Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ер қаърини геологик ўрганиш, саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш Давлат инспекцияси бошлиғининг
буйруғи
ХЛОРНИ ИШЛАБ ЧИҚИШ, САҚЛАШ, ТРАНСПОРТДА ТАШИШ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШДА ХАВФСИЗЛИК ҚОИДАЛАРИНИ ТАСДИҚЛАШ ҲАҚИДА
[Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги билан келишилган ҳолда техник ҳужжат деб топилган. 2011 йил 7 апрель, 6-24/12-179/6-сон]
Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 й., 39-сон, 386-модда) ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2004 йил 10 июлдаги 323-сон «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги (Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати қарорларининг тўплами, 2004 й., 7-сон, 64-модда) қарорига мувофиқ буюраман:
1 .Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги билан келишилиб, норматив техник ҳужжат сифатида эътироф этилган кундан бошлаб кучга киритилсин ва кўпайтирилсин.
Инспекция бошлиғи Б. ГУЛЯМОВ
Тошкент ш.,
2010 йил 31 декабрь,
382-сон
«Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси бошлиғининг 2010 йил 31 декабрдаги 382-сонли буйруғига
ИЛОВА
ХЛОРНИ ИШЛАБ ЧИҚИШ, САҚЛАШ, ТРАНСПОРТДА ТАШИШ ВА УНДАН ФОЙДАЛАНИШДА ХАВФСИЗЛИК
ҚОИДАЛАРИ
Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонуни (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 39-сон, 386-модда) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекцияси фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги қарорига мувофиқ (Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати қарорларининг тўплами, 2004 йил, 7-сон, 64-модда) Хлорни ишлаб чиқариш, сақлаш транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидалари»га асосланган ҳолда қайта кўриб чиқилган. Қоидалар ташкилий-ҳуқуқий шакли ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, саноат хавфсизлиги соҳасида фаолият олиб бораётган ҳамда «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекциясига қарашли барча ташкилотлар учун мажбурийдир.
Қоидалар хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизликни таъминлаш учун бажарилиши зарур бўлган ташкилий, техник ва технологик талаблардан иборатдир. Қоидаларда турли усуллар билан хлор ишлаб чиқариш, ушбу саноатнинг замонавий назорат-ўлчов қурилмалари, автоматлаштириш ва сигнализация воситалари билан таъминлашга қўйиладиган талаблар ўз ифодасини топган.
Қоидалар суюлтирилган хлорни омборларда сақлаш, суюлтирилган хлорни тўкиш-қуйиш пунктларини хавфсиз тарзда эксплуатация қилиш ва уни вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларда ташишга қўйиладиган талабларни белгилаб беради. Алоҳида бўлимларда контейнер ва баллонлардаги суюлтирилган хлордан фойдаланишда истеъмолчилар учун хавфсизлик талаблари келтирилган.
I. Умумий қоидалар
1. Мазкур «Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидалари» (кейинги ўринларда — Қоидалар) саноат хавфсизлигини таъминлашда амал қилиниши лозим бўлган талабларни белгилаб беради ва кимё, нефть-кимё ва нефть ва газни қайта ишлаш саноати ҳамда бошқа хлордан фойдаланиладиган хавфли ишлаб чиқариш объектларида авария, саноат травматизми ҳолатларининг олдини олишга қаратилган.
Мазкур Қоидалар «Портлаш-ёниш хавфи бор кимё, нефть-кимё ва нефть-газни қайта ишлаш корхоналари учун портлаш хавфсизлигининг умумий Қоидалари»га («Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан 2009 йил 5 январдаги 01-сонли буйруғи билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2009 йил 19 январдаги 20-15-15/12-сонли хати) қўшимча тарзда қўлланилади.
2. Қоидалар қуйидаги ҳолларда қўлланилади:
а) хавфли ишлаб чиқариш объектларини лойиҳалаштириш, қуриш, эксплуатация қилиш, кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш, консервация қилиш ва тугатиш;
хлорид натрий ва хлорид калий, тузли кислота қоришмаларини электролиздан ўтказиш усули билан хлор, каустик сода ва водород ишлаб чиқиш;
хлорни қўллаш, хлор идишларининг барча турларидан фойдаланган ҳолда суюлтирилган хлорни сақлаш, қуйиш ва тўкиш билан боғлиқ объектларда;
б) хлорни трубалар орқали ташиш, шунингдек суюлтирилган хлорни транспорт воситаларида ташишда;
в) юқорида кўрсатилган «а», «б» объектларида қўлланиладиган техник қурилмаларни тайёрлаш, монтаж қилиш, тузатиш, хизмат кўрсатиш ва таъмирлашда.
3. Қурилаётган, реконструкция қилинаётган ва ишлаб турган ишлаб чиқариш объектлар ҳолатини мазкур Қоидаларга мувофиқлаштириш тартиби ва муддатлари ҳар бир алоҳида ҳолатда хавфли ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация қилаётган ташкилотлар томонидан белгиланади.
II. Умумий талаблар
4. Хавфли ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация қилаётган ташкилотларда қуйидагилар бўлиши лозим:
а) илмий-тадқиқот ва тажриба ишлари натижалари инобатга олинган ҳолда илк маълумотлар асосида ишлаб чиқилган хавфли ишлаб чиқариш объектини қуриш, кенгайтириш, реконструкция қилиш, техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш, консервация қилиш ва тугатиш бўйича лойиҳа ҳужжатлари;
б) хавфли ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация қилиш бўйича фаолият олиб бориш учун рухсат;
в) Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонунининг 20-моддасига биноан (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2006 йил, 39-сон, 386-модда) хавфли ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация қилишдаги авария ҳолатларида бошқа шахсларнинг ҳаёти, соғлиғи ва (ёки) мулкига ҳамда атроф-муҳитга зарар етказганлиги учун жавобгарлик рискини суғурталаш ҳақидаги келишув;
г) давлат реестрида хавфли ишлаб чиқариш объектининг қайд этилганлиги ҳақидаги ҳужжат;
д) хавфли ишлаб чиқариш объектларида ишларни олиб бориш тартибини белгиловчи меъёрий-ҳуқуқий ва меъёрий-техник ҳужжатлар;
е) резервуарлар, технологик жиҳозлар, трубалар, арматуралар, муҳофаза қурилмалари, назорат ва бошқарув қурилмалари, бино ва иншоотларнинг паспортлари.
5. Объектнинг саноат хавфсизлиги декларациясини ишлаб чиқиш зарурияти Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги қонунининг 19-моддасига биноан (Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 39-сон, 386-модда) белгиланади.
6. Янгиларини лойиҳалаштириш ёки ишлаб турган ишлаб чиқариш ва объектларни реконструкция қилишда:
а) технологик блоклар ва қурилмаларнинг токсик ва портлаш жиҳатидан ҳолати баҳоланади;
кимёвий жиҳатдан зарар кўриш зоналари радиуси, мумкин бўлган бузилиш ва ходимларнинг шикастланиш ҳолати ҳисоблаб чиқилади;
б) техник ҳужжатлардаги меъёрларга биноан мазкур блок ва технологик объектларнинг маҳсулдорлиги ҳамда ҳимоя чоралари ва воситаларининг ишончлилиги, уларнинг хавфсизликни таъминлаш имконияти ҳақида хулосалар берилади;
в) хоналар, бинолар ва ташқи қурилмаларнинг портлаш ва ёнғин хавфсизлиги бўйича категориялари аниқланади;
г) саноат хавфсизлиги меъёрларига асосан хлор булутларини кўрсатиш ва маҳаллийлаштириш учун автоматик қурилмаларни ўрнатиш зарурияти ва ҳимоя тизими тури аниқланади;
д) электр хавфсизлигига қўйиладиган талаблар аниқланади.
Ишлаб турган ишлаб чиқариш ва объектлар учун технологик блокларнинг ёнғин хавфсизлиги категорияси, кимёвий тарзда йўқ қилиш ва ишдан чиқариш зонаси радиуслари, хоналар, бинолар ва ташқи қурилмалар категорияси, хавфли зоналардаги электр қурилмаларга қўйиладиган талаблар амалдаги меъёрий ҳужжатларга асосан эксплуатация қилаётган ташкилот, лойиҳа ёки ихтисослашган ташкилот томонидан аниқланиши мумкин.
7. Хавфли ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация қилаётган ташкилот томонидан қуйидагилар ишлаб чиқилиши лозим:
а) объектнинг хусусиятини инобатга олган ҳолда хавфли ишлаб чиқариш объектида саноат хавфсизлиги талабларига амал қилиш устидан ишлаб чиқариш назорати ҳақидаги низом;
б) юзага келиши мумкин бўлган авария ҳолатлари, уларнинг белгилари ва сабаблари, ходимларнинг маҳаллийлаштириш ва келиб чиқадиган оқибатларнинг ҳажмини максимал тарзда камайтириш ҳамда бу каби ҳолатларда фойдаланиладиган техник тизим ва воситаларни аниқлаб берадиган авария вазиятларининг тарқалишини чегаралаш режаси (АВТЧР).
Ишлаб чиқариш назорати ҳақидаги низом ва АВТЧР ўрнатилган тартибда ташкилот раҳбари томонидан тасдиқланади.
8. Янги ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация учун қабул қилиш ва ишлаб турган объектларни эксплуатация қилиш ўрнатилган тартибда мувофиқлаштирилган ва тасдиқланган лойиҳа ва технологик ҳужжатлар мавжуд бўлган тақдирдагина амалга оширилади.
9. Ҳар бир ишлаб чиқариш ва объект учун технологик регламент ишлаб чиқилади, мувофиқлаштирилади ва тасдиқланади. «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси назорати остида бўлган хавфли объектларнинг регламентини ишлаб чиқиш тартиби, уни қайд этиш ва унинг амал қилиш муддати ўрнатилган тартибда белгиланади.
10. Технология, қурилмаларни расмийлаштириш, ёнғинга қарши тизимга ўзгартиришлар киритиш лойиҳанинг технологик қисмини ишлаб чиқувчилар билан мувофиқлаштирилади.
11. Ташкилотларда ходимларнинг саломатлигини назорат қилиш «Ходимларни ишга қабул қилишда дастлабки ва даврий тиббий кўрикдан ўтказиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги буйруқ (рўйхат рақами 937, 2000 йил, 23 июнь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари Ахборотномаси, 2000 йил, 12-сон) асосида амалга оширилиши лозим.
12. «Меҳнат шароитини баҳолаш услуби ва меҳнат шароитига асосан ишчи ўринлари аттестацияси»га (рўйхат рақами 247, 1996 йил, 28 май) меҳнат шароитлари баҳоси белгиланади.
13. Ходимларни ўқитиш, кўрсатмалар бериш ва саноат хавфсизлиги бўйича меъёрий-техник ҳужжатлар талаблари бўйича билимларини саноат хавфсизлиги соҳасидаги амалдаги стандартлар ва меъёрий ҳужжатлар асосида белгиланади.
14. Айнан зарарли меҳнат шароитида ишлайдиган ишчиларга Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан тасдиқланган тартибга биноан бепул тарзда сут ва унга тенглаштирилган озиқ-овқат маҳсулотлари берилиши керак.
15. Ишлаб чиқаришдаги шикастланишлар ва авария ҳолатлари ўрнатилган тартибда ўрганилиши ва ҳисобга олиниши керак.
16. Ишлаб чиқариш цехлари, участкалар ва кўзга кўриниб турадиган ташқи қурилмаларнинг хавфли жойларида ГОСТ 12.4.026га асосан хавфсизлик белгилари осиб қўйилади.
17. Корхоналарда кўрсатма бўйича бажариладиган юқори даражада хавфга эга ишлар (таъмир, олов билан боғлиқ, газдан хавфли ишлар ва юқориликда бажариладиган ишлар) рўйхати бўлиши лозим.
Юқори даражадаги хавфга эга ишларни бажариш учун муҳандис-техник ходимлар ва керакли ва ишнинг тегишли характери бўйича тайёргарликка эга ишчиларга рухсат берилиши мумкин.
18. Ишлаб чиқариш хоналаридаги операторларнинг иш жойларида трубалар, блоклараро ва блоклар ичидаги қурилмалар ҳамда назорат-ўлчов ва автоматик қурилмаларнинг функционал схемаси кўрсатилган ишлаб чиқаришнинг технологик схемаси осиб қўйилади. Қурилмалар (идишлар)нинг тартиб рақами цехнинг технологик схемасида, лойиҳада ва регламентда бир хил бўлиши ҳамда жиҳозга ёзиб қўйилган рақамларга мос келиши лозим.
19. Ишлаб чиқариш жараёнини ташкил қилишда ҳаво, тупроқ ва сув ҳавзаларини ифлос қилишнинг олдини олиши лозим.
III. Электролиз усули билан хлор ишлаб чиқишда хавфсизлик талаблари
1-§. Умумий қоидалар
20. Барча қайтадан лойиҳалаштирилаётган ва реконструкция қилинаётган хлор ишлаб чиқариш объектлари симобдан фойдаланишга йўл қўйилмайдиган мембранали ёки диафрагмали электролизлар билан жиҳозланиши лозим.
Регламентланган иш режимида хлор олиш технологияси технологик жиҳозлар ва коммуникацияларда портловчи хлороводород қоришмаларининг пайдо бўлишига йўл қўймаслиги лозим.
21. Электролиз усули билан хлор ишлаб чиқаришда тегишли параметрларга эга бўлган электр энергияси, сув, буғ, азот, сиқилган ҳаво таъминланиши лозим.
22. Электролиз усули билан хлор ишлаб чиқариш электр билан таъминлашнинг ишончлилиги бўйича биринчи категориядаги истеъмолчиларга тегишли бўлиши лозим.
Электр билан таъминлашнинг ишончлилиги бўйича биринчи категориядаги истеъмолчиларга электролиз, хлор ва водород етказиб берадиган компрессорларнинг электр двигателлари, хлорни қуритиш колоннасида сульфат кислотанинг циркуляцияси учун насослар, хлорни ютиш тизими (санитар колонналари) орқали қоришма циркуляцияси учун насослар, мембранали электролизда тузли сувнинг циркуляцияси учун насослар, электр шлаклар учун насослар, элекролизга тузли сув етказиб берувчи насослар, элекролизга тузли кислотани етказиб берувчи насослар, суюлтирилган хлор учун насослар, сиқилган ҳаво учун компрессорлар, суюлтирилган хлор ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган музлатиш қурилмаларининг электр двигателлари, хлор тўлқинини маҳаллийлаштириш тизимида босимни кучайтириш учун насослар, авария ҳолатида ҳаво алмашиши тизимидаги вентиляторлар киради.
Электр билан таъминлашнинг ишончлилиги бўйича биринчи категориядаги махсус гуруҳ истеъмолчиларига асосий ишлаб чиқариш хоналарини авария ҳолатида ёритиш тизими, шунингдек назорат, бошқарув ва аварияга қарши автоматик ҳимоя (АҚАҲ) тизими киради.
23. Электролиз залларида электролиз қурилмалари ва жиҳозларини ўрнатишда «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш Қоидалари» (ТФҚ) (рўйхат рақами 1383, 2004 йил, 9 июль, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 27-сон, 317-модда), «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги Қоидалари» (ТХҚ) (рўйхат рақами 1400, 2004 йил, 18 август, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 йил, 33-сон, 379-модда), «Электр қурилмаларни эксплуатация қилишда хавфсизлик Қоидалари» («Ўздавэнергоназорат» давлат инспекцияси томонидан 2004 йил 13 февралдаги 84-сонли буйруғи билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2004 йил 27 февралдаги 20-15-62/24-сонли хати), «Портлаш-ёниш хавфи бор кимё, нефть-кимё ва нефть-газни қайта ишлаш корхоналари учун портлаш хавфсизлигининг умумий Қоидалари» («Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан 2009 йил 5 январдаги 01-сонли буйруғи билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2009 йил 19 январдаги 20-15-15/12-сонли хати) ва мазкур Қоидаларнинг талаблари бажарилиши лозим.
24. Барча электролиз қурилмалари ердан, бир-биридан ҳамда уларга уланган трубалардан электроизоляция қилинган бўлиши лозим.
25. Электролиз залидаги хлорли, водородли, тузли сув ва бошқа коллекторлар ҳамда улар билан боғлиқ бўлган қурилмалар ердан электроизоляция қилинган бўлиши лозим. Металлдан ишланган трубалар учун электроизоляцияли қўшимчалар, осиш мосламалари ёки изоляторлардан фойдаланиш керак.
26. Электролиз қурилмаларининг барча штуцерлари коллекторларга электр ўтказмайдиган материаллар ёки шу каби материаллардан тайёрланган қўшимчалар ёрдамида уланиши лозим.
27. Электролиз қурилмалари ва коллекторларга хизмат кўрсатиш учун зиналар, майдончалар ва тагликлар ер ва металл конструкциялардан, электроизоляция қилинган ёки диэлектрик материаллардан тайёрланган бўлиши лозим.
28. Электролиз залларидаги электрли кўтариш қурилмалари «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш Қоидалари» (ТФҚ) (рўйхат рақами 1383, 2004 йил, 9 июль) ва «Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги Қоидалари» (ТХҚ) (рўйхат рақами 1400, 2004 йил, 18 август) талабларига биноан ердан изоляция қилиниши керак. Кран илмоғининг ердан изоляция қилиш даражасининг кетма-кетлиги сони учтадан кам бўлмаслиги лозим (илмоқнинг полиспастдан, арава рельсининг кўприкдан, кран рельсининг рельс ости конструкцияларидан).
Мазкур талаблар электролиз ячейкалари ва мембраналарини таъмирлаш учун мўлжалланган юк кўтариш қурилмаларига нисбатан қўлланилмайди, чунки электролиз қурилмасида олиб бориладиган таъмирлаш ишлари электролиз қурилмасини электр энергиясидан тўлиғича узиб қўйилган ҳолда амалга оширилади. Бу билан персоналнинг электролиз қурилмасининг қувват остида бўлган қисмига ва юк кўтариш қурилмасининг ерга уланган қисмига тегиш хавфи бартараф этилади.
29. Электр изоляция қурилмалари (қўшимчалар, изоляторлар, кўтаргичлар ва бошқалар) систематик тарзда тозаланиши ва мунтазам равишда, ойига камида бир марта, изоляция қаршилиги текширилиши ва у камида 0,5 Ом бўлиши лозим.
30. Электролизерларни улаш очиқ тарзда стационар ёки кўчма ўчирғичлар (қисқа туташувчилар) ёрдамида амалга оширилиши лозим.
31. Кўчма туташтирувчи қурилма ердан электр изоляция қилиниши лозим. Кўчма туташтирувчи қурилмалар юзасидаги боғланишларни совутиш учун тузсизланган сувдан (конденсатдан) фойдаланиш лозим. Улайдиган шланглар эгилувчан электр сими бўлмаган материаллардан тайёрланиши лозим.
32. Электролиз залида жиҳозлар, трубаларни электрокимёвий коррозиядан (токнинг чиқишидан) ҳимоя қилиш кўзда тутилиши лозим. Токнинг чиқишини камайтириш учун коллекторларнинг металлдан тайёрланган қисмларини ерга улаш ҳамда электролизерлар билан тузли сув етказиб берадиган ва электр ишқорларини туширадиган коллекторлар ўртасидаги электр изоляция қиладиган қўшимчаларнинг қаршилигини максимал тарзда ошириш лозим. Электр ишқорларини электролизердан коллекторга тушириш оқимларни вақти-вақти билан тўхтатиб турадиган қурилма орқали амалга оширилиши керак.
33. Электролизерни ишга туширишдан олдин водород коллекторларини 2 фоиздан ортиқ бўлмаган босимда қолдиқ газлардан фойдаланиб кислороднинг қолдиқ таркиби қолгунга қадар азот билан пуркаш лозим.
34. Ўт олдиргичга водород тушганда водород билан бирга портловчи қоришмаларнинг пайдо бўлишининг олдини олиш учун унга узлуксиз равишда азот ёки буғ етказилиб туриши лозим. Етказиб бериладиган азот (буғ) миқдори лойиҳа бўйича асослаб берилади.
35. Технологик мақсадларда (хлорни босиб туриш, пуркаш, конденсация шароитида аралаштириш ва бошқалар) ишлатиладиган ҳаво (азот) албатта олдиндан механик аралашмалардан тозаланади ва қуритилади. Қуритилган газдаги намлик таркиби минус 40° С дан ошмаган шудринг нуқтаси ҳароратига мос келиши лозим.
36. Хлорни қайта қуйиш бўлимида камида иккита захира компрессорлари (биттаси ишга туширишга тайёр, иккинчиси — захирада) ўрнатилиши лозим.
Водородни қайта қуйиш бўлимида 33-бандда келтирилган тадбирлар олдиндан амалга оширилган ҳолда битта захира компрессорини ўрнатишга (компрессор ишламай қолганда водородни ўт олдиргичга тушириш амалга оширилишига) йўл қўйилади.
37. Хлорни совутиш учун музлатгичларга етказиб бериладиган тўйдирилган тузли сув ва сувдаги аммоний тузининг концентрацияси (аммиак қайта ҳисобланганда) 10 mg/dm3 дан ортмаслиги лозим.
38. Хлорни қуритиш бўлимидаги қуритиш қуббалари ва музлатгичлар технологик жараёнларнинг тартибга солинадиган режимлари бузилган ҳолатда жиҳознинг бутунлигини таъминлаш имкониятини берадиган мембранали муҳофаза қурилмалари билан жиҳозланиши лозим.
39. Электролиз залидаги умумий хлор коллекторлари босим ва вакуумга қарши муҳофаза гидроқопқоқларига эга бўлиши лозим.
40. Умумий ёки қаторли водород коллекторида меъёридаги босим ортиб кетган ҳолатда водородни ўт олдиргичга тушириб юбориш учун гидроқопқоқ ўрнатилиши лозим.
41. Гидравлик қопқоқларнинг музлаб қолиши ёки тиқилиб қолишининг олдини олиш шароитида эксплуатация қилиш керак.
Гидравлик ёпқич билан босим манбаи ўртасида ёпиш қурилмасини ўрнатишга йўл қўйилмайди.
42. Ишчи суюқлик сифатида сульфат кислотаси ишлатиладиган хлор компрессорларини эксплуатация қилишда трубаларда сульфат кислотаси томчиларини ушлаб қолувчи қурилмани кўзда тутиш керак.
43. Хлор компрессорларининг ушлаб қолувчи қурилмалари ва қуритиш қуббаларида ишчи суюқлик сифатида фойдаланилган сульфат кислотаси йиғиш камераларига юборилиши лозим. Зарурият бўлган тақдирда уни хлордан тозалаш керак.
44. Қуритилмаган водород трубалари конденсатни чиқариб ташлаш қурилмасига эга бўлиши лозим.
45. Қуритилган водород жиҳозлари ва трубалари амалдаги норматив ҳужжатлар талабларига биноан статик электр токидан ҳимояланган бўлиши лозим.
Электролиз зали, водородни тозалаш ва қуритиш хоналарида, водород компрессорларида хонанинг юқори қисмида табиий ҳолда ҳавони алмаштириш кўзда тутилиши лозим. Томдаги қурилмалар ҳаво алмашмай қоладиган зоналарнинг пайдо бўлишининг олдини олиши лозим.
46. Босим трубаларида хлор компрессорларидан кейин компрессор двигателини тўхтатиш ва ишга тушириш тизими билан бир блокка бирлаштирилган қайтувчи ёки ёпилувчи клапанлар ўрнатилади.
47. Хлорни ёқиш ва бостириш газлари, хлор идишларини пуркаш газлари хлордан фойдаланиш ёки хлорни тозалаш учун сўриш тизимига юборилиши лозим. Таркибида хлор бўлган ҳимоя клапанлари, мембранали ҳимоя қурилмаларидан (электролизерларнинг узилувчан мембраналаридан ташқари) ва гидроқопқоқлардан чиқадиган қолдиқлар алоҳида трубалар орқали тозаловчи сўриш тизимларига юборилиши лозим.
48. Электролиз бўлимларида 10 — 20 фоиз ишқор массасига эга бўлган сувли ишқор қоришмасига эга электролиз тизимидан хлорни авария ҳолатида сўриб оладиган тизим кўзда тутилиши лозим. Ишқорнинг авария ҳолати учун мўлжалланган захираси лойиҳалаштирилган максимал электр энергияси юкламасида 10 — 15 минут давомида барча электролизерлар ёрдамида ишлаб чиқариладиган хлорни сўриш учун етарли бўлиши лозим.
49. Агрессив ва емирадиган маҳсулотлар, шунингдек ён томони зичлаштирилган беркитувчи суюқликларни ҳайдайдиган насосларнинг сальникларидан кислота ва ишқорлар оқишининг олдини олиш учун коррозияга (емирилишга) чидамли материаллардан тайёрланган таглик ва ариқчаларга эга бўлиши лозим.
50. Ишлаб чиқаришдаги оқова сувларни чиқариб ташлайдиган ҳар бир цехда технологик меъёрларга асосан оқова сувлар сифатининг назорати амалга оширилиши лозим.
2-§. Диафрагмен усулидаги электролиз
51. Умумий хлор коллекторида хлордаги водороднинг ҳажм бўйича улуши 0,5 фоиздан ошмаслиги лозим.
52. Гуруҳли водород коллекторидаги бўшлиқ гуруҳли хлор коллекторидагига нисбатан 50 — 150 Ра (5 — 15 mm Н2О) юқори даражада ушлаб туриш керак.
53. Умумий коллектордаги водороддаги кислороднинг умумий улуши 0,5 фоиздан ошмаслиги керак.
54. Технологик регламент ва АВТЧРда кўзда тутилган шароитдан бошқа ҳолатда диафрагменли электролизерлар сериясини ўчиришга йўл қўйилмайди.
55. Электролизерларда юқори бурчакдаги диафрагмадаги анолитнинг меъёрдаги даражасини автоматик ҳолда таъминлаш ва пасайиш сигнализацияси даражаси эса йўл қўйиладиган меъёридан кам бўлиши таъминланиши лозим.
56. Диафрагмен электролиз залида турғун электр энергияси ўчиб қолган тақдирда гуруҳли водород коллекторлари ва катод бўшлиғидаги водородни азот билан ўт олдиргичга сиқиб чиқариш лозим.
3-§. Симобли усулдаги электролиз
57. Симобли усулда электролитик хлор ишлаб чиқаришда умумий хлор коллекторидаги хлордаги водороднинг умумий улуши 1,5 фоиздан ортмаслиги лозим.
58. Турли қоришма эритувчиларида 100 — 150 Ра (10 — 15 mm Н2O) дан кам бўлмаган водород босими ушлаб турилиши лозим. Босимни водороднинг умумий коллектори ва ҳар бир эритувчида ўрнатилган қурилмалар ёрдамида назорат қилиш керак.
59. Симоб циркуляцияси тўхтаганда ва битта электролиздаги симоб насосининг тўхтаганда электролизер автоматик тарзда ишга тушиши лозим. Юклама 50 кАдан кам бўлган ҳолатда электролизерни қўл билан ишга туширишга йўл қўйилади. Доимий электр энергияси ўчиб қолганда азотни турли қоришмалар эритувчисига етказиб бериш, водородни тозалагичга тўкиш ва электролизер қопқоқларини очиш лозим.
60. Металли симобнинг очиқ юзасига сув қўйилиши лозим. Симоб ва таркибида симоб бўлган қоришмаларни герметик ҳолда ёпиладиган идишларда сақлаш керак.
61. Электролиз зали ва симобни қайта тиклаш бўлимида вакуумли трубанинг улаш қисмлари ва тўкилган симобни йиғиб олиш учун идишлар кўзда тутилиши лозим.
62. Ишлаб чиқариш симобни оқова сувлардан жойида тозалаш қурилмалари билан таъминланган бўлиши лозим. Симоб билан ифлосланган қоришмани қайта ишлаш учун юбориш керак.
63. Хоналарнинг хлор ва симоб буғи билан газланишининг олдини олиш учун электролизер чўнтакчаларида кесилган жойлар бўлишини таъминлаш керак.
64. Электролизер чўнтакчаларидаги газлар, шунингдек анолитни хлордан ажратиш устунлари ҳаво билан пуркалгандан сўнг улар хлор ва симобдан тозаланиши лозим.
65. Симоб билан ишлаш, хоналарни тозалаш ва сақлашда симоб ҳамда унинг бирикмалари, симоб билан тўлдирилган қурилмалар билан олиб бориладиган ишлар санитария қоидалари талаблари асосида амалга оширилиши керак.
66. Симоб билан иш олиб бориладиган хоналарда ҳар бир сменада ишчи зоналардаги ҳавода симоб буғи таркибининг таҳлили олиб борилиши лозим.
4-§. Хлорид кислота электролизи
67. Умумий хлор коллекторида хлордаги водороднинг улуши 1 фоиздан ошмаслиги лозим.
68. Умумий коллекторда водороддаги хлорнинг улуши 2,5 фоиздан ошмаслиги керак. Ювишдан кейин водороднинг умумий улуши 1 mg/m3 миқдордаги хлор таркибида 99,5 фоиздан кам бўлмаслиги лозим.
69. Электролизернинг остки қисмида агрессив муҳитга чидамли таглик бўлиши лозим; бир гуруҳ электролизерларга битта умумий таглик ўрнатишга йўл қўйилади.
5-§. Мембрана усулидаги электролиз
70. Умумий хлор коллекторида водороднинг умумий улуши 0,2 фоиздан ошмаслиги лозим.
71. Электролизернинг анод бўшлиғида 200±100 Ра (20±10 mm Н2О) миқдоридаги ҳажмни ушлаб туриш керак. Қўшимча хавфсизлик чоралари ишлаб чиқилган тақдирда электролизернинг анод бўшлиғидаги босим остида ишлашига йўл қўйилади.
72. Электролизернинг катод бўшлиғида 6000+100 Ра (600±10 mm Н2О) ҳажмдаги босимни ушлаб туриш керак.
73. Умумий водород коллекторида водороддаги кислороднинг умумий улуши 0,3 фоиздан ошмаслиги керак.
74. Электролизерни ишга туширишдан олдин мембраналар бутунлиги, электролизерларнинг эса герметик ҳолати текширилиши лозим.
75. Электролизерларда анолитдаги натрий хлорид концентрацияси ва католитда натрий гидрооксид концентрациясининг автоматик ҳолда ушлаб турилиши таъминланиши лозим.
76. Электролиз жараёни 1 соатдан ортиқ вақтга тўхтатилганда хлор ва водород коллекторлари азот билан пуркалиши лозим.
6-§. Суюлтирилган хлорни ишлаб чиқариш
77. Конденсация газларидаги водороднинг умумий улуши 4 фоиздан ошмаслиги керак.
78. Хлорли газни қориштириш ва 4 фоиздан ошмаган конденсациядаги газлардаги водороднинг умумий улушини сақлаб туриш учун керак бўладиган ҳаво (азот)нинг миқдорини ёқишнинг ҳарорат параметрлари ва ёқишнинг умумий коэффициентидан келиб чиққан ҳолда ҳисоблаш йўли билан аниқлаш керак. Ёқиш тизимига етказиб бериладиган ҳаво босими етказиб бериладиган хлорли газ босимидан камида 0,1 МРа гача ортиқ бўлиши лозим.
79. Хлорни ёқишнинг иккинчи босқичига келиб тушадиган газларни қориштириш учун ҳаво (азот)ни қуритиш керак. Қуритилган ҳавонинг шудринг нуқтасидаги ҳарорати иккинчи босқичдаги хлор конденсациясининг тегишли ҳароратидан паст бўлиши лозим.
80. Газ ва суюқ ҳолатдаги қоришмаларни ажратиш тизими газ фазасининг суюқликка тушиши ва суюқликни буғ-газ фазасидан олиб кетишнинг олдини олувчи фазаларни ажратувгич билан жиҳозланиши керак. Конденсация газларининг суюлтирилган хлорни қабул қилувчи қурилмаларга тушишига йўл қўйилмайди.
81. Суюлтирилган хлор сифати ва унинг таркибида бегона қоришмаларнинг бўлиши суюлтирилган хлор стандарти талабларига мос бўлиши лозим.
IV. Технологик жиҳозлар, трубалар ва қурилмалар
82. 0,07 МРа (0,7 кgf/cm2) дан юқори бўлган ортиқча босим остида ишлайдиган идиш жиҳозлари «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация Қоидалари талабларига мос бўлиши лозим.
83. Суюлтирилган хлорни сақлаш учун мўлжалланган идишлар қуйидаги қўшимчаларни инобатга олган ҳолда амалдаги стандартлар талабларига жавоб бериши лозим:
а) таркибида суюлтирилган хлор бўлган идишларнинг ҳисобланган босими камида 1,6 МРа (16 kgf/cm2) бўлиши лозим;
б) идишнинг материаллари ва конструкциялари унинг мустаҳкамлиги ва ишчи диапазондаги ҳароратда ишончли эксплуатация қилинишини таъминлаши лозим идишни эксплуатация қилишга мос келадиган мумкин бўлган минимал ҳароратдан максимал ҳароратгача. Очиқ майдонлар ёки иситилмайдиган хоналарга ўрнатиш учун мўлжалланган идишлар учун материалларни танлашда ушбу ҳудуд учун ташқаридаги ҳавонинг абсолют минимал ва максимал ҳароратлари инобатга олиниши лозим;
в) идиш деворининг ҳисобланган қалинлигини ҳисобга олинган эксплуатация муддати, ҳисобланган босим ва коррозияни (емирилишни) қоплаш учун камида 1 mm қўшилишини инобатга олган ҳолда аниқлаш керак (идиш штуцерларидаги коррозияни қоплаш учун камида 2 mm қўшилиши лозим).
84. Эксплуатация шартларига кўра йўл қўйиладиган меъёрдан ортиқча босим юзага келадиган технологик жиҳозлар ва суюлтирилган хлор коммуникациялари муҳофаза қурилмалари билан таъминланиши лозим.
85. Муҳофаза клапанини хлорнинг коррозия (емириш) таъсиридан сақлаш учун унинг олдида созлигини назорат қилиб турувчи қурилмага эга ажралувчи мембрана ўрнатилиши лозим, шу билан бирга мембранали муҳофаза қурилмаларини ишлаб чиқиш, тайёрлаш ва қўллашга оид амалдаги меъёрий- техник ҳужжатлар талабларига асосан мембрананинг бутунлигини назорат қилиш воситаси кўзда тутилиши лозим.
86. Муҳофаза клапанининг ўтказиш қобилияти ГОСТ 12.2.085 асосида танланади. Мембрананинг ишга тушиш босими ва вагон-цистерналар учун муҳофаза клапанларининг очилиши лойиҳани ишлаб чиққан ташкилот ёки лойиҳа ташкилоти тавсияларини инобатга олган ҳолда жиҳозни ишлаб чиқарувчи томонидан аниқланади.
87. Қайта босиш йўли билан тўкиш-қуйиш амалга ошириладиган суюлтирилган хлор идишининг остки қисмида суюлтирилган хлорни ажратиб олиш учун штуцерлар ўрнатишга йўл қўйилмайди.
88. Суюлтирилган хлорни сақлаш учун мўлжалланган идишларда (резервуарлар, баклар, йиғиб олувчи идишлар) суюлтирилган хлорни қуйиш ва тўкиш линиялари, газли хлор линиялари, босиш учун мўлжалланган суюлтирилган газ линиялари кетма-кет ўрнатилган иккита ёпувчи вентиллар билан жиҳозланган бўлиши лозим, улардан бири масофадан бошқариладиган ва иккинчиси тўғридан-тўғри идиш штуцерига уланган, қўл билан бошқариладиган бўлиши лозим.
89. Жиҳозлар ва трубаларнинг иссиқлик изоляцияси ҳамда унинг тузилиши ҚМҚ 2.04.14 «Жиҳозлар ва трубаларнинг иссиқлик энергияси» талабларига биноан аниқланади.
90. Хлор муҳитида ишлайдиган иссиқли алмашинувчилар, буғлантирувчилар ва конденсаторларнинг трубали қисми чоксиз трубалардан тайёрланиши лозим. Қобиқ трубали қисмининг материали эксплуатация қилиш босими ва ҳароратига мос келиши керак.
91. Суюлтирилган ва газ ҳолатидаги хлор учун мўлжалланган трубалар қуйидаги қўшимчалар инобатга олинган ҳолда СТҲ 11-76 «Технологик қувурўтказгичларнинг тузилиши ва хавфсиз ишлатиш Қоидалари» («Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан 2009 йил 28 октябрдаги 211-сонли буйруғи билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия Вазирлигининг 2009 йил 1 декабрдаги 6-15/23-9626/6-сонли хати) ҳамда ҚМҚ 3.05.05 «Технологик жиҳозлар ва технологик трубалар» талабларига жавоб бериши керак:
а) суюлтирилган хлор трубасининг ҳисобланган босими 1,6 МРа (16 kgf/сm2) дан кам бўлмаслиги керак;
б) хлор учун трубалар хлорга чидамли материалдан тайёрланиши ҳамда ҳарорат ва босимнинг ишчи интервалида ишончли эксплуатацияни таъминлаши лозим;
в) хлор трубаси деворининг қалинлигини ҳисобланган босим ва коррозияга қарши қўшимчаларни инобатга олган ҳолда кўзда тутиш керак. Коррозияга қарши қўшимча ҳажми 1 mm дан кам бўлмаслиги керак;
г) меъёридаги босим атмосфера босимидан паст бўлган хлор ўтказгичларнинг босими атмосфера босимидан (меъёридан) кўтарилиб кетган ҳолатларда хлор ўтказгичнинг хлор етказиб берувчи манбадан автоматик тарзда узилишини таъминланиш шарти билан газ ҳолатидаги хлорга чидамли бўлган шиша ёки полимер материалларидан тайёрлашга йўл қўйилади.
92. Суюлтирилган хлор трубаларини ётқизишда қуйиш (сварка)дан фойдаланган ҳолда бирлаштирилган 10 ёки 20 маркали чоксиз пўлат трубаларни ишлатиш керак. Мустаҳкам бирикмалардан арматура ўрнатиладиган ва жиҳозларга уланадиган жойларда, шунингдек эксплуатация шартларига кўра трубаларни тозалаш ва таъмирлаш мақсадида мунтазам равишда уларни ажратиш талаб қилинадиган участкаларда фойдаланишга йўл қўйилади. Мустаҳкамланган жойлар сони минимал бўлиши лозим.
Мустаҳкамланган ва қуйма бирикмаларни тайёрлашда фойдаланиладиган пўлат трубанинг материалига мос келиши лозим.
93. Хлор трубасидаги букилишларнинг эгилиш радиуси трубанинг уч диаметридан кам бўлмаслиги лозим. Агар каттароқ букилиш керак бўлса, бу ҳолда асосий трубага уланадиган тик эгилган тирсаклардан фойдаланиш керак.
94. Хлорни ташиш учун мўлжалланган трубалар, қоидага биноан, эстакада бўйича шундай ётқизилиши керакки, бунда қуйидагилар таъминланиши лозим:
а) юқоридан тушадиган предметлардан ҳимоя қилиш (труба устида кўтарувчи қурилмалар ва осон йиқиладиган томларни жойлаштиришга йўл қўйилмайди);
б) транспорт воситалари томонидан зарба етказилишидан ҳимоя қилиш ва шу мақсадда трубалар хавфли участкалардан узоққа жойлаштирилади ёки улардан тўсиқлар ёрдамида ажратиб қўйилади;
транспорт магистраллари билан кесишган жойларда гильзалар ичига жойлаштирилган хлор трубаларини ер остига ётқизишга йўл қўйилади;
в) трубаларни коррозияга нисбатан фаол ва ёнувчи моддалар таъсиридан ҳимоя қилиш;
Суюлтирилган ва газ ҳолатидаги хлор трубалари иситиш манбалари ва ёнувчи моддалар трубаларидан камида 1 m узоқликда жойлаштирилиши лозим;
г) қаттиқ мустаҳкамлаш, қулай хизмат кўрсатиш ва текшириш.
95. Заводлараро хлор трубаларини лойиҳалаштириш ва жойлаштириш, қўриқланмайдиган зоналардан ўтадиган трубалар, 1 km дан ортиқ бўлган узунликдаги суюлтирилган хлор трубалари, шунингдек ер остидан ўтказиладиган трубаларнинг хавфсизлигини таъминлаш бўйича лойиҳалаштирувчи ташкилот томонидан тавсия этилган ва «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси билан мувофиқлаштирилган қўшимча чора-тадбирлар кўзда тутилиши лозим.
96. Хлорнинг босим остида ишлайдиган мустаҳкамланган бирикмалари ГОСТ 12820 бўйича, ГОСТ 12822 бўйича бўлиб, технологик трубаларнинг тузилиши ва хавфсиз тарзда эксплуатация қилиш бўйича меъёрий-техник ҳужжатлар талабларига жавоб бериши керак. Қурилма ёки арматурага хлор трубаларини улаш конструкцияси қурилмалар ва арматураларнинг улаш тармоқлари талабларига мос ҳолда белгиланади.
97. Хлор трубаларининг мустаҳкамланган бирикмалари тагликлари паронит, фторопласт, қўрғошин ва бошқа хлорга чидамли бўлган материаллардан тайёрланиши лозим.
Тагликлардан қайта-қайта фойдаланишга йўл қўйилмайди. Фақат вакуумли линияларда хлорга чидамли резинадан тайёрланган резинали тагликлардан фойдаланишга йўл қўйилади. Вакуумли трубаларнинг қисмларини бир-бирига бирлаштириш штуцер-ёнбош ёки 4 (шип) ва 5 (паз) стандарт усулда бажарилган мустаҳкамлаш йўли билан амалга оширилиши мумкин.
98. Хлор трубаларида махсус хлор учун мўлжалланган ёпувчи арматура ишлатилиши лозим. Ёпувчи арматура қулфининг зичлиги ГОСТ 9544 «Трубалар учун ёпиш арматураси. Ёпқичлар герметиклиги тоифаси ва меъёрлари» талаблари бўйича «В» тоифадаги герметиклик ҳолатдан кам бўлмаслиги лозим.
Конструкциядаги арматура материали хлор муҳитига чидамли бўлиши ҳамда ҳарорат ва босимнинг ишчи диапазонида ишончи эксплуатация қилинишини таъминлаши лозим.
Ёпиш учун арматура хизмат кўрсатиш қулай бўлган жойларда ўрнатилиши лозим.
99. Минус 40° С дан 70° С гача ишчи ҳароратга эга бўлган суюлтирилган хлор трубалари, шунингдек 40° С дан кам бўлган минимал ҳароратдаги иқлим шароитидаги ҳудудларда ўрнатиладиган хлорнинг ташқи трубалари 10Г2, 09Г2С, Х18Н10Т маркадаги ёки бошқа совуққа чидамли пўлатдан тайёрланиши лозим.
Трубалар учун материал ва товарлар танлашдаги ҳисобланган ҳаво ҳарорати қурилишдаги иқлим ва геофизика шартлари бўйича ҚМҚ 2.01.01 «Лойиҳалаштириш учун иқлим ва физик-геологик маълумотлар» асосида беш кун ичидаги ўртача энг совуқ ҳароратда бўлиши керак.
100. Хлор трубаларини хлор ишлаб чиқариладиган, сақланадиган ва фойдаланиладиган ташқи деворлар ва ёрдамчи, иккинчи даражали, бошқарув, хўжалик, ишлаб чиқариш ва бошқа хоналарда ётқизишга йўл қўйилмайди. Трубаларни хлор ишлаб чиқариладиган, фойдаланиладиган ва сақланадиган хоналарнинг ташқи деворлари ва ушбу хоналар томининг ташқи томонида ётқизиш мумкин.
101. Хлорни етказиб берадиган трубаларга бошқа трубалар (қуйиш йўли билан мустаҳкамланадиган иссиқлик етказиб берувчи трубалардан ташқари) маҳкамланиши мумкин эмас.
102. Трубалар орқали суюлтирилган хлорни етказиб беришда босимнинг меъёридан ортиб кетишидан трубани ҳимоя қилиш учун бурагичнинг икки тўсиғи орасида суюлтирилган хлорнинг беркилиб қолишига йўл қўйилмаслиги лозим.
103. Трубалар орқали газ ҳолатидаги хлорни етказиб беришда атроф-муҳит ҳарорати пасайиб кетганда қурилма ва трубаларда хлорнинг конденсация ҳолатига тушиб қолишига йўл қўйилмаслиги лозим ва бунга қуйидаги йўллар билан эришиш мумкин:
а) газ ҳолатидаги хлорнинг трубалари деворининг ташқи юзасини иссиқлик йўлдошлари, иситадиган электр симлари билан қизитиш, бунда хлорнинг босим ва ҳарорат кўрсаткичлари технологик регламентда акс эттирилган ҳисобланган ҳажмлардан ортиб кетмаслиги лозим;
б) қурилма ва трубалардаги хлор буғларининг парционал босимини камайтириш (унинг ҳажми конденсация ҳароратидаги хлор буғлари босимидан паст бўлиши лозим);
в) хонадан ташқарида ўрнатилган қурилмалар, иссиқлик етказиб берувчи мосламаларни қизитиш, бунда хлорнинг босим ва ҳарорат кўрсаткичлари технологик регламентда акс эттирилган, ҳисобланган ҳажмлардан ортиб кетмаслиги лозим.
104. Суюлтирилган ва газ ҳолатидаги хлор трубаларини ётқизиш коммуникацияларнинг энг қисқа масофасини таъминлаши, осилиб қолиш ва тиқилиб қоладиган зоналарнинг пайдо бўлишининг олдини олиши лозим.
Хлор трубаларини ётқизишда компенсаторлар кўзда тутилиши лозим.
105. Ўз-ўзидан оқиб тушиб кетиш йўли билан трубаларнинг тозаланишини таъминлаш мақсадида хлор трубаларини ўтказувчи ва (ёки) қабул қилувчи идишлар томонга эгилган ҳолда ётқизиш керак.
106. Таркибида хлор бўлган трубалар учун қуруқ сиқилган ҳаво (азот) (шудринг нуқтасидан минус 40° С ҳароратда) пуркаш ёки вакуум ҳолатини юзага келтириб кейинчалик газларда 1 mg/m3 хлор концентранти қолдиғи қолгунга қадар қуруқ сиқилган ҳаво (азот) билан пуркаш йўли билан тозалаш кўзда тутилиши керак.
107. Суюлтирилган ва газ ҳолатидаги хлорни етказиб бериш учун ётқизилган цехлар орасидаги трубаларда уларни тозалаш, пуркаш ва пресслаш учун ёпиш мосламаси ва беркитгичлари бўлган штуцерлар бўлиши лозим.
108. Технологик жиҳозлар ва трубаларни жойлаштиришда қурилмалар ва уларнинг элементларига хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва алмаштириш ишларини бажаришда қулайликлар билан таъминлаши, шунингдек жиҳоз ва трубаларнинг ташқи юзаси ҳолатини визуал назорат қилиш имконияти яратилиши лозим.
109. Хлор муҳитида ишлайдиган жиҳоз ва трубаларнинг ташқи юзасида коррозияга қарши қоплама бўлиши лозим.
110. Трубаларда ГОСТ 14202га асосан таниқли ранглар, огоҳлантирувчи белгилар ва маркировка қўйиладиган тахтачалар бўлиши лозим.
111. СТҲ 11 — 76га асосан 50 mm ва ундан ортиқ шартли диаметрга эга бўлган газ ҳолатидаги хлор трубалари ҳамда суюлтирилган хлорнинг барча трубаларининг паспорти бўлиши лозим.
112. Хлор трубалари мустаҳкамлиги ва зичлиги қуруқ ҳаво (азот) ёрдамида синовдан ўтказилиши лозим.
113. Эксплуатацияга киритишдан олдин хлор трубалари: пуркаш ёки вакуум ҳолатини юзага келтириб кейинчалик пуркаш йўли билан қуритилиши; газ ҳолатидаги хлорни қўшган ҳолда трубага сиқилган ҳаво (азот) юбориш йўли билан ишчи босимдаги герметик ҳолати текширилиши лозим. Трубаларни пневматик усулда синовдан ўтказишдаги босимнинг йўл қўйиладиган тушиш тезлиги соатига 0,05 фоиздан ортмаслиги керак. Трубаларнинг герметик ҳолатини текшириш тартиби регламент асосида амалга оширилади.
114. Одатда, трубаларнинг герметик ҳолатини текширишни жиҳозлар билан бирга трубалар, ёпиш мосламалари ва жиҳозларни монтаж қилиш, таъмирлаш ва уларни кўриб чиқишдан кейин амалга оширилиши керак.
115. Хлор трубалари, ёпиш мосламалари ва муҳофаза клапанларида текшириш ўтказиш ҳажми ва муддатлари «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация Қоидалари», СТҲ 11 — 76, меъёрлар, ишлаб чиқарувчи заводнинг техник шартлари ва тавсиялари талабларига мувофиқ бўлиши керак.
116. Корхона раҳбарияти томонидан текширув ва синовлар ўтказишда сифатни таъминлаш учун шахсий жавобгарликни таъминлаш механизми ишлаб чиқилиши ва меъёрий-техник ҳужжатларда ўз аксини топиши лозим.
117. Муҳофаза клапанларини синовдан ўтказишда кейинги синовгача синов натижалари диаграммасини сақлаган ҳолда ўзи ёзадиган қайд этувчи қурилмалар ёрдамида клапанларнинг ишга тушиш босимининг қайд этилиши таъминланиши лозим.
118. Эксплуатацияга киритилишидан олдин хлор билан ишлаш учун мўлжалланган барча жиҳозлар ва трубалардаги бегона қоришмалар, намлик бўшатилиши ҳамда хлор қурилмаларини қуритиш ишларини ўтказиш ва назорат қилиш бўйича ташкилот йўриқномасига асосан қуритилган ҳаво билан пуркалиши лозим.
V. Назорат, бошқарув, сигнализация ва автоматика тизими
119. Хлорни ишлаб чиқариш, сақлаш ва ишлатиш бўйича технологик жараёнларни назорат қилиш, тартибга солиш ва бошқариш бошқарув хонасидаги операторнинг ишчи жойидан амалга оширилиши ва жиҳоз ўрнатилган жойни қайтариши лозим.
Технологик жараёнларни назорат қилиш ва бошқариш тизими, шунингдек ишлаб чиқариш ва суюлтирилган хлорни тўкиш-қуйиш эстакадасининг аварияга қарши ҳимоя тизими микропроцессор техникаси асосида қурилиши лозим.
120. Технологик параметрларни ўлчаш ва тартибга солиш (сарф, босим, ҳарорат ва бошқалар) хлор муҳитида коррозия (емирилиш)га чидамли ёки унинг таъсиридан ҳимоя қилинган назорат-ўлчов ҳамда маромига келтирувчи прибор ва қурилмалардан фойдаланган ҳолда ажратувчи қурилмалар, пневматик қайтаргичлар, инерт газни ҳайдовчи мосламалар ва бошқалар ёрдамида амалга оширилиши лозим.
121. Носоз, калибрланмаган назорат-ўлчов приборлари ҳамда текшириш муддати ўтган приборлардан фойдаланиш мумкин эмас.
122. Автоматик регуляторларнинг иш бажарувчи органлари технологик қурилмалар ва коммуникациялар билан бирга синовдан ўтказилиши керак.
123. Аварияга қарши ҳимоя тизими ва сигнализация схемалари, электрон, релели ва электр схемаларининг созлиги ҳар ойда ва ҳар бир технологик жараён тўхтатилганда текширилиши лозим.
124. Бошқарув хонасига хлорли ва водородли импульс трубаларини киритишга рухсат этилмайди.
125. Электролиз қурилмалари қуйидаги назорат, сигнализация ва бошқарув тизимлари билан жиҳозланган бўлиши лозим:
а) токдан кейин, электролизнинг ҳар бир қуввати;
б) электролиз зали ва бошқарув хонасидан, шунингдек хлор компрессорлари хонасидан улар тўхтатилганда доимий токни авариявий ўчириш манбалари;
в) электролизерни таъминлаб турган доимий ток бирдан ўчиб қолганда, ток ўчгандан кейин 3-4 сония ушлаб туриб, хлор ва водород компрессорларининг двигателларини автоматик тарзда ишдан тўхтатиш (симобли усулдан ташқари барча электролиз усуллари учун). Хлорнинг симобли электролиз усулида хлор компрессорлари 3 дақиқагача ушлаб турилгандан кейин автоматик тарзда ўчиши лозим. Шу вақтнинг ўзида хлорни авария ҳолатида сўриб олиш тизими ёқилиши лозим;
г) агар хлор компрессорлари ўз-ўзидан ишга тушмаган ҳолларда хлор компрессорлари бирдан тўхтаб қолганда, шунингдек симобли насослар тўхтаб қолганда электролизерни ток билан таъминлайдиган доимий ток манбаларининг автоматик тарзда ўчиши (3-4 сония ушлаб турилиб). Шу вақтнинг ўзида электролиз зали, бошқарув хонасига сигнализация тизими орқали хабар берилиши лозим;
д) ишлаб турган хлор компрессорларидан бири бирдан ўчиб қолганда электролиз зали, ўзгартирувчи кичик станция ва бошқарув хонасига сигнализация тизими орқали хабар бериш;
е) симоб насосининг электр двигатели ёки симобли катодига эга электролизерда циркуляцияси тўхтаганда электролиз зали ва бошқарув хонасига сигнализация тизими орқали хабар бериш;
ж) симобли электролизерларни тўйинтирувчи босим бакларидаги тузли сув ва сувнинг даражаси, қаттиқ катодга эга электролизерларни тўйинтирувчи босим бакларидаги тузли сув даражасининг автоматик тарзда ўз меъёрига келтириш, шунингдек йўл қўйиладиган даражанинг энг кам кўрсаткичдан пасайиб кетгани ҳақида сигнализация тизими орқали хабар бериш;
з) электр ишқорлар ва каустикни йиғиб олиш мосламаларидаги даражани автоматик тарзда меъёрига келтириш, шунингдек бошқарув хонасига йўл қўйиладиган кўрсаткичга эришилганлиги ҳақида сигнализация тизими орқали хабар бериш;
и) электролизнинг диафрагмен усули бўйича водород коллекторида регламентдан юқори даражадаги кесимларнинг юзага келганда ва электролизнинг симобли ва мембрана усуллари бўйича водород коллекторларида босим регламентдагидан пасайиб кетганда бошқарув хонасига сигнализация тизими орқали хабар бериш;
к) водороднинг ортиқча қисмини атмосферага (ўт олдиргичга) тушириш йўли билан компрессорларнинг трубаларидаги водород босимини автоматик тарзда меъёрига келтириш;
л) хлор коллекторларида водород концентратининг ортиб кетганлиги ҳақида сигнализация тизими орқали хабар бериш;
м) электролизнинг диафрагмен усули бўйича коллекторларда хлор ва водороднинг чиқиши ҳамда электролизнинг симобли ва мембранали усули бўйича хлорнинг чиқиш ва водород босимини автоматик тарзда меъёрига келтириш;
н) водородни тозалаш ва қуритиш хоналарида, водород коллекторларида ҳаводаги водород концентрация портлаш даражасига етганда сигнализация тизими орқали хабар бериш ва автоматик тарзда авариявий вентиляцияни ёқиш.
126. Суюлтирилган хлорни ишлаб чиқаришда қуйидагилар кўзда тутилиши лозим:
а) хлор конденсаторларига кириш ва чиқиш жойларида совуқли етказиб бериш мосламасининг ҳароратини, шунингдек конденсатордан чиқадиган суюлтирилган хлорнинг ҳароратини автоматик тарзда назорат қилиш;
б) хлорнинг конденсация босқичидаги газлардаги водороднинг хавфсиз концентрациясини автоматик тарзда назорат қилиш ва бир маромда ушлаб туриш;
в) конденсация газларида водороднинг улушини 4 фоиздан ортганда бошқарув хонасига сигнализация тизими орқали хабар бериш.
127. Цехлар орасидаги трубалардаги ва цехлар ичидаги коллекторлардаги суюлтирилган хлор учун суюлтирилган хлор трубаларидаги босим огоҳлантирувчи кўрсаткичга етганда ишга тушувчи сигнализация тизими ҳамда йўл қўйиладиган сўнгги кўрсаткичга етганда ишга тушувчи аварияга қарши ҳимоя тизими ишга тушиши таъминланиши лозим.
128. Суюлтирилган хлор резервуарлари, идишлари, суюлтирилган хлорни йиғиб олувчилар қуйидагилар билан жиҳозланиши лозим:
а) бошқарув хонасида кўрсаткичларни кўрсатиб турувчи босимни назорат қилиш приборлари;
б) бошқарув хонасида ва жойларда идишни тўлдириш ва бўшатишнинг меъёрдаги нормаларига эришилганда овозли ва нурли сигналларни автоматик тарзда ёқадиган иккита мустақил суюлтирилган хлор массасини (даражасини) ўлчаш ва назорат қилиш тизимлари;
в) бошқарув хонаси ва жойларда ўрнатилган босим 1,2 МРа (12 kgf/сm2) дан ортиб кетганлиги ҳақида хабар берувчи сигнализация тизими.
129. Хлор ажралиб чиқиши мумкин бўлган хоналар хлор таркибини аниқлаш ва назорат қилишнинг автоматик тизимлари билан жиҳозланган бўлиши лозим. 1 mg/m3 га тенг бўлган хлорнинг йўл қўйиладиган концентрацияси ортиб кетган тақдирда нурли ва овозли сигнализация ва авария ҳолатида сўриб олиш тизими билан бириктирилган авариявий вентиляция ёқилиши лозим. Авария вентиляция чиқиндилари санитария колоннасига (хлорни сўриб олиш тизимига) юборилиши лозим.
Хлорни авария ҳолатида сўриб олиш тизими авария ҳолатини маҳаллийлаштириш учун етарли бўлган нейтраллаштирадиган қоришмалар захираси билан таъминланган бўлиши лозим.
Хлор концентрати 1 ПДКдан юқори бўлган ҳолларда, хлорнинг икки табақали газ анализатори ишлатилганда нурли ва овозли сигнализация ёқилиши, ПДКдан юқори бўлган ҳолларда эса — авария ҳолатида сўриб олувчи тизим билан бириктирилган авариявий вентиляция ёқилиши лозим.
Хлор концентрати 1 ПДКга етганда сигнализаторнинг ишга тушиш вақти 30 сониядан ошмаслиги лозим.
130. Идишлардаги хлор омборлари, алоҳида турадиган буғлантирувчилар, хлорни тўкиш-қуйиш пунктлари, четдаги боши берк темир йўллари ва хлорни юклаш пунктлари унинг йўл қўйиладиган энг катта концентрациядан ошганлиги ҳақида хабар берувчи сигнализацияга эга бўлган ташқи хлор оқишини назорат қилиш мосламалари билан жиҳозланиши лозим.
Хлор оқишини назорат қилувчи тизим датчикларининг сезгирлик даражаси, уларнинг сони ва жойлашуви лойиҳада аниқланади ва асосланади.
131. Хлор сигнализаторлари 0,5 ПДК даражасидаги тегишли компонентлар бўлган хлор танлаш фактори ва ± 2,5 фоиздан кўп бўлмаган хлорни ўлчашдаги умумий хатоликларга эга бўлиши лозим.
132. Ташқи назорат кўрсаткичлари датчикларини ўрнатиш жойларида 20 — 50 mg/m3 диапазондаги хлор концентратига эришилганда қуйидагилар ёқилиши лозим:
а) автоматик тарзда: сувнинг ҳимоя пардаси ёрдамида хлор тўлқинини маҳаллийлаштиришнинг стационар тизими;
б) автоматик тарзда ёки қўлда: ЭҲМдан фойдаланган ҳолда хлор тўлқинининг тарқалиш истиқболини белгилаш тизими (25 тоннадан ортиқ бўлган алоҳида идишларда хлорни сақлаш кўзда тутилган объектлар учун).
133. Иссиқлик алмашинувчи қурилмада суюлтирилган хлор буғланган ҳолда қуйидагилар кўзда тутилиши лозим:
а) суюлтирилган ёки буғланган хлор сарфини автоматик тарзда назорат қилиш;
б) буғланган хлор босимини автоматик тарзда назорат қилиш ва меъёрига келтириш;
в) буғлантирувчидаги хлор босимининг кўтарилиб кетишининг олдини олиш учун автоматик муҳофаза қурилмаси;
г) хлор ҳарорати ёки иссиқлик етказиб бериш мосламасининг ҳарорати минимал йўл қўйиладиган даражадан пасайиб кетганда буғлантирувчидан хлорнинг чиқишини автоматик тарзда тўсиб қўйиш;
д) буғлантирувчидаги иссиқлик етказиб берувчи мослама ҳароратини автоматик тарзда назорат қилиш ва меъёрида ушлаб туриш;
е) иссиқлик етказиб берувчи мосламада хлор борлигини автоматик тарзда назорат қилиш;
134. Контейнер ёки баллонлардан газ ҳолатидаги хлорни олишда хлорнинг босими ва сарфи назорат қилиниши лозим.
135. Ишлаб чиқариш хоналари, шунингдек суюлтирилган хлор сақланадиган ўзгартирувчи кичик станциялар, идишларга солинган суюлтирилган хлор билан иш олиб бориладиган жойлар маълумотларни етказиб туриш мақсадида микрофон ва телефон алоқаси билан таъминланган бўлиши лозим.
VI. Суюлтирилган хлорни сақлаш
136. Уз мақсадларига биноан суюлтирилган хлор омборлари қуйидагиларга бўлинади:
а) ташкилот ичида хлорни ишлаб чиқариш ва ишлатишда у билан яқин алоқаларнинг олдини олиш мақсадида резервуарларда (идишларда) суюлтирилган хлорнинг оператив захираларини яратиш, шунингдек вагон-цистерна, контейнер, баллонлардаги идишларга жойланган суюлтирилган хлорни ташқи истеъмолчиларга тинимсиз етказиб бериш учун мўлжалланган суюлтирилган хлор ишлаб чиқарувчи ташкилотларнинг цехларидаги омборлар;
б) вагон-цистерналарда суюлтирилган хлорни қабул қилиб олувчи ташкилотлар резервуарларидаги суюлтирилган хлорнинг чиқим омборлари;
в) етказиб бериш оралиғида ташкилотнинг кундалик харажатлари учун керак бўладиган миқдорда контейнерлар, баллонларда сақлаш учун мўлжалланган суюлтирилган хлорнинг чиқим омборлари;
г) истеъмолчиларнинг чиқим омборларини идишларга жойланган хлор билан тахминлаш мақсадида кейинчалик хлорни контейнер ва баллонларга қуйиш йўли билан вагон-цистерналарда келиб тушадиган суюлтирилган хлорни қабул қилиб олишга мўлжалланган резервуарлардаги (идишлардаги) хлорнинг асосий омборлари;
д) контейнер ва баллонлардаги суюлтирилган хлорнинг оператив захираларини яратиш ва ҳамда муайян ҳудуддаги истеъмолчиларнинг чиқим омборларининг идишларга жойлаштирилган хлор билан таъминлаш учун мўлжалланган идишлардаги суюлтирилган хлорнинг гуруҳли омборлари;
е) суюлтирилган хлорни қабул қилиб олиш, кейинчалик вагон-цистерналарга қуйиш ва ҳудудлардаги истеъмолчи ташкилотларга жўнатиш учун мўлжалланган резервуарлардаги (идишлардаги) суюлтирилган хлорнинг ҳудудий омборлари.
137. Бир вақтнинг ўзида ташкилот ҳудудида бўлган суюлтирилган хлорнинг миқдори минимал бўлиши ва лойиҳа билан асосланиши лозим. Ишлаб чиқарувчи ташкилотлардаги суюлтирилган хлорнинг йўл қўйиладиган миқдори уч суткада ишлаб чиқарилган маҳсулотдан кўп бўлмаслиги ва 2000 тоннадан ошмаслиги, истеъмолчи ташкилотлар учун эса — 15 суткалик сарфдан ошмаслиги лозим.
138. Суюлтирилган хлорни резервуар (идишларда) сақлаш қуйидаги йўллар билан амалга оширилиш лозим:
а) атроф-муҳит ҳароратидан паст ҳароратдаги совутилган ҳолатда. Ушбу усулда хлорни сақлаш параметрлари авария ҳолатида атмосферага хлорнинг катта миқдорда чиқариш ҳажми максимал тарзда чекланиши лозим;
б) атроф-муҳит ҳароратида (хлорни бу каби усулда сақлаш хлор омборининг авария ҳолатига чидамлилигини ошириш махсус чоралар кўрилишини талаб қилади ва фақат «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси билан мувофиқлаштирилган ҳолда амалга оширилиши мумкин).
139. Идишларда суюлтирилган хлорни сақлашнинг аниқ усули ва параметрлари, шунингдек сақлашнинг умумий ҳажми ва бир маротабалик идишнинг энг кичик ҳажми одамларни ёппасига йўқ қилиш зарурияти шартларини инобатга олган ҳолда белгиланади.
Қарор қабул қилишнинг оптималлиги авария ҳолатида хлорни ташқарига чиқариб ташлаш жараёнларини моделлаштириш ва авария ҳолатида хлорни атмосферага тарқатиб юбориш услубларидан фойдаланган ҳолда хлор омборларининг хавфсизлигини таҳлил қилиш билан асосланади.
140. Суюлтирилган хлор омборлари учун хавфли зона радиуси қуйидаги ўлчамларда қабул қилинади:
а) баллонлардаги суюлтирилган хлор омборлари учун — 150 метр (хлор чиқиндиларини оператив тарзда маҳаллийлаштиришни таъминлашга қаратилган махсус техник чора-тадбирларни амалга оширишда хавфли зона ўлчамини қисқартиришга йўл қўйилади. Хавфли зонани қисқартириш ҳақидаги қарор тегишли техник асоснома тақдим этилганда «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан қабул қилинади);
б) контейнерлардаги суюқ хлор омборлари учун — 500 метр (хлор чиқиндиларини оператив тарзда маҳаллийлаштиришни таъминлашга қаратилган махсус техник чора- тадбирларни амалга оширишда хавфли зона ўлчамини қисқартиришга йўл қўйилади. Хавфли зонани қисқартириш ҳақидаги қарор тегишли техник асоснома тақдим этилганда «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси томонидан қабул қилинади);
в) идишлардаги хлор омборлари учун — йўқ қилувчи концентрацияга эга хлор булутининг тарқалиш чуқурлиги доирасида (ҳисоблар асосида аниқланади).
141. Хавфли зона радиуси доирасида уй-жой, маданий-маиший объектларни жойлаштиришга йўл қўйилмайди. Хавфли зона доирасида саноат объектларини қуриш максимал тарзда чекланиши лозим.
142. Хлор омборларидан суюлтирилган хлор ишлаб чиқариш (ундан фойдаланиш) саноати билан боғлиқ бўлмаган ташкилотларнинг ишлаб чиқариш ва ёрдамчи объектларигача бўлган йўл қўйиладиган минимал масофа идишнинг герметик ҳолати бузилганда пайдо бўладиган биринчи хлор булутларининг гравитацион ҳолда тарқалишнинг максимал радиуси доирасида белгиланади (ҳисоблар асосида аниқланади).
143. Хлор омборларидан портловчи объектларгача бўлган йўл қўйиладиган минимал масофа хлор омборлари объектларининг зарбли портлаш тўлқини ва иссиқлик таъсирига чидамлилик ҳолатидан келиб чиққан ҳолда белгиланади.
144. 140, 142 ва 143-бандларнинг талабларига жавоб бермайдиган ишлаб турган хлор омборларини реконструкция қилишда хлор хавфсизлиги бўйича ихтисослашган ташкилот томонидан тавсия этилган ва «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси билан мувофиқлаштирилган хлор омборлари хавфсизлигини ошириш бўйича махсус чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши лозим.
145. Одатда янги лойиҳалаштирилаётган суюлтирилган хлор омборлари бошқа бино ва иншоотларга нисбатан анча паст бўлган жойларда ҳамда асосан яқин орада жойлашган аҳоли пунктларига нисбатан шамол йўналишининг шамол эсадиган томонида жойлаштирилиши лозим.
146. Суюлтирилган хлор омборлари ҳудудида омбор ҳудудининг истаган нуқтасидан кўриниб турадиган шамол йўналиши кўрсаткичи ўрнатилиши лозим. Идишлардаги хлор омборларига эга бўлган ташкилотлар метеостанция ва атмосферага хлор тарқалиши истиқболини белгилайдиган тизим билан жиҳозланиши лозим.
147. Хлор омборлари камида икки метр баландликдаги, илк авария ҳолатида газ тўлқини тарқалишини чеклайдиган ва омбор ҳудудига бегона шахсларнинг киришига йўл қўймайдиган зич беркиладиган дарвозага эга бўлган тирқишларсиз тўсиққа эга бўлиши лозим.
Тўсиқни омбор биноси ва иншоотидан камида 10 метр узоқликда ўрнатилиши керак.
148. Хлор омборлари ҳарбий қўриқлаш бўлинмалари томонидан қўриқланиши ёки қўриқланадиган ҳудудга жойлаштирилиши, шунингдек қўриқлаш сигнализацияси ва ёритиш тизимига эга бўлиши лозим.
149. Суюлтирилган хлор омбори ёнғин автомобиллари ва газдан қутқариш хизмати автомобиллари кириши учун йўл билан таъминланиши лозим.
150. Хлор омбори ҳудудида хлор омборида амалга ошириладиган ишлаб чиқариш жараёнларига тегишли бўлмаган жиҳоз ва қурилмаларни жойлаштиришга рухсат берилмайди.
Суюлтирилган хлор омборини хлорни ёқиш, буғлантириш, контейнер ва баллонларга қуйиш қурилмалари, гипохлоридлар, хлор темири олинадиган хлорни сўриб олиш қурилмалари ҳамда уни босиш учун вакуум ва сиқилган ҳаво олиш қурилмалари билан тўсишга йўл қўйилади.
151. Хлор омборлари ер усти ва бир қаватли ярим кўмилган бино ёки ер ости иншоотларида жойлаштирилиши мумкин.
Идишлардаги хлорнинг очиқ омборларини очиқ том остида жойлаштиришга рухсат «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси билан мувофиқлаштирилган тақдирда йўл қўйилади.
152. Суюлтирилган хлорнинг ёпиқ омборларини жойлаштиришда қуйидаги талаблар бажарилиши лозим:
а) хлорни идишларда (резервуарларда-танкаларда) сақлаш учун ер устидаги ва ярим ўралардаги хоналар (жойлар) хлорнинг аварияли оқишида бузилишидан хонани сақловчи конструкцияли қурилмага эга бўлиши керак;
б) ҳар бир идиш остига идишнинг бутун ҳажмидан кам бўлмаган ҳажмга эга таглик ўрнатилиши лозим;
в) идишларда хлорни сақлаш омборларида бино ва хонанинг қарама-қарши томонларида камида иккита чиқиш йўли бўлиши лозим;
г) хлор омборларининг эшиклари эвакуация давомида очилиши лозим;
д) пол материали, девор, шифт ва металл конструкцияларнинг материаллари хлорнинг агрессив таъсирига чидамли бўлиши лозим.
153. Резервуарларда (идишларда) суюлтирилган хлорни сақлаш учун мўлжалланган очиқ турдаги омборлар қуйидаги талабларга амал қилган ҳолда лойиҳалаштирилиши ва эксплуатация қилиниши лозим:
а) резервуарлар атмосфера ёғинларидан ва тўғридан-тўғри тушадиган қуёш нуридан ҳимояланган бўлиши лозим;
б) ҳар бир идиш остида авария ҳолатида хлор тўкилганда йиғиб оладиган таглик (банка) бўлиши лозим.
Энг катта резервуар ҳажмидан кам бўлмаган ҳажмга эга, оқишларни маҳаллийлаштириш учун ҳар бир идиш остида тўсиқлар жойлаштирилган тагликка эга бўлиш мумкин.
154. Резервуар (идиш) тагликлари паст коэффициентга эга иссиқлик ўтказувчи, ер ости сувлари тушишидан ҳимояланган материалдан тайёрланиши, очиқ турдаги омборлар учун тагликлар эса қўшимча тарзда атмосфера ёғинлари ва тўғридан-тўғри тушадиган қуёш нурларидан ҳимояланган бўлиши лозим.
155. Резервуарлардаги (идишлардаги) суюлтирилган хлор омборларида албатта омбор ҳажмини аниқлашда унинг ҳажми инобатга олинмайдиган қўшимча идиш бўлиши лозим. Резервуарларни бир бирига бириктириш схемасида улардан бирининг захира сифатида ишлатилиши кўзда тутилиши ва насос ёрдамида авариявий идишдан (идишдан, цистернадан) захира идишига хлорни бир вақтнинг ўзида газ ҳолатидаги хлорни захира идишидан олиш йўли билан эвакуация қилишни таъминлаши лозим.
156. Суюлтирилган хлор идишлари ва трубаларини эксплуатация қилишда уларга ҳарорат, босимнинг ортиб кетишига олиб келадиган ёки хлор билан бирлашиб портловчи қоришмаларни ташкил қиладиган намлик ва моддаларнинг тушишини олдини олиш лозим.
157. Резервуарлар, идишлар, вагон-цистерналар, йиғувчиларга суюлтирилган хлорнинг кириш ва чиқиш йўллари конструкциялари ташқи труба зарарланганда суюқликнинг ортга оқишининг олди олинишини таъминлаши лозим.
158. Газ ҳолатидаги хлорни олиш, одатда, буғлантирувчилардан фойдаланилган ҳолда амалга оширилиши лозим. Буғлантирувчилар сифатида асосан оқувчи иссиқлик алмашинув қурилмаларидан фойдаланиш лозим. Катта ҳажмдаги буғлантирувчилардан фойдаланишга фақат тегишли асоснома тайёрланиб, «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси билан мувофиқлаштирилган ҳолларда йўл қўйилади.
Иссиқли етказиб берувчининг юқори ҳарорати унинг хусусиятлари инобатга олиниб, суюлтирилган хлор буғлантирувчиларини тайёрлаш конструкцияси ва мустаҳкамлик характеристикалари билан белгиланади.
Резервуар, идиш, йиғувчилардан газ ҳолатидаги хлор фойдаланиш учун олинган кунлик идишлар сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди.
Темир йўл вагон-цистернасидан газ ҳолатидаги ёки суюлтирилган хлор фойдаланиш учун олинган кунлик идишлар сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди.
159. Хавфсизликни таъминлаш мақсадида суюлтирилган хлорнинг жойини ўзгартириб, резервуарлар ва вагонларни сақлаш, тўлдириш ва бўшатиш билан боғлиқ технологик операциялар қатъиян регламент асосида бажарилиши ва уларни бажариш устидан ўзи ёзадиган приборлардан фойдаланган ҳолда доимий назорат ўрнатилиши лозим.
160. Суюлтирилган хлорни идишга (резервуар, идиш, вагон-цистерна) қуйишда хлор идишлар учун белгиланган қуйиш меъёрларидан ортиқ ҳажмда қуйишнинг олдини олиш лозим (1,25 kg/dm3), бунга мазкур Қоидаларнинг 128-банди талабларини бажариш ҳамда қуйидагиларни амалга ошириш билан эришилади:
а) идиш ичидаги газларни чиқариб ташлаш линиясига қисқартирилган сифон (қайта қуйиш трубкачаси) ўрнатиш. Унинг пастки кесими идишдаги суюлтирилган хлорнинг максимал йўл қўйиладиган даражага мос келиши лозим;
б) идиш ичидаги газларни чиқариб ташланадиган идишнинг ташқи томонидаги трубага (мазкур Қоидаларнинг 88-бандида кўзда тутилган ёпиш вентилларидан кейин) суюлтирилган хлорнинг газ линиясига ўтиб кетганлиги ҳақида хабар берувчи қурилма ўрнатилиши лозим.
161. Мазкур Қоидаларнинг 136-бандидаги «а», «б», «г» ва «е» кичик бандларига тегишли хлор омборлари ҳудудида, шунингдек алоҳида жойлаштирилган буғлантирувчи, хлор идишларини қайта юклаш пунктлари, тўкиш-қуйиш пунктлари ва хлор бўлган темир йўл вагон-цистерналари турадиган боши берк йўлларда авария ҳолатида хлор чиқишини автоматик тарзда назорат қилиш ва ҳимоя сув пардаси ёрдамида уни маҳаллийлаштириш ва (ёки) хавфсиз концентрацияга келгунга қадар тарқатиб юбориш тизими ёки қурилмалари кўзда тутилиши керак.
Сув пардаси билан газ ҳолатидаги хлор булутини маҳаллийлаштириш тизими корхонанинг бошқа эҳтиёжлари учун кетадиган энг кўп сув сарфини инобатга олган ҳолда хлорнинг чиқишини ликвидация қилиш учун етарли бўлган вақт мобайнидаги узлуксиз иш ҳисобидан келиб чиққан ҳолда керакли сув захираси билан таъминланиши лозим. Чанглатувчилар, гидрантлар сони, уларнинг жойлашуви ва талаб қилинадиган сув захираси лойиҳада аниқланади ва асосланади.
Суюлтирилган хлорнинг оқиб кетишини кўпикдан фойдаланиб маҳаллийлаштириш тизимида кимёвий жиҳатдан хлор учун нейтрал бўлган кўпикдан фойдаланиш кўзда тутилиши лозим.
162. Идишларни тўлдириш, хлорни сақлаш, буғлантириш ва ундан фойдаланиш учун мўлжалланган ишлаб чиқариш хоналарида ҚМҚ 2.04.05 «Иситиш, вентиляция ва ҳавони алмаштириш» талабларига биноан умумий алмашинув вентиляцияси ёрдамида ҳаво муҳитини нормаллаштириш таъминланилиши лозим.
163. Доимий ишчи ўринларига эга бўлмаган ишлаб чиқариш хоналарини табиий ҳолда ишга тушадиган умумий алмашинувчи вентиляция тизими билан жиҳозламасликка йўл қўйилади. Хонага кириш қисмининг ташқарисида хонанинг хлор билан газланганлик даражаси ортганлиги ҳақида хабар берувчи овозли сигнализация ва санитария меъёрларига жавоб берадиган хонадаги хлор концентрациясини хона ҳавосига қадар шамоллатиш учун авариявий вентиляциянинг ёқилиши кўзда тутилиши лозим. Таъмир ишлари олиб борилганда ушбу хоналарни иситиш кўчма вентиляция иситиш қурилмалари ёрдамида амалга оширилиши лозим.
164. Хлор омборлари, тўлдириш станциялари, буғлантириш ва хлор сақланадиган хоналарда авария ҳолатларини маҳаллийлаштириш учун мазкур Қоидаларнинг 129-бандига биноан газ анализатори сигнали бўйича автоматик тарзда ёқиладиган авария вентиляцияси кўзда тутилиши лозим.
Авария вентиляциясининг иш маҳсулдорлиги лойиҳанинг технологик қисмида белгиланади ва асосланади.
165. Авария вентиляцияси чиқиндилари хлорни сўриб олиш тизимига йўналтирилиши лозим.
Хлорни сўриб олишнинг стационар тизимларида қуйидагилар кўзда тутилиши лозим: вентилятор, насос тизимларида ишлатиладиган захира, шунингдек сўрувчи қурилма орқали хлорнинг ўтиб кетишини назорат қилиш.
Хлорни авария ҳолатида сўриб олиш тизимини ёқиш авария вентиляциясининг ишга тушиши билан тўхташи ва мазкур Қоидаларнинг 129-банди талабларига жавоб бериши лозим.
166. Хлорни авария ҳолатида сўриб олиш тизими ишининг маҳсулдорлиги ва сўриб олинадиган воситалар захираси лойиҳада асосланиши ва авария ҳолатини маҳаллийлаштириш учун етарли бўлиши лозим.
167. Идишдаги хлорни тўкиш-қуйиш, буғланиш, сақлаш участкалари, хлорли контейнер ва баллонларни бир-бирига улаш-ажратиш жойлари маҳаллий сўриш ва хлорни ютиш тизимлари билан жиҳозланиши лозим.
VII. Суюлтирилган хлорни тўкиш-қуйишни амалга ошириш тартиби
1-§. Умумий қоидалар
168. Эксплуатация қилинаётган идишлар, вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонлар «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация Қоидалари»га биноан ҳисобга олиниши ва техник кўрикдан ўтказилиши лозим.
Суюлтирилган хлорни ташиш учун мўлжалланган вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларни ҳисобга олиш ва қайд этиш хлор идиши балансида бўлган, уларни тўлдирувчи ташкилотларда амалга оширилади. Бунинг учун ташкилотда қуйидаги ҳужжатлар юритилади ва сақланади:
вагон-цистерналар учун: босим остида ишлайдиган идишнинг паспорти, техник таснифи ва эксплуатация қилиш бўйича йўриқнома, таъмирлаш ва тўлдириш журнали;
контейнерлар ва баллонлар учун: мавжуд бўлган барча идишлар картотекаси, тўлдириш журнали, синовлар журнали.
Тўлдириш журнали шакли мазкур Қоидаларнинг 1-иловасида келтирилган.
169. Вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларнинг ташқи юза ранги, таниқли чизиқлар ва ёзувлар давлат стандарти ва идиш ишлаб чиқарувчи заводнинг техник шартларига жавоб бериши лозим.
Янги тайёрланган вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларнинг бўёғи ва улардаги ёзувлар ишлаб чиқарувчи завод томонидан, келгусидаги эксплуатация қилиш даврида эса — хлор идиши балансида бўлган тўлдирувчи ташкилот томонидан ёзилади.
170. Вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларда «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация Қоидалари» талабларига жавоб берадиган паспорт маълумотлари аниқ равишда ўйиб ёзилиши лозим.
Идишнинг паспорт маълумотлари ўйиб ёзилган клеймо жойлари маълумотларни аниқ ўқиш даражасига қадар тозаланиши, рангсиз лок билан қопланиши ва рамка шаклида оқ рангли бўёқ билан ўраб қуйилиши лозим. Лок ва бўёқ хлор таъсирига чидамли бўлиши лозим.
171. Фақат соз, махсус шу мақсадларда тайёрланган «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация Қоидалари» талабларига жавоб берадиган вагон-цистерналар, контейнерлар и баллонлар суюлтирилган хлор билан тўлдирилиши лозим.
172. Бошқа маҳсулотлар учун мўлжалланган ва қуйидаги ҳолатларда вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларни суюлтирилган хлор билан тўлдириш тақиқланади, агар:
а) техник кўрик муддати тугаган;
б) ҳимоя клапани ва мембрананинг (вагон-цистерналар учун) текшириш муддати тугаган;
в) идиш механик зарар кўрган ва бошқа дефектлари бўлса (ёриқ, чуқурча, шаклнинг ўзгариши, коррозияга учраган), шунингдек юриш қисмлари носоз бўлса (вагон-цистерналар учун);
г) тегишли ранг ва ранг бўлмаса, шунингдек клеймони ўқишнинг имконияти бўлмаса;
д) бошқа маҳсулот қолдиғи қолган бўлса;
е) ёпиш қурилмаси носоз бўлса;
ж) баллонлардан сифон трубкачалари ечиб олинмаган бўлса.
173. Бўш ва тўлдирилган вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларни тарозида тортиш билан боғлиқ барча операциялар соз тарозиларда амалга оширилиши лозим.
174. Идишга қуйиладиган, суюлтирилган хлор массаси иккита мустақил назорат тизими ёрдамида ўлчаниши лозим.
Хлорни қуйишда идишнинг (резервуар, идиш, вагон-цистерна, йиғувчининг) тўлиб кетишининг олдини олиш учун мазкур Қоидаларнинг 160-банди талаблари бажарилиши лозим.
Ўрнатилган меъёрдан юқори даражада идиш тўлдирилган тақдирда ортиқча суюлтирилган хлор эвакуация қилиниши лозим (эвакуация тартиби тўлдирувчи ташкилот йўриқномасида кўрсатилади).
175. Суюлтирилган хлорни тўкиш ва қуйиш идишларни бўшатиш ва тўлдириш оралиғидаги босимнинг тушишини ташкил қилиш ҳисобига босиш усули билан, шунингдек суюлтирилган хлорни қайта ҳайдаш учун мўлжалланган насослар ёрдамида амалга оширишга йўл қўйилади.
176. Суюлтирилган хлорни босиш турли усуллар билан амалга оширилиши мумкин:
а) қуруқ сиқилган ҳаво (азот) ёки газ ҳолатидаги хлор буғларини бошқа идиш ёки трубакомпрессордан бўшатилаётган идишга юбориш;
б) бўшатилаётган идишдаги хлор буғларининг ўз босими ҳисобига ва тўлдирилаётган идишдан хлор газини олиш;
в) бирлаштирилган усуллар билан.
177. Сиқилган газдан фойдаланилган ҳолда суюлтирилган хлорни тўкиш-қуйиш операцияларини амалга оширишда қуйидаги талаблар бажарилиши лозим:
а) сиқилган ҳаво (азотни) тайёрлаш ва етказиб бериш тизими автоном бўлиши ва фақат хлор қурилмаларини босиш, пуркаш, эзиш мақсадларига йўналтирилиши лозим;
б) сиқилган ҳаво (азот) қоришмалардан тозаланиши, қуритилиши лозим. Қуритилган ҳаводаги (азотдаги) намлик миқдори йўл қўйиладиган намликнинг ортиб кетганлиги ҳақида хабар бериб турадиган сигнализацияга эга автоматик намликни ўлчаш қурилмаси ёрдамида узлуксиз назорат қилиниб туриладиган минус 40° С даражадан юқори бўлган шудринг нуқтаси ҳароратига мос келиши лозим;
в) газ ҳолатидаги хлор билан суюлтирилган хлор босилганда босимнинг тушиб кетиши тўкиш-қуйиш параметрлари регламентлари шартлари асосида аниқланади;
г) сиқилган ҳавони (азотни) етказиб бериш тизими ҳимоя клапани билан таъминланган рисивер (қабул қилиш қурилмаси) ва сиқилган ҳаво (азот) йўлига хлор тушиб қолишининг олдини оладиган қурилма билан жиҳозланиши лозим.
Босиш вақтида сиқилган ҳаво (азот) босими 1,2 МРа (12 kgf/cm2) дан ошмаслиги ва хлор босилаётган идиш босимига нисбатан 0,1 МРа га юқори бўлиши лозим.
178. Вагон-цистерналарда суюлтирилган хлорни жўнатаётган ёки қабул қилиб олаётган ташкилот ушбу ташкилот темир йўлларининг боши берк участкаларидаги хлор омборлари яқинидаги суюлтирилган хлорни тўкиш-қуйиш пунктларини кўзда тутиши лозим. Вагон-цистернага хизмат кўрсатилаётган майдонча текис юзага ва цистернага турли йўналишлардан яқинлашиш учун эркин ўтиш йўлларига эга бўлиши лозим.
179. Келгусида транспортда ташиш ва бўшатиши учун мўлжалланган вагон-цистерналар учун лойиҳада жойлашуви ва ҳажми аниқланадиган ва асослаб бериладиган боши берк йўллар тайёрланиши керак.
Боши берк йўл бир партияда 10 тадан ортиқ бўлмаган, бир вақтнинг ўзида жўнатиладиган ва келиб тушадиган барча вагон-цистерналарни жойлаштиришни таъминлаши лозим.
180. Тўкиш-қуйиш пунктлари ва боши берк йўллар хлорнинг оқишини ташқаридан назорат қилиш ва хлор тўлқинини маҳаллийлаштириш қурилмалари билан жиҳозланиши, тунгги вақтларда ёритилиши, тегишли белгиларга эга бўлиши, шунингдек боши берк йўлга ҳаракатланувчи состав ва бегона шахсларнинг киришининг олдини олиши лозим. Боши берк йўлда турган вагон-цистерналар бир-бирига ишончли тарзда уланган бўлиши ва юриб кетишнинг олдини олиш учун қўл тормози ва башмаклар ёрдамида мустаҳкамланган бўлиши лозим.
Вагон-цистерналар жойлаштириладиган боши берк йўлга киришда албатта «Тўхта. Йўл ёпиқ. Хлор» деган ёзувлари бўлган белги (ўлчами 400x600 mm), қизил рангли сигнал ва боши берк йўлга санкциясиз киришнинг олдини олувчи махсус тўсадиган қурилма ўрнатилади.
181. Янги лойиҳалаштирилаётган ва реконструкция қилинаётган тўкиш-қуйиш пунктлари хлор омборига максимал тарзда яқин бўлган махсус боксларда жойлаштирилади ва портлаш ва ёнғиндан хавфли бўлган хавфсиз масофага узоқлаштирилади.
182. Тўкиш-қуйиш пунктида вагон-цистерналарни стационар трубаларга қулай ва хавфсиз тарзда улаш учун шароитлар яратилиши керак.
183. Ер юзасида жойлашган вагон-цистерналарга хизмат кўрсатиш учун платформа (иш жойи) сирпанчиқ бўлмаган юза ва таглик, ушлагичлар ва тўсиқларга эга бўлиши лозим, у мустаҳкам ва ёнмайдиган бўлиши ҳамда авария ҳолатида одамларни эвакуация қилиш учун қулай стационар иншоот каби жойлаштирилиши лозим.
184. Тўкиш-қуйиш пунктида қуйидаги трубаларнинг стационар тизими бўлиши лозим:
а) сиқилган ҳавони (азотни) ва босиш учун газ ҳолатидаги хлорни вагон-цистерналарга юбориш тизими;
б) суюлтирилган хлорни тўкиш-қуйиш учун трубалар;
в) тўлдирилаётган ёки авария ҳолатидаги вагон-цистернадан газ ҳолатидаги хлорни фойдаланиш ёки сўриш учун чиқариш трубалари.
185. Вагон-цистернани тўкиш-қуйиш пунктига қўйиш ва тўкиш-қуйиш операцияларини бажаришдан олдин вагон-цистернани икки томондан ҳам тормоз башмаклари билан мустаҳкамлаш, ерга улаш ва темир йўл цистернаси ва технологик трубаларда қурилманинг автоматик тарзда ёпиш тизими ишга тушишини таъминловчи тўкиш-қуйиш пунктининг автоматик авария ҳолатидаги тизимга уланган вагон- цистернанинг силжиш сигнализаторига улаш лозим.
Тўкиш-қуйиш пунктига олиб борувчи йўлни ўзгартириш ёйи ҳаракатланувчи составни киришининг олдини олиши, тўкиш-қуйиш пунктига олиб борувчи темир йўл қисми эса махсус қурилма ёрдамида тўсиб қўйилиши лозим.
186. Вагон-цистернани стационар трубаларга улаш ўзгарувчан бўлиши, вагон-цистерна оғирлигининг ўзгариши ҳисобига ўз ўқида табиий вертикал ҳолатда туришини, шунингдек уланадиган узелларни қулай тарзда бирлаштириш ва унинг герметик ҳолати таъминлаши лозим. Улашнинг қуйидаги турларидан фойдаланиш лозим:
а) шарнирли буриладиган бирикмалар;
б) эгилувчан металл шланглар ва металл қопламали махсус материаллардан тайёрланган шланглар.
187. Суюлтирилган хлорни тўкиш (қуйиш) вақтида ёпиш арматураси ва бирикувчи тармоқнинг уланган жойлари хизмат кўрсатувчи персонал кузатуви остида бўлиши лозим.
188. Суюлтирилган хлор пробасини танлаш ва унинг сифатини текшириш суюлтирилган хлор учун амалдаги стандарт талабларига биноан амалга оширилади.
Вагон-цистерналар, контейнерлар ёки баллонларда жўнатиладиган хлорнинг ҳар бир партиясига маҳсулот сифати ва партиянинг миқдорий таркиби ҳақидаги маълумотлар, шунингдек тўлдириш журналидаги маълумотлар (завод томонидан берилган рақами, идишнинг умумий ва соф оғирлиги, қуйилган хлорнинг массаси, идишни кейинги текшириш муддати) киритилган паспорти (сертификати) қўшиб жўнатилади.
Паспорт тўлдирувчи ташкилот вакили томонидан имзоланади. Паспортнинг бир нусхаси истеъмолчига юборилади.
189. Ташкилотларда суюлтирилган хлорни тайёрлаш ҳамда тўкиш-қуйишни амалга ошириш ташкилот буйруғи асосида тайинланган муҳандис-техник ходимнинг раҳбарлиги остида амалга оширилади.
2-§. Вагон-цистерналарни суюлтирилган хлор билан тўлдириш тартиби
190. Суюлтирилган хлорни ташиш учун ишлаб чиқарувчи ташкилотнинг техник маълумотларига мос келадиган ва қуйидаги восита ва қурилмалар билан жиҳозланган вагон-цистерналар ишлатилиши лозим:
а) трубалар узилганда суюлтирилган хлорнинг чиқишини автоматик тарзда тўхтатадиган, тез ҳаракатланадиган ёпиш клапанлари ўрнатилган, сифон трубкачалари орқалари суюлтирилган хлорни қуйиш (тўкиш) учун цистернанинг тўғри ўқи бўйича жойлаштирилган иккита бурагич (вентиль);
б) вагон-цистернани белгиланган меъёрдан ортиқ равишда тўлиб кетишининг олдини оладиган, қисқартирилган сифонлар билан бириктирилган, газ ҳолатидаги хлорни чиқариб ташлаш ёки суюлтирилган хлорни босиш учун газ етказиб бериш учун мўлжалланган цистернанинг тўғри ўқи бўйича жойлаштирилган иккита бурагич (вентиль);
в) вагон-цистернанинг ёпиш бурагичи (вентили) конструкцияси улар ёрдамида қуйидагилар ёрдамида масофадан бошқариш имкониятини яратиши лозим;
г) ечиб олинадиган манометр учун вентилли штуцер;
д) мембранали ҳимоя қурилмаси, мембрананинг бутунлигини текшириш тизими ва ҳимоя клапани;
е) ҳимоя қопқоқлари.
191. Тўлдирувчи ташкилотга етиб келган вагон-цистерна юриш қисмининг созлигини, вагон-цистернанинг қозонини рамага мустаҳкамлаш ишончли эканлигини текшириш мақсадида транспорт хизмати вакили томонидан кўриб чиқилиши лозим. Кўриб чиқилгандан сўнг хулосалар махсус китобга (техник кўрик журналига) киритилади. Соз ҳолдаги вагон-цистерна ва хулосанинг нусхаси суюлтирилган хлор цехига бериб юборилади.
192. Вагон-цистернани тўлдиришга тайёрлаш махсус жиҳозланган жойда ёки тўкиш-қуйиш пунктида қуйидаги кетма-кетликда амалга оширилади:
а) белгиланган кўрик муддати ўтган, шунингдек ҳимоя клапани ва мембранасини текшириш муддати ўтганлигини аниқлаш ва вагон-цистернани чиқариб ташлаш;
б) механик ва бошқа дефектларни (ёриқлар, шаклнинг ўзгариши, коррозия ва бошқалар), шунингдек бўёқ ва ёзувларнинг ҳолатини аниқлаш мақсадида вагон цистернанинг ташқи юзасини (корпуси, қобиғи, арматураси, мембранали ҳимоя қурилмасини) визуал текшириш;
в) манометрик вентилдан ёпқични ечиб олиш, манометр ёрдамида вагон- цистернадаги қолдиқ босимни аниқлаш;
г) суюлтирилган хлор қолдиғи борлигини аниқлаш мақсадида вагон-цистернани тарозида тортиш;
д) вентиллардан ёпқичларни ечиб олиш ва вагон-цистернадаги барча ёпиш қурилмаларининг герметик ҳолатини текшириш;
е) вагон-цистернанинг тўғри ўқи бўйича жойлашган вентилга маҳсулот трубасини улаш, газ трубасини эса — вагон-цистернанинг кесишган ўқи бўйича жойлашган вентилга улаш. Маҳсулот ва газ трубаларини улашдан олдин мазкур Қоидаларнинг 185- бандида келтирилган талаблар бажарилиши лозим;
ж) цистернанинг герметик ҳолатини текшириш: бунинг учун қуруқ сиқилган газ йўлига бириктирилган газ вентилини очиб вагон-цистернада 1,2 МРа (12 kgf/cm2) босим ташкил қилинади ва мембрананинг бутунлиги (мембранани текшириш тизимдаги вентилни очиш йўли билан), қурилма ва бирлаштирилган қисмларнинг герметик ҳолати текширилади;
з) вагон-цистернанинг герметик ҳолатини текшириш синовлардан ижобий натижа олинган тақдирда вагон-цистерналарни тўлдиришга рухсат берадиган ташкилотнинг ваколатли вакили иштирокида амалга оширилади.
193. Вагон-цистернада ортиқча босим йўқ бўлса, 1 тоннадан ортиқ суюлтирилган хлор қолдиғи бўлса, мазкур Қоидаларининг 172-банди талаблари бузилганлиги аниқланса, вагон-цистернани тўлдиришга тайёрлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар амалга оширилади ва бу ташкилотнинг масъул ходими томонидан журналга тегишли ёзувлар киритилади.
194. Вагон-цистернани хлор қолдиқларидан тозалаш зарурияти юзага келган тақдирда хлорни эвакуация қилиш қайта босим юбориш, вакуум ва вагон-цистернани қуритилган ҳаво (азот) билан пуркаш йўллари билан амалга оширилади. Хлорни эвакуация қилиш тартиби йўриқномада ўз аксини топиши лозим.
195. Носоз қурилмаларни (вентиллар, мембраналар, ҳимоя клапанларини) алмаштириш ёки мембранали ҳимоя қурилмаларини текшириш вагон-цистерна хлордан тозалангандан сўнг амалга оширилиши лозим. Қурилмаларни алмаштириш (текшириш) учун керакли асбоблар, ишлаб чиқарувчи завод паспортида кўрсатилган босим остида стендда синалган тешикларни ёпиш учун қопқоқ ва захирадаги соз ҳолатдаги қурилма тайёрлаб қўйилиши лозим.
196. Арматура (ревизия) алмаштирилгандан сўнг вагон-цистерна ҳаво (азот) билан пуркалади. Кейин вагон-цистерна газ ҳолатидаги хлор билан тўлдирилади, қуруқ сиқилган ҳаво (азот) билан босим 1,5 МРа (15 kgf/cm2) гача кўтарилади, бундан кейин эса йиғилган вагон-цистернанинг зичлиги текширилади. Вагон-цистернани пуркаб тозалаш тартиби ва унинг герметик ҳолатини белгилашни регламентлаштирилади.
197. Тайёргарликдан ўтган ва герметик ҳолати текширилган вагон-цистерналар қуйидаги кетма-кетликда суюлтирилган хлор билан тўлдирилади:
а) амалдаги схема бўйича вагон-цистернага маҳсулот ва газ линияларининг тўғри уланиши, уланадиган линиялардаги барча вентилларнинг ёпилиши ҳамда манометр мавжудлиги текширилади;
б) газларни сўриб олиш схемасининг ишга яроқлилиги текширилади, шундан кейин газ вентили очилади ва вагон-цистернадаги босим газ линиясидаги босим билан тенглаштирилади;
в) вагон-цистернадаги маҳсулот вентили очилади ва оғирлик бўйича вагон- цистернанинг тўлиши назорат қилинади. Тўлдириш вақтида қурилмалар ва уланадиган линиялар герметик ҳолатининг назорати таъминланиши лозим;
г) бўш ҳолдаги вагон-цистернанинг оғирлиги (нетто), вагон-цистернанинг ҳажми ва белгиланган тўлдириш меъёрини инобатга олган ҳолда суюлтирилган хлор тўлдирилган вагон-цистернанинг оғирлиги (брутто) белгилаб қўйилади;
д) тўлдириш ишлари тугагандан сўнг навбат билан вагон-цистернадаги маҳсулот ва газ вентиллари ёпилади, қолган хлорни ушлаб қолган ҳолда трубалар хлордан тозаланади ва улар вагон-цистернадан узилади, кейин ташкилотнинг ваколатли вакили чақирилади.
198. Ташкилотнинг ваколатли вакили цех ходими билан қуйидагиларни текширади:
а) тўлдирилган вагон цистерна оғирлигининг хлорни қуйиш меъёрига мос келиши;
б) қурилмаларнинг герметик ҳолати, бириктирилган қисмларнинг мустаҳкамлиги ва мембраналарнинг бутунлиги.
Текширувдан сўнг манометр олдидаги вентиль ёпилади, манометр ечиб олинади, барча вентилларга янги паронитли тагликлар, металл қопқоқлар ўрнатилади.
Ташкилот ваколатли вакилининг тўлдирилган вагон-цистернанинг белгиланган талабларга жавоб бериши ҳақидаги хулосаси тўлдириш журналига киритилади.
Цех вакили вагон-цистерна қопқоғида (люкда) жойлашган вентилларни сургучлайди, шундан кейин вагон-цистерна люки ва ҳимоя клапанига ташкилотнинг ваколатли вакили томонидан сургучланадиган ҳимоя қопқоқлари ўрнатилади.
Вагон-цистернага қуйилган хлорга цех вакили ва ташкилотнинг ваколатли вакили томонидан имзоланадиган паспорт тайёрланади.
199. Суюлтирилган хлор билан тўлдирилган вагон-цистерналар албатта ташкилот ҳудудида бир сутка давомида туриши лозим. Турган вақтда ҳар бир смена давомида визуал текширув амалга оширилади ва хлор оқиши назорат қилинади.
200. Вагон-цистернада носозликлар аниқланган тақдирда авария ҳолатини маҳаллийлаштириш режасига биноан хавфсизлик чоралари кўрилган ҳолда суюлтирилган хлор қайта резервуарга (идишга) эвакуация қилиниши лозим.
201. Вагон-цистерна тургандан кейин аниқ истеъмолчиларга юбориш учун вагонлар партияси шакллантирилади ва қабул қилиб олиш учун кузатиб борувчи йўлбошловчиларга топширилади. Вагон-цистерналарни топшириш-қабул қилиш тартиби «Суюлтирилган хлор бўлган темир йўл вагон цистерналарини кузатиб борувчи йўлбошловчилар Йўриқномаси»га асосан белгиланади.
3-§. Суюлтирилган хлор бўлган вагон-цистерналарни қабул қилиб олиш ва бўшатиш
202. Суюлтирилган хлор бўлган вагон-цистерналарни истеъмолчи ташкилот ўрнатилган тартибда далолатнома бўйича қабул қилиб олади.
203. Истеъмолчи ташкилот вакили, йўлбошловчи билан бирга вагон-цистерналарни визуал тарзда текширади, сургучлар мавжудлигини, ёпиш қурилмаларининг созлиги ва герметик ҳолатини текширади, шунингдек топширилаётган юкнинг қабул қилиш-топшириш далолатномага ва вагон-цистернанинг паспортидаги маълумотларга тўғри келишини текширади (зарурият бўлган тақдирда вагон-цистернани тарозида тортиб кўради ва суюлтирилган хлорнинг сифатини текширади).
Агар вагон-цистернада носозликлар аниқланса, топширилаётган юк актдаги ва паспортдаги маълумотларга тўғри келмаса, носозликлар бартараф этилгунга ва фарқларнинг сабаби аниқлангунга қадар қабул қилиш-топшириш далолатномага имзо чекилмайди ва бу ҳақда далолатномага тегишли ёзувлар киритилади. Далолатноманинг бир нусхаси йўлбошловчига берилади.
Зарурият бўлган тақдирда тўлдирувчи ташкилот вакили чақиртирилади.
204. Вагон-цистернани бўшатиш йўриқнома ва мазкур Қоидаларнинг 173 — 189-бандлари талабларига биноан амалга оширилади.
205. Бўшатиш тизимида хлор тўкиш охирига етказилганлигини белгиловчи параметрларга эришилганда автоматик тарзда ишга тушувчи, тўкиш охирига етганлиги ҳақида хабар берувчи овозли ва нурли сигнализация тизими бўлиши лозим.
206. Хлорни тўкиш охирига етгандан сўнг вагон-цистернадаги газлар 0,05 МРа (0,5 kgf/cm2) дан кам бўлмаган босимда абгаз тизимига чиқариб ташланади. Вагон-цистернадаги қолдиқ босимнинг юқори даражаси атроф-муҳит ҳароратига мос келадиган идишлардаги хлорнинг тўйинган буғлари босимидан ортиб кетмаслиги лозим (2-илова).
207. Вагон-цистерна трубалардан узилади, манометр ечиб олинади, ёпиш қурилмасига стандарт қулфлар ўрнатилади. Вагон-цистернанинг герметик ҳолати текширилади ва шундан кейин ҳимоя қопқоқлари ўрнатилади.
4-§. Контейнерлар ва баллонларни тўлдириш
208. Истеъмолчилардан келиб тушадиган контейнерлар ва баллонлар мазкур Қоидаларнинг 172-банди талабларига жавоб бермайдиган идишларни аниқлаш мақсадида кўрикдан ўтказилиши лозим.
209. Контейнерлар ва баллонларни тўлдиришга тайёрлаш тартиби йўриқномада ўз аксини топиши ва қуйидагилар кўзда тутилиши лозим:
а) кейинчалик ҳайдаладиган газдаги хлорни меъёригача қуритилган ҳаво билан пуркаш йўли билан вакуум усули билан хлор қолдиқларини эвакуация қилиш;
б) ёпиш қурилмаларини ечиб олиш ва текшириш;
в) идишнинг визуал ташқи ва ички кўриги;
г) ташқи юзасини бўяш (зарурият бўлган тақдирда);
д) соз бўлган ёпиш қурилмасини ўрнатиш ва бўшаган идишни тарозида тортиш;
е) ишчи босимда идиш ва ёпиш қурилмасининг герметик ҳолатини текшириш;
ж) уларда қоришмалар мавжудлигини аниқлаш мақсадида идишларнинг техник кўригини (ТК) ўтказиш ва қуйидаги ҳажмда ТК муддати ўтганда: кейинчалик ҳайдаладиган газдаги хлорни меъёригача қуритилган ҳаво билан пуркаш йўли хлорни эвакуация қилиш, қурилмани ечиб олиш, ювиш, ички кўрикни ўтказиш, идишнинг мустаҳкамлиги бўйича гидравлик синовларни ўтказиш (ТК муддати ўтган идишлар учун), қуритиш, клеймо қўйиш.
210. Контейнер эксплуатациясининг ўн йиллик муддати ўтгандан сўнг ундан келгусида фойдаланиш ва кейинги ТК муддати ҳақидаги қарор мазкур Қоидаларнинг VII боби 3-§ талабларига биноан қабул қилинади.
211. Қолдиқ хлорни эвакуация қилиш хлорни хавфсиз тарзда ва тўлиғича йўқ қилишни таъминлайдиган ускуналарда амалга оширилиши керак.
212. Визуал текширув кўзга кўринарли дефектларга эга ҳамда техник кўрик ўтказилиши лозим бўлган контейнерлар ёки баллонларни аниқлашни таъминлаши лозим. Коррозияга учраган, ёриқлар бўлган, шакллари ўзгарган контейнерлар ва баллонлар эксплуатациядан чиқарилиши лозим.
213. Ички кўрик идишнинг ички қисмидаги кўзга кўринарли дефектлар, бегона қоришмалар (сув, ахлат, окалина ва бошқалар) бўлган идишларни аниқлашни таъминлаши лозим. Булар бўлган тақдирда контейнерлар ёки баллонлар бундай қоришмаларни йўқотиш учун ювиш ва кейинчалик қуритиш учун юборилади.
214. Тарозида тортиш бўш идишнинг асл оғирлиги ва идишнинг паспортдаги маълумотларидан фарқини аниқлаш мақсадида амалга оширилади. Агар идиш йўл қўйиладиган кўрсаткичдан катта бўлган оғирликка эга бўлса, идишнинг навбатдан ташқари техник кўриги ўтказилиши лозим.
215. Тўлдиришдан олдин контейнер ва баллонларни тарозида тортиш ва герметик ҳолатини текшириш ташкилотнинг ваколатли вакили иштирокида ва унинг назорати остида амалга оширилиши лозим.
216. Суюлтирилган хлор билан тўлдирилган идишларни тарозига ўрнатиш ва тарозининг эркин ишлашини таъминловчи эгилувчан, бир-бирига бириктирилган мосламалар ёрдамида суюлтирилган хлорни етказиб берувчи линияга улаш керак.
217. Контейнер ва баллонларга суюлтирилган хлорни қуйишда белгиланган тўлдириш меъёридан ортиб кетишининг олдини олиш мақсадида унинг оғирлиги назорат қилиб турилиши лозим.
Белгиланган нормадан ортиқ тўлдирилган ҳолда идиш тезда хлорнинг ортиқча миқдорини тўкиб юбориш учун эвакуация қилиш қурилмасига қайтарилади, бундан кейин эса иккинчи марта назорат тарозисида тортиб кўрилади.
218. Контейнерларни тўлдириш вентилларни бир-бирининг устига жойлаштирган ҳолда горизонтал ҳолатда амалга оширилиши керак. Хлорни қуйиш газларни чиқармаган ҳолда амалга оширилиши лозим.
Қуйиш ишлари тугагандан сўнг суюлтирилган хлорнинг қуйиш ҳароратидаги тўйинтирилган буғларнинг оғирлигига тенг босимига тўғри келадиган қолдиқ газларни чиқариб ташлаш мумкин.
219. Тўлдирилгандан сўнг контейнерлар ва баллонлар уланган коммуникация тармоқларидан ажратилади ва ташкилотнинг ваколатли вакили иштирокида назорат тарозиларида оғирлиги тортилади. Қайта тарозида тортганда тўлдириш журналидаги маълумотларнинг назорат тарозисида тортиш маълумотлари билан мос келиши текширилади. Идишнинг герметик ҳолати текширилгандан сўнг вентилларга қулфлар ўрнатилади, қопқоқ оғзига ҳимоя қопқоқлари кийдирилади ва сургучланади.
220. Хлорни тайёрлаш ва тўлдириш амалга ошириладиган хоналарда тўлдирилган контейнер ва баллонларни йиғиш ва сақлашга рухсат этилмайди. Газ йиғилиб қолиш ҳолати юз берганда газ йиғилиб қолиши сабабларини аниқлаш ва улар бартараф қилингунга қадар хонадаги иш тўхталиши лозим.
221. Тўлдириш станцияларидаги тўлдирувчи платформалар компрессор станциялари ва бошқа хоналардан (шунингдек суюлтирилган хлор омборлари хоналаридан) изоляция қилинган ҳар бир томони ёпиқ бўлган деворлар билан тўсилган алоҳида хоналарда бўлиши лозим. Хлор идишларини қуйишга тайёрлаш бўйича барча операциялар бажариладиган хоналарни битта хонага бирлаштириш мумкин. Бу ҳолатда тўлдириш хоналари деворларида контейнерларни тўлдиришга тайёр идишларни етказиб бериш учун идишлар тайёрланадиган томонда ёпиладиган очиқ жойларни қолдиришга рухсат берилади.
222. Тўлдирилгандан сўнг контейнерлар ёки баллонлар партия қилиб йиғиладиган тайёр маҳсулот омборига тушади.
Янги йиғилган юк партиялари омборда камида бир сутка сақланади. Герметик ҳолати бузилган контейнерлар ва баллонлар хлорнинг оқиш сабабларини бартараф қилиш учун 211-банд талабларига кўра эвакуация бўлимига қайтарилади.
223. Хлор идишларини тўлдириш амалга ошириладиган ташкилотларда қуйидаги хавфсизлик чоралари кўрилган тақдирда тўлдирилган контейнер ва баллонларни очиқ томлар остида сақлашга йўл қўйилади:
а) очиқ томлар ёнғин ва тўғридан-тўғри тушадиган қуёш нурларидан ҳимояни таъминлаши лозим;
б) контейнерлар ва баллонларни жойлаштириш мазкур Қоидаларнинг 287-банд талабларига жавоб бериши лозим;
в) контейнер ва баллонларни жойлаштириш учун мўлжалланган майдонча кириш ва юклаш ишларини амалга ошириш учун қулай бўлиши ҳамда 289 ва 290-бандлар талаблари инобатга олинган ҳолда авария ҳолатида хлорнинг оқиб кетишини кузатиш аниқлаш ва маҳаллийлаштириш тизими билан жиҳозланган бўлиши лозим;
г) тўлдирилган контейнер ёки баллонларнинг очиқ томлар остида туриш вақти икки суткадан ошмаслиги лозим.
VIII. Технологик жиҳозлар, трубалар ва қурилмаларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш
224. Эксплуатация қилишнинг муайян шароитларини инобатга олган ҳолда жиҳозлар ва трубаларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларини ташкил қилиш ҳамда амалга ошириш тартиби меъёрий-техник ҳужжатлар: «Кимё, нефть-кимё ва нефть-газни қайта ишлаш хавфли ишлаб чиқариш объектларида таъмирлаш ишларини бехатар олиб бориш тартиби тўғрисида Низом» («Саноатконтехназорат» давлат инспекциясининг томонидан 2008 йил 5 сентябрдаги 187-сонли буйруғи билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2008 йил 17 сентябрдаги 20-15-318/10-сонли хати), ХҚ 13 — 43 «Портлаш-ёниш хавфи бор кимё, нефть- кимё ва нефть-газни қайта ишлаш корхоналари учун портлаш хавфсизлигининг умумий Қоидалари»нинг тегишли бўлимлари, «Босим остида ишлайдиган идишларнинг тузилиши ва хавфсиз эксплуатация Қоидалари» ва СТҲ 11 — 76 асосида белгиланади.
225. Асосий катта ҳажмдаги, иссиқлик алмашинувчи жиҳозлар ва трубаларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишларининг минимал ҳажми ва муддатлари мазкур Қоидаларнинг 3-иловасида келтирилган.
226. Хлор муҳитида ишлатилган, хизмат кўрсатиш муддати 10 йилдан кўп бўлмаган жиҳозлар, қурилмалар ва трубалар, темир йўл вагон-цистерналари, контейнерлар ва баллонларни эксплуатация қилишга техник ҳолати экспертиза қилинган ва янги хизмат кўрсатиш муддати ҳақида хулоса тайёрлангандан кейингина рухсат этилади.
227. Трубаларни даврий равишда танлаб олиб текшириш ишлари СТҲ 11 — 76 да кўзда тутилган ҳажмда амалга оширилади. Бунда қуйидагилар назорат қилиниши лозим:
ҳар бир агрегатнинг (компрессор, музлатгич, конденсатор, буфернинг) камида иккита участкаси;
қуйиш, тўкиш трубаси, ҳар бир идиш ёки ўлчагичдаги газ ҳолатидаги хлорнинг иккитадан участкаси;
ҳар бир коллектор ва 100 метргача узунликдаги цехлараро трубанинг иккитадан участкаси ҳамда ҳар бир тўлиқ 200 метрдаги биттадан участкаси, шунингдек кейинчалик қолган узунлиги.
228. Труба деворининг қалинлигини хатосиз назорат усули билан ўлчаш керак.
Пармалаш йўли билан девор қалинлигини аниқлаш ишлари фақат хатосиз назорат усулини қўллаш қийин бўлган ёки бунинг имконияти бўлмаган жойларда амалга ошириш мумкин.
229. Трубаларни танлаб олиб текширишда қониқарсиз натижага эришилганда қўшимча танлаб олиб текшириш ишлари тайинланади.
230. «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси талабига биноан трубаларни тезда текшириш ишлари тайинланиши мумкин.
231. Трубаларни қўшимча равишда танлаб олиб текшириш ишлари СТҲ 11 — 76да кўзда тутилган ҳажмда, қурилма билан коллектор орасидаги иккита жойда, шунингдек коллекторлар билан цехлараро трубаларнинг ҳар бир 25 метр узунлигида хатосиз назорат усули ёрдамида деворларнинг қалинлигини ўлчаш йўли билан амалга оширилади.
232. Қўшимча танлаб олиб текшириш натижалари СТҲ 11 — 76га асосан труба деворининг қалинлиги талаб қилинадиган қалинликдан кичкина бўлса, қониқарсиз деб топилади.
233. Қўшимча танлаб олиб текшириш натижалари қониқарсиз бўлса, унинг натижасида трубаларни қисман ёки тўлиғича алмаштириш ҳақида қарор қабул қилинадиган тўлиқ текшириш тайинланиши лозим.
IX. Суюлтирилган хлорни ташиш
234. Суюлтирилган хлорни ташиш темир йўл ёки автомобиль транспортида амалга оширилади ҳамда хавфли юкларни тегишли транспорт воситаларида ташиш бўйича амалдаги меъёрий ҳужжатлар ва мазкур Қоидалар талабларига асосан тартибга солинади.
235. Суюлтирилган хлорни ташиш, имкон қадар, йирик аҳоли пунктларидан айланиб ўтиш ва йўл давомида тўхташ ва ушланиб қолишнинг минимал сони билан энг қисқа йўналиш бўйича амалга оширилиши лозим.
236. Суюлтирилган хлор махсус темир йўл вагон-цистерналари, контейнерлари ва баллонларида ташилади.
Суюлтирилган хлор контейнерлари бир қаватли вертикал ҳолатдаги (ҳимоя қопқоқлари юқорига қараган ҳолда) ярим вагонларга эга бўлган темир йўл транспортида ташилади, шунингдек автотранспортларда контейнерлар бир қаторга жойлаштирилиб, горизонтал ҳолатда ташилади.
Контейнерларни ёпиқ вагонларда ташишга йўл қўйилмайди.
Баллонлар темир йўл орқали ёпиқ вагонларда (вагон-вагон қилиб жўнатилган ҳолда) ва махсус контейнерларда, шунингдек автотранспортларда ташилади.
Ташкилот хавфли юкларни ташишда хавфсизлик қоидаларига биноан уларни юклаш ва мустаҳкамлаш схемасини ишлаб чиқиши ва тасдиқлаши лозим.
237. Ташкилот қурилмада қулф ва ҳимоя қопқоқлари бўлган, соз ҳолатдаги вагон-цистерналар, контейнерлар ва баллонларни ташиш учун беради.
Суюлтирилган хлорни ташиш учун носоз бўлган, шунингдек эксплуатация қилиш, техник кўрикдан ўтказиш, режали таъмир қилиш муддати ўтган вагон-цистерналар, контейнерлар, баллонларда ташишга йўл қўйилмайди.
Идишни тўлдириш меъёри, шунингдек бўш идишдаги қолдиқ босим мазкур Қоидалар талабларига жавоб бериши лозим.
Контейнер ва баллонларни жойлаштириш ва мустаҳкамлаш уларни йўлда сурилиб ёки тушиб кетишининг олдини олиши лозим.
238. Баллонлар, одатда, махсус қафасларда вертикал ҳолатда ташилиши лозим. Баллонларни штабелнинг баландлиги вагон девори ёки автомашина кузови борти баландлигининг ярмидан баланд бўлмаган тақдирда горизонтал ҳолатда ташишга йўл қўйилади. Барча баллонларнинг қопқоқлари (вентиллари) бир томонга қаратилган ҳолда жойлаштирилиши ва баллонлар орасига тегишли материал қўйилиши лозим.
239. Контейнерларни юклаш-тушириш тегишли оғирликни кўтариш имкониятига эга бўлган юк кўтариш механизмлари (кран, осма кран, автокран ва бошқалар) ва ёрдамчи воситалар (махсус конструкцияга эга бўлган контейнерлар манупуляторлари) ёрдамида амалга оширилиши лозим.
Суюлтирилган хлор бўлган идишларни кўтариш ва жойидан суриш учун мўлжалланган юк кўтариш механизмлари «Юк кўтариш кранларининг тузилиши ва уларни хавфсиз тарзда эксплуатация қилиш Қоидалари» (Ўзбекистон Республикаси Давшаҳартехназорат томонидан 1994 йил 31 январда тасдиқланган) талабларига биноан бир бирига боғлиқ бўлмаган ҳолда ҳаракатланадиган иккита тормоз билан жиҳозланиши лозим.
240. Суюлтирилган хлорни темир йўл транспортида ташишда «Темир йўллар орқали хавфли юкларни ташиш Қоидалари», «Темир йўллар орқали хавфли юкларни ташишда авария ҳолатларини бартараф қилиш Тартиби» ва мазкур Қоидаларга амал қилиш лозим.
241. Суюлтирилган хлор ортилган вагон-цистерналар ўрнатилган талаблар асосида аттестациядан ўтган юк жўнатувчи ва юкни қабул қилиб олувчи ташкилотлар вакиллари кузатуви остида ташилади.
242. Тўлдирилган вагон-цистерналарни кузатиб бориш ҳимоя воситалари, инструментлари ва инвентарлари билан таъминлаш табелига кўра жиҳозланган кузатиб бориш вагонларидан фойдаланилган ҳолда амалга оширилади.
243. Хавфли юк бўлган ҳар бир юк бирлиги ва транспорт воситаси юкнинг транспорт хавфини характерловчи маркировкага (белгига) эга бўлиши лозим.
244. Транспорт хавфи ҳақида маълумот берувчи белги «Темир йўллар орқали хавфли юкларни ташиш Қоидалари» ва ГОСТ 19433 бўйича қўйилади.
245. Ҳар бир темир йўл транспортида жўнатиладиган суюлтирилган хлор учун юборувчи юк юбориладиган станцияга юкнинг номи кўрсатилган юк хатини тақдим этиши лозим, масалан: «Суюлтирилган хлорли баллонлар», «Суюлтирилган хлорли контейнерлар»,«Суюлтирилган хлорли цистерна». Юк хатининг юқори қисмида қизил рангдаги ёзув, («Суюлтирилган газ», «Заҳарли», «Хлор» «Тепаликдан қўйиб юборилмасин»), юкнинг номи остида эса — авария карточкаси рақами (масалан: «11-сонли авария карточкаси»).
246. Юк жўнатувчи йўл ҳужжатларига вагон-цистерна ёки суюлтирилган хлор ортилган вагон юбориладиган йўналишда мавжуд хлор оқишини бартараф қилиш учун авария хизматига эга ташкилотлар рўйхатини қўшиб беради. Рўйхатда ушбу бўлинмаларнинг диспетчерлик хизматининг манзилгоҳи ва телефонлари, шунингдек юкни юборувчи ва юкни қабул қилиб олувчи ташкилотларнинг диспетчерлик хизмати телефонлари кўрсатилиши лозим.
247. Поезд вагонларини тузувчилар суюлтирилган хлор ортилган вагон-цистернани кузатиб борувчи йўлбошчиларни барча амалга ошириладиган маневрлар ҳақида огоҳлантириб туради.
248. Қаттиқ силкиш маневрларини амалга ошириш ва суюлтирилган хлор ортилган вагон-цистерналарни тепаликдан қўйиб юбориш тақиқланади. Зикр этилган ҳаракатланувчи состав тепаликдан фақат маневр учун белгиланган локомотив билан бирга туширилиши мумкин.
249. Суюлтирилган хлор ортилган вагон-цистерналар станциядаги поездлар ёки шакллантирилган составдан ажратилган ҳолда тўхтаб турганда улар станциянинг техник-кўрсатма актида кўрсатилган махсус йўлларга қўйилади. Улар бир бирига бириктирилган, тормоз башмаклари билан ишончли тарзда маҳкамланган ва кўчма тўхташ сигналлари билан тўсиб қўйилган бўлиши лозим. Бу каби вагонлар турган йўлларни кўрсатувчи ёйлар ушбу йўлларга бошқа ҳаракатлантирув составлар киришининг олдини олувчи ҳолатга келтирилади ва йўллар ёпиб қўйилади.
250. Хлор ортилган составларнинг йўналишидаги темир йўлларда авария ҳолати юзага келганда темир йўл хизмати, йўлбошловчилар ва бошқа мутахассисларнинг ҳаракатланиш тартиби хавфли юкларни темир йўл орқали ташиганда хавфсизлик қоидалари ва авария ҳолатларини бартараф қилиш тартибига асосан белгиланади.
251. Йўлда кетаётган вагон-цистерна, контейнер ёки баллон авария ҳолатига учраганда темир йўл бошқармаси қуйидаги чораларни кўриши лозим:
а) станциянинг техник-кўрсатма актига биноан авария ҳолатидаги вагон-цистерна ёки вагонни ажратиб олиши ва имкон бўлса, боши берк йўлга қўйиши;
б) яқин орада жойлашган ҳудуд аҳолисини хлор билан заҳарланиш хавфи борлиги ҳақида хабардор қилиши;
в) йўл ҳужжатлари асосида юк миқдори ва характерини, у юборилган ва сўнгги пункти, йўлдаги яқин орадаги авария (газ қутқарув) хизматининг жойлашган жойини аниқлаши;
г) авария ҳолатини бартараф этиш учун яқин орадаги авария (газ қутқарув хизмати) ва юкни юборган ташкилотга хабар бериши, уларнинг вакилларини чақириши;
д) содир бўлган ҳолат бўйича маҳаллий ҳокимият органлари ва ҳудудий фавқулодда ҳолат бошқармасини хабардор қилиши;
е) хавфли юкларни темир йўллар орқали ташишда авария ҳолатларини бартараф этиш хавфсизлиги ва тартиби қоидалари талабларига биноан 11-сонли авария карточкасига асосан ҳаракат қилиши.
252. Хлор ортилган юкларни кузатиб борганда хлор билан содир бўлган авария ҳолатини бартараф қилиш бўйича шошилинч чора-тадбирлар ташкилот вакилларининг тавсияларини инобатга олган ҳолда амалга оширилади.
253. Автотранспортда суюлтирилган хлор ортилган контейнер ва баллонларни ташиш автомобиль транспортида хавфли, юкларни ташишда хавфсизликни таъминлаш бўйича йўриқнома талаблари асосида амалга оширилиши лозим.
254. Суюлтирилган хлор ортилган контейнер ва баллонларни ташувчи автотранспорт воситаларини бошқариш учун 3 йилдан кам бўлмаган узлуксиз иш стажига эга, тиббий кўрикдан ўтган, бажариладиган ишларга оид меъёрий ҳужжатлар асосида таҳсил олган ва суюлтирилган хлорни ташиш учун рухсат берилиши ҳақидаги гувоҳномани олган ҳайдовчиларга рухсат берилади.
255. Хлорни ташиш хавфли юкни ташиш учун масъул, хлор хусусиятларини биладиган, уни автомобиль транспортида ташиш шартлари ҳамда авария ҳолатларини маҳаллийлаштириш усуллари билан таниш бўлган шахснинг кузатуви остида амалга оширилади.
256. Автомобиль транспортида суюлтирилган хлорни ташиш олдиндан ишлаб чиқилган ва ўрнатилган тартибда мувофиқлаштирилган йўналиш бўйича, йўналишда минимал тўхташлар ва ушланиб қолишлар сони билан амалга оширилиши лозим.
257. Хавфли юкнинг йўналишини ҳамда уларнинг ҳаракатланиш шароитларини танлаш тасарруфида суюлтирилган хлорни ташиш учун мўлжалланган автотранспорт воситаси бўлган автотранспорт ташкилоти ёки саноат ташкилотининг автотранспорт бўлинмаси раҳбари зиммасига юклатилади.
258. Йўналиш ва ташиш шароитларини танлашда қуйидагиларга амал қилиш лозим:
а) ташиш йўналиши оптимал бўлиши, имкон қадар йирик аҳоли пунктлари, табиий қўриқхоналар, меъморчилик обидалари, дам олиш масканларини узоқдан айланиб ўтадиган бўлиши лозим;
б) хавфли юк аҳоли пунктининг ичкарисидан олиб ўтилганда ташиш йўналиши марказий кўчалар, шунингдек маданий-маърифий, таълим ва мактабгача таълим муассасалари, тиббий муассасалар ва бошқа одамлар йиғиладиган жойлардан ўтмаслиги лозим;
в) автотранспорт воситасининг рухсат этиладиган ҳаракат тезлиги йўл ҳаракати белгилари ва муайян йўл шароитларидан келиб чиққан ҳолда белгиланиши, лекин 60 km/h дан ошмаслиги лозим;
г) суюлтирилган хлорни ташиш қоида бўйича кундузги вақтларда амалга оширилиши лозим;
д) чекланган кўриш шароитида (туман, ёмғир, қор ёғиши ва ҳоказо), мураккаб йўл шароитларида ҳаракатланишда (ер музлаши, сирпанчиқ йўл ва бошқалар) хлорни автомобиль транспортида ташиш тақиқланади;
е) транспорт воситасининг мажбурий тўхташи ва вақтинча тўхтаб туриши ҳолларида транспорт воситасини йўл четига олиб қўйиш чоралари кўрилиши, агар бу талабни бажаришнинг имконияти бўлмаса, тўхташ жойи йўл ҳаракати қоидаларига биноан белгилаб қўйилиши лозим;
ж) автотранспорт воситаси тўхтаганда ёки вақтинча тўхтаганда қўл тормозидан, қияликда бўлса қўшимча тарзда пастликка қараб юриб кетишига қарши воситалардан фойдаланиш лозим;
з) автотранспорт воситаси кабинасининг том қисмида жойлаштириладиган ёниб турувчи моёқ соз ҳолатда бўлиши ҳамда ҳаракат давомида ҳам, мажбурий тўхташлар ва вақтинча тўхташлар вақтида ҳам ишлаб туриши лозим.
и) суюлтирилган хлор ташиладиган транспорт воситалари бутун ҳаракат йўналишига етадиган ёқилғи билан таъминланиши лозим;
259. Суюлтирилган хлорни ташишда ҳайдовчи белгиланган ташиш йўналиши ҳамда берилган барча кўрсатмаларга амал қилиши лозим.
Йўл варақасида белгилар қўйиб ҳаракат йўналишини ўзгартиришга юкни кузатиб бораётган масъул шахс рухсати ва йўналишдаги муайян шароитларни (йўлдаги таъмир ёки унинг носозлиги, одамлар ёки автотранспорт воситаларининг кутилмаганда йиғилиб қолиши ва бошқа шунга ўхшаш сабабларни) инобатга олган ҳолда йўл қўйилади.
260. Суюлтирилган хлорни ташишда, йўл ҳаракати қоидаларида санаб ўтилган ҳужжатлардан ташқари, қуйидаги ҳужжатларга эга бўлиш лозим:
а) юқори бурчагида қизил рангли «Хавфли юк» белгиси қўйилган йўл варақаси;
б) хавфли юкни ташиш йўналиши;
в) ҳайдовчининг суюлтирилган хлорни ташишига рухсат берилганлиги ҳақидаги гувоҳнома;
г) транспорт воситасининг баллон ва контейнерларда суюлтирилган хлорни ташишга рухсат этилганлиги ҳақида гувоҳнома;
д) хавф ҳақидаги маълумот тизими авария карточкаси;
е) суюлтирилган хлорни автомобиль транспортида ташиш бўйича йўриқнома.
261. Суюлтирилган хлорни ташиш учун мўлжалланган ҳар бир автотранспорт воситаси мазкур Қоидаларнинг 5-иловасида келтирилган жиҳозлаш реестрига кўра тайёрланиши керак.
262. Суюлтирилган хлорни контейнерлар ва баллонларда ташийдиган транспорт воситаларида «Хавфли юклар. Классификация қилиш ва белги қўйиш» ГОСТ 19433га биноан юкнинг хавфлилиги ҳақидаги маълумотлар тизимининг ахборот таблицалари (белгилари) бўлиши лозим.
X. Контейнер ва баллонлардаги суюлтирилган хлордан фойдаланишда истеъмолчи учун хавфсизлик талаблари
1-§. Истеъмолчиларга идишларга қуйилган хлорни етказиб беришни ташкил қилиш
263. Идишларга қуйилган хлорни етказиб беришни ташкил қилиш одатда битта етказиб берувчи томонидан битта ҳудудда жойлашган истеъмолчиларни марказлашган ва оператив равишда таъминлаш принциплари асосида қуйидаги мақсадларда амалга оширилади:
аҳолиси зич жойлашган туманлардаги истеъмолчиларнинг сақланадиган хлор захирасини чеклаш;
хлорни етказишда транспорт воситалари ва йўналишларни оптималлаштириш;
бўшаган идишларни қайтаришни тезлаштириш ва тартибга солиш.
264. Аҳоли зичлиги юқори бўлган жойлардаги истеъмолчиларни таъминлаш асосан хлорнинг базавий ва гуруҳларга бириктирилган омборлари орқали амалга оширилиши лозим.
265. Суюлтирилган хлорни вагонларда етказиб беришнинг амалдаги тизими шартларига кўра гуруҳларга бириктирилган ва базавий омборлар қуйидаги асосий мақсадларга йўналтирилган:
муайян истеъмолчиларнинг контейнер ва баллонларга бўлган оператив эҳтиёжини қондириш;
айрим истеъмолчиларда суюлтирилган хлор захираларини чеклаш; қайтарилган идишларнинг айланмасини тезлаштириш ва тартибга солиш.
266. Ўз мақсадларига кўра хлорнинг базавий омборлари қуйидагиларни таъминлашлари лозим:
а) етказиб берувчилардан хлор ортилган вагон-цистерналарни қабул қилиб олиш;
б) хлорни сақланадиган идишларга қуйиш;
в) хлорни контейнер ва баллонларга қуйиш;
г) бўшатилган идишлар ўрнига идишларга қуйилган хлорни автомобиль ёки темир йўл транспортида, юбориш бўйича истеъдод буюртмаларини бажариш.
267. Гуруҳларга бирлаштирилган омборлар қуйидагиларни таъминлаши лозим:
а) темир йўл орқали вагонларда жўнатилган идишларга қуйилган хлорни қабул қилиш ва сақлаш;
б) хлорни автомобиль ёки темир йўл транспортида юбориш бўйича истеъмолчиларнинг буюртмаларини бажариш;
в) бўшатилган идишларни йиғишни ва уларни тартибли равишда тўлдирувчи ташкилотга қайтарилишини ташкил қилиш.
268. Идишларга қуйилган суюлтирилган хлорни транспортда ташишда мазкур Қоидаларнинг IX бобида келтирилган талаблар бажарилиши шарт.
269. Идишларга қуйилган суюлтирилган хлорни бир турдаги транспортдан иккинчисига юклаш пунктларининг майдончалари қаттиқ юзага, тегишли юк кўтариш механизмлари, мустаҳкамлагичлар, хлор оқишининг ташқи назорати тизими, шунингдек авария ҳолатларини маҳаллийлаштириш воситаларига эга бўлиши лозим.
270. Юклаш-тушириш ишларини ташкил қилишда контейнер ва баллонларнинг қайта юклаш пунктларида узоқ муддат (бир суткадан ортиқ) сақланишига йўл қўйилмаслиги лозим.
2-§. Контейнер ва баллонлардаги суюлтирилган хлорни омборларга жойлаштириш ва ўрнатиш
271. Хлор омборларини қуриш майдончалари амалдаги лойиҳалаштириш меъёрлари асосида ҳамда мазкур Қоидаларнинг VI боби талабларини инобатга олган ҳолда танланиши лозим.
272. Базавий ва гуруҳларга бириктирилган хлор омборларининг ҳажми лойиҳа асосида мазкур Қоидаларнинг 137 ва 139-бандлари талабларини инобатга олиб ва ҳудуддаги барча истеъмолчиларни идишларга қуйилган хлор билан тезда таъминлаш заруриятидан келиб чиққан ҳолда белгиланади.
273. Хлорнинг сарф омбори ҳажми минимал бўлиши ва ташкилот томонидан 15 сутка давомида сарфланадиган миқдордан ортиқ бўлмаслиги лозим.
274. Хлорни контейнерларда (баллонларда) сақлаш учун мўлжалланган омборлар алоҳида жойлашган ер усти ёки ярим кўмилган биноларда жойлаштирилиши лозим.
275. Хлор омборлари ёнғинга чидамли ва кам миқдорда иссиқлик ўтказадиган материаллардан қурилиши лозим.
276. Деворлар, шифтлар ва омборларнинг ички конструкциялари уларни хлорнинг кимёвий таъсиридан ҳимоя қилиши лозим.
277. Омбордаги хоналарнинг поли ясси юзага эга бўлиши ва кислотага чидамли материаллардан (асфальт, бетон, плитка) тайёрланиши лозим.
278. Хлор омборида жойлашган маиший хоналар суюлтирилган хлорни сақлаш, қуйиш ва фойдаланиш учун мўлжалланган хоналардан ажратиб қўйилиши ҳамда алоҳида чиқиш йўлига эга бўлиши лозим. Ушбу хоналар иссиқлик, сув таъминоти, канализация ва ёритиш тизимлари билан жиҳозланган бўлиши лозим.
279. Суюлтирилган хлор омборларида, одатда, иситиш тизими кўзда тутилмайди. Хлор омборида суюлтирилган хлор идишидан ташқари хлорни эксплуатация қилиш билан боғлиқ технологик жиҳозлар ўрнатилганда, омбор хоналарида ҚМҚ 2.04.02 «Сув таъминоти. Ташқи тармоқ ва иншоотлар» талабларига биноан ҳаво билан иситиш тизими кўзда тутилади.
280. Идишларга қуйилган хлорни сақлаш хоналари бошқа хоналардан очиқ жойи бўлмаган, ёнмайдиган деворлар ёрдамида ажратиб қўйилиши лозим.
281. Хлор омборида бино ва хонанинг қарама-қарши томонларида иккита чиқиш йўли бўлиши лозим.
282. Хлор омборларидаги эшик ва дарвозалар эвакуация вақтида очилиши лозим.
283. Хлор ажралиб чиқиши мумкин бўлган хоналар сони ва жойи ишчи зона ҳавосидаги хлор таркибини узлуксиз назорат қилинишини таъминлайдиган ва лойиҳа бўйича асослаб бериладиган газ анализаторлари (газ сигнализаторлари) билан жиҳозланиши лозим.
284. Газ анализаторидан (газ сигнализаторидан) автоматик тарзда ёқиладиган ҳамда кириш эшиклари ёнида қўл билан ишга тушириладиган авариявий вентиляторлар кўзда тутилиши керак.
Баллонлардаги хлор омборлари учун қўл билан ишга тушириладиган авариявий вентиляция тизимини ўрнатиш мумкин.
285. Хлор билан ифлосланган ҳаво хлорни сўриб олиш тизимига тозалаш учун юборилиши лозим.
Хлорни сўриб олиш қурилмасининг иши мазкур Қоидаларнинг 129-банди талабларига биноан авария вентиляцияси ёқилганда тўхташи лозим.
286. Сўриш қурилмаси битта идишдаги хлорни газдан тозалаш учун етарли бўлган нейтраллаштирувчи восита захираси билан таъминлаш керак. Контейнердаги хлор массаси 1000 kg га, балондаги хлор массаси 60 kg га тенг деб қабул қилинади.
287. Контейнерлар ва баллонлардаги хлор омборларида хлор тўлдирилган идишларни жойлаштириш қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:
а) горизонтал ҳолатда ётқизишда хлорли идишлар девор ёнига бир қатор қилиб ва ўтиш йўлларида икки қатор қилиб жойлаштирилади. Идишларнинг уст қисми баландлиги баллонлар учун 5 қаватдан ошмаслиги ва контейнерлар учун 1 қаватдан ошмаслиги лозим. Ўтиш йўлларида идишларга ҳар томонлама яқинлашиш имконияти бўлган тақдирда жойлаштириш мумкин.
Баллонларни стеллажларга жойлаштириш мумкин, бу ҳолда баллонларнинг юқори қаторининг баландлиги полдан ҳисоблаганда 1,5 метрдан юқори бўлмаслиги керак.
б) вертикал ҳолда ётқизилганда девор ёнида баллонлар қатори иккитадан ва контейнерлар қатори биттадан ошмаслиги лозим, ўтиш йўлларида эса 4 ва 2 қатор.
Баллонларни транспортда ташиш қафасларида жойлаштириш мумкин. Уларни жойлаштириш схемаси лойиҳа бўйича асослаб берилади.
в) хлор омборларида идишларни жойлаштириш уларнинг йиқилиб ёки силжиб кетишининг олдини олиши ва ёпиш вентилларига эркин ҳолда ўтишни таъминлаши лозим (горизонтал ҳолатда ётқизилганда вентиллар ўтиш йўли тарафида бўлиши лозим);
г) хлорли идишлар орасидаги ўтиш йўлларининг кенглиги омбордан исталган контейнер ёки баллонни эвакуация қилиш имкониятини яратиши ва контейнер (баллон) узунлиги плюс 1 метр узунликка эга бўлиши лозим. Узунлиги бўйича ўтиш йўлларидан ташқари баллонлар қатори бўйича ҳар 5 метргача бўлган ва контейнерлар учун ҳар 10 метрда кесишуви бўйича ўтиш йўллари кўзда тутилиши лозим.
288. Омбор ҳудудида мазкур Қоидаларнинг 287-банди талабларига амал қилган ҳолда тўғридан-тўғри қуёш нурлари ва атмосфера ёғинларидан ҳимоя қиладиган очиқ томлар остида бўшатилган идишни сақлашга йўл қўйилади.
289. Суюлтирилган хлор омбори ҳудудида сув захираси ва ишлаб чиқариш ҳажми бўйича стационар сув пардаси тизими ва сув пардасини ҳосил қилиш учун мўлжалланган кўчма чанглатгичларни ишга туширишни таъминлайдиган ёнгинга қарши сув қувури тармоғи бўлиши лозим.
290. Хлорни сақлаш омборлари авария контейнерлари ёки баллонларидан хлор оқиб чиққанда уни маҳаллийлаштириш ва (ёки) тарқатиб юбориш учун техник жиҳозлар ёки тизими билан жиҳозланиши, шунингдек мазкур Қоидаларнинг 5-иловасида келтирилган жиҳозлаш реестридаги техник воситаларга эга бўлиши лозим.
3-§. Контейнер ва баллонларни қабул қилиб олиш ва бўшатишга қўйиладиган талаблар
291. Истеъмолчиларнинг омборига келиб тушган контейнерлар ва баллонларни қабул қилиб олиш ташкилотнинг буйруғи (фармойиши) билан тайинланган шахс томонидан амалга оширилиши лозим.
292. Контейнерларни қабул қилиб олишда асосий эътибор хлор идишининг навбатдаги кўрик муддати, контейнер (баллон) соф оғирлигининг уларни тўлдириш меъёрларига мослиги, идишнинг герметик ҳолати ва ҳимоя қопқоқларининг мавжудлигига қаратилиши лозим.
Идишни тўлдириш белгиланган меъёрлардан ортиб кетган тақдирда (1,25 kg/dm3) ортиқча тўлдирилган контейнер (баллон) зудлик билан бўшатиш учун юборилиши лозим. Контейнернинг ортиқча тўлдирилганлиги ҳақида тўлдириб берувчи завод ва назорат қиладиган «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекциясининг минтақавий инспекциясига хабар бериш лозим.
293. Носоз (очилмайдиган клапанларга эга) хлор идишини сақлашга йўл қўйилмайди. Шу каби идиш аниқланганда носозликни бартараф қилиш чоралари кўрилиши лозим.
Хлор тўлдирилган носоз идишлар ва техник кўрик муддати ўтган идишларни ташишга йўл қўйилмайди. Носоз идиш хавфсизлик талабларига амал қилинган ҳолда авариявий ҳолда бўшатилиши керак.
294. Хлор тўлдирилган янги келиб тушган контейнер ва баллонлар партияси омборларда бўлган бошқа партиядаги контейнер ва баллонлар билан чалкаштирмаслиги лозим ва тарозида тортилиши, герметик ҳолати текширилиши, шакли ўзгарганлиги, эзилган жойлар, шунингдек ёпқич ва қопқоқлар борлигини аниқлаш мақсадида ташқи кўрикдан ўтказиши лозим.
295. Носозлик белгилари бўлган ва техник кўрик муддати ўтган идишлар бўшатиш учун биринчи навбатда юборилиши лозим.
296. Хлорни йиғиб олиш ишлари амалга ошириладиган хонада буғлантирувчи, газ ҳолатидаги хлорни тозалаш қурилмалари, рессиверлар, доза кучайтирилаётган қурилмаларни жойлаштиришга рухсат этилади.
297. Хлорни йиғиб оладиган технологик схемада тизимдаги хлор босимини назорат қилиш кўзда тутилиши ҳамда хлор коммуникацияси ва идишларига сув ва хлорлаштирадиган маҳсулотларнинг тушишига йўл қўйилмаслиги лозим.
Сувни қайта ишлаш жараёнида хлор дозасини оширишда қуйидагиларни таъминловчи автоматик вакуум хлораторлари қўлланилиши лозим:
вакуум регуляторидан кейин, шунингдек ротометр ва хлор сарфини маромида ушлаб турувчи қурилмалардан олдин барча тармоқ ва хлор трубаларида вакуумни сақлаб туриш;
насослардан хлор трубалари ва тармоқларига сув тушишининг олдини олиш;
насосга тўйинтирувчи сув келиб тушиши тўхтаганда хлораторга хлор келиб тушишини автоматик тарзда тўхтатиш.
298. Контейнердан (баллонлардан) хлорни йиғиб олиш мазкур Қоидаларнинг 158-банди талабларига биноан кейинчалик буғлантирувчида буғлатиш шарти билан суюлтирилган ҳолда амалга оширилади. Хлор чекланган ҳолда истеъмол қилинганда газ ҳолатидаги хлорни тўғридан-тўғри идишдан йиғиб олишга йўл қўйилади. Бундай ҳолатда йиғиб олинадиган хлорни буғлантиришнинг талаб қилинадиган жадаллик даражасига табиий ёки мажбурий конвекция (циркуляция) ҳисобига олинадиган атрофдаги ҳавонинг иссиқлик оқими ёрдамида эришилиши лозим. Бу хлор билан хавфсиз тарзда иш олиб боришга ихтисослашган ташкилот билан мувофиқлаштирилган тегишли ҳисоблар ёрдамида асослаб берилиши керак.
299. Баллондан (сифонсиз) газ ҳолатидаги хлорни йиғиб олиш баллоннинг вертикал ёки энгаштирилган ҳолатида амалга оширилиши лозим, бу ҳолатда вентил юқори (эгилиш бурчаги 15° дан кўп бўлмаган) ҳолатда бўлади. Суюлтирилган хлорни йиғиб олиш баллоннинг энгаштирилган ҳолати — вентиль пастга қараган ҳолатда амалга оширилади.
300. Контейнердан хлорни йиғиб олиш унинг горизонтал ҳолатида амалга оширилади. Вентиллар бир бирининг устига жойлаштирилиши, бунда устки вентиль сифон орқали газли фазага уланади, пастки вентиль эса — суюлтирилган фазага уланади.
301. Баллонлар ва контейнерлардан хлорни йиғиб олиш идишдаги хлорнинг ўз босими ҳисобига амалга оширилади. Контейнерлардан фойдаланилганда 1,2 МРа (12 kgf/cm2) ошмаган босим остида хлор ёки қуруқ ҳаво (азот) билан босишга йўл қўйилади. Бир вақтнинг ўзида иккита ва ундан кўп идишлардан суюлтирилган хлорни йиғиб олишга йўл қўйилмайди.
302. Баллонлар ва контейнерлардан газ ҳолатидаги хлорни йиғиб олиш 298-банд талабларини инобатга олиб, қуйидаги шартларни бажарган ҳолда амалга оширилади:
а) йиғиб олиш технологияси идишнинг музлаб қолишига йўл қўймаслиги лозим;
б) бир вақтнинг ўзида уланган идишларнинг сони иккитадан кўп бўлмаслиги лозим;
в) газ ҳолатидаги хлорни истеъмол линиясига етказиб бериш механик қоришмалардан тозалаш тизими орқали амалга оширилиши лозим.
303. Баллонлар ва контейнерлардан хлорни йиғиб олишда хлор сарфи ва идишни бўшатиш якунига етиши мунтазам равишда назорат қилиниши лозим.
304. Бўшатилган идишдаги қолдиқ босим 0,05 МРа (0,5 kgf/cm2) дан паст бўлмаслиги лозим.
305. Идиш (контейнер ёки баллондан) хлорни йиғиб олиш якунига етгандан сўнг идишнинг вентиллари ёпилиши ва герметик ҳолати текширилиши, сўнгра ёпқичлар ва қопқоқлар ўрнатилиши лозим.
306. Бўшатилган, транспортда ташишга тайёрланган идишлар герметик ҳолатда бўлиши ва тўлдирилган идишлардан алоҳида ҳолда жойлаштирилиши лозим.
ХI. Шахсий ҳимоя воситалари
307. Хлор, симоб, ишқор, кислота ва бошқа заҳарли ва токсик моддалар билан олиб бориладиган ишлар терини, кўзларни ва нафас олиш органларини ҳимоя қилиш воситаларидан фойдаланилган ҳолда амалга оширилиши лозим. Хлор билан махсус кийим ва шахсий ҳимоя воситаларисиз ишлашга рухсат этилмайди.
308. Қурилмаларни улаш ва хлорни етказиб бериш, катта ҳажмли жиҳозлар ва трубаларнинг ёпқичларини ечиб олиш билан боғлиқ барча ишлар газдан хавфли ишлар ҳисобланади ва, СТҲ 15 — 25 «Газдан хавфли ишларни хавфсиз олиб боришни ташкиллаштириш бўйича намунавий йўриқномаси»га («Саноатконтехназорат» давлат инспекциясининг томонидан 2008 йил 2 декабрдаги 274-сонли буйруғи билан тасдиқланган, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2008 йил 23 декабрдаги 20-15-340/12-сонли хати) биноан, ишчилар нафас органларини ҳимоя қилиш воситаларини кийган ҳолда ушбу ишларни бажаришлари лозим.
309. Нафас олиш органларини хлордан ҳимоя қилиш учун фойдаланувчиларда кўчма ёки кийиладиган (шахсий) хлор оқиб чиқиши сигнализаторлари бўлган тақдирда ва фақат ҳаводаги хлор концентрацияси сигнализатор ўлчаши мумкин бўлган даражада, лекин ҳажми бўйича 0,5 фоиздан кўп бўлмаган, тақдирда саноат фильтрловчи газга қарши воситалардан фойдаланишга йўл қўйилади. Хлор концентрацияси жуда юқори бўлганда изоляцияга эга нафас олиш, ўз-ўзини қутқарувчи воситалар ва изоляцияга эга костюмлардан фойдаланиш керак.
310. Аварияларни бартараф этиш ва ишлаб чиқаришдаги ходимларни эвакуация қилиш учун жиҳозлаш реестрига кўра объектда техник воситалар ва шахсий ҳимоя воситаларининг етарли захираси сақланиши лозим (4-илова).
311. Авария ҳолатида ишларни амалга ошириш учун мўлжалланган шахсий ҳимоя воситалари «хлор тўлқини»га тушишнинг олдини олиш мақсадида иккита жойда сақланиши лозим. Фильтрловчи газга қарши воситаларнинг сони ва жойи лойиҳа асосида белгиланади.
312. Хлор билан ишлайдиган ходимларнинг махсус кийимлари, махсус пойабзаллари ва бошқа шахсий ҳимоя воситалари ўрнатилган тартибда тасдиқланган махсус кийим, махсус пойабзал ва ҳимоя воситаларини бепул тарқатиш бўйича тармоқлараро меъёрлар асосида берилиши лозим.
313. Махсус кийим, махсус пойабзал ва ҳимоя воситаларини тарқатиш, сақлаш ва улардан фойдаланиш тартиби ташкилотдаги йўриқнома асосида белгиланади.
314. Симоб билан ифлосланган махсус кийимга ишлов бериш металли симоб ва унинг бирикмалари билан ифлосланган махсус кийимни тозалаш бўйича йўриқнома асосида амалга оширилади.
315. Хлор ишлаб чиқиладиган ва ундан фойдаланиладиган ташкилот ходимлари қуйидагиларни билиши лозим:
а) таниқли белгилар ва хлорнинг потенциал хавфи;
б) хлор тўлқини пайдо бўлганда эвакуация қилиш йўллари;
в) хлордан зарар кўришдан индивидуал ҳимоя усуллари ва воситалари;
г) жабрланганларга биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш қоидалари.
316. Шифокор келгунга қадар биринчи тиббий ёрдам кўрсатиш учун ҳар бир ишлаб чиқариш участкасида тиббий қутича (аптечка) бўлиши керак. Тиббий воситалар тўплами тиббиёт ходимлари томонидан белгиланади.
317. Хлор билан иш олиб бориладиган ташкилот ва объектларнинг ишлаб чиқариш хоналари, шунингдек суюлтирилган хлор трубалари ётқизилган ҳудудлар ёки идишлардаги хлор омборлари яқинидаги ҳудуд, алоҳида турган буғлантирувчилар, хлорни тўкиш-қуйиш пунктлари, боши берк темир йўллар ва хлор идишларини қайта юклаш пунктларида ҳаво муҳитининг ҳолати устидан доимий инструментал назорат ташкил этилиши лозим.
318. Амалдаги қурилиш меъёрлари ва қоидаларига биноан хлор билан иш олиб бориладиган ташкилот ва объектларда етарли миқдордаги ювиниш, кийим осиш хоналари, умивалниклар ва ишчи кийимни зарарсизлантириш хоналари бўлган маиший хоналар кўзда тутилиши лозим.
XII. Авария ҳолатида қутқариш хизмати
319. Хавфли ишлаб чиқариш объектларини эксплуатация қилаётган ташкилотлар тегишли профессионал авария-қутқарув хизматлари билан хизмат кўрсатиш ҳақидаги битимларни тузиши, Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида кўзда тутилган ҳолатларда эса ходимлар сафидан ўзларининг хусусий авария-қутқарув хизматларини ёки авария-қутқарув хизматларини ташкил этишлари лозим (Ўзбекистон Республикасининг «Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги тўғрисида»ги Қонунининг 11-моддаси) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил, 39-сон, 386-модда).
320. Хусусий профессионал авария-қутқарув хизматининг тузилмаси ва сони лойиҳалаштирувчи ташкилот, ишлаб турган ташкилотларда эса ташкилот раҳбари, газ портлаш-ёнғиндан хавфли цехларнинг техник раҳбарлари, ишлаб чиқариш назорати хизмати раҳбари, «Саноатгеоконтехназорат» давлат инспекцияси вакиллари таркибидаги муассасалараро комиссия томонидан белгиланади ҳамда ташкилот раҳбари буйруғи билан расмийлаштирилади.
321. Авария-қутқарув хизматининг сони ва тузилмаси аварияларни маҳаллийлаштириш ва одамларни қутқариш бўйича ҳаракатларнинг тезкорлиги ва маҳсулдорлигини таъминлаши лозим.
322. Ташкилотлардаги авария-қутқарув хизмати авария ҳолатида керакли чора-тадбирларни амалга ошириш учун ташкилотнинг диспетчерлик хизмати ҳамда фуқаролар мудофааси, фавқулодда ҳолатлар ва табиий офатлар оқибатларини бартараф қилиш бўйича ҳудудий органлар билан алоқада бўлиши лозим.
323. Мазкур Қоидаларнинг 4-иловасига мувофиқ хлор билан боғлиқ авария ҳолатларини бартараф этиш учун авария-қутқарув хизмати асосий воситалар билан жиҳозланиши лозим.
XIII. Жавобгарлик
324. Барча мансабдор шахслар, муҳандис-техник ва хизмат кўрсатувчи ходимлар хавфсизлик қоидалари ва мазкур Қоидаларнинг талабларини бузганликлари учун Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда жавобгарликка тортилади.
XIV. Якуний қоида
325. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги Ўзбекистон ёқилғи-энергетика комплекси, кимё саноати ва геология ходимлари касаба уюшмаси Марказий Кенгаши, «Ўзкимёсаноат» ДАК ва «Ўзбекнефтгаз» МХК билан келишилган.
Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги бош директори А. АБДУВАЛИЕВ
Ўзбекистон ёқилғи-энергетика комплекси, кимё саноати ва геология ходимлари касаба уюшмаси Марказий Кенгашининг раиси Г. ХАКИМОВА
«Ўзкимёсаноат» ДАК Бошқарув раиси Х. ШЕРМАТОВ
«Ўзбекнефтгаз» МХК Бошқарув раиси Ш. ФАЙЗУЛЛАЕВ
Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидаларига
1-ИЛОВА (тавсия этиладиган)
Суюлтирилган хлор учун темир йўл цистерналарини тўлдириш
ЖУРНАЛИ ШАКЛИ
1-жадвал
‎Т/Р‎‏

Цистерна
‎рақами‎‎‎

Цистернани навбатдаги техник кўрикдан ўтказиш муддати‎‏

Рама ва юриш қисмининг соз ҳолати ҳақидаги хулоса‎‏

Цистернани герметиклигини текшириш ва кўрикдан ўтказиш муддати

Цистернанинг
‎характеристикаси‎‎

Ташкилот вакилининг цистернани тўлдириш мумкинлиги (мумкин эмаслиги) ҳақидаги хулосаси, имзо‎

Мазкур Қоидаларнинг 188 бандига мувофиқ цистернани тайёрлаш ва уни тўлдириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар, имзо

Цистерна тўлдирилган сана

Хлор билан тўлдирилган цистернанинг оғирлиги, тонна

Қуйилган хлор массаси , тонна

Тўлдиришни амалга оширган шахснинг имзоси

Ташкилот ваколатли вакилининг тўлдирилган цистернанинг мазкур Қоидаларнинг 193-бандига мувофиқлигини тасдиқловчи имзоси, цистернага пломба қўйилган сана




‎‎Завод рақами‎

Қайд этиш рақами‎

Ҳажми (m3)‎

Паспорт бўйича идишнинг оғирлиги, тонна‎

Идишнинг фактик оғирлиги, тонна‎

Цистернадаги босим МРа‎

1‎

2‎

3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

12‎

13‎

14‎

15‎

16‎

17‎

Суюлтирилган хлор контейнерларини (баллонларини) тўлдириш
ЖУРНАЛИ ШАКЛИ
2-жадвал
Т/Р‎‏
Идиш тўлдирилган сана‎ ‎‏Идишни навбатдаги техник кўрик муддати‎

Идиш характеристикаси‎‎

Тўлдирилган хлор идиши оғирлиги, kg Идишга қуйилган хлор массаси, kg Тўлдиришни амалга оширган шахс имзоси Ташкилот ваколатли вакилининг журналдаги тўлдириш ҳақидаги маълумотларнинг назорат ўлчови натижаларига мослигини тасдиқловчи имзоси‎ Идишга пломба қўйилган сана, ташкилот ваколатли вакилининг тўлдирилган идишнинг герметик ҳолатини текширганлигини тасдиқловчи имзоси
ҳажми, литр‎ Паспорт бўйича идишнинг оғирлиги, kg‎ Идишнинг фактик оғирлиги, kg
1‎ 2‎ 3‎

4‎

5‎

6‎

7‎

8‎

9‎

10‎

11‎

Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидаларига
2-ИЛОВА
Тўйинтирилган хлор буғларининг тенг (абсолют) босимининг ёпиқ идишдаги суюқликнинг ҳароратига боғлиқлиги
Ёпиқ идишдаги суюқликка нисбатан тўйинтирилган хлор буғларининг тенг (абсолют) босими
Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидаларига
3-ИЛОВА (тавсия этилган)
Асосий ҳажмли ва иссиқлик алмашинувчи технологик жиҳоз ва трубаларга хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга қўйиладиган
ТАЛАБЛАР

Т/Р‎

Жиҳоз номи‎

Иш таркиби‎‎

Муддатлари
‎(қандай муддат ичида)‎

1‎

2‎

3‎‎‎

4‎

‎1.
‎‏
‎‏
‎‏

Суюлтирилган хлор омборлари (идишлар, ўлчов асбоблари ва буферли идишлар)
‎‏
‎‏
‎‏
1. Техник кўрик:
‎а) ташқи ва ички текширувлар (изоҳ, 1-банд)
‎б) синов босими остида гидравлик синовларни ўтказиш‎

12 ой (ташкилот),
‎4 йил
‎ «Саноатгеоконтехназорат»
давлат инспекцияси)
‎8 йил‎

2.‎ Қобиқ қалинлигини ўлчаш‎

12 ой‎

3.‎ Маҳкамлаш қурилмаси, муҳофаза клапанлари ва мембраналари, НСПваА қурилмаларини текшириш‎

12 ой‎

4.‎ Сифонларни текшириш‎

12 ой‎

5. Зичликни синовдан ўтказиш‎

12 ой‎

6.‎ Қобиқнинг ташқи қисми бўялган изоляциясини таъмирлаш‎

12 ой

2.
‎‏
‎‏
‎Хлор учун темир йўл вагон-цистерналари
‎‏
‎‏
‎‏
‎‏
‎‏
1.‎ Техник кўрик:
‎а) ташқи ва ички текширувлар (изоҳ, 1-банд)
‎б) синов босими остида гидравлик

12 ой (ташкилот),
‎4 йил
‎(«Саноатгеоконтехназорат»
давлат инспекцияси)‎
‎8 йил

2.‎ Қобиқ қалинлигини ўлчаш‎

12 ой‎

3.‎ Маҳкамлаш қурилмаси, муҳофаза клапанлари ва мембраналарини текшириш‎

12 ой‎

4.‎ Сифонларни текшириш‎

12 ой‎

5.‎ Қобиқ қалинлигини ўлчаш (изоҳ, 2-банд)‎

12 ой‎

6.‎ Цистернанинг юриш қисми ва қозонининг маҳкамлаш қисмларини кўздан кечириш‎

Вагон-цистерна тўлдирувчи
‎ташкилотга етиб келганда

7.‎ Деподаги таъмир‎

Ишлаб чиқарилгандан сўнг ҳар икки йилда ва кейинчилик ҳар йили‎

8.‎ Капитал таъмир‎

Ишлаб чиқарувчи заводнинг техник шартларига мувофиқ, лекин 5 йилда камида бир марта‎

‎‏3. ‎‏Хлор учун контейнер ва баллонлар‎ 1.‎ Техник кўрик:
‎а) ташқи ва ички текширувлар
‎б) синов босими остида гидравлик синовларни ўтказиш‎

2 йил

‎2 йил‎

2. Қурилма, сифонларни текшириш ва бўяш (зарурият бўлганда)‎

Ҳар сафарги тўлдиришдан олдин‎

‎4.
‎‏
Конденсатор элемент
‎‏
‎‏
1.‎ Труба ва труба ичидаги бўшлиқларни ечиб олиш ва ювиш ҳамда зарурият бўлганда конденсатор элементларини таъмирлаш ва алмаштириш‎

12 ой‎

2.‎ Қурилмаларни текшириш ва таъмирлаш, тагликларни алмаштириш‎

12 ой‎

3.‎ Изоляцияни таъмирлаш, бўяш‎

12 ой‎

4.‎ Зичлик синовини ўтказиш (изоҳ, 2-банд)‎

12 ой‎

5.‎‏
‎‏
‎‏
‎‏
Буғлантирувчи, ресивер, ахлатларни тозаловчи, фильтр‎‏
‎‏
‎‏
‎‏
1.‎ Тозалаш‎

6 ой‎

2.‎ Ишчи босимда сиқиш‎

6 ой‎

3.‎ Таъмир (зарурият бўлганда алмаштириш)‎

6 ой‎

4.‎ Маҳкамлаш қурилмалари, муҳофаза клапанлари, мембраналарни текшириш, тагликларни алмаштириш‎

12 ой‎

5.‎ Қобиқни таъмирлаш ва бўяш‎

12 ой‎

6.
‎‏
‎‏
Суюлтирилган ва газ ҳолатидаги хлор трубалари
‎‏
1.‎ Ташқи кўрик‎

12 ой‎

2.‎ Маҳкамлаш қурилмалари, муҳофаза клапанлари, мембраналарни текшириш

12 ой‎

3.‎ Фоанцли бирикмалар тагликларини алмаштириш‎

Фланцли бирикмалар ҳар сафар ечилганда амалга оширилади‎

4.‎ Зичлик синовини ўтказиш (изоҳ, 2-банд)‎

12 ой‎‎

5.‎ Танлаб олиб текшириш‎

Ишлаб чиқаришга киритилгандан сўнг 2 йилдан кейин, кейинчалик 4 йилдан сўнг‎

6.‎ Мустаҳкамлик ва зичлик синовларидан ўтказиш‎

Танлаб олиб текшириш ўтказилганда‎

Изоҳ.
1. Ички кўрикдан ўтказишга тайёрлаш ташкилотнинг техник масалалар бўйича тасдиқлаган йўриқнома асосида амалга оширилади.
2. Жиҳознинг зичлигини пневматик усулда синаш қуритилган ҳаво (азот) ёрдамида шудринг нуқтасининг минус 40° С даги ишчи босим остида амалга оширилади.
Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидаларига
4-ИЛОВА (тавсия этилган)
Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш ва ундан фойдаланиш билан боғлиқ объектларни авария ҳолатида тегишли воситалар билан жиҳозлаш табели
1.‎ Авариявий ишларни амалга ошириш учун индивидуал ҳимоя воситалари:
‎Изоляция қиладиган нафас олиш аппаратлари (шунингдек ўз-ўзини қутқариш воситалари);
‎100 фоизли газ ҳолатидаги хлор ва суюлтирилган хлор тўкилиб кетишидан ҳимояланиш учун мўлжалланган герметик ҳолатдаги изоляция костюмлари;
‎Қутқарув камари;
‎Капронли арқон, узунлиги 20 m.‎

(4 — 6 комплект)‎

2.‎ Хлор оқиб чиқишини маҳаллийлаштириш ва бартараф қилиш учун жиҳозлар, мосламалар ва асбоблар комплекти:
‎Махсус ҳимоя сув пардасини ташкил қилиш учун мўлжалланган кўчма қурилмалар.
‎Баллондан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун «А» комплекти:
‎авариявий баллон учун футляр;
‎баллон маҳкамлагичидаги герметик ҳолатни таъминловчи қопқоқ;
‎баллон қобиғидан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун тезда ўрнатиладиган қурилма.
‎Контейнердан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун «Б» комплекти:
‎контейнернинг маҳкамловчи қурилмаси учун герметик ҳолатни таъминловчи қопқоқ (ишлатиладиган ҳар бир идиш тури бўйича ёки универсал);
‎контейнер қобиғидан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун тезда ўрнатиладиган қурилма.
‎Темир йўл (автомобиль) цистернаси ва бакидан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун «В» комплекти:
‎цистернанинг маҳкамловчи қурилмасидаги герметик ҳолатни таъминловчи қопқоқ;
‎цистернанинг муҳофаза клапанидан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун герметик ҳолатни таъминловчи қурилма;
‎‎цистерна, бак қобиғидан хлор оқиб чиқишини бартараф қилиш учун тезда ўрнатиладиган қурилма.
‎Эксплуатация қилинадиган хлор трубаларининг барча диаметрлари учун тез ўрнатиладиган хомутлар.
‎Трубаларнинг фланцли бирикмаларининг барча диаметрлари учун пўлат беркитгичлар (паронитли тагликлар билан)
‎5 дан 20 mm гача бўлган ёриқларни ямаш учун қўрғошинли конус қопқоқлар.
‎Гайкали калитлар комплекти (маҳкамланувчи бирикмаларнинг барча ўлчамлари учун).
‎Газ калитлари № 1 ва № 2.
‎Слесарь асбоби (болға, ўйгич, эгов, дрель пармалари билан, арра, монтаж учун пичоқ).
‎3 — 5 mm қалинлик ва 500x500 mm ўлчамдаги паронит.
‎5 mm қалинлик ва 200x200 mm ўлчамдаги қўрғошин.
‎Барча турдаги маҳкамлаш бирикмалари учун болт ва гайкалар тўплами.
‎3 — 5 mm қалинлик ва 300x400 mm ўлчамдаги резина.
‎3 — 5 mm диаметрга эга пўлат сим (куйдирилган).
‎Вентиллар учун сальникли қоплама (графланган асбест). ‎


‎Камида 5 дона






















‎‎‎15 m‎

3.‎ Аккумляторли фонарь (хлор ишлаб чиқариладиган ва бошқа портловчи объектлар учун портлашдан хавфсиз тарзда ишланган).‎
Хлорни ишлаб чиқиш, сақлаш, транспортда ташиш ва ундан фойдаланишда хавфсизлик Қоидаларига
5-ИЛОВА (тавсия этилган)
Баллон ва контейнерларда суюлтирилган хлорни ташишни амалга оширадиган автомобиль транспортини жиҳозлаш табели
1.‎ Транспорт воситаси ва идишни таъмирлаш учун асбоблар тўплами.‎
2.‎ Жойидан қўзғалиб кетишидан сақлаш учун устунча.‎
3.‎ Авария ҳолатида тўхташ белгиси ёки қизил рангли ёниб-ўчувчи фонарь.‎
4.‎ «Кириш тақиқланади!» иккита белги.‎
5.‎ Баллон ёки контейнерларни автомашина кузовига маҳкамлаш учун қурилма ва мосламалар.‎
6.‎ Тортиш (буксирга олиш) учун пўлат сим.‎
7.‎ Хлор оқиб чиқишини кўрсатиб турувчи кўчма ёки индивидуал индикатор.‎
8.‎ Дори-дармон қутиси.‎
9.‎ Иккита махсус конструкцияга эга кўчма чанглатувчи қурилма.‎
10.‎ «А» ёки «Б» комплекти (мазкур Қоидаларга 4-илова).‎
11.‎ Мобиль оператив алоқа воситалари.‎
12.‎ Хлор тўлдирилган контейнерларни ташувчи автомобиллар махсус контейнерларни маҳкамловчи қурилмаларга эга бўлиши лозим.‎
13.‎ Тўлдирилган, суюлтирилган хлорни ташувчи шахслар қуйидаги нафас йўллари ва терининг минимал индивидуал ҳимоя воситалари билан таъминланиши лозим:
‎фильтрловчи газга қарши воситалар (противогаз),
‎изоляция қиладиган нафас олиш аппаратлари,
‎изоляция қиладиган костюмлар.‎