Тизимнинг ушбу имкониятидан фойдаланиш учун Сиз авторизация қилинишингиз керак!
Рўйхатдан ўтишни хоҳлайсизми? Ёки тизимга ўз логинингиз билан кирасизми?

Авторизация қилиш Рўйхатдан ўтиш

O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksida konstitutsiyaviy normalarga muvofiq bolaning oilada tarbiyalanishi oila qonunchiligining ustuvor tamoyillaridan biri sifatida tan olingan.
O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual va Oila kodekslariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilishi va sudlar tomonidan mazkur toifadagi ishlarni ko‘rishda kelib chiqayotgan savollarni tushuntirish maqsadida, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
3. Nazarda tutmoq lozimki, farzandlikka olish haqidagi arizalar alohida ish yuritish tartibida ko‘riladigan ishlar jumlasiga kiradi va ariza mazmun jihatdan O‘zbekiston Respublikasi FPK 149-moddasida nazarda tutilgan talablar bilan birgalikda mazkur kodeks 2852-moddasi talablariga javob berishi va davlat boji to‘langanligi haqida kvitansiya, FPK 2853-moddasida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinishi lozim va farzandlikka oluvchilar (oluvchi) tomonidan imzolanadi.
4. Arizani qabul qilish masalasi FPK 151 — 154-moddalari talablariga muvofiq hal etilishini nazarda tutgan holda sud arizachi tomonidan kodeks 2852 va 2853-moddalari talablariga qanchalik rioya etilganligiga alohida e’tibor qaratishlari lozim.
5. Sudlarning e’tibori FPK 159, 160-moddalarida nazarda tutilgan ishni sudda ko‘rishga tayyorlash bo‘yicha harakatlar bilan birgalikda kodeks 2854-moddasida nazarda tutilgan harakatlar to‘liq bajarilmasligi ishning muddatida ko‘rilishiga va qabul qilinadigan qaror qonuniyligiga ta’sir qilishiga qaratilsin.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 12-apreldagi 171-sonli qarori bilan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasida vasiylik va homiylik to‘g‘risida”gi nizomga muvofiq 18 yoshga to‘lmagan shaxslarga nisbatan vasiylik va homiylik vazifalarini amalga oshirish xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo‘limlariga yuklanganligini inobatga olgan holda farzandlikka olish asosli ekanligi va farzandlikka olinayotgan bolaning manfaatlariga muvofiqligi to‘g‘risida sudga xulosa taqdim etish majburiyati ushbu organ zimmasiga yuklanishi inobatga olinishi lozim.
Shu bilan birgalikda xulosa nizom talablariga muvofiq tuzilganligiga va unga FPK 2854-moddasi 2-qismida nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinishi lozimligiga alohida e’tibor qaratishi lozim.
O‘n yoshga to‘lgan bolani ishga qatnashishga jalb qilish masalasini hal etishda sud Oila kodeksining bola har qanday sud muhokamasi davrida so‘zlashga haqliligini nazarda tutuvchi 68-moddasi qoidalaridan kelib chiqishi lozim. Bolaning sudda ishtiroki unga noxush ta’sir etishi mumkinligini ko‘rsatuvchi asoslar mavjud deb hisoblanganda, sud ushbu masala bo‘yicha vasiylik va homiylik organining fikrini aniqlamog‘i lozim.
7. Qonun bilan himoyalangan farzandlikka olishning sir saqlanishini ta’minlash (Oila kodeksi 153-moddasi) maqsadida sudlarning e’tibori mazkur toifadagi ishlar, shu jumladan farzandlikka olishni bekor qilish va haqiqiy emas deb topish haqidagi ishlar ham, yopiq sud majlisida ko‘rib chiqilishiga va bu masala ishni sudda ko‘rishga tayinlash haqidagi ajrim bilan hal etilishi lozimligiga qaratilsin.
Ishda ishtirok etuvchi shaxslar ularga ma’lum bo‘lgan farzandlikka olish bilan bog‘liq ma’lumotlarni sir saqlashlari zarurligi, shuningdek farzandlikka olish sirini farzandlikka bola oluvchilarning yoki vasiylik va homiylik organining erkiga qarshi oshkor qilganlik uchun O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 125-moddasiga binoan jinoiy javobgarlikka tortilishlari mumkinligi to‘g‘risida ogohlantirilishlari lozim. Bu harakatlar sud majlisining bayonnomasiga kiritiladi va mazkur shaxslar tomonidan imzo bilan tasdiqlanadi. Fuqarolik ishi yopiq sud majlisida ko‘rilishi to‘g‘risida sud majlisi bayonnomasida va hal qiluv qarorida ko‘rsatiladi.
8. Oila kodeksining 167-moddasiga muvofiq farzandlikka olingan bolaning tug‘ilishini qayd etish daftariga zarur o‘zgartirishlar kiritilgan kun farzandlikka olishning vujudga kelgan vaqti hisoblanishi sababli bolaning mulkiy huquqlarini (hadya, meros tariqasida yoki xususiylashtirish natijasida vujudga kelgan mulkiy huquqlar va h.k.) himoya qilish to‘g‘risidagi talablar farzandlikka olish haqidagi ariza bilan birgalikda ko‘rilishi mumkin emasligiga sudlarning e’tibori qaratilsin.
9. Tushuntirilsinki, Oila kodeksining 159-moddasiga muvofiq bolani farzandlikka olish uchun bola ota-onasining roziligi talab etiladi. Ota-ona bolaning muayyan bir shaxs (shaxslar) tomonidan farzandlikka olinishiga rozilik bildirilishi yoki farzandlikka oluvchilarni tanlash ixtiyorini vasiylik va homiylik organiga havola qilishlari mumkin.
Oila kodeksining 72-moddasiga ko‘ra voyaga yetmagan ota-ona o‘n olti yoshga to‘lishlari bilan ota-onalik huquqlarini mustaqil amalga oshirishga haqli ekanliklarini inobatga olgan holda o‘n olti yoshga to‘lmagan ota-onaning bolasi farzandlikka olinayotganda ularning roziligidan tashqari ota-ona qonuniy vakillarining, qonuniy vakillar mavjud bo‘lmagan taqdirda esa vasiylik va homiylik organining ham roziligi talab etiladi, Oila kodeksining 160-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
Farzandlikka olish to‘g‘risida qaror chiqarilgunga qadar ota-ona o‘z roziligini qaytarib olishga haqli ekanligini inobatga olib, rozilik Oila kodeksi 159-moddasining 3-qismida belgilangan tartibda tasdiqlangan arizada bayon etilgan bo‘lsa, ularning bolani farzandlikka olinishiga roziligini qayta aniqlash talab etilmaydi. Shu bilan birgalikda, sud ishni ko‘rish vaqtida ota-ona bolaning farzandlikka olinishiga bergan roziligini qaytarib olgan-olmaganligini aniqlamog‘i lozim.
Oila kodeksining 158-moddasiga asosan vasiylik yoki homiylikdagi bolani farzandlikka olish, agar uning ota-onasidan rozilik talab qilinmaydigan bo‘lsa, vasiy yoki homiyning roziligi bilan amalga oshiriladi.
Shu bilan birgalikda sudlar Oila kodeksining 160-moddasida belgilangan hollardagina farzandlikka olishga ota-onaning roziligisiz yo‘l qo‘yilishini inobatga olishlari lozim.
11. Tushuntirilsinki, Oila kodeksi 157-moddasining 1-qismiga muvofiq, agar bola er-xotinning har ikkalasi tomonidan farzandlikka olinmayotgan bo‘lsa, bunga xotin (er)ning roziligi talab etiladi. Bunday rozilik er-xotin oilaviy munosabatlarni tugatgan, bir yildan ortiq birga yashamayotgan va er(xotin)ning turar joyi noma’lum bo‘lgan hollardagina talab qilinmaydi.
12. Oila kodeksining 155-moddasi talabiga muvofiq o‘n yoshga to‘lgan bolani farzandlikka olish uchun uning roziligi talab etiladi va bunday rozilik berilganligi vasiylik va homiylik organi yoki ishni ko‘rish vaqtida sud tomonidan aniqlanadi. Bunday hollarda, sud bolaga farzandlikka olishning huquqiy oqibatlari (qarindoshlari bilan ko‘rishish, mulkiy va boshqa nizolar), uning familiyasi, ismi va ota ismi tug‘ilish to‘g‘risidagi yozuvlarning o‘zgarishi tushunarli holda bayon qilingan bo‘lishi lozimligiga e’tibor qaratishi lozim.
ushbu Kodeks 169-moddasining birinchi qismida ko‘rsatilgan asoslar bo‘yicha farzandlikka olganligi bekor qilingan sobiq farzandlikka oluvchilar;
Shu sababli sud Oila kodeksi 151-moddasining 4-qismiga muvofiq, farzandlikka olinayotgan bolaning aka-ukalari va opa-singillari borligini va ishni ko‘rish vaqtida ularni farzandlikka olish uchun asoslar mavjud yoki mavjud emasligini aniqlashi kerak.
15. Oila kodeksi 151-moddasining 1-qismiga muvofiq farzandlikka olishga faqat voyaga yetmagan bolaning manfaatlarinigina ko‘zlab yo‘l qo‘yilishidan kelib chiqqan holda sudlar, turar joyidan qat’i nazar, farzandlikka olinuvchining qarindoshlari, farzandlikka olinuvchi bola oilasida yashayotgan shaxs, aka-uka, opa-singillarni ular o‘rtasidagi qarindoshlik aloqalarini buzmasdan farzandlikka olayotgan shaxslar, o‘gay ota va o‘gay ona, O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, kasallik, baxtsiz hodisa oqibatida farzandlaridan ajralgan shaxslar farzandlikka olishda ustun huquqqa ega ekanliklarini inobatga olishlari lozim.
16. Nazarda tutmoq lozimki, Nizom talablariga muvofiq farzandlikka oluvchilar bo‘lish imkoniyati to‘g‘risida xulosa tayyorlash uchun vasiylik va homiylik organi bolani farzandlikka olishni xohlagan shaxslarning turmush sharoitlarini o‘rganish natijalari bo‘yicha dalolatnoma tuzadi va dalolatnoma boshqa zarur hujjatlar bilan birga ariza beruvchilarni farzandlikka olishga nomzodlar sifatida hisobga qo‘yish uchun asos hisoblanadi.
Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 17-noyabrdagi 307-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Apostil qo‘yish tartibi to‘g‘risida”gi nizomga muvofiq xorijiy rasmiy hujjatlarni legallashtirish talabini bekor qiluvchi Konvensiya (Gaaga, 1961-yil 5-oktabr) ishtirokchilari bo‘lgan davlat fuqarolarining hujjatlari legallashtirilishi talab etilmasligi, balki vakolatli davlat organlari hujjatni imzolagan sifatida ish ko‘rgan shaxsning imzosi haqiqiyligi va hujjatni tasdiqlagan muhr yoki shtamp bosma izi haqiqiyligi tasdiqlanishi kifoya qilishini inobatga olish lozim.
20. Oila kodeksining 238-moddasiga muvofiq sud chet el oila huquqining normalarini qo‘llashda mazkur normalarining mazmunini ularning tegishli chet el davlatida rasmiy sharhlanishi va amaliyotda qo‘llanilishiga muvofiq tarzda aniqlaydi.
22. Tushuntirilsinki, sud tartibida foydasiga ota-onasidan aliment undirilayotgan bola farzandlikka olinganda, Oila kodeksi 147-moddasining 2-qismiga asosan ularning aliment to‘lash majburiyatlari tugatiladi. Aliment to‘lash majburiyatini tutatish aliment to‘lovchi shaxsning iltimosiga asosan FPK 380-moddasi hamda O‘zbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish to‘g‘risida”gi Qonunining 37-moddasi tartibida sudning ajrimi bilan hal etiladi.
Shu bilan birgalikda, farzandlikka olinayotgan bolaning vafot etgan otasining yoki onasining qarindoshlariga nisbatan saqlanib qolingan hollarda (Oila kodeksi 165-moddasining 3-qismi) ota-onaning aliment to‘lash majburiyatlari tugatilmaydi. Bunday hollarda aliment miqdorini o‘zgartirish, uni to‘lashdan ozod qilish masalalari manfaatdor shaxslarning arizalariga asosan da’vo ish yuritishi tartibida hal etilishi lozim.
31. Tushuntirilsinki, O‘zbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi Qonuniga muvofiq Oila kodeksi farzandlikka olishni haqiqiy emas deb topish asoslarini nazarda tutmaydi.
Shu bilan birgalikda sudlar, FK 4-moddasining 1-qismiga ko‘ra fuqarolik qonun hujjatlari orqaga qaytish kuchiga ega emasligi va ular amalga kiritilganidan keyin vujudga kelgan munosabatlarga nisbatan qo‘llanilishini nazarda tutmoqlari lozim.
32. Sud tomonidan farzandlikka olishni haqiqiy emas deb topish Oila kodeksining O‘zbekiston Respublikasining 2013-yil 30-apreldagi qonuni bilan kuchini yo‘qotgan 168-moddasida ko‘rsatilgan hollarda va faqat shu vaqtga qadar farzandlikka olinganlarga nisbatan: farzandlikka olish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori qalbaki hujjatlarga asoslangan bo‘lsa; farzandlikka olish soxta bo‘lsa; voyaga yetgan shaxs farzandlikka olingan bo‘lsa; farzandlikka oluvchi shaxs Oila kodeksining 152-moddasiga muvofiq farzandlikka olish huquqiga ega bo‘lmagan bo‘lsa va boshqa hollarda amalga oshirilishi mumkin.
Shu sababli sudlar farzandlikka olinayotgan bola manfaatlaridan kelib chiqqan holda FPK 2856-moddasining 1-qismiga asosan farzandlikka olish, farzandlikka olishni haqiqiy emas deb topish yoki bekor qilish to‘g‘risidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab uch kun ichida hal qiluv qaroridan ko‘chirmani farzandlikka olinayotgan bolaning tutilganligi ro‘yxatga olingan joydagi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organiga yuborishlari shart.
34. Sudlarning e’tibori taraflar va boshqa shaxslar harakatlarida jinoyat alomatlari aniqlangan har bir holat to‘g‘risida FPK 19-moddasiga muvofiq jinoyat ishi qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi masalani hal qilish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda prokurorga xabar qilish lozimligiga qaratilsin.

Hujjatda xato topganingizda, uni belgilab Ctrl+Enter ni bosing.

© O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi “Adolat” нuquqiy axborot markazi”