochilgan hollarda termik ishlov berish talab etilmaydi.

8-§. Choʻyan quymalar

105. Turli markadagi choʻyan quymalarni qoʻllash chegaralari, choʻyan quymalarga nisbatan meʼyoriy hujjatlar, majburiy sinash va nazoratning turlari 5-ilovaning 7-jadvalida koʻrsatilgan meʼyorlarga javob berishi shart.

106. Choʻyan quymalar devorining qalinligi, mexanik ishlov berilishidan keyin kamida 4 mm va 50 mm dan oshmasligi zarur.

107. Qizdirilgan va mustahkamligi yuqori boʻlgan choʻyandan tayyorlangan quymalar faqat termik ishlov berilgan holatda qoʻllanilishi mumkin.

108. Har bir ichi boʻsh quyma GOST 356-80 boʻyicha, biroq 0,3 MRa (3kgf/cm²) dam kam boʻlmagan holda sinov bosimi bilan gidravlik sinalishi zarur.

109. Dinamik ravishda kuchlanish va termik zarb tushadigan armatura detallari uchun choʻyan quymalarni qoʻllashga ruxsat berilmaydi.

110. Shamollatuvchi, chiqaruvchi va drenaj liniyalaridagi oʻchirish armaturalarini tayyorlashda faqat qizdirilgan yoki mustahkamligi yuqori boʻlgan choʻyan (GOST 1215-79 va GOST 7293-85) dan foydalanish mumkin.

9-§. Rangli metallar va eritmalar

111. 250° S dan yuqori boʻlmagan haroratda armaturaning tashqi detallari, nazorat-oʻlchov asboblarining qopqoqlari va detallarini tayyorlashda bronza va latundan foydalanish mumkin.

112. Armatura korpusini gidravlik usulda sinashni GOST 356-80 ga muvofiq amalga oshirish zarur.

10-§. Yangi markadagi poʻlatlarga nisbatan talablar

113. 5-son ilovaning 1 — 7 jadvallarida koʻrsatilmagan yangi markadagi poʻlatdan tayyorlangan material va yarimfabrikatlarni qoʻllashga “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishilgandan, bosh ixtisoslashgan tashkilotning ijobiy xulosasi oʻrnatilgan tartibda olingandan keyin qoʻllash kerak. Ijobiy xulosa olish uchun materiallarning asosiy va qoʻshimcha termik ishlov berilgandan keyingi holati toʻgʻrisidagi mexanik, jismoniy va texnologik maʼlumotlar taqdim etilishi zarur.

114. Mexanik xususiyatlar (vaqtinchalik qarshilik, deformatsiya qoldigidagi oquvchanlikning shartli chegarasi: austenitli xromnikelli poʻlatlar uchun 1%; poʻlatning boshqa markalari uchun 0,2%) harorat intervali 20° S dan 50° S dan kam boʻlmagan darajagacha, bunda tavsiya etilgan maksimal haroratgacha oshirib borilishi zarur.

Sinov harorati, poʻlat mustahkamligining xususiyatlari harorat bogʻliqligining aniq oʻlchamlaridan kelib chiqqan holda tanlanishi zarur. Harorat intervallari 50° S dan yuqori boʻlmasligi zarur.

Listlar va quvurlar uchun oquvchanlik chegarasining meʼyoriy oʻlchamlari 20° S haroratda vaqtinchalik qarshilikka nisbatan: uglerodli poʻlat uchun 0,6 dan; legirlangan poʻlat uchun esa 0,7 dan oshmasligi zarur. Mustahkamlovchi uchun esa koʻrsatilgan nisbat 0,8 dan oshmasligi zarur.

115. Choʻzilish keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan yuqori haroratlarda ishlashga moʻljallangan, materiallar uchun 10⁴, 10⁵ va 2x10⁵ ch resurslari boʻyicha uzoq vaqtga moʻljallangan mustahkamlik chegarasi koʻrsatkichlarini hamda poʻlatni qoʻllash tavsiya etiladigan haroratda choʻzilishning shartli chegaralarini belgilash uchun tajriba natijalari zarur boʻladi.

Qisqa muddatlarda va uzoq vaqt davomida oʻtkazilgan sinovlarning soni hamda ularning oʻtkazilgan davomiyligi poʻlatning mustahkamligi hisoblangan tavsif boʻyicha tegishli oʻlchamini aniqlash, shuningdek ushbu tavsiflarning aniqlik chegaralarini, yarimfabrikatning oʻlchami (devor qalinligi)ni hamda mexanik xususiyatlar (minimal va maksimal koʻrsatkichlar boʻyicha), kimyoviy tarkibi (quymalarning metalli issiqqa chidamlilikka nisbatan tarkibidagi legirovka elementlarining miqdori eng kam boʻlgan hollarda oʻrganib chiqilgan boʻlishi shart) boʻyicha texnik shartlarda koʻzda tutilgan chetga chiqishlar aniqlanishini baholash uchun yetarli boʻlishi lozim.

116. Poʻlatning foydalanish jarayonida tarkibiy oʻzgaruvchanlikka moyilligi boʻlgan holatlarda, ushbu oʻzgarishlar hamda ularni poʻlatdan foydalanishda taʼsirini tavsiflovchi maʼlumotlar taqdim etilishi zarur.

117. Poʻlatning yopishqoqlikka sezgirligi (masalan, sovuq holda bukilganda) uning uzoq muddatdagi mustahkamligi va uzoq muddatdagi egiluvchanligiga qarab yopishgan va yopishmagan materiallarni sinash yoʻli orqali baholanishi zarur.

Yarimfabrikatlarning, ularga ishlov berishda sovuq deformatsiyalangan materiallari mexanik eskiruvchan emasligi tekshirilishi zarur.

118. Poʻlatni qoʻllash mumkinligi, uning zarbga mustahkamligi yoki materialning mahsulot sifatidagi ish sharoitidan kelib chiqqan holda tanlanadigan boshqa usul yordamida tekshiriladigan moʻrtlikka qarshiligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan tasdiqlanishi zarur.

119. Poʻlatning mavjud payvandlash turlari bilan payvandlanish darajasi, tegishli materiallardan foydalangan holda tavsiya etilgan texnologiyalar boʻyicha payvandlash birikmalarini bajarish yoʻli bilan sinash orqali tasdiqlanishi zarur. Payvandlash birikmalarining natijalari ularning ish qobiliyatini tasdiqlashi, ulardan foydalanish xususiyatlariga payvand texnologiyasining taʼsiri hamda ularga termik ishlov berish rejimi darajasini aniqlashi zarur.

Issiqqa chidamli materiallar uchun uzoq vaqt davomida ishlashida, chok atrofida payvand birikmalari mustahkamligining muddati va ularning lokal emirilishlarga qarshiligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar taqdim etilishi zarur.

120. Yangi materiallarni yaratishda, alohida hollarda poʻlatning hamda uning payvand birikmalarining tegishli xususiyatlariga nisbatan kengaygan talablar baholanishini keltirib chiqaradigan quyidagi oʻziga xos ish sharoitlarini hisobga olish zarur:

a) salbiy haroratlarda — sovuqqa chidamlilikni baholash;

b) davriy kuchlanishlarda — davriy mustahkamligini baholash;

v) muhitning faol taʼsiri ostida — zanglashga qarshi mexanik mustahkamlikni baholash va hokazo.

121. Yangi markali poʻlat uchun uning jismoniy xususiyatlari toʻgʻrisidagi quyidagi maʼlumotlar taqdim etilishi zarur:

a) turli haroratlarda egiluvchanlik moduli oʻlchami;

b) tegishli harorat intervalida chiziqli kengayishning oʻrtacha termik koeffitsiyenti oʻlchami;

v) tegishli haroratlarda issiqlik oʻtkazuvchanlik koeffitsiyenti oʻlchami.

122. Yarimfabrikatlarni ishlab chiqaruvchi korxona yoki tegishli ixtisoslashgan tashkilotlar tomonidan yarimfabrikat va poʻlatning tavsiya etilgan markasi, zarur assortimenti, poʻlat xususiyatlarining oʻrnatilgan darajasiga rioya etgan holda tayyorlash imkoni mavjudligi tasdiqlanishi zarur.

IV BOB. TAYYoRLASh, MONTAJ QILISh VA TAʼMIRLASh

1-§. Umumiy qoidalar

123. Quvurlar hamda uning detallari ushbu qoidalar va qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan texnik shartlar talablariga toʻliq javob beradigan sifatni taʼminlaydigan, texnik vositalari mavjud boʻlgan korxonalarda tayyorlanishi zarur.

Keyingi tahrirga qarang.

Tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlash ishlariga nisbatan ushbu qoidalar va meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq bajarilishini taʼminlaydigan sifat nazorati (kirish, operatsiya va qabul qilish nazorati) qoʻllanishi zarur.

124. Quvurlar hamda uning detallarini tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlash, ishlab chiqaruvchi korxona yoki ixtisoslashgan montaj qiluvchi yoki taʼmirlovchi tashkilot tomonidan tegishli ishlar boshlanishiga qadar ishlab chiqilgan texnologiyalarga asosan amalga oshirilishi lozim. Bunda, ishlab chiqilgan texnologiyalarga asosan bajarilgan ishlar quvurlarning yuqori ekspluatatsiya ishonchliligini taʼminlashi zarur.

125. Quvurlarni tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlash boʻyicha qabul qilingan texnologiyalar, barcha texnologik va nazorat operatsiyalarini bajarishning mazmunini va tartibini tartibga soladigan meʼyoriy- hujjatlar (MH)da aks ettirilishi zarur.

MH mazkur Qoidalar hamda quvurlarni tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlash boʻyicha belgilangan tartibda tasdiqlangan, amaldagi texnik hujjatlar (standartlar, texnik shartlar, nazorat qoidalari va hokazo) asosida tayyorlanishi shart.

Quvurlarni tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlashda standartlar, texnik shartlar, nazorat qoidalari va boshqa hujjatlar texnologik va nazorat ishlarini bajarish boʻyicha barcha zarur koʻrsatmalarni qamrab olgan hollarda MHni tayyorlash shart emas.

126. Bosim ostida ishlaydigan detallarni tayyorlashga moʻljallangan listlar, prokat va quymalarda, shuningdek diametri 76 mm dan katta boʻlgan quvurlarda ishlab chiqargan korxona tamgʻasini saqlab qolish lozim.

Koʻrsatib oʻtilgan yarimfabrikatlar qismlarga kesilgan hollarda tamgʻa har bir boʻlagida saqlanib qolinishi zarur.

127. Quvurlarning koʻndalang biriktiriladigan nuqtalarining toʻgʻri ulanishini taʼminlash uchun quvur uchlarini charxlash, kengaytirish yoki siqish mumkin. Charxlash darajasi, kengayish deformatsiyasi va siqish miqdorlari standartlar yoki boshqa meʼyoriy hujjatlarga asosan belgilanadi.

128. Detallarning ichki tomoni va quvurlarning detallarini montaj qilish joyiga joʻnatishdan oldin atmosfera taʼsiri ostida zanglanishidan himoya qilish maqsadida ichki qismlari tozalanishi, teshiklari qopqoqlar, chexollar yoki boshqa shu kabi himoya moslamalari bilan berkitilishi zarur.

129. Quvurlarning sovuq holda tortilishi (agar bunday holatlar loyihada koʻzda tutilgan boʻlsa) uchastka oxiridagi harakatsiz ustunlarni mustahkamlash ishlaridan tashqari, barcha payvand ishlari tugatilgandan, shuningdek termik ishlov berilgandan (ushbu ishlarni bajarish lozim boʻlsa) keyin va uchastkaning barcha boʻlaklarida payvand ishlari sifati nazoratdan oʻtkazilgandan keyin amalga oshirilishi lozim.

130. Bloklarga yigʻish yoki ishlab chiqargan korxona hududidan legirovka qilingan poʻlatdan tayyorlangan quvurni montaj qilish yoki taʼmirlash joyiga joʻnatishdan oldin uni spektral tahlilini amalga oshirish lozim.

131. Montaj qiluvchi yoki taʼmirlovchi korxona quvurning montaj maydonchasiga kelib tushayotgan barcha detallarining sertifikati, guvohnomasi yoki pasporti, shuningdek tamgʻasi va zavod markirovkasi mavjudligini tekshirishi shart.

132. Quvurlarni tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlashdan oldin asosiy va payvand materiallar hamda yarimfabrikatlarning GOST 24297-87 ga muvofiq kiruvchi nazorati oʻtkazilishi shart.

2-§. Payvandlash

133. Quvurlarni tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlashda ushbu qoidalar talablariga muvofiq attestatsiyadan oʻtkazilgan payvandlash texnologiyasi qoʻllanilishi zarur.

134. Payvandlashni amalga oshirishda tayyorlash texnologiyasi va meʼyoriy hujjatlar talablariga rioya etilishini taʼminlovchi soz holdagi payvand jihozlari, apparatlari va moslamalaridan foydalanish zarur.

135. Bosim ostida ishlaydigan quvurlar detallarini payvandlash ishlarini birinchi marta bajarayotgan payvandchi, guvohnomasi borligidan qatʼi nazar, ishga yoʻl qoʻyilishidan oldin sinov payvand birikmalarini payvandlagan holda tekshirilishi zarur. Sinov payvand birikmasining konstruksiyasi payvandchi guvohnomasida koʻrsatilgan ishlarga mos kelishi shart.

136. Quvurlarni yigʻish, payvandlash va payvand ulanishlarining sifatini nazorat qilish ishlariga rahbarlik qilish amaldagi meʼyoriy hujjatlar hajmlaridagi bilimlari qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda attestatsiyadan oʻtkazilgan va tekshirilgan mutaxassis zimmasiga yuklanadi.

137. Bosim ostida ishlaydigan quvurlar devorining qalinligi 6 mm va undan yuqori boʻlgan detallarning payvand ulanishlari “Sanoatkontexnazorat” DI inspektori ishtirokida, payvand ishlarini bajargan payvandchi familiyasini aniqlash imkonini beradigan markirovka (tamgʻalash) qilinishi zarur. Markirovka qilish tizimi meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatiladi. Devorining qalinligi 6 mm dan kam boʻlgan detallarining payvand ulanishlarini markirovka qilish zarurati MH talablarida koʻrsatiladi. Markirovka usuli yopishtirish (naklep), qizdirish hamda metallning yupqa boʻlib qolishiga yoʻl qoʻymasligi lozim boʻlib, markirovkani mahsulotdan foydalanish davrining oxirigacha saqlanib qolishini taʼminlashi zarur.

Agar ushbu mahsulot ulanishlarini bitta payvandchi payvandlagan boʻlsa, har bir ulanishlarga markirovka qoʻyish shart emas. Bunday hollarda payvandchi tamgʻasi maxsus tablichka oldiga yoki detalning boshqa ochiq uchastkasiga qoʻyiladi va tamgʻa oʻchmaydigan boʻyoq bilan chizilgan ramka ichiga olinadi. Tamgʻa qoʻyilgan joy detal pasportida koʻrsatilgan boʻlishi shart.

Payvand ulanishlari bir nechta payvandchilar tomonidan amalga oshirilgan boʻlsa, detalga ishlarni bajargan barcha payvandchilarning tamgʻalari qoʻyiladi.

138. Quvurlarni payvandlashda foydalaniladigan materiallar standartlar va texnik shartlar talablariga javob berishi shart boʻlib, bu ishlab chiqaruvchi zavodning sertifikatiga muvofiq tasdiqlanishi zarur.

139. Payvandlash materiallarining markasi, saqlash shartlari va foydalanishga tayyorlash meʼyoriy hujjatlar talablariga javob berishi shart.

140. Ushbu Qoidalarning 134, 211-bandlari “v” kichik bandida koʻrsatib oʻtilgan tekshiruvlardan tashqari quyidagi payvand materiallarini nazorat qilish zarur:

a) elektrodlarning har bir partiyasi quyidagilarga mos kelishi:

payvandning texnologik xususiyatlari GOST 9466-75 ga;

marka boʻyicha tarkibida legirlangan elementlarining mavjudligini legirovkali E-09X1M, E-09X1MF, austenit va hokazo tipdagi elektrodlar bilan eritilgan metallni spektral tahlil qilish orqali aniqlash;

b) kukunli simning har bir partiyasi — payvandning texnologik xususiyatlari GOST 26271-84 ga;

v) legirovka qilingan simning har bir buxtasi (oʻrami, gʻaltagi) — GOST 2246-70 bilan oʻrnatilgan asosiy legirovka elementlarining mavjudligini spektral tahlil qilish orqali;

g) avtomatik tarzda flyuslar boʻyicha payvandlashda birgalikda foydalaniladigan simning har bir partiyasi, flyus partiyasi bilan — metall chokining mexanik xususiyatlariga.

141. Chetlari va unga yaqin joylarni payvandlashga tayyorlash ishlari (rezets, freza, abraziv asbob yordamida) mexanik ishlov berish, termik kesish yoki charxlash (kislorod, havo-yoysimon, alangali-yoysimon) orqali amalga oshiriladi. Termik kesish (charxlash)dan keyin mexanik ishlov berilishining chuqurligi ushbu poʻlat markasining termik kesish (charxlash) sikliga taʼsirchanligidan bogʻliq holda meʼyoriy hujjatlar (MH)da koʻrsatilgan boʻlishi zarur.

142. Chetlariga bir tomonlama ishlov berish va tagidan qoʻyiladigan prokladka halqalarini qoʻymasdan hamda choklarini payvandlagan holda quvurlarning biriktiruvchi ulanishlarini yigʻishda ichki chekkalarining surilishi (bir-biriga toʻgʻri kelmasligi) meʼyoriy hujjatlar (MH)da koʻrsatilgan oʻlchamlardan oshmasligi zarur.

143. Payvandlanishi lozim boʻlgan detallarning chetlari va unga yaqin joylari meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq shlaklar, boʻyoqlar, yogʻlar va boshqalardan tozalanishi shart.

144. Payvandlash va yordamchi detallarni (yigʻuvchi qurilmalar, vaqtinchalik mustahkamlovchilar va hokazo) bartaraf etish, chizmalar va meʼyoriy hujjatlardagi koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshirilishi zarur. Ushbu detallarni payvandlash mazkur mahsulotni payvandlashga yoʻl qoʻyilgan payvandchi tomonidan bajarilishi lozim.

145. Payvandlash uchun yigʻilgan detallarni yopishtirib turish ushbu detalni payvandlashda foydalanilgan payvand materiallari yordamida bajarilishi lozim.

146. Quvurlarni tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlashda payvandlash texnologiyasi aniq mahsulotlarda uning texnologiyaga mos kelishi, barcha zarur payvand ulanishlar majmuasi tekshirilgandan keyin hamda ularning sifatini nazorat qilishning samarali usuli oʻzlashtirilgandan keyin qoʻllanilishi mumkin. Payvandlashning qoʻllanilayotgan texnologiyasi ushbu qoidalar talablariga muvofiq attestatsiyadan oʻtkazilishi shart.

147. Payvandlash texnologiyasining izlanish attestatsiyasi loyihalash va texnologik tavsiyalarni (texnologiyalarni qoʻllash sohasi, payvand materiallari, qizdirish, payvandlash va termik ishlov berish rejimlari, payvand ulanishlarini qabul qilish-topshirish xususiyatlarining kafolatlangan koʻrsatkichlari) berishda zarur boʻlgan hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun payvand ulanishlarning xususiyatlarini aniqlash maqsadida oʻtkaziladi.

148. Bosim ostida ishlaydigan detallarni payvandlash ishlarini havo harorati plyus darajada boʻlgan holatlarda amalga oshirish mumkin. Montaj yoki taʼmirlash ishlarini bajarishda 0° S dan past haroratlarda ham quvurlarni payvand qilish mumkin, biroq bunday hollarda meʼyoriy talablarga rioya qilinishi va payvandchiga tegishli sharoit (shamol, yomgʻir va qordan himoya vositalari) yaratilgan boʻlishi shart.

Havo harorati minus darajada boʻlgan hollarda payvand ishlaridan oldin metallning payvand ulanish joyi quritilishi va plyus darajagacha qizdirilishi lozim.

149. Payvanddan oldin hamda payvand davomida payvandlanayotgan detallarni qizdirish darajasi payvandlash texnologiyasida belgilangan hamda meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan boʻlishi shart. Havo haroratining minus darajasida metallni qizdirish xuddi plyus darajadagi sharoitlardagi kabi amalga oshiriladi, faqat bunda qizdirish harorati 50° S dan yuqori boʻlishi zarur.

150. Payvandlash ishlari tugallangandan keyin choklar va yaqin atrofi shlaklar, sachragan metall parchalari va boshqalardan tozalanishi zarur.

Quvurlarning kontakt payvandlash orqali biriktirilgan joylaridagi qotib qolgan shlaklar, quvurning tegishli oʻtkazuvchanlik qobiliyatini taʼminlash maqsadida, bartaraf etilishi zarur.

3-§. Termik ishlov berish

151. Quvurlar detaliga termik ishlov berish metall va payvandlanayotgan detallarning xususiyatlarini meʼyoriy hujjatlarda metall va payvandga nisbatan qabul qilingan koʻrsatkichlarga mos kelishini taʼminlash, shuningdek texnologik operatsiyalarni (payvandlash, bukish, shtampovka qilish va hokazo) bajarishda qoldiq kuchlanishni kamaytirish maqsadida amalga oshiriladi.

Yarimfabrikatlar, yigʻiladigan detal birliklari hamda toʻliq hajmda mahsulotlarga, agar uni amalga oshirish mazkur Qoidalarda va meʼyoriy hujjatlarda, koʻzda tutilgan boʻlsa, termik ishlov beriladi.

152. Termik ishlov berish ikki turda boʻlishi mumkin:

a) normallashtirish, choʻzgan holda normallashtirish, qizdirib chiniqtirish, choʻzgan holda qizdirib chiniqtirish, austenizatsiyalash yoki chiniqtirish yoki austenizatsiya holatiga kelguncha qizdirgan holda koʻp bosqichlik termik ishlov berishdan iborat — asosiy;

b) choʻzish koʻrinishidagi — qoʻshimcha.

Asosiy va qoʻshimcha termik ishlov berish hamda uning rejimlari (qizdirish tezligi, harorat va issiqlikda saqlab turish muddati, sovutish tezligi, sovutish muhitining turi va boshqalar) mazkur Qoidalarda koʻrsatib oʻtilgan talablarga rioya qilgan holda tayyorlash va payvandlashga nisbatan meʼyoriy hujjatlarga asosan qabul qilinadi.

Termik ishlarni bajarish maxsus tayyorgarlik koʻrgan, tegishli sinovlardan oʻtgan hamda muvofiq ishlarni bajarish uchun guvohnomasi boʻlgan termik-operatorlarga ruxsat beriladi.

153. Mahsulotlarga quyidagi hollarda asosiy termik ishlov beriladi:

a) agar yarimfabrikatlarga (listlar, quvurlar, quymalar va boshqalar) metallning meʼyoriy hujjatlarda qabul qilingan xususiyatlarini taʼminlovchi rejimlarda termik ishlov berilmagan boʻlsa;

b) shaklni oʻzgartirish maqsadida bajarilgan operatsiyalar (bukish, pachoqlash, shtampovka qilish va hokazo) choʻzish haroratidan yuqori haroratgacha qizdirilib amalga oshirilgan hollarda;

v) elektrshlak payvandlashdan keyin;

g) austenit klassidagi poʻlatdan tayyorlangan quvur bukilgandan keyin (quvurning tashqi diametri va bukish radiusidan qatʼiy nazar);

d) tayyorlash va payvandlash boʻyicha meʼyoriy hujjatlarda asosiy termik ishlov berish koʻzda tutilgan barcha hollarda, shuningdek konstruktorlik hujjatlar talablariga asosan.

154. Agar shaklini oʻzgartirish operatsiyalari (bukish, pachoqlash, shtampovka qilish va hokazo) bajarilgan boʻlsa, quyidagi hollarda asosiy termik ishlov berish shart emas:

a) uglerodli, marganetsli va kremniy-marganetsli poʻlatdan tayyorlangan detal va yarimfabrikatlar uchun, bunda metall oxirgi harorati 700° S dan past boʻlmagan normallashtirish haroratigacha qizdiriladi;

b) austenit klassidagi poʻlatdan tayyorlangan quvurlarni yuqori chastotali tok bilan spreyer sovutish usulini qoʻllagan holda austenizatsiya haroratigacha qizdirgan holda bukish.

155. Detalga qoʻshimcha termik ishlov berish (choʻzish) quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

a) uglerodli, marganetsli va kremniy-marganetsli poʻlatdan tayyorlangan detallarni, bukish radiusidan qatʼiy nazar, devor qalinligi 36 mm dan katta boʻlgan hollarda, qizdirmasdan yoki 700° S dan past haroratda qizdirgan holda pachoqlash va shtampovka qilishdan keyin, shuningdek devor qalinligi ichki diametrining 5% dan koʻpini tashkil qilgan hollarda; qiyshayishning eng kichik ichki radiusidan tag qismi uchun; patrubka (shoxlanish) ning ichki radiusidan shtamplangan uchliklar uchun; qiyshayishning oʻrta radiusidan otvodlar uchun;

b) quvurlar qizdirilmasdan, bukilgandan keyin:

uglerodli, marganetsli va kremniy-marganetsli poʻlatdan tayyorlangan detallarni, bukish radiusidan qatʼi nazar, devor qalinligi 36 mm dan katta boʻlgan hollarda yoki devor qalinligi 10 — 36 mm boʻlganda bukishning oʻrtacha radiusi quvur tashqi diametridan uch barobardan kam boʻlganda, bunda bukishning koʻndalang kesimi 5% dan ortiq;

12X1MF va 15X1M1F markali poʻlatdan tayyorlangan hollarda, bunda tashqi nominal diametri 108 mm dan yuqori boʻlgan, devorining qalinligidan qatʼiy nazar, diametri 108 mm va devorining qalinligi 12 mm va undan katta boʻlgan, shuningdek koʻndalang kesimi 5% dan yuqori boʻlgan ovalli bukishda;

meʼyoriy hujjatlardagi koʻrsatmalarga muvofiq legirovka qilingan poʻlatdan tayyorlanganda;

v) quvurlarning detallari hamda yigʻiladigan qismlari payvandlangandan keyin:

uglerodli, marganetsli va kremniy-marganetsli poʻlatdan tayyorlangan detallarni, bukish radiusidan qatʼiy nazar, devor qalinligi 36 mm dan katta boʻlgan hollarda, 100° S dan kam boʻlmagan haroratgacha qizdirish hollarida — devor qalinligi 40 mm dan yuqori hollarda;

meʼyoriy hujjatlardagi koʻrsatmalarga muvofiq boshqa markali legirovka qilingan poʻlatdan tayyorlanganda;

g) shtutserlar, shuningdek bosim ostida ishlamaydigan detallarni quvurlarga payvandlashda, asosiy detal devori qalinligi “v” kichik bandida koʻrsatilgandan katta boʻlgan hollarda. Termik ishlov bermasdan payvandlash bosh ixtisoslashgan tashkilot bilan kelishgan holda, maxsus texnologiyalarga asosan amalga oshirilishi mumkin;

d) konstruktorlik hujjatlari, detalga nisbatan texnik shartlar yoki payvandlash boʻyicha meʼyoriy hujjatlarda qoʻshimcha termik ishlov berish yoki asosiy termik ishlov berishni qoʻshimchasiga almashtirish koʻzda tutilgan boshqa barcha hollarda.

156. Mahsulotni payvandlash tugaganidan keyin choʻzish (ushlab turish muddati, sovutishning yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan harorati va hokazo) boshlanishiga qadar boʻlgan oraliq vaqt intervalida saqlash shartlari payvandlash boʻyicha meʼyoriy hujjatlarda belgilanadi. Payvandlangan mahsulotni choʻzish harorati yarimfabrikatni choʻzish haroratidan oshmasligi zarur.

157. Tayyorlangan detal mexanik xususiyatlarining belgilangan darajasi, quvurni bukishdan tashqari sinovlar orqali tasdiqlansa, ushbu Qoidalarning 160-bandida koʻzda tutilgan qoʻshimcha termik ishlov berish zarurligi masalasi bosh ixtisoslashgan tashkilot tomonidan hal etiladi.

158. Turli markadagi poʻlatlardan payvandlanadigan detallarga termik ishlov berish zarurati va uning rejimi meʼyoriy hujjatlarda belgilanadi.

159. Barcha tipdagi detallarga asosiy termik ishlov berish, shuningdek toʻgʻri va koʻndalang payvand choklariga qoʻshimcha termik ishlov berishda detalni butunlay qizdirish lozim. Detalni qismlarga boʻlgan holda choʻzishga, uning tuzilmasi va mexanik xususiyatlari, barcha uzunligi boʻyicha zarur parametrlarda saqlanib qolishi, shuningdek deformatsiya boʻlmasligi taʼminlangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

160. Austenit poʻlatdan tayyorlangan bukish joylarini austenizatsiya qilish hamda uglerodli, marganetsli va kremniy-marganetsli poʻlatdan tayyorlangan detallarni choʻzishda mahalliy termik ishlov berishga ruxsat beriladi. Mahalliy termik ishlov berishda bukishning barcha uchastkasi va quvur devori qalinligidan kamida uch barobar katta boʻlgan, biroq bukishning har tomonidan kamida 100 mm boʻlgan toʻgʻri uchastkasini bir vaqtda qizdirish zarur.

161. Quvurlarning koʻndalang payvand choklarini, shuningdek quvurga ulangan detallarning payvand choklarini koʻtarib yuriladigan qizdirish qurilmalari bilan mahalliy qizdirish orqali choʻzishga ruxsat beriladi. Koʻndalang (halqa boʻylab) choklarga termik ishlov berishda halqaning barcha perimetri bir maromda qizdirilishi zarur. Qizdirish zonasining kengligi meʼyoriy hujjatlarda belgilangan boʻlib, payvandlash choki qizdirilayotgan uchastkaning oʻrtasida joylashgan boʻlishi zarur.

Termik ishlov berish jarayonida quvurning termik ishlov berilayotgan halqa yonida joylashgan uchastkasi, butun uzunlik boʻyicha haroratning bir maromda oʻzgarishi maqsadida izolyatsiya bilan qoplanishi zarur.

162. Termik ishlov berish shunday amalga oshirilishi lozimki, metall detallarining bir maromda qizdirilishi, ularning issiqlikdan erkin kengayishi va plastik deformatsiyaga yoʻl qoʻyilmasligi taʼminlanishi zarur. Devorining qalinligi 200 mm va undan yuqori boʻlgan detallarga 300° S dan yuqori haroratda termik ishlov berishda ularni qizdirish, ushlab turish va sovutish rejimlarini oʻzi yozadigan asboblar yordamida qayd qilib borish zarur.

4-§. Nazorat. Umumiy qoidalar

163. Ishlab chiqargan, montaj qiluvchi yoki taʼmirlovchi korxona oʻz mahsulotlarini nazorat qilishning shunday turlari va hajmlarini qoʻllashi lozimki, bunda yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan nuqsonlarning aniqlanishi, mahsulotning yuqori sifati hamda undan foydalanishda ishonchlilik kafolatlangan boʻlishi shart. Bunda nazorat hajmlari ushbu Qoidalar talablariga javob berishi kerak.

Sifatini nazorat qilish tizimi oʻz tarkibiga quyidagilarni kiritishi zarur:

a) xodimlar malakasi darajasini tekshirish;

b) yigʻish-payvandlash, termik va nazorat uskunalari, jihozlari, asbob-uskunalarni tekshirish;

v) asosiy materiallar sifatini nazorat qilish;

g) payvand materiallari va nuqsonini aniqlash materiallari sifatini tekshirish;

d) payvand texnologiyasining operatsiyaviy nazoratini amalga oshirish;

e) payvand ulanishlarini, sifatini buzmagan holda nazorat qilish;

z) nuqsonlarni tuzatish nazorati.

164. Materiallar va payvand ulanishlarini, putur yetkazmaydigan nazorat qilishning asosiy usullari: vizual va vizual-optik; radiografik; ultratovushli; radioskopik; kapillyar; magnitkukunli, vixretokli; spektral tahlil; qattiqligini oʻlchash; gidravlik usulda sinash (8-ilova).

Bundan tashqari, boshqa usullar (akustik emissiya va boshqalar) ham qoʻllanilishi mumkin.

165. Putur yetkazmaydigan nazoratda mexanik xususiyatlarining sinovi, metallografik izlanishlar hamda krisstalitlararo zanglashga qarshi chidamliligi sinovdan oʻtkaziladi. Nazorat usuli, tartibi va hajmi mahsulotning meʼyoriy hujjatlarida belgilanadi.

166. Mahsulot va yigʻma ulanishlarni qabul qilish nazorati mahsulotni 450° S da qizitib, termik ishlov berish, deformatsiya qilish va metallni yopishtirish bilan bogʻlik barcha texnologik operatsiyalardan keyin amalga oshiriladi.

Turli usullarda nazorat qilishning ketma-ketligi meʼyoriy hujjatlar talablariga mos kelishi shart. Vizual va vizual-optik nazorat, shuningdek spektral tahlil boshqa usuldagi nazoratdan oldin bajarilishi zarur.

167. Ishlab chiqaruvchi korxona (zavod, montaj qiluvchi yoki taʼmirlovchi tashkilot) xodimlari tomonidan ishlarni amalga oshirish jarayonida detallarni payvandlashga va yigʻishga tayyorlash, payvand ulanish joylarini payvandlash va termik ishlov berish, payvand ulanish joylaridagi nuqsonlarni toʻgʻrilash boʻyicha texnologik jarayonlarni operatsiyaviy nazorat qilish zarur.

Operatsiyaviy nazoratni amalga oshirishda ijrochilar tomonidan ushbu Qoidalar, meʼyoriy hujjatlar va chizmalar talablariga rioya etilishi tekshiriladi. Payvandlashga tayyorlash va yigʻish, termik ishlov berish, nuqsonlarni toʻgʻrilashda operatsiyaviy nazorat hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan boʻlishi zarur.

168. Nazoratning har bir turi (shu jumladan opersiyaviy nazorat) va joyi boʻyicha natijalar hisobot hujjatlarida (jurnallarda, formulyarlar, bayonnomalar, marshrut pasportlari va hokazo) aks ettirilishi zarur.

169. Defektoskopiya (penetrant, kukunlar, suspenziyalar, radiografik plyonkalar, kimyoviy reaktivlar va hokazolar) uchun zarur boʻlgan materiallarning har bir partiyasi, ulardan foydalanishdan oldin kirish nazoratidan oʻtkazilishi zarur.

170. Ushbu Qoidalarda koʻzda tutilgan putur yetkazadigan va yetkazmaydigan nazorat hajmlari quvurlar va uning detallarini katta hajmlarda tayyorlanishi, shu jumladan bir tipdagi payvand ulanishlari bilan detallarni montaj qilish va taʼmirlashda, payvandchilarning alohida turlar boʻyicha ixtisosligi va 6 oydan kam boʻlmagan davr uchun nazorat natijalari bilan tasdiqlangan ishlar sifatining yuqoriligi hollarida “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishgan holda qisqartirilishi mumkin.

171. Ichki bosim ostida ishlamaydigan yopishtiriladigan detallarning ulanish joylarini nazorat qilish usullari va hajmlari mahsulotga hamda payvandlashga tegishli meʼyoriy hujjatlarda belgilanadi.

172. Mahsulot barcha turdagi nazorat orqali mazkur Qoidalar (8-ilova) va mahsulotga hamda payvandlashga tegishli meʼyoriy hujjatlarda belgilangan meʼyorlardan chetga chiqmagan ichki va tashqi nuqsonlari boʻlmagan hollarda yaroqli deb hisoblanadi.

5-§. Vizual va vizual-optik nazorat, ruxsatnoma (dopusk)lar

173. Har bir mahsulot va uning payvand ulanish joyi mazkur Qoidalar va mahsulotga hamda payvandlashga tegishli meʼyoriy hujjatlar, shuningdek konstruktorlik hujjatlarida belgilangan meʼyorlarga asosan tashqi nuqsonlarini aniqlash maqsadida oʻtkaziladigan vizual va vizual-optik nazoratdan oʻtkazilishi shart. Shu jumladan:

a) geometrik oʻlchamlari va detallarining oʻzaro bir-biriga nisbatan joylashishida chetga chiqishlarning mavjudligi;

b) barcha turdagi va yoʻnalishdagi ustki darz ketishlar;

v) asosiy metall va payvand ulanish joylaridagi nuqsonlar (pachoqlanish, qatlamlarga ajralish, teshiklar, oqib ketishi, kesiklar, kuygan joylar, shlaklar, payvandlanmasdan qolgan kraterlar, boʻshliqlar, ulanishlar va hokazo).

174. Vizual nazoratdan oldin mahsulot yuzasi va payvand ulanish joylari ifloslanish va shlaklardan tozalanishi shart. Payvand ulanish joylarini nazorat qilishda asosiy metallning chok yuzasi va unga yaqin boʻlgan har ikki tomonga kamida 20 mm kenglikdagi joyi, elektr shlakli payvandlashda kamida 100 mm tozalanishi shart.

175. Payvand ulanish joylarining vizual va vizual — optik nazorati meʼyoriy hujjatlarga muvofiq, barcha uzunligi boʻyicha ham ichki tomoni, ham tashqarisidan amalga oshirilishi zarur.

Payvand ulanishning ichki tomonini vizual va vizual — optik nazoratini amalga oshirish imkoni yoʻq hollarda, nazorat faqat tashqi tomondan amalga oshiriladi.

176. Vizual va vizual — optik nazorat jarayonida aniqlangan tashqi nuqsonlar nazoratning boshqa buzmaydigan usullarini amalga oshirilishiga qadar bartaraf etilishi zarur.

177. Tayyor mahsulotlarning geometrik oʻlchamlar boʻyicha ruxsatnomalari meʼyoriy hujjatlar va chizmalarda koʻrsatilgan hamda mazkur Qoidalarda belgilangan oʻlchamlardan katta boʻlmasligi zarur.

Nazorat oʻlchashlarning usullari va soni, shuningdek tekshirilayotgan uchastkalarning joylashishi meʼyoriy hujjatlarda belgilanishi lozim.

178. Payvandlash orqali list yoki quyma (shtampovka)lardan tayyorlangan silindrli va konus shakldagi detallarda quyidagi chetga chiqishlarga yoʻl qoʻyiladi:

a) diametri boʻyicha — tashqi va ichki nominal diametridan ± 1% dan oshmasligi;

b) koʻndalang kesimining ovalligi boʻyicha — mazkur Qoidalarning 24 bandida koʻrsatilgan (1) formula boʻyicha hisoblanganda 1% dan oshmasligi;

v) toʻgʻri chiziqli tashkil etuvchi detalning silindr shaklidagi butun uzunligi boʻyicha, shuningdek uzunligi 5 m boʻlgan barcha uchastkalarda — 0,3% dan oshmasligi zarur;

g) mahalliy yupqalashuvlar detal devori qalinligini belgilangan oʻlchamdan kamayib ketishga yoʻl qoʻymasligi zarur;

d) pachoqlanish chuqurligi hamda boshqa mahalliy chetga chiqishlar mahsulotga nisbatan meʼyoriy hujjatlarda belgilangan oʻlchamlardan oshib ketmasligi, meʼyoriy hujjatlar yoʻqligi hollarida mustahkamlikka oʻlchash bilan asoslanishi zarur.

179. Quvurlar detallarining diametri va ovalligining koʻndalang kesimlari mahsulotga nisbatan meʼyoriy hujjatlarda belgilangandan chetga chiqmasligi zarur.

180. Quvurlarning bukilgan uchastkalarida devor qalinligi ultratovushli qalinlik oʻlchagich yordamida yoki bir xil oʻlchamdagi bukilgan uchastkalar orasidan tanlab olingan bir boʻlakni kesib oʻlchash orqali amalga oshirilishi lozim. Quvurlarning bukilgan uchastkalari devor qalinligini nazorat qilish usuli, tartibi va hajmlari meʼyoriy hujjatlar boʻyicha belgilanadi.

181. Devorining nominal qalinligi bir xil boʻlgan biriktirma payvand ulanishlarda payvandlanayotgan detallar chetlarining surilish (bir-biriga toʻgʻri kelmasligi)ning maksimal yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan chegarasi chokning tashqi tomonidan 9-ilovaning jadvalida keltirilgan oʻlchamlardan oshmasligi zarur.

182. Chetlari bir tomonlama ishlov berilayotgan payvand ulanishlarda payvandlanayotgan detallar chokining ichki tomonidan (chok ildizi tomonidan) chetlarining surilishi (bir-biriga toʻgʻri kelmasligi)ning maksimal yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan chegarasi tegishli texnik shartlar va meʼyoriy hujjatlarda belgilangan meʼyorlardan oshmasligi zarur.

183. Ikki tomondan elektryoysimon payvandlash, shuningdek elektr shlak payvandlash orqali amalga oshirilayotgan biriktirma payvand ulanishlarda yuqorida koʻrsatilgan chetlarining surilishi ichki tomonidan ham, tashqari tomonidan ham oshib ketmasligi zarur.

184. 182, 183-bandlarida koʻrsatilgan talablar, devorining qalinligi turli boʻlgan detallarni payvand ulanishlarda, 76-bandda koʻrsatilgani kabi, bir kesimdan ikkinchi kesimga bir maromda oʻtishi taʼminlanishi sharti bilan, majburiy emasdir.

Payvandlanayotgan detallarning chetlari 182 va 183-bandlarda koʻrsatilgan meʼyorlar doirasidan chetga chiqishida chok yuzasi bir chekkadan ikkinchisiga bir maromda oʻtishini taʼminlashi zarur.

6-§. Radiografik va ultratovushli nazorat

185. Radiografik va ultratovushli nazorat payvand ulanishlarning ichki nuqsonlarini (qalinlik, payvandlanmay qolgan joylari, boʻshliqlar, shlaklar va hokazolar) aniqlash uchun qoʻllaniladi.

Nazoratning u yoki bu turi yoki ularning birgalikda qoʻllanishi ushbu qoidalarning 166-bandi hamda meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

186. Payvand ulanishlar sifatining radiografik nazorati GOST 7512-82 va meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

Payvand ulanishlar sifatining ultratovush nazorati GOST 14782-86 va meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

187. Perlit va martensit-ferrit klassli poʻlatdan tayyorlangan quvur va detallarining majburiy ultratovushli nazorati quyidagilarda amalga oshirilishi zarur:

a) devor qalinligi 15 mm yoki undan katta boʻlgan I va II toifali quvurlarning biriktiruvchi payvand ulanishlari — quyma detallarning payvand ulanish joylaridan tashqari, ulanishning butun uzunligi boʻyicha;

b) meʼyoriy hujjatlarda ultratovushli nazoratni amalga oshirish koʻzda tutilgan payvand ulanishlar.

Quvurlarning barcha payvand ulanishlari chok oʻqining har ikki tomonidan ultrotovushli defektoskopiya orqali nazorat qilinadi, quvurlarning quyma yoki boshqa fason detallarining payvand ulanishlari esa — bir tomondan (quvur tomonidan) nazorat qilinadi.

Ultratovushli nazorat faqat toʻliq eritilgan (konstruktiv payvandlanmagan) ulanishlarda qoʻllanilishi zarur.

188. Perlit va martensit-ferrit klassli poʻlatdan tayyorlangan quvurlarning majburiy ultratovushli nazorati yoki radiografiyasi quyidagilarda amalga oshirilishi zarur:

a) barcha toifali quvurlar va detallarining toʻgʻri payvand ulanishlari — ulanishning butun uzunligi boʻyicha;

b) tashqi diametri 200 mm va undan katta, devorining qalinligi 15 mm dan kichik boʻlgan I toifali quvurlarning barcha koʻndalang payvand ulanishlari;

v) tashqi diametri 200 mm dan kichik, devorining qalinligi 15 mm dan kichik boʻlgan I toifali quvurlarning barcha koʻndalang payvand ulanishlari, shuningdek tashqi diametri 200 mm va undan katta, devorining qalinligi 15 mm dan kichik boʻlgan II toifali quvurlar — har bir payvandchi tomonidan bajarilgan (ulanishning butun uzunligi boʻyicha) bir tipdagi biriktirma quvurlarning 20% dan kam boʻlmagan hajmda (lekin beshta biriktirmadan kam boʻlmagan holda);

g) tashqi diametri 200 mm dan kichik, devorining qalinligi 15 mm dan kichik boʻlgan II toifali quvurlarning barcha toʻgʻri payvand ulanishlari har bir payvandchi tomonidan bajarilgan (ulanishning butun uzunligi boʻyicha) bir tipdagi biriktirma quvurlarining 10% dan kam boʻlmagan hajmda (lekin toʻrtta biriktirmadan kam boʻlmagan holda);

d) III toifali quvurlarning barcha toʻgʻri payvand ulanishlari har bir payvandchi tomonidan bajarilgan (ulanishning butun uzunligi boʻyicha) bir tipdagi biriktirma quvurlarining 5% dan kam boʻlmagan hajmda (lekin uchta biriktirmadan kam boʻlmagan holda);

e) IV toifali quvurlarning barcha toʻgʻri payvand ulanishlari har bir payvandchi tomonidan bajarilgan (ulanishning butun uzunligi boʻyicha) bir tipdagi biriktirma quvurlarining 3% dan kam boʻlmagan hajmda (lekin ikkita biriktirmadan kam boʻlmagan holda);

j) quvurlar detallarining payvandlanayotgan ichki diametri 100 mm va undan katta shtutserlar (quvurlar, patrubkalar)ning, devor qalinligidan qatʼiy nazar, barcha burchak payvand ulanishlari-tekshirilayotgan ulanishlarning butun uzunligi boʻyicha;

z) quvurlar detallarining burchak payvand ulanishlari payvandlanayotgan ichki diametri 100 mm dan kichik shtutserlar (quvurlar, patrubkalar), quvurlar quyma detallarining koʻndalang biriktirma ulanishlari, shuningdek ushbu bandda koʻrsatilgan boshqa payvand ulanishlari — meʼyoriy hujjatlar bilan belgilangan hajmlarda.

Nazorat hajmlari boʻyicha 191-bandda belgilangan talablar tashqi diametri 465 mm dan katta boʻlmagan III va IV toifali quvurlarning payvand ulanishlariga tegishlidir. Katta diametrli quvurlar payvand ulanishlari uchun nazorat hajmlari texnik shartlar, meʼyoriy hujjatlarda belgilanadi.

Quvurning toʻgʻri oʻqiga nisbatan 60° dan kam burchakda joylashgan quvur detallari payvand ulanishlarining nazoratiga boʻlgan talablar toʻgʻri ulanishlarga boʻlgan talablarga mos kelishi shart. Burchakning boshqa oʻlchamlari uchun payvand ulanishlari koʻndalang hisoblanadi.

Ushbu bandda koʻrsatib oʻtilgan payvand ulanishlar uchun nazorat usuli (defektoskopiya ultratovushli yoki radiografik)ni tanlash aniq bir mahsulotlarda ushbu turdagi payvand ulanishlar uchun nazorat usulini inobatga olgan holda metallning jismoniy xususiyatlari, shuningdek nazorat usulining oʻzlashtirilishi darajasi va murakkabligi yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan nuqsonlarni toʻliqroq aniqlashni taʼminlash imkonidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.

189. 187-bandga muvofiq ultratovushli nazoratdan oʻtkazilishi koʻzda tutilgan quvurning toʻgʻri va koʻndalang payvand ulanishlari kesishgan barcha joylari majburiy radiografik nazoratdan oʻtkazilishi zarur.

190. III va IV toifali quvurlar sektor otvodlarining koʻndalang biriktirma payvand ulanishlari 188-bandning “d” va “e” kichik bandlarida belgilangan meʼyorlarga nisbatan, nazorat qilinadigan biriktirmalar minimal sonining ikki barobari hajmlarda ultratovushli yoki radiografik nazorati amalga oshirilishi zarur.

191. Austenit klassidagi poʻlatdan tayyorlangan mahsulotlarda, shuningdek austenit klassdagi poʻlatdan tayyorlangan detallarning perlit va martensit-ferrit klassidagi poʻlatdan tayyorlangan detallarning toʻqnashish joylarida majburiy radiografik nazorat quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

a) quvurlar va detallarining, kontakt payvandlash usulida amalga oshirilganlaridan tashqari barcha payvand ulanish joylari — ulanishning butun uzunligi boʻyicha;

b) quyma detallarning, shuningdek quyma detallari bor boʻlgan barcha quvurlarning biriktirma payvand ulanishlari — butun uzunligi boʻyicha;

v) quvurlarning ichki diametri 100 mm va undan katta ulanayotgan shtutserlar (quvurlar, patrubkalar) detallarining barcha burchak ulanishlari, devor qalinligidan qatʼi nazar, butun uzunligi boʻyicha;

g) ushbu bandda koʻrsatilmagan boshqa payvand ulanishlari (shu jumladan burchak ulanishlari) — meʼyoriy hujjatlar talablari bilan belgilangan hajmlarda.

192. Bitta korxonada yoki obyektda bir vaqtning oʻzida bir nechta 100% dan kam hajmlarda nazorat qilinadigan bitta tipdagi payvand ulanishlari mavjud boʻlgan quvurlar (yoki turli quvurlar uchun detallar)ning tayyorlanishi yoki montaj qilinishi hollarida nazorat hajmlarini faqat bitta quvur emas, balki quvurning barcha partiyasi (seriyasi, guruhi)dan kelib chiqib belgilashga ruxsat beriladi.

Bunda bitta partiyaga, payvand ulanish sifati termik ishlov berish va nazorat qilish, yigʻish-payvandlash ishlaridan iborat tayyorlash sikli uch oydan oshmagan quvurlar partiyasini birlashtirish mumkin.

Quvurlarni montaj qilishda obyektdagi tegishli bir tipdagi payvand ulanish ishlari bitta tashkilot tomonidan amalga oshirilgan hollarda ushbu ruxsatnomadan foydalanish mumkin.

193. Payvand zonasida oldindan va bir vaqtning oʻzida qizdirilmasdan turib, 0° S haroratdan past darajada perlit klassidagi legirovka qilingan issiqlikka chidamli poʻlatdan tayyorlangan detallarning payvand ulanishlarida butun uzunligi boʻyicha radiografiya yoki ultrotovushli nazoratni amalga oshirish zarur.

194. Taʼmirlash jarayonida takroran payvandlangan biriktirma ulanishlar, payvand ulanishning butun uzunligi boʻyicha radiografiya yoki ultratovush yordamida tekshirilishi zarur. Tanlangan metallning taʼmir payvandlari radiografiya yoki ultratovush yordamida payvandning barcha uchastkasi, shu jumladan asosiy metalldagi termik taʼsir zonasi ham tekshirilishi zarur.

Bundan tashqari, uchastka yuzasi, shu jumladan payvandning termik taʼsir zonasi magnitkukunli yoki kapillyar defektoskopiya yordamida tekshirilishi zarur. Butun devor qalinligi boʻyicha payvandlashda, nazorat qilish imkoni boʻlmagan ichki tomondan tashqari, har ikki tomondan nazorat amalga oshirilishi zarur.

195. Alohida payvand ulanish joylarining noqulay joylashishi yoki nazoratning ushbu usuli samarasizligi (masalan, ichki diametri 100 mm dan kichik boʻlgan shtutserlar va quvurlarni payvandlaganda) sababli ultratovushli defektoskopiya yoki radiografiya nazoratini amalga oshirish imkoni boʻlmagan hollarda payvand ulanish sifatining nazorati qonunchiliqda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan boshqa usullarda amalga oshirilishi zarur.

196. Oʻtkazish quvvati 250 mm yoki undan kichik boʻlgan quvurlar yoki shtutserlarning koʻndalang va burchak biriktirma ulanishlarining tanlangan nazorati hajmlari har bir ulanishga emas, balki har bir payvandchi tomonidan quvurlarda bajarilgan bir tipdagi ulanishlarning umumiy uzunligiga tegishli boʻladi. Bunday hollarda nazorat qilinayotgan har bir ulanish butun uzunlik boʻyicha tekshiriladi, ulanishlarning eng kam soni esa beshtadan kam boʻlmasligi zarur.

Tanlash asosidagi nazoratda nazorat qilinadigan payvand ulanishlar yoki uchastkalar korxonaning texnik nazorat boʻlimi tomonidan, vizual va oʻlchash nazorati natijalariga koʻra, eng bajarish qiyin yoki shubha tugʻdiradigan payvand ulanishlar orasidan tanlab olinishi lozim.

197. Payvandchi tomonidan bajarilgan payvand ulanishlarni tanlash asosida nazorat qilish natijasida yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan nuqsonlar aniqlansa, quvurning butun uzunligi boʻyicha avvalgi nazoratdan keyin shu kabi usulda detallarni ushbu payvandchi tomonidan bajarilgan bir tipdagi payvand ulanishlar nazoratdan oʻtkazilishi shart.

198. Nazoratning radiografiya va ultratovushli usulini nazoratning boshqa usuliga almashtirish faqatgina qoʻllanishi koʻzda tutilayotgan nazorat usulining bosh ixtisoslashgan tashkilot bilan qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan hollarda ruxsat beriladi.

7-§. Kapillyar va magnitkukunli nazorat

199. Chizmalar, meʼyoriy hujjatlar bilan yuzaki yoki yuza tagidagi nuqsonlarni aniqlash maqsadida belgilangan nazoratning qoʻshimcha turlari payvand ulanishlari va mahsulotlarni kapillyar va magnitkukunli usulda nazorat qilishdan iborat.

200. Kapillyar nazorat GOST 18442-80, magnitkukunli nazorat GOST 2105-75 boʻyicha nazorat usullarida qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda amalga oshirilishi zarur.

201. Kapillyar va magnitkukunli usulda nazorat sezgirligining klassi va darajasi, chizmalar va meʼyoriy hujjatlar bilan belgilanishi lozim.

8-§. Spektral tahlil

202. Spektral tahlil detallar va payvand choklari metall legirovkasining chizmalar va meʼyoriy hujjatlar talablariga mos kelishini tasdiqlash maqsadida amalga oshirilishi lozim.

203. Quyidagilar spektral tahlildan oʻtkazilishi zarur:

a) chizma boʻyicha legirovkalangan poʻlatdan tayyorlanishi lozim boʻlgan barcha payvandlanayotgan detallar (konstruksiya qismlari);

b) meʼyoriy hujjatlarga muvofiq legirovka qilingan choʻkma materiallardan bajarilishi lozim boʻlgan quvurlarning barcha payvand ulanishlardagi chok metalli;

v) 142-bandga muvofiq payvandlanuvchi materiallar.

204. Spektral tahlil “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishilgan uslubiy koʻrsatmalar yoki yoʻriqnomalar talablariga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

9-§. Qattiqligini oʻlchash

205. Payvand ulanish metallining qattiqligini oʻlchash, payvand ulanishlarning termik ishlov berish sifatini tekshirish maqsadida amalga oshiriladi.

206. Perlit va martensit ferrit klassli issiqqa chidamli legirovka qilingan poʻlatdan tayyorlangan payvand ulanishlar choklarining meʼyoriy hujjatlarda belgilangan usul va hajmlarda qattiqligi oʻlchanadi.

10-§. Kristallararo korroziyaga chidamliligini mexanik sinovlari, metallografik izlanishlari va sinovlari

207. Mexanik sinovlar payvand ulanishlar mexanik xususiyatlari va sifatini ushbu qoidalar va meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiqligini tekshirish maqsadida amalga oshiriladi.

Metallografik izlanishlar mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan ichki nuqsonlar (darz ketish, payvandlanmasdan qolgan joylari, boʻshliqlar, shlaklar, nometall chiqindilar va hokazo), shuningdek payvand ulanish va mahsulot xususiyatlariga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi metall tuzilmalari uchastkalarini aniqlash maqsadida amalga oshiriladi. Gaz payvand yordamida payvand ulanishlarning nazorati va payvand texnologiyasini attestatsiyadan oʻtkazish, qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan holatlarda, mikrotuzilmasini oʻrganish majburiydir.

Kristallararo korroziyaga chidamliligining mexanik sinovlari, konstruktorlik hujjatlarda koʻzda tutilgan hollarda, austenit poʻlatdan tayyorlangan detallarning payvand ulanishlarining korroziyaga chidamliligini tasdiqlash maqsadida amalga oshiriladi.

Mexanik sinovlar GOST 6996-66 ga muvofiq bajariladi, kristallararo korroziyaga chidamliligi GOST 6032-2003 ga, metallografik izlanishlar meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

208. Mexanik sinovlar quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

a) payvand texnologiyasini attestatsiyadan oʻtkazishda;

b) gaz va kontakt payvand usullarida amalga oshirilgan ishlab chiqarish payvand biriktirma ulanishlarning nazoratini amalga oshirganda;

v) flyus ostida va elektrshlak payvandlashda (142 band “g” kichik bandi) foydalaniladigan payvandlash materiallarining kirish nazoratini amalga oshirishda.

209. Metallografik izlanishlar quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

a) payvand texnologiyasini attestatsiyadan oʻtkazishda;

b) gaz va kontakt payvand usullarida amalga oshirilgan ishlab chiqarish payvand biriktirma ulanishlarni, shuningdek turli klass tuzilmalardan tayyorlangan poʻlat detallar nazoratini amalga oshirganda;

v) ishlab chiqarishda burchak va tavrli ulanishlar, shu jumladan quvurlar (shtutserlar)ni quvurlarga ulash, shuningdek uch tomonlama ulanishlarning nazoratini amalga oshirishda.

210. Mexanik va texnologik sinovlarning asosiy turlari, bu statik choʻzilish, statik bukilish yoki pachoqlanish hamda zarbga chidamlilikka sinashdan iborat.

Statik choʻzilishga sinovlar ishlab chiqarish koʻndalang payvand ulanishlarda, ushbu ulanishlar 100% hajmlarda radiografik yoki ultratovush nazoratdan oʻtganligi hollarida majburiy emasdir.

Zarbga chidamlilikka sinovlar II, III va IV toifali quvurlar va ularning detallari, shuningdek devor qalinligi 12 mm dan kam boʻlgan barcha ishlab chiqarish payvand ulanishlari uchun majburiy emasdir.

Texnologik sinovlar 6-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

211. Metallografik sinovlar quyidagi hollarda majburiy emasdir:

a) perlit klassidagi poʻlatdan tayyorlangan payvand ulanishlari, ushbu ulanishlar 100% hajmlarda radiografik yoki ultratovush nazoratdan oʻtgan hollarida;

b) quvurlarning payvand ulanishlari ish sikli avtomatlashtirilgan kontakt biriktirma payvandlashning maxsus mashinalari yordamida kontakt payvandlash amalga oshirilganda, nazorat namunalarini sinash yoʻli orqali mashinani sozlash sifati har oyda tekshirilishi sharti bilan.

212. Mexanik xususiyatlarini tekshirish, kristallararo korroziyaga chidamliligini metallografik izlanishlar va sinovlari mahsulotdan kesib olinadigan nazorat namunalarida yoki ishlab chiqarish payvand ulanishlarida amalga oshirilishi zarur.

Nazorat payvand ulanishlari faqat qoʻllanma boʻyicha qonunchilikda belgilangan tartibda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

213. Nazorat payvand ulanishlari nazorat qilinadigan ishlab chiqarish ulanishlari bilan bir xil boʻlishi shart. Nazorat ulanishlari ishlab chiqarish ulanishlari yoki texnologiyalarni ishlab chiqarish attestatsiyasidan oʻtkazishda qoʻllaniladigan payvandlash texnologik jarayoniga toʻliq rioya etgan holda amalga oshirilishi zarur. Nazorat ulanishlarini termik ishlov berish mahsulot bilan birgalikda (oʻtxonada umumiy termik ishlov berish hollarida) amalga oshirilishi lozim, bunday imkoniyat boʻlmagan hollarda ishlab chiqarish ulanishlari uchun belgilangan meʼyoriy hujjatlarga muvofiq qizdirish va sovutish hamda harorat rejimlarini qoʻllagan holda, alohida amalga oshirilishi zarur. Nazorat qilinayotgan payvand ulanishlari koʻp marta termik ishlov berilayotgan boʻlsa, nazorat ulanishlariga ham xuddi shuncha marta, shu kabi rejimlarda termik ishlov berilishi zarur.

Ishlab chiqarish ulanishlarining koʻp marta yuqori choʻzilish hollarida, nazorat ulanishlari ishlab chiqarish ulanishlari choʻzilgan umumiy vaqtining 80% davomida saqlab turgan holda, bir marta choʻzilishi mumkin.

214. Nazorat payvand ulanishlari quyidagi usullarda amalga oshiriladi:

a) ikkita quvur boʻlagini biriktirma ulash — quvur choklarini nazorat qilish uchun;

b) asosiy quvurga shtutser (quvur boʻlagi)ni burchak yoki tavr ulanishi — shtutserlarni quvurlarga yoki kollektorga ulanishini, shuningdek uch tomonlama ulanishlar nazoratini amalga oshirish uchun.

215. Nazorat payvand ulanishlari nazoratning ishlab chiqarish payvand ulanishlari uchun koʻzda tutilgan, buzmaydigan usullari bilan, 100% hajmlarda amalga oshirilishi zarur. Nazorat natijalari qoniqarsiz hollarda nazorat payvand ulanishlari, yangidan, ikki marta koʻl miqdorlarda tayyorlanishi shart. Takroriy buzmaydigan nazoratdan keyin qoniqarsiz natijalar olinsa, umumiy natija ham qoniqarsiz hisoblanadi. Bunday hollarda materiallar va jihozlarning sifati hamda payvandchi malakasi qoʻshimcha ravishda tekshirilishi zarur.

216. Nazorat ulanishlarining soni, ushbu qoidalarning 208-band “b” kichik bandi, 209-band “b” kichik bandiga muvofiq har bir payvandchi tomonidan 6 oy davomida bajarilgan (shu jumladan turli buyurtmalar boʻyicha) barcha bir tipdagi ishlab chiqarish ulanishlarga, meʼyoriy hujjatlarda bundan ortiq koʻrsatilmagan boʻlsa, kamida bitta boʻlishi zarur. Payvandchi 3 oydan ortiq ishlamagan boʻlsa, yangi nazorat payvand ulanishlarini amalga oshirish lozim.

Kontakt payvand yordamida bajarilgan quvurlarning koʻndalang ulanishini nazorat qilishda smena davomida ish sikli avtomatlashtirilgan har bir payvand mashinasida payvandlangan shu kabi nazorat ishlab chiqarish ulanishlarining kamida ikkitasi, smena davomida mashinalarni qayta sozlashda esa — har bir ish siklida kamida ikki marta sinovdan oʻtkazilishi zarur.

Ish sikli avtomatlashtirilgan kontakt payvand uchun maxsus mashinada nazorat namunalarining ekspress sinovini oʻtkazish yoʻli orqali har oyda mashina sozligi sifatini tekshirgan holda bajarilgan, devor qalinligi 12 mm dan kichik, shartli oʻtuvi 100 mm dan kam boʻlgan quvurlarning koʻndalang ulanishlari nazorati, muntazam rejimlarda, chetlarini tayyorlagan holda, bir xil oʻlcham va poʻlatning bir xil markasidan tayyorlangan quvurlarni payvandlanishi sharti bilan, uch sutkadan ortiq muddatda tayyorlangan mahsulot uchun payvand ulanishlarning kamida ikkitasini sinashga yoʻl qoʻyiladi.

217. Nazorat ulanishlarining oʻlchami va soni sinalayotgan namunalar komplektini tayyorlash uchun yetarli boʻlishi shart. Bunda sinashning har bir turi uchun namunalarning minimal soni quyidagicha boʻlishi zarur:

a) ikkita namuna — statik choʻzilishga sinovlar uchun;

b) ikkita namuna — statik bukilishga sinovlar uchun;

v) uchta namuna — zarbga chidamliligiga sinovlar uchun;

g) bitta namuna (shlif) — uglerodli va kam nigelirovka qilingan poʻlatdan tayyorlangan payvand ulanishlarning nazoratida metallografik izlanishlar uchun hamda kamida ikkitasi — yuqori legirovka qilingan poʻlatdan tayyorlangan payvand ulanishlari nazoratida, agar bu meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan boʻlsa;

d) ikkita namuna — kristallit korroziyaga chidamliligiga sinovlar uchun.

Tashqi diametri 108 mm dan oshmagan quvurlarning nazorat ulanishlarini statik bukilishga sinovlarni pachoqlashga sinovlar bilan almashtirish mumkin.

Pachoqlashga sinovlar meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan hollarda oʻtkaziladi.

218. Qaysi bir mexanik sinovlar boʻyicha qoniqarsiz natijalar olingan boʻlsa, qoniqarsiz natijalar olingan oʻsha sinovlar vaqtida xuddi oʻsha nazorat ulanishlaridan olingan ikki barobar koʻp namunalarda takroran sinovlarni oʻtkazish mumkin.

Agar takroriy sinovlar natijalariga koʻra namunalarning bittasida xususiyatlarining koʻrsatkichlari belgilangan meʼyorlarga muvofiq kelmasa, ushbu sinov turiga beriladigan umumiy baho qoniqarsiz boʻladi.

Dastlabki nazorat ulanishidan (komplektidan) namunalarni kesib olish imkoni boʻlmagan hollarda yuqorida koʻrsatilgan talablarga rioya etgan holda, ikkinchi nazorat ulanish (komplekti)ni payvandlashga ruxsat beriladi.

11-§. Sifatini baholash meʼyorlari

219. Ishlab chiqaruvchi korxona tayyorlash jarayonida sifat nazorati tizimining mahsulot ishonchliligini kamaytiradigan nuqsonlar bilan tayyorlanishiga yoʻl qoʻymaydigan, foydalanishda xavfsizlikni taʼminlaydigan tizimini qoʻllashi zarur.

220. Tayyor mahsulotlarning geometrik oʻlchamlariga asosan muvofiqligi mazkur Qoidalar va meʼyoriy hujjatlar talablariga javob berishi shart.

221. Payvand ulanishlarning sifati 8-ilovada koʻrsatib oʻtilgan payvand ulanishlar sifatini baholash meʼyorlariga mos kelishi zarur.

12-§. Gidravlik usulda sinash

222. Barcha quvurlar va ularning detallari, shuningdek payvand va boshqa ulanishlarning zichligi hamda mustahkamligini tekshirish maqsadida quyidagilarni gidravlik usulda sinash zarur:

a) barcha quvurlarning detallari (radiografik, ultratovush yoki defektoskopiyaning shunga tenglashtirilgan boshqa buzmaydigan usulida 100% nazoratdan oʻtkazilganligi hollarida ularni gidravlik usulda sinash majburiy emasdir);

b) quvurlarning bloklari (ularning barcha asosiy qismlari ushbu bandning “a” kichik bandiga muvofiq nazoratdan oʻtkazilganligi, ushbu yigʻma elementlarni tayyorlashda bajariladigan payvand ulanishlari butun uzunligi boʻyicha ultratovush yoki radiografik nazorat buzmaydigan nazorat usulida tekshirilgan hollarda ularni gidravlik usulda sinash majburiy emasdir);

v) barcha toifa quvurlar, montaj qilish yakunlangandan keyin.

223. Tayyorlash yoki montaj qilishda quvurning alohida va yigʻma detallarini quvurdan alohida sinash imkoni boʻlmasa, ularni quvur bilan birgalikda gidravlik usulda sinashga ruxsat beriladi.

224. Quvurlar, ularning bloklari va alohida detallarini gidravlik usulda sinashda sinov bosimining minimal oʻlchami ish bosimining 1,25 ga teng, biroq 0,2 MRa (2 kfg/cm²)dan kichik boʻlmasligi zarur.

Quvurlarning armaturasi va fason detallari GOST 356-80 ga muvofiq sinov bosimi bilan gidravlik usulda sinalishi zarur.

225. Sinov bosimining maksimal oʻlchovi mustahkamlikning hisob-kitoblari bilan belgilanadi.

Sinov bosimining oʻlchamini ishlab chiqargan korxona (loyiha tashkiloti) tanlaydi.

226. Gidravlik usulda sinash uchun harorati 5° S dan past va 40° S dan yuqori boʻlmagan suvdan foydalanish zarur.

Quvurlarni gidravlik usulda sinash havo harorati plyus boʻlgan hollarda oʻtkazilishi zarur. 10 MRa (100kgf/cm²) va undan yuqori bosimlarda ishlaydigan bugʻ quvurlarining gidravlik usuldagi sinovlarini oʻtkazishda quvur devorining harorati + 10° S dan kam boʻlmasligi zarur.

227. Quvurdagi bosimni bir maromda, asta-sekin koʻtarib borish zarur. Bosimni koʻtarish tezligi quvurni tayyorlash boʻyicha meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan boʻlishi zarur.

Bosimni koʻtarish uchun qisilgan havodan foydalanishga ruxsat berilmaydi.

228. Sinov jarayonida bosimni ikkita manometrlar yordamida nazorat qilib turish zarur. Bunda aniqlik klassi, tipi, oʻlchash chegarasi va boʻlinish baholari bir xil boʻlgan manometrlar tanlanishi zarur.

Gidravlik usulda sinovlar jarayonida sinov bosimining belgilangan oʻlchamdan oshib ketishining oldini olish maqsadida gidravlik sinov oʻtkazish uchun moʻljallangan nasosdagi himoya klapani sinov bosimiga 5% qoʻshilgan oʻlchamga toʻgʻrilab qoʻyilishi zarur.

Himoya klapanining oʻtkazish quvvati nasos ishlab chiqarish quvvatining maksimal oʻlchamiga teng boʻlishi zarur.

Quvurlar va ularning elementini sinov bosimi ostida ushlab turish vaqti kamida 10 daqiqa(minut)ni tashkil etishi zarur.

Sinov bosimida ushlab turilgandan keyin, bosimni ish bosimigacha tushirgan holda quvurlar butun uzunligi boʻyicha sinchkovlik bilan tekshirib chiqiladi.

Metall va atrofdagi muhit harorati oʻrtasidagi farq sinov obyekti yuzasiga nam tegishini keltirib chiqarmasligi zarur. Gidravlik usulda sinash uchun foydalanilayotgan suv obyektni ifloslantirmasligi hamda tez zanglashni keltirib chiqarmasligi lozim.

229. Suv sizib chiqish, payvand ulanishlari va asosiy metallda terlash, koʻrinib turgan qoldiq nuqsonlar, darz ketishlar hamda yorilish belgilari aniqlanmagan hollarda quvurlar va ularning detallari sinovdan oʻtgan hisoblanadi.

13-§. Payvand ulanishlardagi nuqsonlarni toʻgʻrilash

230. Tayyorlash, montaj qilish, taʼmirlash, sinash va foydalanish jarayonida aniqlangan nuqsonlar toʻgʻrilangan uchastkalarini nazorat qilgan holda bartaraf etilishi zarur.

231. Nuqsonlarni toʻgʻrilash texnologiyasi va nazorat qilish tartibi ushbu Qoidalar talablariga muvofiq ishlab chiqilgan meʼyoriy hujjatlar bilan belgilanadi.

Nuqsonlarni toʻgʻrilash boʻyicha belgilangan texnologiyalardan chetga chiqish hollari uni ishlab chiquvchilari bilan kelishilishi zarur.

232. Nuqsonlarni toʻgʻrilash mexanik usulda, notekis joylarini bir maromda, asta-sekinlik bilan tekislagan holda amalga oshirish zarur. Payvandlash zarur boʻlgan notekis joylarining maksimal oʻlchamlari va shakllari meʼyoriy hujjatlarda belgilanadi.

Ichki nuqsonlarni bartaraf etishda, keyin notekis joylar yuzasini mexanik usulda ishlov bergan holda termik kesish (charxlash) usulini qoʻllashga ruxsat beriladi.

Nuqsonlar toʻliq bartaraf etilganligini, meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq koʻzdan kechirish yoki buzmaydigan nazorat (kapilyar yoki magnitkukunli defektoskopiya yoki travleniye qilish) orqali tekshirish zarur.

233. Notekisliklar mavjud joylarni payvandlamagan holda nuqsonlarni bartaraf etishga, notekislik maksimal boʻlgan joyda detal devori qalinligi yoʻl qoʻyilganga nisbatan minimal darajasi saqlangan holda ruxsat beriladi.

234. Toʻgʻrilangan joyning nazoratini oʻtkazishda yana nuqsonlar aniqlansa, birinchi marta qilingan tartibda nuqsonlarni takroriy bartaraf etilishi amalga oshiriladi.

Payvand ulanishning bitta joyidagi mavjud nuqsonlarni uch martadan ortiq toʻgʻrilashga ruxsat berilmaydi.

Payvand choklarini, payvandlash materiallarini hamda termik taʼsir zonasini bartaraf etgan holda kesib, boshqatdan ulash takroriy deb hisoblanmaydi.

Quvurlardagi nuqsonlari mavjud boʻlgan payvand ulanishlarini kesib tashlab, oʻrniga quvur boʻlagini yangidan payvandlash amalga oshirilgan holda bajarilgan yangi ikkita payvand ulanishlari toʻgʻrilangan hisoblanmaydi.

V BOB. QAYD ETISh VA TEXNIK KOʻRIKDAN OʻTKAZISh

1-§. Qayd etish

235. Mazkur Qoidalar talablari tegishli boʻlgan barcha quvurlarga, egalik qiluvchi korxona, ishlab chiqaruvchi zavod va montaj qiluvchi tashkilot tomonidan, taqdim etiladigan hujjatlar asosida belgilangan shakldagi pasportlar (2-ilova) tuzilishi zarur.

Reduksion-sovutish qurilmalari (RQ, RSQ, YuRSQ) yuqori bosim tomonidan bugʻ quvurlari bilan birgalikda qayd etilishi zarur, bunda barcha detallarga, shu jumladan RSQ markali kirish va chiqish zulfinlari uchun past bosim tomonidan oʻrnatiladigan himoya qurilmalari tavsifnomalarini koʻrsatgan holda texnik hujjatlar koʻrsatilishi shart.

236. Issiqlik elektr stansiyalari va qozonxonalari binosi hududida joylashgan, shartli oʻtkazish quvvati 70 mm dan yuqori boʻlgan I toifali quvurlar, shartli oʻtkazish quvvati 100 mm dan yuqori boʻlgan II va III toifali quvurlar, shuningdek shartli oʻtkazish quvvati 100 mm dan yuqori boʻlgan IV toifali quvurlar ishga tushirilishidan oldin “Sanoatkontexnazorat” DIda qayddan oʻtishlari zarur. Mazkur Qoidalar talablari tegishli boʻlgan boshqa quvurlar, ularning egalari boʻlgan korxona (tashkilot)larda roʻyxatdan oʻtishlari lozim.

237. Quvurlarni “Sanoatkontexnazorat” DIda roʻyxatga olish, quvur egasi boʻlgan korxona maʼmuriyatining yozma arizasi asosida, texnik guvohnoma olingandan keyin amalga oshiriladi.

238. Quvurlarni “Sanoatkontexnazorat” DIda roʻyxatga olish uchun quyidagi hujjatlar taqdim etilishi zarur:

a) quvur pasporti;

b) quvurning ijro chizmasi, bunda quyidagilar koʻrsatilgan boʻlishi shart: poʻlat markasi, quvurning diametri, devor qalinligi, uzunligi, ustunlar, kompensatorlar, osma moslamalar, armaturalar, havo oʻtkazgichlar, drenaj qurilmalari, payvand ulanishlari, ular orasidagi hamda ulardan quduqlargacha va abonentlarning kirish qismigacha boʻlgan masofa, issiqlik harakatlarini nazorat qilish hamda harakatlarning loyiha boʻyicha oʻlchamlari uchun koʻrsatkichlarning joylashishi, choʻziluvchanlikni oʻlchash asboblari (metall choʻzilishini keltirib chiqaradigan haroratlarda ishlaydigan quvurlar uchun, 296-band);

v) quvur detallarini tayyorlash guvohnomasi (3-ilova);

g) quvurni montaj qilish toʻgʻrisidagi guvohnoma (10-ilova);

d) montaj tashkilotidan quvurni qabul qilib olinganligi toʻgʻrisida dalolatnoma;

e) quvurning ajralmas qismi boʻlgan sigʻimlarning pasporti va boshqa hujjatlari (roʻyxatga olishda taqdim etilishi zarur boʻlgan pasport shakli va boshqa hujjatlar 2-ilovada koʻrsatilgan).

239. “Sanoatkontexnazorat” DI besh kun ichida taqdim etilgan hujjatlarni koʻrib chiqishi shart. Hujjatlarning mazkur Qoidalar talablariga muvofiqligi hollarida “Sanoatkontexnazorat” DI quvurni roʻyxatga oladi, pasportga muhr bosadi. Mazkur Qoidalarning 238-bandida koʻrsatib oʻtilgan pasport hamda boshqa hujjatlarni quvur egasiga qaytaradi. Roʻyxatga olishdan bosh tortish hollarida quvur egasiga yozma ravishda bosh tortish sabablari mazkur Qoidalarning tegishli bandlarini asos qilib koʻrsatgan holda xabar beriladi.

240. Har bir quvurga, “Sanoatkontexnazorat” DI yoki korxonada roʻyxatga olingandan keyin, 400 x 300 tshdan kichik boʻlmagan hajmlarda maxsus tablichkalarga quyidagi yozuvlar qayd etilishi zarur:

roʻyxatdan oʻtkazilgan raqam;

ruxsat berilgan bosim;

quvurlar uchun muhit harorati;

navbatdagi tashqi koʻzdan kechirish sanasi (oy va yil), gidrosinovning navbatdagi muddati.

Har bir quvurda kamida uchta tablichka, quvurning chekkalarida va oʻrtasida, boʻlishi shart. Agar bitta quvurning oʻzi bir nechta xonadan oʻtgan boʻlsa, unda har bir xonada tablichka boʻlishi shart.

241. Quvurning boshqa egasiga berilishi yoki uni bir joydan boshqa joyga koʻchirish hollarida, uni ishga tushirishdan oldin qayta roʻyxatdan oʻtkazish talab etiladi.

2-§. Texnik koʻrikdan oʻtkazish

242. Mazkur Qoidalar talablari tegishli boʻlgan bugʻ va issiq suv quvurini texnik koʻrikdan oʻtkazish uchun quyidagilar zarur:

a) quvurning loyihaga hamda mazkur Qoidalar talablariga muvofiqligini tashqi koʻzdan kechirish;

b) gidravlik usulda sinov.

243. Texnik koʻrikdan oʻtkazish quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi:

a) “Sanoatkontexnazorat” DI inspektori tomonidan;

b) korxonaning quvurlar soz holatdaligi hamda undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul boʻlgan xodimi tomonidan.

244. “Sanoatkontexnazorat” DI roʻyxatga olingan quvurni texnik koʻrikdan oʻtkazish uning inspektori tomonidan oʻtkazilib, tarkibiga quyidagilar kiradi:

a) tashqi koʻzdan kechirish va gidravlik usulda sinash — yangi montaj qilingan quvurni ishga tushirishdan oldin;

b) tashqi koʻzdan kechirish — har 3 yilda bir marta;

v) gidrosinovlar har 8 yilda bir marta;

g) tashqi koʻzdan kechirish va gidravlik usulda sinash — payvand yordamida taʼmirlashdan keyin;

d) tashqi koʻzdan kechirish va gidravlik usulda sinash — quvurning 12 oydan ortiq vaqt davomida konservatsiyada boʻlgan hollarda;

e) “Sanoatkontexnazorat” DI inspektori talabiga asosan;

j) quvur oʻzining normativ xizmat muddatini oʻtagan hollarda, maxsus tashkilot xulosasi talab qilinadi.

245. Korxonaning quvur soz holatiga va undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxsi quvurni texnik koʻrikdan oʻtkazishni quyidagi muddatlarda amalga oshirishi zarur:

a) mazkur Qoidalar talablari tegishli boʻlgan barcha quvurlarni tashqi koʻzdan kechirish (ish jarayonida) — kamida bir yilda bir marta;

b) “Sanoatkontexnazorat” DI roʻyxatdan oʻtkazilishi shart boʻlmagan quvurlarni koʻzdan kechirish va gidravlik usulda sinovdan oʻtkazish — payvand yordamida montaj qilingandan, taʼmirlangandan keyin foydalanishga topshirishdan oldin, shuningdek quvurni 2 yildan ortiq konservatsiya holatida boʻlganidan keyin, ishga tushirishdan oldin.

246. Quvur egasi boʻlgan korxona quvurni texnik koʻrikdan oʻtkazishga oʻz vaqtida va sifatli tayyorlash uchun javobgardir.

247. Ochiq yoki yarim ochiq kanallarda oʻtkazilgan quvurlarni tashqi koʻrikdan oʻtkazish, izolyatsiyasini echmasdan turib amalga oshirilishi mumkin. Oʻtib boʻlmaydigan kanallarda yoki kanalsiz yetkazilgan quvurlarning tashqi koʻrikdan oʻtkazish, alohida uchastkalarida, quvur uzunligining kamida har ikki kilometrida tuproqni ochish va izolyatsiyasini echish orqali amalga oshiriladi.

248. Texnik koʻrikdan oʻtkazishni amalga oshirayotgan shaxs, quvur devorining qalinligi yoki payvand choklarining sifati boʻyicha shubha tugʻilsa, izolyatsiyani qisman yoki butunlay ochilishini talab qilish huquqiga ega.

249. Yangi yotqizilgan quvurlar tashqi koʻzdan kechiriladi va izolyatsiya qilinishiga qadar gidravlik usulda sinovdan oʻtkaziladi.

250. Quvurlarning gidravlik usuldagi sinovlari barcha payvand ishlari, termik ishlov berish yakunlangandan keyin, qoniqarli natijalar olingan hollarda, shuningdek ustunlar va osma moslamalar oʻrnatilishi va mustahkamlanishidan keyin hamda barcha oqimlarda qopqoqlar qoʻyilgandan keyin amalga oshirilishi mumkin. Qopqoq qalinligi hisob-kitoblar asosida olinadi yoki quvur devori qalinligidan kam boʻlmasligi zarur; qopqoqda dumcha boʻlishi zarur. Shu bilan birga bajarilgan ishlarning sifatini tasdiqlovchi hujjatlar taqdim etilishi lozim.

251. Quvurlarning gidravlik usuldagi sinovlari mazkur Qoidalar talablariga muvofiq ravishda amalga oshirilishi lozim.

Quvurlarning ajralmas qismi boʻlgan sigʻimlar quvurlar sinalgan bosimlar ostida sinaladi.

252. 3 m dan yuqorida joylashgan quvurlarni gidravlik usulda sinash uchun quvurni koʻzdan kechirishda xavfsizlikni taʼminlash maqsadida koʻprikchalar yoki boshqa moslamalar oʻrnatilishi zarur.

253. Quvurning foydalanilayotgan magistral bilan ulangan biriktirma payvand ulanishi sifatini nazorat qilishda (agar ularning orasida faqat bitta oʻchirish zulfini turgan boʻlsa), shuningdek taʼmirlashda bajarilgan ikkitadan ortiq ulanishlarni nazorat qilishda gidravlik usulda sinovlar payvand ulanishlarining radiografik yoki ultratovush nazorat turlari bilan almashtirilishi mumkin.

254. Quvurni texnik koʻrikdan oʻtkazishda quvurning soz holati va undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxsning ishtirok etishi shartdir.

255. Texnik koʻrikdan oʻtkazish natijalari va quvurdan foydalanish mumkinligi toʻgʻrisidagi xulosa, ruxsat etilgan bosim hamda navbatdagi koʻrik muddatlarini koʻrsatgan holda quvur pasportiga, koʻrikni oʻtkazgan shaxs tomonidan yozib qoʻyilishi zarur.

Quvurni koʻrikdan oʻtkazish jarayonida uning mustahkamligiga shubha uygʻotadigan avariya holatidaligi yoki jiddiy nuqsonlari mavjudligi aniqlansa, undan foydalanish man etiladi hamda pasportida bu haqida asoslangan tegishli yozuv qayd etiladi.

256. Loyiha, tayyorlovchi, meʼyoriy hujjatlar tomonidan belgilangan meʼyoriy hisob-kitob qilingan muddatni oʻtab boʻlgan hamda texnik xulosaga asosan xizmat muddati uzaytirib boʻlingan quvurlar uchun texnik koʻrikdan oʻtkazish hajmlari, usullari va davriyligi texnik diagnostika natijalariga koʻra belgilanishi zarur.

VI BOB. TAʼMIRLASh IShLARINI BAJARIShDA XAVFSIZLIK TALABLARI

1-§. Xavfsiz foydalanishni tashkil etish

257. Quvurlarni tegishli darajada foydalanilishini tashkil etish, ularni soz holda saqlab turish va ulardan xavfsiz foydalanishni taʼminlash qoniqarli darajada xizmat koʻrsatish orqali amalga oshiriladi.

258. Maʼmuriyat tegishli xizmatlarning kuchlari bilan quvurlarni davriy ravishda, yiliga kamida bir marta tekshirib chiqishi hamda natijalari, shuningdek mazkur Qoidalar buzilganligi aniqlangan hollarda, ularni bartaraf etish boʻyicha koʻrilgan choralar haqida “Sanoatkontexnazorat” DI inspektoriga xabar berishi shart.

259. Quvurlarning texnik holati va undan foydalanishni nazorat qilib turuvchi muhandis-texnik xodim (guruh) oʻz ishini korxona bosh muhandisi tasdiqlagan rejaga asosan amalga oshirishi zarur. Bunda uning quyidagi majburiyatlari bor:

a) quvurlarni ish holatida koʻzdan kechirib turish va uning belgilangan foydalanish rejimlariga rioya etilishini tekshirib turishi zarur;

b) quvurlarni texnik koʻrikdan oʻtkazishda ishtirok etish;

v) quvurlarni tayyorlashda texnik nazoratni amalga oshirish va oʻz vaqtida koʻrikdan oʻtkazish uchun “Sanoatkontexnazorat” DI inspektoriga talabnoma berishi;

g) “Sanoatkontexnazorat” DI tomonidan berilgan takdimnomalarning bajarilishini nazorat qilish.

d) quvurlar meʼyoriy hisob-kitob qilingan xizmat muddatini oʻtab boʻlgan (yoki 200 000 soatdan ortiq ishlagan) hollarda, bundan keyin foydalanish imkoniyatlarini aniqlash uchun, ixtisoslashgan tashkilotni jalb etish;

e) xavfli ishlab chiqarish obyektlariga ishlash uchun faqat tegishli malaka talablariga javob beradigan hamda ushbu ishlarga tibbiyot tomonidan qarshi koʻrsatmalari boʻlmagan shaxslarning qoʻyilishi.

260. Quvurlardan foydalanishda nosozliklar, hamda mazkur Qoidalar va yoʻriqnomalar buzilishi holatlari aniqlansa, nazorat uchun masʼul shaxs ushbu nosozliklar yoki qoidabuzish holatlarini bartaraf etish boʻyicha tegishli choralarni koʻrishi, zarur hollarda esa quvurlar ishini toʻxtatishni talab etishi zarur.

261. Quvurlarning soz holda saqlanishi hamda undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxs quyidagilarni taʼminlashi shart:

a) quvurlarni soz holda saqlab turish;

b) quvurlarning metall va payvand ulanish detallari holatini, foydalanish boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq nazorat qilishni amalga oshirish;

v) quvurlarni texnik koʻrikdan oʻtkazishga oʻz vaqtida tayyorlash;

g) aniqlangan nosozliklarni oʻz vaqtida bartaraf etish;

d) quvurlardagi harorat harakatlari va qoldiq deformatsiya oʻlchamlarini, yoʻriqnoma talablariga muvofiq oʻz vaqtida oʻlchab turish.

262. Quvurlarning soz holda saqlanishi hamda undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxsning quyidagi majburiyatlari bor:

a) quvurlarning ish holatida korxona bosh muhandisi belgilagan muddatlarda koʻzdan kechirib turishi;

b) har kuni (ish kunlarida) smena jurnalidagi qaydnomalarni tekshirib turish va uni imzolash;

v) quvurlarni texnik koʻrikdan oʻtkazib turish;

g) quvurlarning pasportlari va yoʻriqnomalarini saqlash;

d) “Sanoatkontexnazorat” DI inspektori tomonidan oʻtkaziladigan tekshiruvlar va texnik koʻriklarda ishtirok etish;

e) xodimlar bilan avariya holatlariga qarshi mashgʻulotlar oʻtkazib turish;

j) mutaxassislar va xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning bilimlarini tekshirish boʻyicha komissiya tarkibida ishtirok etish;

z) “Sanoatkontexnazorat” DI inspektorlari tomonidan berilgan koʻrsatmalarni oʻz vaqtida bajarish;

i) avariya hollari yoki insonlarning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan nosozliklar aniqlangan hollarda quvurdan foydalanishni toʻxtatish;

k) belgilangan talablarga muvofiq ishlab chiqarish jarayoni hamda uni nazorat qilish tizimi uchun zarur uskunalarning mavjudligi va ularning ishlashini taʼminlash;

l) quvurlarga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun jihozlarni butlashni hisobga olgan holda qozonlarni montaj qilish va undan foydalanish boʻyicha ishlab chiqaruvchi zavod yoʻriqnomasi asosida ishlab chiqarish yoʻriqnomasini ishlab chiqish va tasdiqlash. Yoʻriqnomalar ish joylarida saqlanishi hamda xizmat koʻrsatuvchi xodimlarga, imzosini olgan holda berish zarur;

m) shunday tartib oʻrnatish zarurki, bunda quvurlarga xizmat koʻrsatish vazifasi yuklangan xodimda unga topshirilgan jihozlarni, uni koʻzdan kechirish, armaturalar, nazorat-oʻlchash asboblari (NOʻA-KIP), himoya klapanlari, signalizatsiya va himoya vositalari, taʼminlovchi nasoslarning sozligini nazorat qilish orqali sinchkovlik bilan kuzatib borish imkoni boʻlsin. Koʻrik va tekshiruv natijalarini qayd etib borish uchun smena jurnali yuritilishi zarur.

2-§. Xizmat koʻrsatish

263. Metall choʻzilishini keltirib chiqaradigan haroratlarda bugʻ quvurlarida avariya holatlarining oldini olish maqsadida, quvur egasi muntazam ravishda deformatsiya qoldigʻi ortishini kuzatib turishi zarur. Ushbu talab uglerod va molibden poʻlatdan tayyorlangan va bugʻ harorati 450° S va undan yuqori darajada ishlaydigan, xromomolibden va xromomolibdenvanadiy poʻlatdan tayyorlangan va bugʻ harorati 500° S va undan yuqori darajada ishlaydigan, shuningdek yuqori legirovka qilingan issiqlikka chidamli poʻlatdan tayyorlangan va bugʻ harorati 550° S va undan yuqori darajada ishlaydigan bugʻ quvurlari uchun tegishlidir.

Kuzatuvlar, nazorat oʻlchovlari va kesmalar “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishilgan yoʻriqnomalar asosida amalga oshirilishi zarur.

264. Manometr va himoya klapanlarining soz holda ishlashini tekshirish quyidagi muddatlarda amalga oshirilishi zarur:

a) ish bosimi 1,4 MRa (14 kgf/cm²) gacha boʻlgan quvurlar uchun har smenada kamida bir marta;

b) ish bosimi 1,4 MRa (14 kgf/cm²) dan yuqori va 4,0 MRa (40 kgf/cm²) gacha boʻlgan quvurlar uchun sutkasiga kamida bir marta;

v) ish bosimi 4,0 MRa (40 kgf/cm²) dan yuqori boʻlgan quvurlar uchun yoʻriqnomada koʻrsatilgan muddatlarda.

Tekshirish natijalari smena jurnalida qayd etiladi.

265. Quvurdan foydalanish jarayonida xizmat koʻrsatuvchi xodim tomonidan manometr sozligini tekshirish uch tomonlama kran yoki uning oʻrnini bosuvchi oʻchirish ventillari yordamida, manometr stryelkasini nol koʻrsatkichga oʻrnatilishi orqali amalga oshiriladi.

266. Himoya klapanlari sozligini tekshirish, ularni qisqa muddatga ochish orqali amalga oshiriladi.

3-§. Taʼmirlashni tashkil etish

267. Quvurlar egasi quvurlarni tasdiqlangan rejali-oldini oluvchi taʼmirlash jadvaliga muvofiq, oʻz vaqtida taʼmirlanishini taʼminlashi zarur. Taʼmirlash ishlari, ishlarning boshlanishidan oldin ishlab chiqilgan texnik shartlar (texnologiyalar) boʻyicha amalga oshirilishi shart.

268. Quvurlarni taʼmirlash ishlari faqat quvur egalari tomonidan ruxsatnoma-naryadlar asosida amalga oshirilishi zarur.

269. Korxonada quvurlarning soz holati va undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxs tomonidan imzolangan holda navbatdan tashqari texnik koʻrikdan oʻtkazish zaruratini keltirib chiqarmaydigan darajada bajarilgan taʼmir ishlari toʻgʻrisida maʼlumotlar yoziladigan taʼmirlash jurnali yuritilishi zarur.

270. Navbatdan tashqari texnik koʻrikdan oʻtkazish zaruratini keltirib chiqaradigan taʼmirlash ishlari, taʼmirlashda foydalanilgan materiallar, shuningdek payvandlash sifati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar quvur pasportiga yozilishi zarur.

271. Quvurda taʼmirlash ishlari boshlanishiga qadar, u boshqa quvurlardan tiqinlar bilan ajratilishi yoki uzib qoʻyilishi shart.

272. Bugʻ va issiq suv quvurlarining armaturasi flanetssiz hollarida quvurlarning oʻchirilishi ikkita oʻchiruvchi armaturalar yordamida, ularning oraligʻida shartli oʻtuvi 32 mm dan kichik boʻlmagan va bevosita havoga chiqadigan drenaj qurilmasi borligi sharti bilan amalga oshirilishi lozim. Ochiq drenajlarning zulfinlari va ventillarini boshqarish uskunasi shunday qulflanishi lozimki, yopiqlik holatida ularning zichligi boʻshab ketmasligi zarur. Qulflarning kaliti quvurlarning soz holati va undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxsda saqlanishi zarur.

Quvurlarni oʻchirishda qoʻllaniladigan qopqoqlar va flanetslarning qalinligi mustahkamligini taʼminlash boʻyicha amalga oshirilgan hisob-kitoblarga mos boʻlishi shart.

Tiqinni, mavjudligini koʻrsatib turadigan uchi (dumi) boʻlishi shart.

Flanetslar va tiqinlar orasidagi prokladkalar dumsiz boʻlishi lozim.

4-§. Nazorat va xizmat koʻrsatish

273. Quvur egasi boʻlgan korxonaning maʼmuriyati xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va nazorat qilishni tashkil etish orqali quvurlarning soz holati va undan xavfsiz foydalanilishini taʼminlashi shart.

VII BOB. OLDINDAN IZOLYATSIYA QILINGAN QUVURLARGA NISBATAN TALABLAR

1-§. Umumiy qoidalar

274. Mazkur bob talablari muntazam ravishda 140° S (quvurlarning bir yilda kamida 126 kun ishlagan hollarda 150° S)gacha harorat taʼsirida ishlaydigan issiqlik tarmoqlarini yotqizilishida oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlarga tegishlidir.

2-§. Loyihalashtirish

275. Quvurlar va ularning elementlari, shuningdek ularni montaj va rekonstruksiya qilish loyihalarini qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda ruxsatnomasi bor boʻlgan ixtisoslashgan loyiha tashkilotlari amalga oshiradi.

Keyingi tahrirga qarang.

276. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlarni yotqizishning loyihasini, mazkur Qoidalar hamda QMQ 2.04.07-99 “Issiqlik tarmoqlari” va QMQ 3.05.03-00 “Issiqlik tarmoqlari” talablarini inobatga olgan holda, loyiha tashkiloti ishlab chiqadi.

277. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlar yer ustida yoki yer ostida (kanalsiz yoki kanallarda yotqizish usullari bilan) yotqizilishi mumkin.

278. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlar uchun elektrkimyo himoya tadbirlari shart emas.

279. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlarni, ularning diametridan qatʼi nazar, yer ostidan yotqizishda izolyatsiya holatini tezkorlik bilan, masofadan turib nazorat qilish tizimi taʼminlanishi shart.

280. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlar orasidagi masofa 150 mm dan kam, shartli diametri 200 mm dan yuqori boʻlgan quvurlar uchun esa 200 mm dan kam boʻlmasligi zarur.

281. Quvurlarni yotqizish burchagining darajasi 0,002 dan kam boʻlmasligi, alohida asoslangan hollarda esa 0,001 dan kam boʻlmasligi zarur.

3-§. Konstruksiya

282. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlar poʻlat quvur, poliuretan issiqlik izolyatsiyasi va tashqi qobiq quvuridan iborat mexanik konstruksiya boʻlib, bir-biri bilan mustahkam bogʻlangan boʻlishi zarur.

283. Poʻlat quvurlar mazkur Qoidalar, oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlarni ishlab chiqargan korxonaning texnik shartlari tomonidan belgilangan talablarga javob berishi hamda ishlab chiqargan korxona tomonidan berilgan sifat sertifikati boʻlishi zarur.

284. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlarning yoʻnalishini oʻzgartirish oldindan izolyatsiyalangan otvodlar va uchliklar yordamida amalga oshiriladi.

285. Uchirish armaturasi yuqori ishonchlilikka ega boʻlishi, oldindan izolyatsiyalanganligi hamda issiqlik tashuvchining sizib chiqishi yoki bugʻlanishiga yoʻl qoʻyilmasligi shart.

286. Quvurlar choʻzilishining kompensatsiyasi oldindan izolyatsiyalangan otvodlar yoki oldindan izolyatsiyalangan kompensatorlar yordamida amalga oshirilishi zarur.

4-§. Yasash

287. Poʻlat quvurda koʻndalang payvand ulanishlari boʻlmasligi shart.

288. Issiqlik izolyatsiyasini qoplashdan oldin quvur yuzasi II darajagacha korroziya va kuyindilar, yogʻ, moy, namlik va boshqa ifloslantiruvchi jismlardan tozalanishi zarur.

289. Tashqi quvur (oldindan izolyatsiyalangan quvur qobigʻi) sifatida quyidagilar qoʻllanishi zarur:

a) yer ostidan yotqizishda — ekstruditsiya qilingan polietilen quvurlar;

b) yer ustidan yotqizishda — ishlab chiqaruvchi korxonaning texnik shartlari talablariga muvofiq otsinkovkali poʻlatdan tayyorlangan spiral-navivkali quvurlar.

290. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlardagi xizmat koʻrsatuvchi xodimlar ishlashi uchun oson joylashgan detallari yuzasining harorati 45° S dan oshmasligi zarur.

291. Qobiq quvurning ichki va tashqi yuzalari tozalangan boʻlishi va ularning funksional sifatiga taʼsir etuvchi notekisliklar va nuqsonlardan holi boʻlishi shart. Quvur uchlari toʻgʻri kesilgan hamda oʻqiga nisbatan perpendikulyar joylashgan (yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan chegara –5°) boʻlishi shart.

292. Oldindan izolyatsiya qilinadigan quvurlarning har ikkala uchlarining kamida 150 mm va koʻpi bilan 250 mm joylari izolyatsiyadan tozalangan boʻlishi zarur.

Quvurning izolyatsiyalanmagan uchlarining korroziyaga qarshi qoplamasi boʻlishi shart.

293. Ekstrudirovka qilingan polietilen quvurni ishlab chiqargan korxona quvurda quyidagilarni koʻrsatgan boʻlishi shart:

a) polietilen xomashyo markasi;

b) eritishda oquvchanlik indeksi;

v) asosiy hamda tashqi qobiq quvur devorining nominal qalinligi va nominal diametri;

g) ishlab chiqarilgan sanasi;

d) poliuretan koʻpik bilan toʻldirish sanasi;

e) ishlab chiqargan korxona nomi;

j) asosiy quvur tayyorlangan poʻlat markasi;

z) oldindan izolyatsiyalangan quvurni tayyorlashda qoʻllanilgan texnik shartlar raqami.

294. Oldindan izolyatsiyalangan quvurlarning har bir partiyasi qabul qilish-topshirish sinovlaridan oʻtkazilishi shart. Buning uchun GOST 18321-73 ga muvofiq mahsulotning beshta birligi tanlab olinadi va quyidagi koʻrsatkichlari aniqlanadi:

a) chiziqli oʻlchamlarning toʻgʻriligi;

b) tashqi koʻrinishi;

v) konstruksiyalardagi poliuretan koʻpiklarning zichligi;

g) siqilganda poliuretan koʻpiklarning zichligi;

d) poliuretan koʻpiklarning suv shimib olish darajasi.

295. Bitta koʻrsatkich boʻyicha qoniqarsiz natijalar olingan hollarda (tashqi koʻrinish va chiziqli oʻlchamlardan tashqari) xuddi shu partiyadan olgan holda sinaladigan quvurlarning sonini ikki barobar koʻpaytirgan holda, takroriy sinovlar oʻtkazilishi shart. Takroriy sinovlar natijalari hal qiluvchi hisoblanadi.

296. Bitta mahsulotning tashqi koʻrinishi yoki chiziqli oʻlchamiga muvofiq boʻlmagan hollarda butun partiyani braklarga ajratish zarur.

5-§. Montaj qilish va taʼmirlash

297. Quvurlar va ularning elementlarini yasash tayyorlash (yasash ishlarini oxiriga yetkazish), montaj qilish va taʼmirlash ixtisoslashgan tashkilotlar yoki ishlarni sifatli bajarish imkonini beradigan texnik vositalari va malakali mutaxassislarga ega boʻlgan tashkilotlar tomonidan bajarilishi zarur.

Korxona va tashkilotlar montaj qilish va taʼmirlash ishlarini bajarishlari uchun qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda ruxsatnoma olishlari zarur.

298. Oldindan izolyatsiyalangan quvurlarni payvandlash ishlari “Sanoatkontexnazorat” DI tomonidan belgilangan tartibda oʻqitilgan va oʻquv kombinatida attestatsiyadan oʻtkazilgan payvandchi tomonidan, bevosita transheya ichida (loyiha-texnik hujjatlarda koʻzda tutilgan hollarda quvurni payvandlash transheya ustida amalga oshirishga ruxsat beriladi) amalga oshirilishi zarur.

299. Quvurlarni payvandlash ishlarini mazkur Qoidalarning IV bob “Tayyorlash, montaj qilish va taʼmirlash”, 2-§. Payvandlash boʻlimi talablariga muvofiq amalga oshirish zarur.

300. Ulanishlarni izolyatsiyalash va zichlash ishlarini 15° S dan past boʻlmagan haroratda amalga oshirish zarur.

301. Oldindan izolyatsiyalangan quvurlar va ularning detallarini yotqizishdan oldin quvur uchlariga nasadkalarni oʻrnatish lozim.

302. Ulanish joylaridagi boʻlaklar oʻqlarining bir-biriga mos kelish darajasi 3^o dan oshmasligi zarur.

303. Poʻlat quvurlar va ularning detallarini ulash boʻyicha barcha ishlarni elektr payvandlash yordamida amalga oshirish zarur. Shartli diametri 50 mmgacha boʻlgan quvurlarni ulashda gaz payvandlashga ruxsat beriladi.

304. Gaz payvandlashda issiqlik himoya izolyatsiyasi hamda quvur qobigʻini payvand alangasidan toʻsish shart.

305. Payvandlashni boshlashdan oldin quvur uchlari faol yogʻsizlantiruvchilar (rastvoritelsiz) yordamida korroziyaga qarshi qoplamalardan, shuningdek penopoliuretandan yaxshilab tozalanishi shart.

306. Payvand ulanishlari sifati va nuqsonlarni tuzatilishining nazorati, shuningdek payvand ulanishlarini sinash usullari mazkur Qoidalarning IV bobida koʻrsatilgan talablarga muvofiq holda amalga oshirilishi zarur.

307. Poliuretan koʻpik va tashqi qobiq quvurning texnik xususiyatlarini tasdiqlash maqsadida sinash usullari ishlab chiqaruvchi korxona texnik shartlariga muvofiq boʻlishi zarur.

308. Oldindan izolyatsiyalangan quvurlardan iborat issiqlik tarmogʻi mustahkamlik va zichlikka, odatda mazkur Qoidalarning IV bobi 12-§ koʻrsatilgan talablarga muvofiq holda gidravlik usulda birlamchi va yakuniy sinovdan oʻtkazilishi zarur.

VIII BOB. QUVURLARNING BOʻYaLADIGAN RANGI VA UNDAGI YoZUVLARGA NISBATAN TALABLAR

309. Quvurlarning qoʻllanilishi va muhit parametrlaridan kelib chiqqan holda quvur yuzasi muvofiq rangga boʻyalgan boʻlishi va markirovka yozuvlari boʻlishi shart.

Rang, shartli belgilar, harflarning oʻlchami va yozuvlarning joylashishi GOST 14202-69 ga muvofiq boʻlishi zarur.

310. Quvurlarga quyidagi mazmundagi yozuvlar bitilishi lozim:

a) magistral liniyalarda — magistral raqami (rim raqamlarida) va ish muhiti harakatlanadigan yoʻnalishni koʻrsatuvchi stryelka. Normal rejimlarda uning ikkala tomonga harakatlanishi mumkin boʻlgan hollarda ikkala tomonga koʻrsatuvchi ikkita stryelka chiziladi;

b) magistral yaqinidagi shoxlanishlarda — magistral raqami (rim raqamlarida), agregat raqamlari (arab raqamlarida) va ish muhiti harakatlanadigan yoʻnalishni koʻrsatuvchi stryelka;

v) agregatlar yaqinidagi magistraldan shoxlanish joylarida — magistral raqami (rim raqamlarida) va ish muhiti harakatlanadigan yoʻnalishni koʻrsatuvchi stryelka.

311. Bitta quvurdagi yozuvlar soni meʼyorlanmaydi. Yozuvlar ventillar, zulfinlar va hokazolar boshqarib turiladigan joylardan yaxshi koʻrinib turishi shart. Quvurlarning boshqa xonaga kirish va chiqish joylarida yozuvlarning boʻlishi shart.

312. Quvurlar izolyatsiyasi ustidan metall qoplama (alyuminiy, ruhlangan tunuka va boshqa korroziyaga chidamli metallardan tayyorlangan) qoplanishi hollarida qoplama butun uzunlik boʻyicha boʻyalmasligi mumkin. Bunday hollarda quvur orqali oʻtkazilayotgan muhitdan kelib chiqqan holda, tegishli shartli belgilar qoʻyiladi.

313. Ventillar, zulfinlar hamda ularni boshqaruvchi moslamalarga quyidagi mazmundagi yozuvlar bitiladi:

a) oʻchirish yoki boshqarish moslamalarining foydalanish va yoʻriqnomalarga muvofiq raqami yoki shartli belgisi;

b) aylantirish koʻrsatkichining oʻchirish tomonga yoʻnalishi (Oʻ) va ochish tomonga yoʻnalishi (O);

314. 320 bandda sanab oʻtilgan armatura va boshqarish uskunalariga yozuvlar, ularning quyidagi joylariga bitiladi:

a) shturvalning ventil (zulfin) korpusi yaqinida joylashish holatida — ventil (zulfin)ning korpusi yoki izolyatsiyasi yoki mahkamlangan tablichkaga;

b) shturval yordamida masofadan turib boshqarish hollarida — shturvalning kolonkasi yoki kronshteynida;

v) zanjir yordamida masofadan boshqarish hollarida — zanjir gʻildiragi kronshteyn bilan mustahkam ulangan va boshqarish maydonchasidan eng yaxshi koʻrishni taʼminlaydigan holatda mahkamlangan tablichkaga;

g) xizmat koʻrsatish maydonchasi tagida joylashgan ventil yoki zulfinni echiladigan shturval yordamida (val uchi tagida va qopqoq bilan yopilgan) masofadan turib boshqarish hollarida — qopqoqning ham osti, ham ustiga;

d) elektr boshqaruvchi yordamida masofadan turib boshqarish hollarida — yoqish moslamasi oldida;

e) masofadan turib boshqarish hollarida ushbu bandning “b”, “v”, “g”, “d” kichik bandlarida koʻzda tutilgan yozuvlardan tashqari, boshqariladigan armatura maxovigiga ham yozuvlar bitilishi shart.

IX BOB. SIGNAL RANGLARI VA XAVFSIZLIK BELGILARI

315. Ishlayotganlarning eʼtiborini bevosita xavfga, mumkin boʻlgan xavf haqida ogohlantirishga jalb qilish, xavfsizlikni taʼminlash maqsadida alohida koʻrsatma va ruxsatnomalar berish, shuningdek tegishli maʼlumotlarni olish uchun signal ranglari va xavfsizlik belgilaridan foydalaniladi. Signal belgilaridan yuqori xavf manbasi boʻlgan ishlab chiqarish jihozlarining alohida elementlari va qismlari uchun qoʻllaniladi. Quyidagi toʻrtta signal rang belgilari mavjud:

qizil — “Toʻxta, man etiladi, ochiq xavf”;

sariq — “Diqqat, mumkin boʻlgan xavf haqida ogohlantirish”;

yashil — “Xavfsiz, ruxsat, yoʻl ochiq”;

koʻk — “Maʼlumot”.

316. Xavfsizlik belgilari inson uchun xavf mavjud boʻlgan, shuningdek ishlab chiqarish jihozlari oʻrnatilgan joylarda koʻzda tutiladi. Belgilarni hamda ularni tushuntirish joylarini korxona (tashkilot) rahbari, davlat nazorati va kasaba uyushmasining mehnat texnik nazorati organlari bilan kelishgan holda belgilaydi. Standartlarda belgilarning toʻrtta guruhi oʻrnatilgan:

taqiqlovchi;

ogohlantiruvchi;

koʻrsatma beruvchi;

koʻrsatuvchi.

317. Taqiqlovchi belgilar koʻrsatilgan joylarda qandaydir harakatlar (chekish, ochiq olovdan foydalanish, transportning kirishi)ni bajarishga ruxsat bermaydi. Ushbu guruh belgilari qizil rangli aylana ichiga oq maydoncha va belgi aylanasi cheti oq rangli hoshiya, shuningdek oq ichki maydoncha ichida shartli qora rangga boʻyalgan, qizil rangli egri chiziq (chapda tepadan, oʻng pastga) bilan boʻlingan (45° S burchak ostida) koʻrinishda boʻladi.

318. Ogohlantiruvchi belgilar odamlarni mumkin boʻlgan xavf — portlash xavfi, tez alangalanuvchi, zaharli va boʻgʻuvchi moddalar, elektr toki kuchlanishi, nurlanish, tepadan jismlarning tushishi haqida ogohlantiradi. Belgilar toʻgʻri tomonli sariq rangli, burchaklari aylanali, burchagi tepaga qaratilgan, chetida qora rangli hoshiyasi bor va qora rangli shartli rasmi bor boʻlgan uchburchak shaklida boʻladi.

319. Koʻrsatma beruvchi belgilar, xavfsizlik texnikasi talablariga rioya qilgan holda (quyidagi himoya vositalaridan majburiy holda foydalangan holda: kaskalar, maxsus kiyim-bosh, maxsus oyoq kiyim, dielektrik qoʻlqoplar, himoya koʻzoynaklari, himoya belbogʻlari) maʼlum ishlarni bajarishga ruxsat beradi. Bundan tashqari ushbu guruh belgilari evakuatsiya, yongʻinga qarshi texnika joylashgan joylar yoki zaxira chiqish joylari, shuningdek mehnat xavfsizligi taʼminlangan ish joylariga yoʻl koʻrsatadi. Ular koʻk rangli aylana, chetida oq hoshiyasi bor, ichida shartli oq rasmi chizilgan boʻladi. Yongʻinga qarshi belgilar qizil rangda boʻladi.

320. Koʻrsatuvchi belgilar obyekt va qurilmalar, tibbiy yordam va ovqatlanish, telefon, ichimlik suvi, yongʻinga qarshi suv manbasi, yongʻinga qarshi kranlar, gidrantlar, yongʻinni oʻchirish vositalari, chekish joylarini koʻrsatib turish uchun moʻljallangan. Ushbu belgilar toʻgʻri toʻrtburchak shaklida, chetida oq hoshiyali, oq toʻrtburchak maydonchada qora rangli (yongʻinga qarshi belgi qizil rangda boʻladi) belgi yoki yozuv bitilgan boʻladi. Belgilarda, uning pastki qismida (oq toʻrtburchak tagida) oq rang bilan koʻrsatib turuvchi stryelka va obyektgacha boʻlgan masofani koʻrsatuvchi stryelka rasmini chizishga ruxsat beriladi.

321. Tungi vaqtlarda yoki koʻrish yomonlashgan vaqtlarda xavfsizlik belgilarini uning rangi oʻzgarmaydigan, shuningdek kunning yorugʻ vaqtida ham koʻrish qiyinlashmaydigan holda joylashtirish zarur.

Yongʻin xavfsizligi va evakuatsiya yoki qoʻshimcha chiqish joylarini koʻrsatuvchi belgilar ularning yoritilib turishi uchun alohida elektr quvvati manbasi bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

322. Ishlab chiqarishning alohida xususiyatlarini hisobga olgan holda sohaga tegishli belgi va yozuvlari bitilgan belgilarni ishlab chiqishga ruxsat beriladi. Biroq, belgilarning oʻlchami, shakli va rangini oʻzgartirishga ruxsat berilmaydi.

X BOB. AVARIYA VA BAXTSIZ HODISALARNI TEKShIRISh

323. Bugʻ va issiq suv quvurlaridan foydalanishda sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar qonunchilikda belgilangan tartibga muvofiq tekshiriladi.

324. Mazkur Qoidalar talablari qoʻllaniladigan har qanday avariya, insident yoki quvurlar ishidagi boshqa nosozliklar toʻgʻrisida, egalik qiluvchi korxona maʼmuriyati yuqori xoʻjalik yurituvchi idoraga hamda “Sanoatkontexnazorat” DIga xabar berishi zarur.

325. “Sanoatkontexnazorat” DI inspektorining avariya yoki boshqa insident omillari va sabablarini tekshirish uchun korxonaga kelishiga qadar korxona maʼmuriyati, agar inson hayotiga xavf boʻlmasa yoki avariyani yanada kattalashishiga olib kelmasa, avariya sodir boʻlgan vaziyatni oʻzgarmagan holda saqlanishini taʼminlashi shart.

XI BOB. MAZKUR QOIDALAR TALABLARIGA RIOYa ETILIShI USTIDAN NAZORAT

326. Mazkur Qoidalar talablariga rioya etilishi ustidan nazorat “Sanoatkontexnazorat” DI tomonidan, quvurlardan foydalanuvchi korxonalar, shuningdek ishlab chiqaruvchi zavodlar, montaj qiluvchi va taʼmirlovchi tashkilotlarni davriy ravishda tekshirib turish, shuningdek uslubiy koʻrsatmalar, yoʻriqnomalar va “Sanoatkontexnazorat” DI boshqa meʼyoriy hujjatlariga asosan amalga oshiriladi.

327. Xavfli ishlab chiqarish obyektidan foydalanuvchi tashkilot sanoat xavfsizligi talablarida belgilangan, ishlab chiqarish nazoratini tashkil etishi va amalga oshirishi shart.

Sanoat xavfsizligi talablarida belgilangan ishlab chiqarish nazoratini tashkil etish boʻyicha maʼlumotnoma maxsus vakolatli davlat organi yoki qonunchilikda koʻrsatilgan sanoat xavfsizligi sohasida alohida vakolatlari boʻlgan boshqa davlat organlariga taqdim etiladi.

328. Ishlab chiqaruvchi zavodlar, montaj qiluvchi va taʼmirlovchi tashkilotlarni tekshirish jarayonida quvurlar va detallarini tayyorlash, montaj qilish yoki taʼmirlashda mazkur Qoidalar talablari buzilishi hollari aniqlansa, “Sanoatkontexnazorat” DI tomonidan belgilangan tartibda qoida buzilishi xususiyatidan kelib chiqqan holda, ularni bartaraf etish muddatlari belgilanadi yoki ularni bundan keyin tayyorlash, montaj qilish yoki taʼmirlash qonunchilikda oʻrnatilgan tartib boʻyicha toʻxtatib qoʻyiladi.

329. Foydalanishda boʻlgan quvurlarni tekshirish jarayonida nuqsonlar yoki ulardan bundan keyin foydalanish xavfli boʻlgan mazkur Qoidalar talablari buzilishi hollari aniqlansa, shuningdek navbatdagi koʻrikdan oʻtkazish muddati tugaganligi yoki quvurlarni soz holda saqlash va ulardan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxs yoʻq boʻlsa, quvurdan foydalanish man etiladi. Bunda, quvur pasportiga mazkur Qoidalarning tegishli bandlari koʻrsatilgan holda man etish sabablari yozib qoʻyiladi.

330. Mazkur Qoidalar buzilishida aybdor shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
1-ilova
1-jadval

Quvurlar toifalari va guruhlari

Quvur ‎toifalari‏‎	Guruhlar‏	Muhitning ish parametrlari
Quvur ‎toifalari‏‎	Guruhlar‏	Harorat, °S‎	Bosim, MRa (kgf/cm²)‎
I‎	1‎	560 dan yuqori‎	Chegaralanmagan‎
‎	2‎	520 dan yuqori, 560 gacha‎	Chegaralanmagan‎
‎	3‎	450 dan yuqori, 520 gacha‎	Chegaralanmagan‎
‎	4‎	450 gacha‎	8,0 (80) dan yuqori‎
II‎	1‎	350 dan yuqori, 450 gacha‎	8,0 (80) gacha‎
‎	2‎	350 gacha‎	4,0 (40) dan yuqori 8,0 (80) gacha‎
III‎	1‎	250 dan yuqori, 350 gacha‎	4,0 (40) gacha‎
‎	2‎	250 gacha‎	1,6 (16) dan yuqori 4,0 (40) gacha‎
IV‎	—‎	115 dan yuqori, 250 gacha‎	0,07 (0,7) dan yuqori 1,6 (16) gacha‎

Izoh: Parametrlar oʻlchami turli toifalarda boʻlsa, quvur muhit parametrining maksimal oʻlchamiga teng boʻlgan (chizmaga qaralsin) toifaga kiradi.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
2-ilova
(majburiy)

Quvur pasporti shakli‎‎
(pasport qattiq muqovada rasmiylashtiriladi: formati 210x297 mm)
1 - bet‎‎
Quvur pasporti‎‎
_______ - son bilan qayd etildi‎‎
2 - bet
Quvur egasi boʻlgan korxona nomi va manzili _______________________________‎‎
__________________________________________________________________________‎‎
Quvurning vazifasi ________________________________________________________‎‎
Ish muhiti ________________________________________________________________‎‎
Muhitning ish parametrlari:‎‎
bosim, MRa (kgf/cm²) ________________________________________________________‎‎
harorat, °S ________________________________________________________________‎‎
Hisoblangan xizmat muddati, yil* ___________________________________________‎‎
Hisoblangan resurs, s* _____________________________________________________‎‎
Ishga tushirish soni________________________________________________________‎‎
(I va II toifa quvurlar uchun)‎‎
Quvurni tayyorlash va montaj qilish uchun qayd etishda taqdim etilishi‎‎
zarur boʻlgan sxemalar, chizmalar, guvohnomalar va boshqa‎‎
hujjatlar roʻyxati ________________________________________________________‎‎
_________________________________________________________________________‎‎
_________________________________________________________________________‎‎
_________________________________________________________________________
‎‎
M.Oʻ‎	‎	‎‎Korxona bosh muhandisi imzosi ‎(quvur egasi)‎
______ y. _____________________‎‎
_____________________________‎‎
‎	‎	‎	‎
3 - bet‎‎
Quvur joylashgan joy haqida maʼlumot‎‎

Korxona nomi, yuridik manzili, STIR‎‎	Quvur joylashgan joy (egasining manzili)‎‎		Oʻrnatilgan sanasi‎‎
‎	‎‎‎		‎
‎	‎	‎	‎
‎‎Quvurning soz holatdagi va undan xavfsiz foydalanish uchun masʼul shaxs
‎	‎	‎	‎
Tayinlash toʻgʻrisidagi buyruq soni va sanasi‎	Familiyasi, ismi, sharifi‎	Qozon nazorat qoidalari boʻyicha bilimlari tekshirilgan sana‎	Masʼul shaxs imzosi‎
‎	‎	‎	‎
‎	‎	‎	‎
‎‎4 — 12 betlar‎
Quvurni taʼmirlash va rekonstruksiya qilish toʻgʻrisida maʼmuriy qaydlar
‎	‎	‎	‎
Qayd sanasi‎	Quvurni taʼmirlash va rekonstruksiya qilishda bajarilgan ishlar roʻyxati; ularni amalga oshirish muddati‎‎		masʼul shaxs imzosi‎
‎	‎‎		‎
‎	‎	‎	‎
‎‎13 — 25 betlar‎
‎‎Quvurlarni koʻrikdan oʻtkazish natijalarining qaydlari‎
‎	‎	‎	‎
Koʻrikdan oʻtkazish sanasi‎	Koʻrikdan oʻtkazish natijalari‎‎		Navbatdagi koʻrikdan oʻtkazish muddati‎
‎	‎‎		‎
‎	‎	‎	‎
‎‎26 bet
‎‎Quvur ____ - son bilan _____________________________________________________
‎	(qayd etuvchi idora nomi)		‎
‎‎__________________________________________________________ da qayd etildi
‎‎Pasportda __________ betlar raqamlandi va jami ___________ varaq shnurlandi,
‎‎shu jumladan, chizmalar (sxemalar) _______ varaqda
‎‎_________________________________________________________________________
‎‎(qayd etgan shaxs lavozimi va imzosi)
‎	‎	‎	‎
M.Oʻ‎	‎	‎	20__y.___________‎

* Ishlab chiqargan zavod yoki loyiha tashkiloti maʼlumotlari yoziladi.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan foydalanish qoidalariga
3-ilova
(majburiy)

‎‎‎‎‎Quvur detallarini tayyorlash guvohnomasining shakli
‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎	‎	‎	Quvur tayyorlash uchun ruxsatnoma‎‎‎‎‎
‎	‎	‎	‎‎20___ y. _______________ ___ - son‎‎‎
‎	‎	‎	‎‎Berildi‎‎
‎	‎	‎	‎‎_________________________________
‎	‎	‎	‎‎(ruxsat bergan idora nomi)‎‎
‎	‎	‎	‎‎_________________________________
‎	‎	‎	(tayyorlagan korxona nomi)‎‎‎‎
‎	‎	‎	_________________________________
‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎Quvur elementlari tayyorlanganligi toʻgʻrisida _______ - son Guvohnoma
‎‎_________________________________________________________________________
(Quvurning ishlatilishi boʻyicha nomi)‎‎
_________________________________________________________________________‎‎
(ishlab chiqargan korxona nomi‎‎
_________________________________________________________________________‎‎
‎‎va uning manzili)
Buyurtmachi ______________________________________ - son buyurtma ___________‎‎
Ish muhiti _____________________________________ ish bosimi _______________‎‎
Ishlab chiqarilgan yili ___________________________ ish harorati ____________‎‎

1. Quvur detallari tayyorlangan quvurlar toʻgʻrisida maʼlumotlar‎‎ ‎‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎
T/r‎	Element nomi‎	soni‎	Quvurning tashqi diametri va devor qalinligi, mm‎	Poʻlat markasi GOST yoki texnik shart‎	Quvurlar, GOST yoki texnik shart‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎

Izox: I toifa quvurlar uchun jadvalda koʻrsatilgan maʼlumotlardan tashqari, guvohnomaga metall sertifikati va amalda texnik shartlar talablari hajmlari nazorat boʻyicha maʼlumot ilova qilinishi zarur.

2. Quvurning asosiy armaturasi va fason qismlari (quyma, payvand va kovka qilingan) toʻgʻrisida maʼlumot:

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan foydalanish qoidalariga
4-ilova

‎‎‎‎1 jadval‎
Payvandlanayotgan quvurlar (detallar) devorining nominal qalinligi S, mm‎	Chok oʻqidan har tomonga quvur(detal) erkin toʻgʻri uchastkasining minimal uzunligi, mm‎
15 gacha ‎15 dan ortiq, 30 gacha ‎30 dan ortiq, 36 gacha ‎36 dan ortiq‎	100 ‎5S+25 ‎175 ‎4S+30‎

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
5-ilova
(majburiy)

Bugʻ va issiq suv quvurlarini tayyorlashda foydalaniladigan materiallar

Poʻlat list

‎‎1 jadval

Poʻlat markasi

Meʼyoriy hujjatlar‎‎

Parametrlar chegaralari‎‎

Majburiy mexanik sinovlar^1,2‎‎

Nazorat^1‎‎

listga‎

poʻlatga‎

S,
‎mm‎

R, MRa
‎kgf/cm²)‎

t, °S‎

σ_v‎

σ_t‎

δ‎

Ψ‎

KS‎

KSA‎

bukishga‎

makrotu
‎zilmalar‎

defekto
‎skopiya³‎

2‎

3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

12‎

13‎

14‎

15‎

St3ps3
‎St3sp3
‎St3Gps3
‎St3ps4
‎St3sp5
‎St3Gps4

‎
‎GOST ‎14637^4‎

‎
‎GOST ‎380⁵‎

‎
‎12‎

‎
‎1,6
‎(16)‎

‎
‎200‎

‎
‎+‎

‎
‎—‎

‎
‎+‎

‎
‎—‎

20‎

GOST 1577‎

GOST 1050‎

12‎

1,6 (16)‎

300‎

+‎

+‎‎

—‎

+‎‎

—‎

15K,
‎16K,
‎18K, 20K‎

‎GOST 5520‎

‎Chegaralanmagan‎

450‎

+‎‎

22K‎

GOST 5520,‎

GOST 5520‎

--“--‎

--“--‎‎

350‎

+‎‎

17GS, 17G1S‎

GOST 19281
‎GOST 5520‎

GOST 19281‎

--“--‎‎‎

350‎

+‎‎‎

14XGS‎

GOST 19281‎

25‎

--“--‎‎‎

350‎

+‎‎‎

16GS, 09G2S,
‎10GN2S1‎

GOST 19281
‎GOST 5520‎

GOST 19281‎

Chegaralanmagan‎

--“--

450‎

+‎‎‎

12MX‎

GOST 20072‎

--“--‎‎‎

530‎

+‎‎‎

‎—‎

+‎‎‎

12XM‎

GOST 5520‎

--“--‎‎‎

540‎

+‎‎‎

‎—‎

+‎‎‎

10X2M‎

GOST 5520‎

--“--‎‎‎

570‎

+‎‎‎

‎—‎

+‎‎‎

12X1MF‎

GOST 5520‎

GOST 5520
‎GOST 20072‎

--“--‎‎‎

570‎

+‎‎‎

‎—‎

+‎‎‎

08X18N10T
‎12X18N9T
‎12X18N10T‎

‎GOST 7350‎

‎GOST 5632‎

--“--‎‎‎

450‎

+‎‎‎

‎—‎

+‎‎‎

Izoh: 1. Listlar nazoratining meʼyorlangan koʻrsatkichlari va hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan oʻlchamlarga muvofiq boʻlishi zarur. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan sifat toifalari va sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi. Jadvalda koʻzda tutilgan (+ belgisi bilan belgilangan), biroq amaldagi meʼyoriy hujjatlarda yoʻq boʻlgan talablar quvur detallarini tayyorlovchi korxona tomonidan bajarilishi zarur.

2. Choʻzilishiga sinovlar jarayonida mexanik xususiyatlarining nazorati 81 va 86 bandlarga muvofiq, zarbga chidamliligining sinovlari jarayonida esa 82 — 85 bandlarga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Ultratovushli nazoratdan qalinligi 60 mm dan ortiq, shuningdek 20 mm dan ortiq boʻlgan, 6,4 MRa ish bosimida ishlashga moʻljallangan detallarning listlari oʻtkaziladi.

4. Ish bosimi 2,5 MRagacha va harorat 300° Sgacha boʻlganda yassi flanetslar uchun 3 va 5 toifadagi St3sp3 markali poʻlat listlaridan, bosimi 1,6 MRagacha va harorat 200° S gacha boʻlganda esa 2 va 3 toifali St3sp, St3ps, St2ps, St2 sp, St3kp, St2 kp, markali poʻlat listlardan foydalanish mumkin.

5. Oddiy sifatli uglerodli poʻlatlar (GOST 380)dan oʻchoqning radiatsiya nurlari orqali yoki 600° S dan yuqori boʻlgan issiq gaz yordamida qizdiriladigan detallarni tayyorlashda foydalanish mumkin emas.

Choksiz quvurlar‎‎

2 jadval

‎‏Poʻlat markasi‎‏

Meʼyoriy hujjatlar‎‎‎

Parametrlar chegaralari‎‎‎

Majburiy sinovlar¹‎‎

‎‎

Q‎‏uvurlarga‎

‎‏poʻlatga
‎

t,°S‎

R, MRa (kgf/cm²)‎‏

Mexanik sinovlar‎‎

Texno‎logik‎‏

bukishga‎

makro
‎tuzilmalar⁴

defekto‎skopiya‎

σ_v‎

σ_t‎

δ‎

Ψ‎

KS‎

1‎

2‎

3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

12‎

13‎

14‎

10, 20‎

GOST 8731^5
‎(V guruhi)
‎GOST 8733^5
‎(V guruhi)‎

‎GOST 1050‎

‎300‎

‎1,6 (16)‎

+‎

+‎‎

—‎‎

+‎‎

—‎

10, 20‎

GOST 8733^5‎

GOST 1050‎

425‎

6,4 (64)‎

+‎‎

—‎

20‎

GOST 550
‎(A guruhi)‎

GOST 1050‎

425‎

5 (50)‎

+‎‎

—‎

10G2‎

GOST 8731⁵
‎(V guruh)
‎GOST 87335
‎(V guruhi)‎

‎
‎GOST 4543‎

‎
‎350‎

‎
‎5 (50)‎

+‎‎

—‎

09G2S‎

GOST 8733^5‎

GOST 19281‎

425‎

5 (50)‎

+‎‎

—‎

12MX‎

GOST 20072‎

530‎

--“--‎

+‎‎

—‎

12X18N12T
‎12X18N10T)‎

GOST 9941⁷
‎GOST 14162^7‎

GOST 5632‎

610‎

--“--‎

+‎
‎+
‎‎+‎‎

+
‎—
‎—‎‎

+‎
‎+
‎‎+‎‎

+
‎‎—
‎—‎‎

—
‎—
‎—‎

+‎
‎+
‎‎+‎‎

—
‎—
‎—‎

+
‎—
‎—‎

Izoh: 1.Texnologik sinovlarni quvurlar diametri quyidagicha boʻlganda amalga oshirish zarur: 60 mm gacha boʻlganda — cheti boʻylab bukilishga yoki tarqatuvchi sifatida; 60 mm dan yuqori, 108 mm gacha boʻlganda — tarqatishga yoki pachoqlashga; 108 mm dan ortiq 273 mm gacha boʻlganda — pachoqlashga yoki polososini bukishga; 273 mm dan yuqori hamda devor qalinligi 25 mm gacha boʻlganda polosani bukishga. Valsovka ulanishlarda qoʻllaniladigan ulanishlar uchun tarqatuvchi sinovlarni oʻtkazish majburiydir.

2. Choʻzilishiga sinovlar jarayonida mexanik xususiyatlarining nazorati 81 va 86-bandlarga muvofiq, zarbga chidamliligining sinovlari jarayonida esa 82 — 85-bandlarga muvofiq amalga oshiriladi

3. Quvurlar nazoratining meʼyorlangan koʻrsatkichlari va hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan oʻlchamlarga muvofiq boʻlishi zarur. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan (+ belgisi bilan belgilangan) sifat toifalari va sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi. Jadvalda koʻzda tutilgan, biroq amaldagi meʼyoriy hujjatlarda yoʻq boʻlgan talablar quvur detallarini tayyorlovchi korxona tomonidan bajarilishi zarur.

4. Radiografik, ultratovushli yoki boshqa shunga tenglashtirilgan nazoratdan I va II toifa quvurlarning barcha quvurlari oʻtkazilishi zarur.

5. Ishlab chiqaruvchi yoppasiga ultratovushli nazoratni amalga oshirgan hollarda piligram prokat usulida quyilgan GOST 8731 va GOST 8733 boʻyicha tayyorlangan quvurlardan foydalanishga ruxsat beriladi.

6. 12X18N10T va 12X18N12T markali poʻlatdan GOST 9941, GOST 14162 boʻyicha tayyorlangan kichik diametrli (20 mm dan kichik) quvurlardan bugʻ va suv sinovlarini olishda ishlatiladigan quvurlarni tayyorlash uchun foydalanishga ruxsat beriladi.

7. Eksperimental qurilmalar uchun 630° S gacha boʻlgan haroratlarda 12X18N10T markali poʻlatdan (GOST 9941 va GOST 14162) tayyorlangan quvurlardan foydalanishga ruxsat beriladi, bunda quvur amaldagi texnik shartlarga muvofiq 12X18N12T poʻlatdan tayyorlangan boʻlishi zarur.

Payvandlanadigan quvurlar‎‎

3 jadval‎‎

Poʻlat markasi

Meʼyoriy hujjatlar‎‎

Parametrlar chegaralari‎‎

Majburiy sinovlar¹

Payvand‎lanadigan
‎chokdefekto
‎skopiyasi^1,4‎‏‎

quvurlarga‎‏
‎‏
‎

poʻlatga‎‏
‎‏
‎

t‎‏,°S

R, MRa (kgf/cm²)‎

Mexanik sinovlar^2‎‎

Texnologik^1,3‎‏‎

Asosiy metall‎‎

Payvandlanadigan chok⁵‎‎

σ_v‎

σ_t‎

δ‎

KS‎ ‎

σ_i‎

KS‎

3.1. Toʻgʻri chokli ‎‎quvurlar

1‎

2‎

3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

12‎

13‎

St3sp3
‎St3sp3

GOST 10706
‎(V guruh)‎

GOST 380‎

115‎

1 (10)‎

+‎

+‎‎

—‎

+‎‎

St3sp5‎

GOST 10705
‎(V guruh)‎

GOST 380‎‎

300‎

1,6 (16)‎

+‎‎

—‎

+‎‎

10, 20‎

GOST 10705
‎(V guruh)‎

GOST 1050‎

300‎

1,6 (16)‎

+‎‎

—‎

+‎‎

20‎

GOST 20295‎

GOST 1050‎

350‎

2,5 (25)‎

+‎‎

+‎^*‎

—‎

+‎‎

17GS, 17G1S‎

GOST 20295‎

GOST 19281‎

425‎

2,5 (25)‎‎

+‎‎

—‎

+‎‎

3.2. Spiral chokli quvurlar

20‎

GOST 20295‎‎

GOST 1050‎‎

350‎

2,5 (25)‎‎‎

+‎‎

+‎^*‎

—‎‎

+‎‎

17GS,
‎17G1S
‎17G1S,
‎17G1SU‎

GOST 20295‎‎

GOST 19281‎‎

350‎

2,5 (25)‎‎‎

+‎

+‎‎

+‎^*‎

—‎‎

+‎‎

* Diametri 530 — 820 mm boʻlgan quvurlar uchun.

Izoh: 1. Payvandlanadigan quvurlarning meʼyorlangan koʻrsatkichlari va nazorat hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan talablarga muvofiq boʻlishi zarur. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi. Jadvalda koʻzda tutilgan (+ belgisi bilan belgilangan), biroq amaldagi meʼyoriy hujjatlarda yoʻq boʻlgan talablar quvur detallarini tayyorlovchi korxona tomonidan bajarilishi zarur.

2. Choʻzilishiga sinovlar jarayonida mexanik xususiyatlarining nazorati 81 va 86-bandlarga muvofiq, zarbga chidamliligining sinovlari jarayonida esa 82 — 85-bandlarga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Texnologik sinovlarni quvurlar diametri quyidagicha boʻlganda amalga oshirish zarur: 60 mm gacha boʻlganda — cheti boʻylab bukilishga yoki tarqatuvchi sifatida; 60 mm dan yuqori, 108 mm gacha boʻlganda — tarqatishga yoki pachoqlashga; 108 mm dan ortiq 152 mm gacha boʻlganda — pachoqlashga; 152 mm dan yuqori 530 mm gacha boʻlganda pachoqlashga yoki polosani bukishga.

4. Radiografik yoki ultratovushli nazoratdan butun uzunlik boʻyicha payvandlanadigan choklarida oʻtkazilishi zarur.

5. Payvand ulanishlarning choʻzilishiga zarbga chidamligining mexanik sinovlari 425 mm va undan katta diametrli quvurlarda amalga oshiriladi.

Poʻlat pokovkalar‎‎

4 jadval

Poʻlat markasi‎‏

Meʼyoriy hujjatlar‎‎

Parametrlar chegaralari‎‎

Majburiy sinovlar²‎‎

Nazorat²

pokovkalarga¹
‎

Poʻlatga‎‏
‎

‎‏t, °S‎

R, MRa
‎kgf/cm²)‎

Mexanik sinovlar^3‎‎

Makro
‎tuzilmalar

‎Defek‎toskopiya^4‎

σ_v‎

σ_t‎

δ‎

KS‎

N‎

1‎

2‎

3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

12‎

13‎

St2sp3
‎St3s‎p3

GOST 8479
‎(IV ‎guruh)

GOST 380‎

200‎

1,6 (16)‎

+‎

+‎‎

—‎‎

+‎‎

—‎‎

—‎

15,20,25‎

GOST 8479
‎IV,V ‎guruh)^‎5

GOST 1050‎

450‎

6,4 (64)‎

+‎‎

—‎‎

10G2, 10G2S‎

GOST 8479‎

GOST 4543‎

450‎

--“--‎

+‎‎

—‎‎

+‎‎

12MX‎

GOST 8479
‎‎(IV, V ‎guruh)‎‎

GOST 20072‎

530‎

--“--‎‎

+‎‎

—‎‎

+‎‎

15XM‎

GOST 8479
‎‎(IV, V ‎guruh)‎‎

GOST 4543‎

550‎

--“--‎‎

+‎‎

—‎‎

+‎‎

Izoh: 1. Mazkur Qoidalarning 98-bandiga muvofiq foydalaniladigan aylanma prokatdan meʼyoriy hujjatlarga muvofiq 4 jadvalda koʻrsatilgan shartlarga rioya etilgan hollarda foydalanishga ruxsat beriladi, yaʼni koʻrsatilgan parametrlar uchun xuddi oʻsha poʻlat markasidan foydalanish, mexanik xususiyatlari (choʻzilish va zarbga chidamliligi) hamda yoppasiga radiografik yoki ultratovushli nazoratni amalga oshirish zarur. Prokat diametri 80 mm dan katta boʻlgan hollarda mexanik xususiyatlarining nazoratini tangensial yoʻnalishdagi namunalarda amalga oshirish zarur.

2. Meʼyorlangan koʻrsatkichlar va nazorat hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan koʻrsatkichlarga muvofiq boʻlishi zarur. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan pokovkalarning toifasi sifat, guruhi va qoʻshimcha sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan va tanlanadi. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi. Jadvalda koʻzda tutilgan (+ belgisi bilan belgilangan), biroq amaldagi meʼyoriy hujjatlarda yoʻq boʻlgan talablar (+ belgisi) quvur elementlarini tayyorlovchi korxona tomonidan bajarilishi zarur.

3. Choʻzilishiga sinovlar jarayonida mexanik xususiyatlarining nazorati 81 va 86-bandlarga muvofiq, zarbga chidamliligining sinovlari jarayonida esa 82 — 85-bandlarga muvofiq amalga oshiriladi.

4. I va II toifa quvurlar detallarining oʻlchamlari 200 mm katta va qalinligi 50 mmdan ortiq boʻlgan barcha pakovkalari radiografik yoki ultratovushli nazoratdan oʻtkazilishi zarur.

5. Bosimi chegaralanmagan D_u < 100 mm, harorat 350° S dan oshmagan hollarda 20, 25, GOST 8479 (2 guruh) boʻyicha tayyorlangan poʻlat pakovkalardan foydalanishga ruxsat beriladi.

Poʻlat quymalar‎‎
‎‎5 jadval
Poʻlat markasi	Meʼyoriy hujjatlar		Parametrlar chegaralari‎‎		Majburiy sinovlar^1‎‎						Defek‎toskopiya^3‎
	quymaga‎‏ ‎	Poʻlatga‎‏ ‎	t, °S‎‏ ‎	R, MRa ‎kgf/cm²)‎‏ ‎	Mexanik sinovlar^2‎‎
	quymaga‎‏ ‎	Poʻlatga‎‏ ‎	t, °S‎‏ ‎	R, MRa ‎kgf/cm²)‎‏ ‎	σ_v‎	σ_t‎	δ‎	Ψ‎	KS‎	N‎
1‎	2‎	3‎	4‎	5‎	6‎	7‎	8‎	9‎	10‎	11‎	12‎
15L, 20L ‎25L, ‎30L, 35L‎	GOST 977 ‎(2 guruh )‎	GOST 977‎	300‎	5 (50)‎	+‎	+‎‎	+‎‎	—‎	—‎	—‎	—‎
20L, 25L, ‎30L, ‎35L	GOST 977 ‎‎(3 guruh )‎‎	GOST 977‎	350‎	Chegara‎lanmag‎an	+‎‎	+‎‎	+‎‎	—‎	+‎‎	—‎	+‎‎
12X18N9TL‎	GOST 977 ‎‎‎(3 guruh )‎‎‎	GOST 977 ‎3 guruh )‎‎‎	610‎	--“--‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎	—‎	+‎‎
12X18N12MZTL‎	GOST 977 ‎‎‎(3 guruh )‎‎‎	GOST 977 ‎3 guruh )‎‎‎	610‎	--“--‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎	—‎	+‎‎

Izoh: 1. Meʼyorlangan koʻrsatkichlar va nazorat hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan koʻrsatkichlarga muvofiq boʻlishi zarur. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan pokovkalarning sifat, guruhi va sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan va tanlanadi. Meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan sinovlarning qoʻshimcha turlari konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi. Jadvalda koʻzda tutilgan (+ belgisi bilan belgilangan), biroq amaldagi meʼyoriy hujjatlarda yoʻq boʻlgan talablar quvur detallarini tayyorlovchi korxona tomonidan bajarilishi zarur.

2. Choʻzilishiga sinovlar jarayonida mexanik xususiyatlarining nazorati 81 va 86-bandlarga muvofiq, zarbga chidamliligining sinovlari jarayonida esa 82 — 85-bandlarga muvofiq amalga oshiriladi.

3. I va II toifa quvurlar uchun tayyorlangan quymalar radiografik, ultratovushli yoki boshqa shunga tenglashtirilgan nazoratdan oʻtkazilishi zarur. Nazorat hajmlari quymalar uchun koʻzda tutilgan texnik shartlarda belgilanadi. Bunda, patrubkalarning payvandlanadigan uchlarining nazoratdan oʻtkazish shartdir.

Mustahkamlovchi

6 jadval

Poʻlat markasi‎

Meʼyoriy hujjatlar‎‎

Ish muhiti parametrlarining chegaralari‎‎

Majburiy sinovlar¹‎‎

Makro
‎tuzilma

mustahkam‎‎lovchiga‎‏

Poʻlatga‎‏
‎

Shpilkalar²
‎va boltlar‎‎³

Gaykalar^4‎‎

Mexanik sinovlar
‎(shpilka va boltlar uchun)^5‎‎

t, °S‎

R, MRa
‎(kgf/cm²)‎

t, °S‎‎

R, MRa
‎kgf/cm²)‎‎

σ_v‎

σ_t‎

δ‎

Ψ‎

KS‎

N‎

1‎

2‎

3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

12‎

13‎

14‎

St5sp2‎
‎St3sp3
‎St4sp3

GOST ‎20700‎

GOST 380^6‎

200‎

2,5 (25)‎

350‎

2,5 (25)‎

+‎

+‎‎

—‎

St3sp6‎
‎‎St3sp5‎

GOST ‎20700‎‎

GOST 380⁶‎‎

350‎

1,6 (16)‎

350‎‎

2,5 (25)‎

+‎‎

—‎

+‎‎

—‎

St3sp3
‎‎St3sp3^7
‎‎St4sp3^7‎

GOST 1759.0⁷‎‎

GOST 380⁶

—‎

350‎‎

2,5 (25‎)

—‎

+‎‎

—‎

10,
‎10kp‎

GOST ‎20700‎‎

GOST 1050‎‎

—‎

350‎‎

2,5 (25)‎

—‎

+‎‎

—‎

20‎

GOST ‎20700‎‎
‎‎GOST 1759.0⁷‎‎

GOST 1050‎‎
‎GOST 10702

400‎

2,5 (25)‎

400‎

10 (100)‎

+‎‎

—‎

25‎

GOST ‎20700‎‎‎

GOST 1050
‎‎GOST 10702‎

400‎

2,5 (25)‎

400‎

10 (100)‎

+‎‎

—‎

30, 35, 40‎

GOST ‎20700‎‎
‎‎‎GOST 1759.0⁷

GOST 1050
‎‎‎GOST 10702‎‎

425‎

10 (100)‎

425‎‎

20 (200)‎‎

+‎‎‎

—‎‎

45‎

GOST ‎20700

GOST 1050
‎‎‎GOST 10702‎‎

425‎

10 (100)‎

425‎‎

20 (200)‎‎

+‎‎‎

—‎‎

35X, 40X‎

GOST ‎20700‎‎

GOST 4543
‎‎‎‎GOST 10702

425‎

20 (200)‎

450‎

20 (200)‎‎

+‎‎‎

30XMA, 35XM‎

GOST ‎20700‎‎

GOST 4543
‎‎‎GOST 10702‎‎

450‎

Chegaralanmagan‎

510‎

Chegaralanmagan‎‎

+‎‎‎

38XNZMFA‎

GOST ‎23304

GOST 4543 ‎

350‎

--“--‎

350‎

--“--‎‎

+‎‎‎

25X1MF
‎(EI10)‎

GOST ‎20700‎

GOST ‎20072

510‎

--“--‎

540‎

--“--‎‎

+‎‎‎

20X1M1F1TR
‎(EP182)

GOST ‎20700‎‎‎

GOST ‎20072‎

580‎

--“--‎

580‎

--“--‎‎

+‎‎‎

20X1M1F1BR
‎‎(EP44)

GOST ‎20700‎‎

GOST ‎20072‎

580‎

--“--‎

580‎

--“--‎‎

+‎‎‎

20X13

GOST ‎20700‎‎‎

GOST ‎18968‎

450‎

--“--‎

510‎

--“--‎‎

+‎‎‎

13X11N2V2MF
‎‎(EI961)‎

GOST ‎20700‎‎‎‎

GOST ‎5949

510‎

--“--‎

540‎

--“--‎‎

+‎‎‎

20X12VNMF
‎(EP428)‎

GOST ‎20700‎‎‎‎‎

GOST 18969‎

560‎

Chegaralanmagan‎‎

560‎

Chegaralanmagan‎‎

+‎‎‎‎

+‎‎‎

18X12VMBFR
‎(EI993)‎

GOST ‎20700‎‎‎‎‎

GOST ‎5949‎

560‎

--“--‎‎

560‎

--“--‎‎

+‎‎‎‎

08X16N13M2B
‎(EP680)‎

GOST ‎20700^{8‎‎‎‎‎}

GOST ‎5632‎

625‎

--“--‎‎

625‎

--“--‎‎

+‎‎‎‎

‎+‎‎‎‎

+‎‎‎‎

31X19N9MVBT
‎(EI572)‎

GOST ‎20700^{8‎‎‎‎‎}

GOST ‎5632‎‎

625‎

--“--‎‎

625‎

--“--‎‎

+‎‎‎‎

XN35VT
‎(EI612)‎

GOST ‎20700‎‎‎‎⁸‎

GOST ‎5632‎‎

650‎

--“--‎‎

650‎

--“--‎‎

+‎‎‎‎

Izoh: 1. Meʼyorlangan koʻrsatkichlar va nazorat hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan koʻrsatkichlarga muvofiq boʻlishi zarur. Pokovkalarning toifasi, sifat guruhi va qoʻshimcha sinovlar konstruktorlik tashkiloti tomonidan tanlanadi. Jadvalda koʻzda tutilgan (+ belgisi bilan belgilangan), biroq amaldagi meʼyoriy hujjatlarda yoʻq boʻlgan talablar quvur detallarini tayyorlovchi korxona tomonidan bajarilishi zarur.

2. GOST 1759.0 boʻyicha shpilkalardan foydalanish harorat 300° S gacha boʻlgan sharoitlarda ruxsat beriladi.

3. GOST 20700 boʻyicha boltlardan foydalanish harorat 300° S gacha va bosim 3 MRa gacha boʻlgan sharoitlarda ruxsat beriladi. Boshqa hollarda shpilkalardan foydalanish kerak.

4. Gaykalar uchun moʻljallangan materialning faqat qattiqligi sinash nazoratidan oʻtkazilishi zarur.

5. Choʻzilishiga sinovlar jarayonida mexanik xususiyatlarining nazorati 81 va 86-bandlarga muvofiq, zarbga chidamliligining sinovlari jarayonida esa 82 — 85-bandlarga muvofiq amalga oshiriladi.

6. 200° S dan yuqori haroratlarda ishlashga moʻljallangan GOST 380 boʻyicha uglerodli poʻlatdan tayyorlangan shpilkalar, boltlarning zarbga chidamliligi sinovi mexanik eskirishdan keyin amalga oshirilishi zarur.

7. Jihozlar harorati 0° S dan yuqori boʻlgan xonalarda joylashgan hollarda yarimtinch va qaynatilgan poʻlatdan tayyorlangan gaykalardan foydalanishga ruxsat beriladi. GOST 1759.4 va GOST 1759.5 ga muvofiq mustahkamlik klassi 4 yoki 5 boʻlgan 20 poʻlatdan, mustahkamlik klassi 5 yoki 6 boʻlgan 30 va 35 poʻlatdan, mustahkamlik klassi 4 boʻlgan 3 va 20 poʻlatdan, hamda mustahkamlik klassi 5 boʻlgan 30 va 35 poʻlatdan tayyorlangan bolt va shpilkalardan foydalanish zarur.

8. Austenit poʻlatdan tayyorlangan shpilka va boltlarga rezba ochishga muhit harorati 500° Sgacha boʻlgan hollarda ruxsat beriladi.

‎‎Choʻyan quymalar
‎‎7 jadval
‎‏‎‏Choʻyan markasi	‎‏‎‏Meʼyoriy hujjatlar‎	Parametrlar chegaralari‎‎			Majburiy sinovlar^1‎‎
		D_y‎‏‎	t, °S‎‏‎	R, MRa ‎(kgf/cm²)‎‏‎	Mexanik sinovlar‎‎
		D_y‎‏‎	t, °S‎‏‎	R, MRa ‎(kgf/cm²)‎‏‎	σ_v‎	σ_t‎	δ‎	H‎
1‎	2‎	3‎	4‎	5‎	6‎	7‎	8‎	9‎
Sch10², Sch15‎	GOST 1412‎	80 ‎300‎	130 ‎200‎	3 (30) ‎0,8 (8)	+‎	—‎	—‎	+‎‎
Sch20, Sch25, ‎Sch30, Sch35‎‎‎	GOST 1412‎	100‎ ‎200 ‎300	300‎	3 (30) ‎1,3 (13) ‎‎0,8 (8)‎	+‎‎	—‎	—	+‎‎
Sch20, Sch25, ‎‎Sch30, Sch35‎‎‎‎	GOST 1412‎	600‎ ‎1000	130‎	0,64 (6,4) ‎0,25 (2,5)	+‎‎	—‎	—‎	+‎‎
Kch33-8, ‎Kch35-10, ‎Kch37-12‎	GOST 1215‎	200‎	3000‎	1,6 (16)‎	+‎‎	—‎	+‎‎	+‎‎
Vch35, Vch40, ‎Vch45‎	GOST 7293‎	200 ‎600‎	350 ‎130‎	4 (40)‎ ‎0,8 (8)	+‎‎	+‎‎	+‎‎	+‎‎

Izoh: 1. Meʼyorlangan koʻrsatkichlar va nazorat hajmlari meʼyoriy hujjatlarda koʻrsatilgan koʻrsatkichlarga muvofiq boʻlishi zarur.

2. Sch10 markali choʻyandan foydalanishga vaqtinchalik qarshilik 120 MRa (12kgf/cm²) dan kichik boʻlmagan hollarda ruxsat beriladi.

‎‎Poʻlatlarni tiplar va klasslarga ajratish
‎‎8 jadval
T/r‎	Poʻlat tipi, klassi‎	Poʻlat markasi‎
1.‎	Uglerodli‎	St2sp2, St2sp3, St3sp2, St3sp3, ‎St3ps3, ‎St3Gvs3, St3ps4, St3sp4, St3sp5, ‎St3sp6, ‎St3Gps4, St4ps3, St4sp3, St5sp2, 08, 10, 15, 20, ‎25, 30, 35, 40, 15K, 16K, 18K, 20K, 22K, 15L, ‎20L, 25L, 30L, 35L‎
2.‎	Kam legirovka qilingan marganetsli va kremniymarganetsli‎	10G2, 15GS, 16GS, 17GS, 17G1S, ‎17G1SU, 09G2S, 10G2S1, 14XGS‎
3.‎	Kam legirovka qilingan xromlangan‎	35X, 40X‎
4.‎	Kam legirovka qilingan molibdenli, xrommolibdenli, xrommolibdenvanadiyli‎	12MX, 12XM, 15XM, 10X2M, 15X1M1F, ‎12X1MF, 20XML, 20XMFL, 15X1MFL, ‎20X1MF, 25X1M1F1TR, 20X1M2F1BR‎
5.‎	Kam legirovka qilingan xromnikelmolibdenvanadiyli‎	38XN3MFA*‎
6.‎	Martensit xromlangan‎	20X13,12X11 V2MF,13X11�2V2MF, ‎20X12VNMF,18X12VMVFR‎
7.‎	Austenit xromnikelli‎	08X18N10T, 12X18N9T, 12X18N10T, 12X18N12T, ‎12X18N9TL, 12X18N12MZTL, XN35VT*‎

* Materiallar payvandlanmaydi — detallari mustahkamlanadi.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
6-ilova
Jadval

Metall harorati, ° S‎	Sinov harorati,° S‎
0 dan minus 20 gacha ‎minus 20 dan minus 40 gacha ‎minus 40 dan minus 60 gacha‎	Minus 20 ‎Minus 40 ‎Minus 60‎

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
7-ILOVA

Bir tipli va nazorat payvand ulanishlar tushunchasini aniqlash

Bir tipli payvand ulanishlar, bu quyidagi umumiy belgilari boʻlgan payvand ulanishlar guruhlaridan iborat:

a) payvandlash usuli;

b) asosiy metall markasi (yoki bir necha markalar). Bir guruhga texnologiyalarga muvofiq, bir xil marka (bir necha markalar)li payvand materiallarini qoʻllash koʻzda tutilgan poʻlatning turli markalaridan tayyorlangan detallarning payvand ulanishlarini birlashtirish mumkin;

v) bir xil marka (bir necha markalar)li payvand materiallari. Bir guruhga texnologiyalarga muvofiq turli payvand materiallarini qoʻllash koʻzda tutilgan poʻlatning bir xil markadan tayyorlangan detallarning payvand ulanishlarini birlashtirish mumkin; elektrodlarning GOST 9466 boʻyicha (asosiy, rutil, sellyulozali, nordon) bir xil turdagi qoplamasi boʻlishi zarur;

g) detallarning payvand zonasidagi nominal qalinligi. Ulanishlarni payvandlash zonasidagi detal qalinligi quyidagi diapazonlardan biri toʻgʻri kelganda bir guruhga birlashtirish mumkin:

3 mm gacha, inobatga olgan holda;

3 mm dan yuqori, 10 mm gacha, inobatga olgan holda;

10 mm dan yuqori, 50 mm gacha, inobatga olgan holda;

50 mm dan yuqori.

Burchak, tavrli va ustma-ust ulanishlarda koʻrsatilgan diapazonlar ulanayotgan detallarga tegishli boʻladi; asosiy detallarning qalinligini hisobga olmaslikka ruxsat beriladi;

d) payvandlash zonasida detallarning qiyshiqlik radiusi. Payvandlash zonasidagi detal qiyshiqlik radiusi quyidagi diapazonlardan biriga toʻgʻri kelganda ulanishlarni bir guruhga birlashtirish mumkin

12,5 mm gacha, inobatga olgan holda;

12,5 mm dan yuqori, 50 mm gacha, inobatga olgan holda;

50 mm dan yuqori, 250 mm gacha, inobatga olgan holda;

250 mm dan yuqori (shu jumladan yassi detallar).

Burchak, tavrli va ustma-ust ulanishlarda koʻrsatilgan diapazonlar ulanayotgan detallarga tegishli boʻladi. Asosiy detallarning qiyshiqlik radiusini hisobga olmaslikka ruxsat beriladi;

e) payvand ulanish turi (biriktirma, burchak, tavrli, ustma-ust). Bir guruhga, quvur shtutserlarini qozon elementlariga payvand ulanishlari orqali biriktirishdan tashqari biriktirma, burchak, tavrli, ustma-ust payvand ulanishlarini birlashtirish mumkin;

j) chetlarini tayyorlash shakllari. Bir guruhga chetlarini tayyorlashning quyidagi shakllari bilan birga payvand ulanishlarini birlashtirish mumkin:

qiyshayish burchagi 8° dan ortiq boʻlganda chetlariga bir tomonlama ishlov berish;

qiyshayish burchagi 8° gacha boʻlganda chetlariga bir tomonlama ishlov berish (tor ishlov berish);

chetlariga ikki tomonlama ishlov berish;

chetlariga ishlov bermasdan;

z) ildiz qatlamini payvandlash usuli: qolgan podkladkada (podkladka halqasida), eritilgan podkladkada, podkladkasiz (qaytish valigini erkin shakllantirish), chok ildizini payvandlagan holda;

i) payvandlashning termik rejimi:

oldindan va payvandlash jarayonida qizdirish;

qizdirmasdan;

qatlamlarni birin-ketin sovutgan holda;

k) payvand ulanishga termik ishlov berish rejimi.

Nazorat payvand ulanishi-bu ishlab chiqarish payvand ulanishlar orasidan kesib olingan yoki alohida payvandlangan ulanishdan iborat boʻlib, bunda ishlab chiqarish payvand ulanishlarga nisbatan bir xil yoki bir tipli boʻladi va ishlab chiqarish payvand ulanishlari sifati va xususiyatlarini attestatsiyadan oʻtkazish yoki tekshirishda buzuvchi nazoratni amalga oshirish uchun moʻljallanadi.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
8-ilova
(majburiy)

Payvand ulanishlar sifatini baholash meʼyorlari

1. Umumiy qoidalar

1. Payvand ulanishlar sifatini baholash boʻyicha mazkur meʼyorlar vizual, oʻlchov, kapillyar, magnitkukunli, radiografik nazoratda, shuningdek mexanik sinovlar va metallografik izlanishlarda yoysimon, elektrshlakli elektr nurli va gaz payvandlash orqali bajarilgan, bosim ostida ishlaydigan payvand ulanishlarga nisbatan oʻrnatiladigan asosiy talablarni belgilaydi.

Payvand ulanishlar sifatini baholash boʻyicha aniq meʼyorlar payvand ulanishlarni nazorat qilish meʼyoriy hujjatlarga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlishi va “Sanoatkontexnazorat” DI bilan kelishilishi zarur.

Payvand ulanishlar uchun, payvandlash boshqa usullar orqali bajarilganda, bosim ostida ishlamaydigan payvand ulanishlar, hamda payvand ulanishlarni nazorat qilish yuqorida keltirilgan usullarda koʻrsatilmagan boʻlsa, payvand ulanishlar sifatini baholash, qonunchilikda belgilangan tartibda meʼyoriy hujjatlarga muvofiq amalga oshiriladi.

2. Ushbu ilovada foydalanilgan atamalar va mazmunlari ilovaning 9 boʻlimida koʻrsatilgan.

3. Sifatini baholash meʼyorlari quyidagi oʻlcham koʻrsatkichlari (OʻK) boʻyicha qabul qilinadi:

payvandlangan detallarning nominal qalinligi boʻyicha — bir xil qalinlikdagi detallarning (detal uchlarini charxlash, kalibrovka qilish yoki qisish orqali oldindan ishlov berish hollarida — ishlov berish zonasida payvandlangan detallar qalinligi nominal boʻlgan hollarda) biriktirma payvand ulanishlari uchun;

nisbatan yupqa detalning nominal qalinligi boʻyicha — turli nominal qalinlikdagi detallarning (nisbatan yupqa detal uchlarini oldindan ishlov berish hollarida — ishlov berish zonasida uning qalinligi nominal boʻlgan hollarda) biriktirma payvand ulanishlari uchun;

burchak chokning hisoblangan balandligi boʻyicha — burchak, tavrli va ustma-ust payvand ulanishlari uchun (burchak va tavrli payvand ulanishlarda toʻliq eritgan holda, bunda nisbatan yupqa detal qalinligini oʻlcham birligi hisobida qabul qilishga ruxsat beriladi);

nisbatan yupqa detal nominal qalinligining ikki barobari boʻyicha (ikkita bir-biriga payvandlangan detallardan iborat) — chekkadagi payvand ulanishlari uchun (quvurlarni quvur tekisligiga payvandlash hollari bundan mustasno); ,

quvur devorining nominal qalinligi boʻyicha — quvurlarni quvur tekisligiga payvandlash uchun.

Ikkita qalinlikdagi payvand ulanishlarini radiografik nazorat qilishda sifatini baholash meʼyorlarini bir qavat payvand ulanishlardagi qalinlik bilan bir xilda olinadi.

4. Payvand ulanishlarning uzunligi (uzunligi, perimetri) payvandlangan detallarning chok chekkalaridagi (shtutserlarni ulash, shuningdek burchak va tavrli ulanishlarda — ulanayotgan detalning burchak choki chekkasidagi tashqi yuzasi boʻyicha) tashqi yuzasi boʻyicha aniqlanadi.

5. Buzmaydigan nazorat usullarini qoʻllagan holda aniqlangan bittalik va yigʻma ulanishlarning soni va maydonchasi 100 mm dan iborat uzunlikdagi payvand ulanishning barcha uchastkasida ushbu meʼyorlarda koʻrsatilgan oʻlchamlardan oshmasligi zarur.

Uzunligi 100 mm dan kichik boʻlgan payvand ulanishlari uchun bittalik va yigʻma ulanishlarning soni va maydonchasi nazorat qilinadigan ulanishning uzunligiga qisqaradi. Bunda kasr son kelib chiqsa, eng yaqin butun songacha yiriklashtiriladi.

2. Vizual va vizual-optik nazorat

6. Vizual va vizual-optik payvand ulanishlarda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

barcha tur va yoʻnalishlardagi darz ketishlar;

asosiy metall va chok, shuningdek chok valiklari orasida payvandlanmasdan qolgan joylarga;

chok ildizida payvandlanmasdan qolish hollariga (meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan hollardan tashqari);

metallning oqishi va sachragan boʻlaklari qoldiqlariga;

payvandlanmasdan qolgan kraterlarga;

payvand qoldiqlariga;

kuydirib yuborishlarga;

yigʻilib qolgan qoldiqlarga;

kesiklarga (meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan hollardan tashqari);

chok oʻlchamlarining belgilangan meʼyorlardan ortiq boʻlishiga.

7. Vizual va vizual-optik nazorat jarayonida aniqlangan nuqsonlar meʼyorlari 2.1 jadvalda koʻrsatilgan

‎‎Payvand ulanishlardagi yuzaki nuqsonlar meʼyorlari
‎‎2.1. jadval
Nuqson‎	Yoʻl qoʻyiladigan maksimal oʻlcham, mm‎	Nuqsonlar soni‎
Biriktirma chokning tashqari tomondan qabarib chiqishi‎	Payvand turi va ulanish tipidan kelib chiqib, meʼyoriy hujjatlar yoki konstruktorlik hujjatlarida belgilanadi‎	‎
Valiklar oraligʻidagi choʻkma (chuqurlik) va chok yuzasining gʻadirligi‎	0,12 OʻK* + 0,6, biroq 2,5 dan ortiq emas‎	‎
Bittalik ulanishlar‎	0,12 OʻK* +0,2, biroq 2,5 dan ortiq emas‎	OʻK 2 dan 10 gacha boʻlganda –0,2 OʻK +3 ‎OʻK 10 dan yuqori 20 gacha boʻlganda –0,1 ‎OʻK +4 ‎OʻK 20 dan yuqori boʻlganda –0,05 ‎OʻK +5, biroq 8 dan ortiq emas‎
Quvurlarni podkladkasiz halqalar bilan bir tomonlama payvandlashda chok ildizining qavarib chiqishi‎	D_ichki 25 ulanishgacha –1,5 ‎D_ichki 25 dan yuqori 150 ulanishgacha –2,0 ‎D_ichki 150 dan yuqori 2,5 ‎	‎
Quvurlarni podkladkasiz halqalar bilan bir tomonlama payvandlashda chok ildizining bukilishi	0,12 OʻK‎ +0,4, biroq 1,6 dan ortiq emas	‎

* OʻK — 3 bandda koʻrsatilgan oʻlcham koʻrsatkichlari.

3. Kapillyar nazorat

8. Payvand ulanishlarini indikator izlari boʻyicha nazorat qilishda uzaytirilgan va bir nechtalik indikator izlariga yoʻl qoʻyilmaydi. Bittalik aylanma indikator izlarining soni bittalik ulanishlar uchun 2.1 jadvalda belgilangan meʼyorlardan oshmasligi zarur, har bir indikator izining eng katta oʻlchami esa, ushbu meʼyorlarning uch barobaridan oshmasligi zarur.

9. 8 bandga muvofiq aniqlangan nuqsonlarni, ularning reaktivlari bartaraf qilingandan keyingi haqiqiy koʻrsatkichlari boʻyicha baholashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda 6 band talablariga va 2.1 jadvalda koʻrsatilgan maʼlumotlarga rioya etilishi zarur. Ushbu baholash natijalari yakuniy hisoblanadi.

4. Magnitkukunli nazorat

10. Magnitkukunli nazoratda sifatni baholash meʼyorlari vizual nazorat uchun belgilangan meʼyorlarga muvofiq kelishi zarur (6 band va 2.1 jadval).

11. 4 bandga muvofiq aniqlangan nuqsonlarni emulsiya yoki kukun bartaraf qilingandan keyingi haqiqiy oʻlchamlariga muvofiq baholanishiga yoʻl qoʻyiladi. Ushbu baholash natijalari yakuniy hisoblanadi.

5. Radiografik nazorat

12. Payvand ulanishlarining sifati radiografik suratlarda darzlar, payvandlanmasdan qolgan joylari (meʼyoriy hujjatlarda koʻzda tutilgan hollardan tashqari), kuygan joylari, oʻsimtalar, chok ildizining yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan darajadagi qabariqlari va bukilishlari koʻrinmagan hollarda (2.1 jadval), bittalik ulanishning keltirilgan soni va umumiy maydoni hamda yigʻmalari 5.1 jadvalda va meʼyoriy hujjatlarda belgilangan meʼyorlardan oshmagan hollarda qoniqarli hisoblanadi.

Suratlar sezgirligi darajasi meʼyoriy hujjatlarda belgilanadi.

Radiografik nazoratda aniqlangan payvand ulanishlar nuqsonlarining yoʻl qoʻyiladigan meʼyorlari‎‎
5.1 jadval‎‎
Nuqson‎	Payvand ulanishning oʻlcham ‎koʻrsatkichi (OʻK), mm‎	Maksimal oʻlcham, mm‎	100 mm chokdagi nuqsonlar soni‎
Bittalik ulanishlar‎	2,0 dan 15 ulanishgacha 15 dan ortiq 40 ‎ulanishgacha 40 dan ortiq ulanish‎	0,15 OʻK +0,5 ‎0,05 OʻK +2,0 ‎0,025 OʻK+3,0, biroq ‎5 dan ortiq emas‎	Bittalik ulanishlar va yigʻmalarning umumiy soni: ‎ ‎OʻK 2 dan 40 gacha boʻlganda 0,35 OʻQ +12 OʻQ 40 dan ortiq boʻlganda 0,1 OʻQ +18, biroq 27 dan ortiq boʻlmasligi zarur‎‎

Izoh. Keltirilgan umumiy maydon boʻyicha meʼyorlar meʼyoriy hujjatlarda belgilangan.

6. Ultratovushli nazorat

13. Payvand ulanishlarning sifati quyidagi shartlarga rioya etilganda qoniqarli hisoblanadi:

aniqlangan uzilishlar uzun emas (uzilishlarning shartli uzunligiga muvofiq aks ettiruvchi etalonning shartli uzunligidan oshmasligi zarur);

skaner yuzasi boʻyicha ikkita yonma-yon joylashgan uzilishlar (uzilishlar bittalik boʻlganda) orasidagi masofa ushbu koʻrsatkichning katta oʻlchami uzilishining shartli uzunligidan kichik boʻlmasligi zarur;

bittalik uzilishlarning ekvivalent maydoni va soni qonunchilikda oʻrnatilgan tartibda kelishilgan holda, meʼyoriy hujjatlarda belgilangan meʼyorlardan oshmasligi zarur.

7. Mexanik sinovlar

14. Payvand ulanishlarning mexanik sinovlari natijalariga koʻra sifati quyidagi shartlarga rioya etilganda qoniqarli hisoblanadi:

a) vaqtinchalik qarshilik asosiy metall uchun yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan minimal darajadan kichik boʻlmasligi zarur, vaqtinchalik qarshilikning meʼyoriy koʻrsatkichlari turli boʻlgan elementlarni, payvand ulanishlarida esa ushbu koʻrsatkich nisbatan mustahkam boʻlmagan asosiy metall uchun yoʻl qoʻyish mumkin boʻlgan minimal darajadan kichik boʻlmasligi zarur;

b) statik bukilishga sinovlarda bukilish burchagi va qisayotgan yuzalar oraligʻidagi masofa tashqi diametri 108 mmdan kichik, devor qalinligi 12 mmdan kam boʻlgan quvurlarning payvand birikmalarini pachoqlanishga sinovlari ushbu ilovaning 7.1 jadvali talablariga muvofiq boʻlishi zarur;

v) chokdagi kesma GOST 6996 boʻyicha VI tipdagi boʻlgan namunalarning zarbga chidamliligini bukilishiga sinovlari quyidagilardan kam boʻlmasligi zarur:

49 J/cm² (5 kgf/cm²) — perlit hamda martensit-ferrit klassli yuqori legirovka qilingan poʻlatdan tayyorlangan elementlarning payvand ulanishlari uchun;

69 J/cm² (7 kgf/cm²) — austenit klassli xromnikellangan poʻlatdan tayyorlangan elementlarning payvand ulanishlari uchun.

8. Metallografik izlanishlar

Payvand ulanishlarning metallografik izlanishlar natijalariga koʻra sifatini baholash meʼyorlari meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi shart. Bunda 6-bandda koʻrsatilgan nuqsonlar yoʻl qoʻyib boʻlmas nuqsonlarga kiradi.

9. Atamalar va mazmunlar

15. Payvandlanayotgan detallarning nominal qalinligi — asosiy metallning payvand chokiga birikkan zonadagi detallarning chizmada koʻrsatilgan (yoʻl qoʻyilganini hisobga olmaganda) qalinligi.

16. Burchak chokining hisoblangan balandligi — GOST 2601 boʻyicha (ikki tomonlama burchak chokning hisoblangan balandligi — uning hisoblangan har ikki qismining umumiy balandligi boʻlib, har tomondan amalga oshiriladi).

17. Ulanish — boʻshliq, shlak va volfram ulanishlarning umumiy nomi.

Payvand ulanishlarning bukilish va pachoqlanish boʻyicha sinovlari‎‎ natijalariga nisbatan talablar
‎‎‎‎7.1 jadval
Payvandlangan detallarning ‎tipi (klassi)	Payvandlangan detallarning ‎nominal qalinligi S, mm‎	Bukilish boʻyicha sinovlarga ‎koʻra bukilish burchagi, ‎graduslarda (kamida)‎	Pachoqlanish boʻyicha sinovlarda ‎qisuvchi yuzalar oraligʻidagi ‎masofa (ortiq emas)‎
1‎	2‎	3‎	4‎
Uglerodli‎	20 ulanishgacha ‎20 dan ortiq	100 (70)* ‎80‎	4S ‎—
Marganetsli va ‎kremniymarganetsli‎	20 ulanishgacha ‎20 dan ortiq‎	80 (50)* ‎60‎	5S —‎
Perlit klassli, Margane ‎tsnikelmolibden, xrommolibden ‎va xrommolibdenvanadiy, ‎martensit-ferrit ‎klassli yuqori legirovka ‎qilingan xromli‎	20 ulanishgacha ‎20 dan ortiq‎	50 ‎40‎	6S ‎—‎
Austenit klassli xromnikelli‎	20 ulanishgacha ‎20 dan ortiq	150 ‎120‎	4S ‎—‎

* Qavs ichida gaz payvand orqali amalga oshirilgan payvand ulanishlari uchun bukilishi burchaklari oʻlchamlari koʻrsatilgan.

18. Ulanishning maksimal oʻlchami — ulanish tashqi konturidagi ikkala nuqta oraligʻidagi eng katta masofa.

19. Ulanishning maksimal kengligi — ulanishning maksimal oʻlchamga nisbatan perpendikulyar yoʻnalishda oʻlchangan ulanish tashqi konturidagi ikkala nuqta oraligʻidagi eng katta masofa.

20. Bittalik ulanish — chekkasidan yonidagi istalgan boshqa ulanish chekkasigacha boʻlgan, koʻrib chiqilayotgan (koʻrib chiqilayotgan ikkita ulanish) minimal masofaning uch barobaridan, maksimal kenglikdagi ulanishdan kam boʻlmagan, biroq ushbu koʻrsatkichning kichik oʻlchami miqdoridagi ulanishning uch barobaridan kam boʻlmagan ulanish.

21. Yigʻma — chekkalari orasidagi masofaning minimal oʻlchami 20-bandda bittalik ulanishlar uchun belgilangan ulanish kichik boʻlgan, biroq koʻrib chiqilayotgan har ikkala ulanishning maksimal kengligidan kichik boʻlmagan ikkita yoki bir nechta ulanish.

22. Yigʻmaning tashqi konturi — yigʻma tarkibiga kiradigan ulanishlarning tashqi chekkalari bilan chegaralangan va koʻrsatilgan chekkalarni bogʻlab turadigan tegib turuvchi chiziqlar konturi.

23. Yigʻmaning maksimal oʻlchami — yigʻma konturining ikkita tashqi nuqtalari oraligʻidagi eng katta masofa.

24. Yigʻmaning maksimal kengligi — yigʻmaning maksimal oʻlchamiga nisbatan perpendikulyar yoʻnalishda oʻlchangan yigʻma tashqi konturining ikkala nuqtasi oraligʻidagi eng katta masofa.

25. Bittalik yigʻma — tashqi konturdan yonidagi istalgan boshqa yigʻmaning tashqi konturigacha boʻlgan yoki koʻrib chiqilayotgan ikkita yigʻmaning ( yoki yigʻmalar va ulanishlarning) masofasining uch barobaridan maksimal kenglikdagi ulanishdan kam boʻlmagan, biroq ushbu koʻrsatkichning kichik oʻlchami miqdoridagi (koʻrib chiqilayotgan ikkita) yigʻma (ulanish)ning uch barobaridan kam boʻlmagan ulanish.

26. Ulanishlar guruhlari — chekkalari oraligʻidagi minimal masofa hech boʻlmaganda har ikkalasidan birining maksimal kengligidan kichik boʻlgan, koʻrib chiqilayotgan ulanishlarning ikkita yoki bir nechta ulanishlar. Ulanishlar guruhlarining tashqi konturi koʻrib chiqilayotgan guruh tarkibiga kiradigan, tashqi chekkalar hamda koʻrsatilgan chekkalarni bogʻlovchi tegib turuvchi chiziqlar bilan chegaralanadi. Payvand ulanishlar sifatini baholashda ulanishlar guruhlari bitta umumiy ulanish deb hisoblanadi.

27. Bittalik uzun ulanishlar (radiografik nazoratda) — maksimal oʻlchami bittalik ulanishlarning yoʻl qoʻyiladigan maksimal oʻlchamidan katta, yoʻl qoʻyish esa ularning maydoni va keltirilgan umumiy maydonlari yigʻindisini, shuningdek ularning sonini bittalik ulanish va yigʻmalarning umumiy sonini hisobga olmagan holda ularning faqat oʻlchami va sonidan kelib chiqib belgilanadigan- ulanishlardan iborat.

28. Ulanish yoki yigʻmaning keltirilgan maydoni (radiografik nazoratda) — ulanish (yigʻma)ning maksimal oʻlchamini, uning maksimal kengligiga nisbati (bittalik ulanish va bittalik yigʻmalarda hisobga olinadi).

29. Ulanish va yigʻmalar umumiy maydoni yigʻindisi (radiografik nazoratda) — alohida bitta ulanish va yigʻmalarning koʻrsatilgan maydonlari umumiy yigʻindisi.

30. Indikator izi (kapillyar nazoratda) — uzilishlar joylashgan zonadagi payvand ulanishlar yoki eritilgan metallning penetrant bilan boʻyalgan uchastkasi (dogʻ).

31. Aylana indikator izi (kapillyar nazoratda) — maksimal oʻlchamning maksimal kenglikka nisbati uch barobardan katta boʻlmagan indikator izi.

32. Uzaytirilgan indikator izi (kapillyar nazorat) — maksimal oʻlchamning maksimal kenglikka nisbati uch barobardan katta boʻlgan indikator izi.

33. Bittalik indikator izi (kapillyar nazoratda) — chekkasidan boshqa istalgan yonidagi indikator izining chekkasigacha har bir koʻrib chiqilayotgan har ikkita indikator izi kengligining maksimal kengligidan kam boʻlmagan, biroq ushbu koʻrsatkich boʻyicha kichik boʻlgan (koʻrib chiqilayotgan har ikkita) indikator izining maksimal oʻlchamidan kichik boʻlmagan indikator izi.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
9-ilova
Jadval

Quvur devori qalinligi S, mm‎	Chetlarining surilishi, mm‎
3 gacha ‎3 dan katta 6 gacha ‎6 dan katta 10 gacha ‎10 dan katta ‎20 gacha 20 dan katta‎	0,2 S ‎0,1 S+0,3 ‎0,15 S ‎0,05 S+0,1 ‎0,1 S, biroq 3 dan katta boʻlmagan holda

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
10-ILOVA

‎‎Quvurni montaj qilish toʻgʻrisidagi guvohnoma shakli
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
Quvurni montaj qilish boʻyicha‎‎
_____ y.________ son guvohnoma
Berildi ____________________‎‎
(montaj qilishga ruxsatnoma
___________________________‎‎
bergan organ nomi)‎‎
___________ -sonli ruxsatnoma‎‎
‎‎
‎‎Quvurni montaj qilish toʻgʻrisida _______-sonli GUVOHNOMA
________________________________________________________________________‎‎
‎‎(quvur nomi)
_______________________________________________________________________‎‎
(montaj qiluvchi tashkilot nomi)‎‎
Ish muhiti ____________________________ Ish bosimi _______________________
Ish harorati ‎‎____________________________________________________________
1. Montaj toʻgʻrisida maʼlumotlar:‎‎
Quvur,‎‎ _________________________________________________________________
(loyiha tashkiloti nomi)‎‎
tomonidan ishlab chiqilgan loyihaga toʻliq rioya etilgan holda montaj qilingan‎‎
va _______________________________________________________________ ning‎‎
(ishlab chiqargan zavod nomi)‎‎
ish chizmalariga asosan tayyorlangan ________________________________________‎‎
(asosiy chizmalarning raqamlari)‎‎
‎‎
2. Payvand toʻgʻrisida maʼlumotlar:‎‎
‎‎Quvurni montaj qilishda foydalanilgan payvandlash usuli ___________________‎‎
Prisadka‎‎ materiallari haqida maʼlumot ____________________________________
(rusumi, markasi, GOST yoki texnik shartlari koʻrsatilsin)‎‎
Payvand ulanishlar usullari, hajmlari va nazorat natijalari ________________‎‎
_______________________________________________________________________‎‎
Quvurni payvandlash qoidalari, meʼyoriy hujjatlarga amaldagi Davlat standartlari ‎talablariga muvofiq sinovlardan oʻtkazilgan payvandchi tomonidan amalga oshirilgan.‎‎
‎‎
3. Payvand ulanishlariga termik ishlov berish toʻgʻrisida maʼlumotlar (turi va rejimi)‎‎
________________________________________________________________________‎‎
________________________________________________________________________‎‎
‎‎
4. Quvur tayyorlangan materiallar toʻgʻrisida maʼlumot:‎ ________________________‎
________________________________________________________________________‎‎
(ushbu maʼlumotlar faqat ishlab chiqargan zavod guvohnomasiga‎‎
________________________________________________________________________‎‎
yozilmagan‎‎ materiallar uchun tegishlidir)
‎‎
a) Quvurlar haqida maʼlumot:‎‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
T/r‎	Detal nomi‎‎		Soni‎	Quvurning tashqi diametri va devor qalinligi, mm		Poʻlat markasi, GOST yoki texnik shartlari‎‎		Quvurlar, GOST yoki texnik shartlari
‎	‎‎		‎	‎‎		‎‎		‎‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
b) Asosiy armatura va fason qismlari (quyma va kovka qilingan) toʻgʻrisida ‎maʼlumotnoma.
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
T/r‎	‎‎Detal nomi		Oʻrnatilgan joyi‎	Shartli oʻtuvi, tga‎	Shartli bosim, MRa‎	Korpus materiali markasi		GOST yoki texnik shartlar
‎	‎‎		‎	‎	‎	‎‎		‎‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎v) Flanetslar va mustahkamlovchi detallar toʻgʻrisida maʼlumotlar.
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
T/r	Elementlar nomi	Soni‏	Flanets, mustahkamlovchi detalga GOST yoki texnik shartlar	Shartli oʻtuvi, mm	Shartli ‎bosim, ‎MRa	Flanetslar materiallari		Shpilka, gayka va boltlar materiallari
						poʻlat markasi	GOST yoki texnik shartlar	poʻlat markasi	GOST yoki texnik shartlar
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎5. Stiloskopirovaniye toʻgʻrisida maʼlumotnoma _______________________________
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎6. Quvurlarni gidravlik usulda sinash natijalari:
Ilova qilingan chizmada aks ettirilgan quvur __________ sinov bosimida sinalgan‎‎
__________ bosim ostida quvur tekshirildi va quyidagilar aniqlandi ___________‎‎
_________________________________________________________________________‎‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
7. Xulosa.‎‎
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
Quvur mazkur Qoidalariga, shuningdek loyiha va meʼyoriy hujjatlarga‎‎
muvofiq tayyorlangan va oʻrnatilgan boʻlib, _________ bosimda va _______________
‎‎haroratda ishlashga yaroqli deb topildi.
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎20 ___ y. “____” ___________________
‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
‎‎Ilova qilinadigan hujjatlar roʻyxati
_________________________________‎‎
_________________________________‎‎
‎‎Montaj ishlari rahbari
M.Oʻ.‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎‎Bosh muhandis‎

Izoh. I toifa quvurlar uchun jadvalda koʻrsatilgan maʼlumotlardan tashqari, guvohnomaga metall sertifikati va amaldagi texnik shartlar talablari hajmlarida nazorat boʻyicha maʼlumotlar ilova qilinishi zarur.

Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalariga
11-ILOVA

TURLI MAMLAKATLARDA POʻLAT VA ERITMALAR MARKALARINING MUVOFIQLIK REESTRI

1‎	2‎	3‎	4‎	5‎	6‎	7‎	8‎
30 XM; ‎30XMA‎	4543 ‎5632 ‎10500 ‎20072‎‏	24SrMo5	17240 ‎2510‎‏‎	4130‎	A304‎	En19 CD	970 ‎1717‎
‎		‎		Grade V‎	A302‎	CDs109‎	1717‎
25X1MF‎		24CrMoV55‎		V14‎	A193‎	661‎	1506‎
12X2M‎	‎	10CrMo910‎	17175‎	Grade F22 Grade D ‎Grade‎‎ P22	A182 ‎A387 ‎A335‎	HF622 ‎G622‎	3604 ‎1503‎
25X2M1F‎	10500 ‎20072‎	24CrMoV55‎	17240‎	B21 ‎B16‎	A540 ‎A193‎	GrB14‎	1750‎
12X13‎	56 ‎5949 ‎550	X10Cr13‎	17440‎‏	F6 ‎B6 ‎410‎	A182 ‎A193 ‎A479‎	En56A ‎713A ‎410S21‎	970 ‎1506‎
20X13‎		X20Sr13‎		420‎	A276‎	En 56C‎	970‎
30X13‎		‎		‎	‎	En 56C‎‎	970‎‎
15X5M‎	‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎	WNr.1.7362‎	‎ ‎ ‎ ‎ ‎17240‎	Grade F5 ‎Grade B5	A182 ‎A193	HF625 ‎625‎	3604 ‎1503‎
15X6SYu‎		WNr.1.4713‎‎		‎	‎	‎	‎
YuX13SYu‎		WNr.1.4724		TP405‎	A268‎	‎	‎
15X12VNMF‎		X22CrMoV121		‎	‎	‎	‎
15X25T; ‎15X28‎	‎	10CrA124‎	WNr. 1.4762‎	TP446‎	A268‎	‎	‎
12X18N10T‎	‎‏MRTU 14-4-21 ‎5632 ‎‏ ‎	X10CrNiTI189 ‎WNr.1.4541‎	17440‎	TP321H‎ ‎316H	A213‎ ‎A376	321S59; ‎321S18; ‎‎‎321S50; ‎321S12‎‎; ‎‎321S50; ‎‎321S16; ‎‎321S41‎‎; ‎‎321S50	3605 ‎1503 ‎1449‎ ‎1449
XN35VT‎		‎	‎	‎	‎	‎	‎
10X17N13M2T‎		X10CrNi ‎MoTi810 ‎WNr.1.4571‎	‎	F316H‎	A213‎	‎	‎
VCh42-12‎	7293‎	GGG-40.3‎	‎	60-40-18‎	A536‎	SNG27/12‎	2789‎
SCh15-32‎	‎‏ ‎‏1412 ‎	GG-15‎	1691‎‏‎	Class No.20‎	‎‏A278‎	Gr.10‎	1452‎‏
SCh21-40‎		GG-20‎		Class No.20‎‎		Gr.14
SCh25-44‎		GG-25‎		Class No.20‎‎		Gr.17
KCh35-10	1215‎	GTS-35‎	‎	Grade ‎No.32510‎	A47‎	B24/14‎	310‎

ChEXIYA		POLShA‎‎		ISO‎‎
Marka‎‎	CAST‎‏‎	Marka‎‎	ST ‎RS‎‏	2604/‎‎			683/‎
Marka‎‎	CAST‎‏‎	Marka‎‎	ST ‎RS‎‏	I‎	II‎	IV‎	XIII‎
9‎	10‎	11‎	12‎	13‎	14‎	15‎	16‎
11353‎	3‎	‎	‎	‎	TS4‎	‎	‎
11364‎	2‎	KO‎	103‎‏	‎	‎	P3R‎	‎
11366‎	2; 4‎	KI‎		F3; F4‎	‎	P3; P5‎	‎
11368‎	2; 3‎	KI‎		‎	TS6‎	P5‎	‎
11373‎	2; 3‎	V3kp‎	‎‏1‎	‎	‎	‎	‎
11375	4; 5; 6‎	‎	‎‏1‎	‎	‎	‎	‎
11416‎	2; 3; 4‎	KII‎	103	F7; F8‎‎	TS9H‎	P9‎	‎
11418‎	2; 3; 4‎	KII‎		F7; F8‎	TS10‎	P9‎	‎
11444‎	2; 4‎	KIII‎		‎	‎	P7‎	‎
11474‎	2; 4‎	KLI‎		F12‎	‎	P11‎	‎
11478‎	2‎	‎	‎	‎	‎	13‎	‎
11500‎	4; 5‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
11523‎	2; 6‎	KLII‎	944‎	‎	TS18‎	P18‎	‎
11600‎	4‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
12020‎	4‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
12021‎	3‎	‎	3133‎‏	‎	TS5‎	‎	‎
12022‎	3‎	‎	3133‎‏	‎	TS14‎	‎	‎
12040‎	4; 5‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
12050‎	4; 5‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
13030‎	2; 3; 4‎	KLI‎	‎	F12‎	‎	F16‎	‎
15020‎	2; 3; 4‎	KLV‎	3132 ‎944 ‎103	F26‎	TS26‎	P26‎	‎
15121‎	2; 3; 4‎	KLVI‎		F32‎	TS32‎	P32‎	‎
15128‎	2; 3; 4‎	KLVIII‎		F33	TS33‎	P33‎	‎
1530‎	4; 5‎	‎	3132 ‎944 ‎103	F31‎	‎	‎	‎
15223‎	2; 4‎	KLIX‎		‎	‎	P30‎	‎
15236‎	5; 4‎	‎		‎	‎	‎	‎
15313‎	2; 3; 4‎	KLVII‎		F34‎	TS34‎	P34‎	‎
15320‎	4; 5‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
17021‎	2; 4‎	3‎	RS4	‎	‎	‎	3‎
17022‎	4‎	4‎	RS4	‎	‎	‎	4‎
17023‎	4‎	5‎	‎	‎	‎	‎	‎
17102‎	3‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
17113‎	4‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
17125‎	6‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
17134‎	4; 5‎	‎	‎	F40‎	TS40‎	‎	‎
17153‎	6‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
17248‎	4; 5‎	18 19‎	RS4‎	F54‎	TS54‎	P55‎	‎
17941‎	3; 4‎	‎	‎	F64‎	TS63‎	‎	‎
17335‎	4; 5‎	‎	‎	‎	‎	‎	‎
17348‎	4‎	21‎	RS4‎	‎	P63‎‎	P63‎‎	‎
422304‎	8‎	4507‎	RS591‎				‎
422415‎	8	15-32‎	‎‏RS47	Grade 15			‎‏R185
422420‎		21-40‎		Grade 20
422425‎		‎		Grade 25
422533‎		3210‎	RS591‎	B			TC25‎

1‎	2‎	3‎	4‎	5‎	6‎	7‎	8‎
15L-II‎	977‎‏	‎	‎	‎	‎	‎	‎
20LIII; ‎20GLS‎	977‎‏	GS-C25‎		WCA‎	A216‎	161 grade ‎480‎	1504 ‎1398
15XM1FL‎	‎‏ ‎	GS-17CrMo55‎‏ ‎‎		C23; MC6‎	‎	621‎	1504 ‎1398
20XMFL‎	‎‏ ‎	GS-17Cr MoV511‎		C24‎	‎	‎	‎
10X13L‎	‎	GX20Cr14‎	‎	CA-15‎	A351‎	420C29‎	1504‎
10X18N9L‎	‎‏ ‎‏216 ‎	‎	17445‏ ‎	SF-16F‎	A296 ‎A350‎‏ ‎	‎	‎
10X18N9TL‎		GX7CrNi ‎Nb189‎		CF-8C‎	A296 ‎A350‎‏ ‎	821Ti‎	1504
‎		GX10CrNi ‎‎Nb189‎‎		CF-8C‎‎	A351‎	‎‏ 316C16‎‎	1504
10X21N6M2L‎	OTU ‎26-02-19‎	‎		‎	‎	‎	‎
M2‎	859‎‏‎	SD-CuF‎30	‎‏1787	‎	‎‏ ‎	PA10C106	2871
M3‎	859‎‏‎	C-Cu	‎‏1787	‎	‎‏ ‎	PA10C107	2871
MNJMts30-0,8-1‎	15527	CuNi30Fe	17660	715	B111	‎	‎
L63‎		CuZn37		280	B111	‎	‎
LS59-1V‎		CuZn40Pb2		‎	‎	‎	‎
LOMsh70-1-0,05‎		‎		‎	‎	‎	‎
LAMsh77-2-0,05‎		CuZn20AL		687	B111	CZ110	1464
LOMsh70-1-0,05‎		CuZn28Sn		443; 444	B111	CZ111	1464
AD00; AD; AD1‎	4784‎	AI99,‎5 ‎WNr.3.0255	1712‎	1050 ‎1060‎	B210‎	1B S1B‎	1470‎

9‎	10‎	11‎	12‎	13‎	14‎	15‎	16‎
422633‎	7 ‎‏ ‎‏ ‎	Cr340-3‎	RS‎‏24	C20-40H			‎
422643‎		Cr345-3‎		C23-45H			‎
422744‎		5‎	‎‏RS993‎	C33			‎
422745‎		6‎		C34Va			‎
422905‎		2‎	RS1480‎‎				‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎
422931‎		11‎
422933‎		12‎
422942‎		14‎
422943‎		‎
423004‎	‎‏ ‎	‎	‎‏ ‎				‎‏ ‎‏ ‎
423005‎		Cu99,5‎
423063‎	‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎	CuNi30 ‎FeMn‎	‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎‏ ‎
423213‎		CuZn37‎		CuZn37‎			426/I ‎426/II ‎‏ ‎
423223‎		CuZn39 ‎Pb‎		CuZn39Pb2
423239‎		‎
CuZn20AI‎		CuZn21 ‎A12‎		CuZn20Pb12
SoMs71‎		CuZn28 ‎Sn1‎		CuZn28Sn1
424005‎		‎					‎

10. Yakuniy qoidalar

34. Ushbu “Bugʻ va issiq suv quvurlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanish qoidalari” Oʻzbekiston “Oʻzkommunxizmat” agentligi, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi, Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, kimyo sanoati va geologiya xodimlari kasaba uyushmasi Markaziy kengashi, “Oʻztransgaz” AK, “Oʻzbekenergo” Davlat aksiyadorlik kompaniyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Yongʻin xavfsizligi bosh boshqarmasi va Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi va “Oʻzstandart” agentligi bilan kelishilgan.

Oʻzbekiston “Oʻzkommunxizmat” agentligining bosh direktori U. XALMUXAMEDOV

Toshkent sh.,

2009-yil 18-mart,

Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vaziri A. XAITOV

Toshkent sh.,

2010-yil 20-may,

Oʻzbekiston yoqilgʻi-energetika kompleksi, kimyo sanoati va geologiya xodimlari kasaba uyushmasi Markaziy kengashining raisi A. GʻULOMOV

Toshkent sh.,

2010-yil 20-may,

“Oʻztransgaz” AKning bosh direktori I. VAGAPOV

Toshkent sh.,

2010-yil 20-aprel,

“Oʻzbekenergo” Davlat aksiyadorlik komnaniyasi boshqaruvi raisi B. TEShABAYEV

Toshkent sh.,

2010-yil 20-aprel,

Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Yongʻin xavfsizligi bosh boshqarmasi boshligʻining vazifasini bajaruvchi M. MIRFAYZIYEV

Toshkent sh.,

2010-yil 18-mart,

“Oʻzstandart” agentligining Bosh direktori A. ABDUVALIYEV

Toshkent sh.,

2010-yil 6-iyul,